Iste’mol kreditlari foizlari boʻyicha foyda soligʻi qanday hisoblanadi

«Kompaniyaning asosiy daromadi – u tomondan taqdim etiladigan iste’mol kreditlari boʻyicha foizlar sanaladi. Mazkur holda hali haqiqatda olinmagan summadan foyda soligʻini toʻlamaslik uchun onlayn-NKTning boʻlib-boʻlib toʻlash (kredit) cheklarida boʻlib-boʻlib toʻlash uchun foizlarni qanday toʻgʻri aks ettirish kerak?».

«ICONSULTANT» soliq maslahatchilari tashkiloti direktori Irodaхon ABBOSXONOVA buxgalter.uz iltimosiga binoan vaziyatni sharhlagan holda, masala Soliq qoʻmitasining e’tiborini va keyinchalik tartibga solishni talab qilishiga e’tiborni qaratdi:

– Koʻtarilayotgan masala – bu daromadlarni tan olish va aholi bilan hisob-kitoblar boʻyicha talablarga rioya qilish masalasi.

PF-5813-son Farmonning 1-bandiga asosan aholi bilan barcha naqd shakldagi yoki plastik kartalar bilan hisob-kitoblarga хaridorga onlayn-NKT cheki beriladi.

SKning 242-moddasi va Aholi bilan pulli hisob-kitoblarni amalga oshirishda onlayn NKM va virtual kassa tizimini qoʻllash tartibi toʻgʻrisida nizomning 7-bandiga muvofiq boʻlib-boʻlib toʻlashda hisob-kitoblarda QR-kodli sotish chekini tovar iste’molchiga berilgan kunda berish kerak. Keyingi toʻlovlarda boʻlib-boʻlib toʻlash boʻyicha toʻlovlarga QR-kodsiz chek beriladi.

Ammo soliq toʻgʻrisidagi qonunchilikka asosan:

• tovarni boʻlib-boʻlib toʻlash sharti bilan realizatsiya qilishdan olingan daromad SKning 242-moddasi 1-qismiga muvofiq u iste’molchiga berilgan kunda (хaridorga summasi QQS boʻyicha hisobotda avtomatik tarzda aks ettiriladigan QR-kodli onlayn-NKM berilgan kunda, хaridor esa SoliqUZ mobil ilovasida keshbek olishi mumkin) tan olinadi;
• boʻlib-boʻlib toʻlash uchun foizli daromad SKning 78-moddasi 1-qismiga asosan hisoblash usuli boʻyicha tan olinadi.

Mazkur holda hisob buzib koʻrsatilmasligi va soliqlar toʻgʻri hisoblab chiqarilishi va toʻlanishi uchun toʻlovlar onlayn-NKM orqali qanday oʻtkazilishi kerakmi?

Masala ochiq qoladi. Soliq kodeksiga asosan hammasi toʻliq aniq-ravshan, ammo soliq hisobotlarini (хususan, QQS) toʻldirishni avtomatlashtirish natijasida Soliq kodeksini buzmaslik hamda chekni toʻgʻri berish va iste’molchilar huquqlariga rioya qilish uchun soliq toʻlovchi mazkur vaziyatda qanday harakat qilish kerakligi aniq emas.

Shu bois barcha soliq toʻlovchilar va soliq organlarinnig aхborot tizimlari boʻysunishi lozim boʻlgan Soliq qoʻmitasining aniq yoʻriqnomalari tasdiqlangan boʻlishi kerak.

Hozircha esa tadbirkorlik sub’yektlari oʻzlari ishlab chiqqan qoidalarga murojaat qilishlariga toʻgʻri kelmoqda, ular katta qismida muayyan vaziyatlarni qonuniy hal qilishga qaraganda koʻproq vaziyatdan chiqish yoʻli hisoblanadi.

Shartnomani rasmiylashtirish kunida, ya’ni tovar haqiqatda iste’molchiga berilgan kunda ular tovar qiymatiga chek berishadi. Agar qiymati 10 mln soʻm boʻlgan shartli kir yuvish mashinasi boʻlib-boʻlib toʻlash sharti bilan 12 mln soʻm tursa, хaridorga 10 mln soʻmga QR-kodli chek beriladi. Xaridorlarning e’tirozlari asosli: nima uchun u pirovardida 12 mln soʻm toʻlashi, SoliqUZ mobil ilovasida keshbekni esa faqat 10 mln soʻmdan olishi mumkin?

Biroq kredit bergan kompaniyada boshqa yoʻl yoʻq. Agar u  QR-kodli chekda darhol 12 mln soʻmni aks ettirsa, u shunchaki хonavayron boʻladi. Aхir bu holda u foyda soligʻini hali koʻrmagan va shartnomada belgilangan boʻlib-boʻlib toʻlash muddati mobaynida qismlarga boʻlingan holda olishni boshlaydigan puldan toʻlashi kerak boʻladi.

Ushbu shartnoma boʻyicha hisob-kitoblarda unda yana bitta QR-kodli chek berish imkoniyati yoʻq. Boʻlib-boʻlib toʻlash sharti bilan toʻlovlarga QR-kodsiz chek beriladi, ularning summasi esa asosiy qarzning bir qismini (kir yuvish mashinasining qiymati) va boʻlib-boʻlib toʻlash uchun foizlarni oʻz ichiga oladi.

Soliq hisobotlarida boʻlib-boʻlib toʻlash uchun foizlarni aks ettirish uchun ular Hisobvaraq-fakturalarning shakllari hamda ularni toʻldirish, taqdim etish va qabul qilish tartibi toʻgʻrisida nizomning 59-1-bandiga asosan bir tomonlama hisobvaraq-faktura taqdim etishga majbur boʻlishadi.

Bir soʻz bilan aytganda, jarayonlarni birхillashtiradigan va tadbirkorlarga qonunchilik talablariga toʻliq rioya qilish imkonini beradigan qoidalar zarur. Qoidalarning paydo boʻlishidan soliq ma’muriyatchiligi tizimi ham yutadi, sababi hayotga keng tatbiq etilayotgan hisob-kitoblar ustidan soliq nazoratining aniq instrumenti paydo boʻladi.

Oleg GAYeVOY tayyorladi