Ўзбекистонда крипто-активлар билан қандай ишлаш мумкин: нималарни билиш керак

Крипто-активлар билан боғлиқ фаолият Президентнинг 03.07.2018 йилдаги ПҚ-3832-сон қарори билан тартибга солинади: майнинг билан Истиқболли лойиҳалар миллий агентлигида (ИЛМА) рўйхатдан ўтган юридик шахслар шуғулланади, провайдер хизматлари эса лицензия асосида кўрсатилади.  Қорақалпоғистоннинг бутун ҳудудида «Besqala Mining Valley» майнинг зонасида алоҳида режим амал қилади . Мавзу майнинг ёки провайдерлик хизматларини режалаштираётган компаниялар ва ўзбекистонлик мижозлари бўлган хорижий платформаларга тааллуқлидир.

«Норма» эксперти Ирина АХМЕТОВА Ўзбекистонда крипто-активлар билан ишлаш учун умумий режим ва махсус ҳудуд бир-биридан нимаси билан фарқ қилишини, шунингдек, лицензияни йўқотиш хавфисиз майнингни қонуний равишда қандай бошлаш ёки провайдерлик фаолиятини қандай ташкил этиш мумкинлигини тушунтиради.

Умумий режим: майнинг ва провайдерлар

Крипто-актив – бу тақсимланган реестрдаги рақамли ёзувлар кўринишидаги мулкий ҳуқуқ . Жисмоний шахс майнинг ҳам, провайдер ҳам бўла олмайди. Майнинг лицензияланмайди, аммо ИЛМАда электрон рўйхатдан ўтишни талаб қилади ва махсус ҳудуддан ташқарида қуёш станциялари электр энергияси билан амалга оширилади. Провайдерлар (биржа, дўкон, майнинг-пул, депозитарий) фақат ИЛМА лицензияси бўйича резидент-юридик шахслар сифатида ишлайди. Резидентлар крипто-активларни миллий провайдерлар орқали сотиб оладилар ва сотадилар, майнерлар эса қазиб олинган криптовалюталарни хорижий платформалар орқали ҳам сотишга ҳақлидирлар . Йиғим ҳар ойнинг 10-санасигача олдиндан тўланади . 2029 йил 1 январгача крипто-активлар билан боғлиқ операцияларга солиқ солинмайди .

Операция Ўзбекистонда қачон ўтказилган деб ҳисобланади

Бешта мезондан камида иккитаси бажарилган тақдирда операция Ўзбекистонда ўтказилган деб ҳисобланади : томоннинг резидентлигидан бошлаб хизматнинг мамлакат аҳолисига йўналтирилишигача. Бу ҳолда ILMA хорижий компанияларни текшириш ва уларни жаримага тортиш ҳуқуқига эга. Амалиётда қуйидаги саволлар туғилади:

• крипто-активларда тўловни қабул қилиш мумкинми;
• имтиёзда даромадлар ҳисобини қандай юритиш керак;
• провайдернинг устав фондини қандай шакллантириш керак;
• компаниядаги қайси ўзгаришларни улар расмийлаштирилгунга қадар ИЛМА билан келишиш керак.

Талаблар бир нечта НҲҲ бўйича тарқоқ, ИЛМА билан келишиш тартибидаги ёки устав фондини шакллантиришдаги хато эса лицензия ва барча кейинги ишларни хавф остига қўяди.

Умумий режим ўрнига махсус ҳудуд

Махсус зона умумий режимдан электр энергияси манбалари, солиқлар ва тўловлар билан фарқ қилади. Резидентларнинг майнингдан олган даромадлари 2035 йил 1 январга қадар солиқлар ва йиғимлардан озод қилинган. Улар ИЛМА йиғимини тўламайдилар, лекин ҳар ойда махсус зона Дирекциясига ажратмаларни ўтказадилар . Рўйхатга олиш тартиби махсус Низом билан белгиланган: Дирекция резидентни рўйхатдан ўтказади, ИЛМА рухсатнома беради, фақат иккала ҳужжат мавжуд бўлгандагина ишлаш мумкин. Қарор қабул қилишнинг умумий муддати – 30 кун . Резидент компанияга, бинога, раҳбариятга ва бенефициарларга қўйиладиган талабларга жавоб бериши керак .

Ҳужжатларнинг тўлиқ тўплами рўйхатдан ўтказишни кафолатламайди: ИЛМА асослантирилган фикрга кўра рад этишга ҳақли, қоидабузарликларнинг бир қисми эса ҳужжатларни биринчи мартаданоқ бекор қилишга олиб келади.

Умумий режим ва махсус зона ўртасидаги танлов энергия манбалари, солиқлар ва мажбурий тўловлар билан белгиланади, шунинг учун ускуна ишга туширилгандан сўнг эмас, балки рўйхатдан ўтишдан олдин шартларни таққосланг.