Oʻzbekistonda kripto-aktivlar bilan qanday ishlash mumkin: nimalarni bilish kerak

Kripto-aktivlar bilan bogʻliq faoliyat Prezidentning 03.07.2018 yildagi PQ-3832-son qarori bilan tartibga solinadi: mayning bilan Istiqbolli loyihalar milliy agentligida (ILMA) roʻyxatdan oʻtgan yuridik shaxslar shugʻullanadi, provayder xizmatlari esa litsenziya asosida koʻrsatiladi.  Qoraqalpogʻistonning butun hududida «Besqala Mining Valley» mayning zonasida alohida rejim amal qiladi . Mavzu mayning yoki provayderlik xizmatlarini rejalashtirayotgan kompaniyalar va oʻzbekistonlik mijozlari boʻlgan xorijiy platformalarga taalluqlidir.

«Norma» eksperti Irina AXMETOVA Oʻzbekistonda kripto-aktivlar bilan ishlash uchun umumiy rejim va maxsus hudud bir-biridan nimasi bilan farq qilishini, shuningdek, litsenziyani yoʻqotish xavfisiz mayningni qonuniy ravishda qanday boshlash yoki provayderlik faoliyatini qanday tashkil etish mumkinligini tushuntiradi.

Umumiy rejim: mayning va provayderlar

Kripto-aktiv – bu taqsimlangan reyestrdagi raqamli yozuvlar koʻrinishidagi mulkiy huquq . Jismoniy shaxs mayning ham, provayder ham boʻla olmaydi. Mayning litsenziyalanmaydi, ammo ILMAda elektron roʻyxatdan oʻtishni talab qiladi va maxsus hududdan tashqarida quyosh stansiyalari elektr energiyasi bilan amalga oshiriladi. Provayderlar (birja, doʻkon, mayning-pul, depozitariy) faqat ILMA litsenziyasi boʻyicha rezident-yuridik shaxslar sifatida ishlaydi. Rezidentlar kripto-aktivlarni milliy provayderlar orqali sotib oladilar va sotadilar, maynerlar esa qazib olingan kriptovalyutalarni xorijiy platformalar orqali ham sotishga haqlidirlar . Yigʻim har oyning 10-sanasigacha oldindan toʻlanadi . 2029 yil 1 yanvargacha kripto-aktivlar bilan bogʻliq operatsiyalarga soliq solinmaydi .

Operatsiya Oʻzbekistonda qachon oʻtkazilgan deb hisoblanadi

Beshta mezondan kamida ikkitasi bajarilgan taqdirda operatsiya Oʻzbekistonda oʻtkazilgan deb hisoblanadi : tomonning rezidentligidan boshlab xizmatning mamlakat aholisiga yoʻnaltirilishigacha. Bu holda ILMA xorijiy kompaniyalarni tekshirish va ularni jarimaga tortish huquqiga ega. Amaliyotda quyidagi savollar tugʻiladi:

• kripto-aktivlarda toʻlovni qabul qilish mumkinmi;
• imtiyozda daromadlar hisobini qanday yuritish kerak;
• provayderning ustav fondini qanday shakllantirish kerak;
• kompaniyadagi qaysi oʻzgarishlarni ular rasmiylashtirilgunga qadar ILMA bilan kelishish kerak.

Talablar bir nechta NHH boʻyicha tarqoq, ILMA bilan kelishish tartibidagi yoki ustav fondini shakllantirishdagi xato esa litsenziya va barcha keyingi ishlarni xavf ostiga qoʻyadi.

Umumiy rejim oʻrniga maxsus hudud

Maxsus zona umumiy rejimdan elektr energiyasi manbalari, soliqlar va toʻlovlar bilan farq qiladi. Rezidentlarning mayningdan olgan daromadlari 2035 yil 1 yanvarga qadar soliqlar va yigʻimlardan ozod qilingan. Ular ILMA yigʻimini toʻlamaydilar, lekin har oyda maxsus zona Direksiyasiga ajratmalarni oʻtkazadilar . Roʻyxatga olish tartibi maxsus Nizom bilan belgilangan: Direksiya rezidentni roʻyxatdan oʻtkazadi, ILMA ruxsatnoma beradi, faqat ikkala hujjat mavjud boʻlgandagina ishlash mumkin. Qaror qabul qilishning umumiy muddati – 30 kun . Rezident kompaniyaga, binoga, rahbariyatga va benefitsiarlarga qoʻyiladigan talablarga javob berishi kerak .

Hujjatlarning toʻliq toʻplami roʻyxatdan oʻtkazishni kafolatlamaydi: ILMA asoslantirilgan fikrga koʻra rad etishga haqli, qoidabuzarliklarning bir qismi esa hujjatlarni birinchi martadanoq bekor qilishga olib keladi.

Umumiy rejim va maxsus zona oʻrtasidagi tanlov energiya manbalari, soliqlar va majburiy toʻlovlar bilan belgilanadi, shuning uchun uskuna ishga tushirilgandan soʻng emas, balki roʻyxatdan oʻtishdan oldin shartlarni taqqoslang.