Yillik inventarizatsiya – 2026: tartib va hujjatlar
“Korxona chakana savdo bilan shugʻullanadi, naqd pulni inkassatsiya xizmati orqali bankka topshiradi. Biroq summalarni hisobvaraqqa oʻtkazishda ba’zan kamomad va ortiqchalik aniqlanadi. Ushbu vaziyat buxgalteriya hisobida qanday toʻgʻri aks ettiriladi?”.
Savolga “Norma” eksperti Viktoriya BEZGINA javob berdi:
– Naqd pullar bilan ishlash tartibini tartibga solgan 2687-son Kassa operatsiyalarini amalga oshirish qoidalari 2019 yilda oʻz kuchini yoʻqotgan. Shu bois naqd pul bilan ishlaydigan korxonalarga ichki lokal hujjat - Naqd pul mablagʻlari bilan operatsiyalar boʻyicha nizomni ishlab chiqish va tasdiqlashni tavsiya qilamiz. Barcha kassir-sotuvchilar bilan toʻliq moddiy javobgarlik toʻgʻrisida shartnoma tuzing.
Ba’zan shunday boʻladiki, garchi inkassatsiya bosqichida kassir lozim boʻlganidek barchasini topshirgan va bu borada buning hujjatli (yukxati, chiqim kassa orderi va inkassator kvitansiyasi, hisobga olish jurnalida qayd va h.k.) tasdigʻi boʻlsada, hisobvaraqqa notoʻgʻri summa kelib tushadi.
Shartli misolda kassadagi kamomad yoki ortiqchalik bilan bogʻliq vaziyatni koʻrib chiqamiz.
Kamomad
Tovarlarni realizatsiya qilishdan 70 000 soʻm miqdorida tushum olindi. 70 000 soʻm miqdorida tushum inkassatsiya qilindi. Hisobvaraqqa 65 000 soʻm kelib tushdi. Inkassatsiyadagi kamomad - 5 000 soʻm.
Bu yerda ikkita vaziyat boʻlishi mumkin:
- koʻpincha bu haqiqatan kassirning xatosi boʻladi - inkassatsiya xizmatiga naqd pul mablagʻlarini topshirganda hisobda yanglishgan;
- juda kam hollarda - pul mablagʻlarini inkassatsiya xizmatidan qabul qilish va ularni korxona hisobvaragʻiga oʻtkazishda bank xodimining xatosi. Agar bunday vaziyat roʻy bersa, korxona xizmat koʻrsatuvchi bankka murojaat qilib, kelgusida shunga oʻxshash hollarni oldini olish uchun vaziyatni oxirigacha aniqlashtirib olishi kerak. Bunda Tijorat banklarida kassa ishini tashkil etish, naqd pul va boshqa qimmatliklarni inkassatsiya qilishga doir yoʻriqnomaga amal qiling.
21-son BHMS “Xoʻjalik yurituvchi sub’yektlar moliyaviy-xoʻjalik faoliyatining buxgalteriya hisobi schyotlari rejasi va uni qoʻllash boʻyicha yoʻriqnoma”ga muvofiq sizda quyidagi oʻtkazmalar amalga oshiriladi:
|
Xoʻjalik operatsiyasining mazmuni |
Hujjat-asos |
Schyotlar korrespondensiyasi |
Summa |
|
|
Debet |
Kredit |
|||
|
Tovarlarni (tayyor mahsulotlarni, ishlarni va xizmatlarni) realizatsiya qilishdan olingan tushum kassaga kirim qilindi |
NKM hisoboti asosida yozilgan kirim kassa orderi |
70 000 |
||
|
Kassadagi tushum inkassatorga topshirildi |
Inkassatsiya kvitansiyasi asosida yozilgan chiqim kassa orderi |
70 000 |
||
|
Inkassatsiya qilingan tushum summasi hisobvaraqqa oʻtkazildi |
Bank koʻchirmasi |
65 000 |
||
|
Inkassatsiya boʻyicha kamomad summasi kamomadlarni hisobga oluvchi schyotga hisobdan chiqarildi |
Bank dalolatnomasi |
5 000 |
||
|
agar kassirning aybi aniqlangan va isbotlangan boʻlsa: |
||||
|
Aniqlangan kamomad uchun aybdor boʻlgan shaxs aniqlandi |
Kassirning tushuntirish xatini olgandan soʻng, rahbarning buyrugʻi (farmoyishi) |
5 000 |
||
|
Aybdor xodimning mehnatiga haq toʻlash summasidan moddiy zararni qoplash |
Rahbarning buyrugʻi (farmoyishi) asosida ish haqi qaydnomasi |
5 000 |
||
|
agar kassir aybdor boʻlmasa: |
||||
|
Inkassatsiya boʻyicha kamomad summasi davr xarajatlariga hisobdan chiqarildi |
Kamomad summasini davr xarajatlariga hisobdan chiqarish toʻgʻrisida rahbarning qarori (buyrugʻi) qabul qilindi |
9430* |
5 000 |
|
|
Bank inkassatsiya xizmati yoki bank xodimining aybini tan olgan holda, korxona hisobvaragʻiga inkassatsiya qilingan tushumning kamomad summasini kompensatsiya qildi |
Hisobvaraqqa inkassatsiya qilingan tushumning aniqlangan kamomadi boʻyicha talabnomaga javob tariqasida xizmat koʻrsatuvchi bank bilan yozishmalar |
5 000 |
||
* Bunday xarajatlar foyda soligʻi boʻyicha chegirilmaydigan xarajatlar jumlasiga kiradi
.
Ortiqcha pullar
Tovarlarni realizatsiya qilishdan 70 000 soʻm miqdorida tushum olindi. 70 000 soʻm miqdorida tushum inkassatsiya qilindi. Hisobvaraqqa 72 000 soʻm kelib tushdi. Pul mablagʻlarini inkassatsiya qilishdagi ortiqcha pullar - 2 000 soʻm.
Bu holda buxgalteriya oʻtkazmalari quyidagi tarzda boʻladi:
|
Xoʻjalik operatsiyasining mazmuni |
Hujjat-asos |
Schyotlar korrespondensiyasi |
Summa |
|
|
Debet |
Kredit |
|||
|
Tovarlarni (tayyor mahsulotlarni, ishlarni va xizmatlarni) realizatsiya qilishdan olingan tushum kassaga kirim qilindi |
NKM hisoboti asosida yozilgan kirim kassa orderi |
70 000 |
||
|
Kassadagi tushum inkassatorga topshirildi |
Inkassatsiya kvitansiyasi asosida yozilgan chiqim kassa orderi |
70 000 |
||
|
Inkassatsiya qilingan tushum summasi hisobvaraqqa oʻtkazildi |
Bank koʻchirmasi |
72 000 |
||
|
Pul mablagʻlarini inkassatsiya qilishdagi ortiqcha pullar summasi boshqa operatsion xarajatlarni hisobga oluvchi schyotga hisobdan chiqarildi |
Bank dalolatnomasi, kassirning tushuntirish xati, buxgalteriya ma’lumotnomasi |
9390* |
2 000 |
|
* Foyda soligʻi toʻlovchilar uchun foyda soligʻi hisob-kitobida olingan daromadni jami daromad tarkibiga kiritishni unutmang
. Aylanmadan olinadigan soliq toʻlovchilar uchun bunday daromad hisobot (soliq) davri yakunlari boʻyicha umumiy jami daromadlaridagi ulushi ustunlik qiladigan faoliyat turi uchun belgilangan soliq stavkasi boʻyicha soliq solinadi
.
Sizga quyidagi tavsiyalar foydali boʻlishi mumkin:
![]()