Ижарачи ижара ҳисобининг қандай асосий қоидаларини қўллаши лозим

13.10.2021

Иброгим АХМАДХОНОВ

МҲХС бўйича эксперт

Тавсияда:

– фойдаланиш ҳуқуқи шаклидаги активни ҳисобга олиш;
– фойдаланиш ҳуқуқи шаклидаги активнинг амортизация муддати;
– ижара бўйича мажбуриятнинг ҳисоби;
– ижарачининг молиявий ҳисоботида ижарани акс эттириш;
– ижарачи томонидан молиявий ҳисоботга изоҳларда маълумотларнинг ёритиб берилиши.

Агар Сизнинг ташкилотингиз ижарачи бўлса, МҲХСга ўтишда ижара ҳисобини ягона қоидалар бўйича операцион ва молиявийга ажратмаган ҳолда юритишингиз лозим.

Эслатиб ўтамиз

БҲМСда ижара ҳисоби унинг турига боғлиқ. Молиявий ижара объекти актив деб тан олинади ва ижарачининг балансида ҳисобга олинади, оператив ижара объекти эса балансдан ташқари ҳисобга олинади .

МҲХС ижара объектини унинг туридан қатъий назар, фойдаланиш ҳуқуқи шаклидаги актив (ФҲША) сифатида тан олишни талаб этади .

МҲХСда ижаранинг балансдан ташқари ҳисоби кучга киргандан кейин ноқонуний ҳисобланади 16-сон БҲХС (IFRS).

Ижара бошланган санада актив счётнинг дебетида мулкнинг ўзини эмас (бино, ускуна, автомобиль ва шунга ўхшаш), балки амортизация қилинадиган ушбу активдан фойдаланиш ҳуқуқини акс эттиринг. Пассив счётнинг кредитида сўндириладиган ижара бўйича мажбуриятни кўрсатинг. Шу тариқа, ижарачи МҲХС бўйича ҳисобда иккита моддани тан олади: фойдаланиш ҳуқуқи шаклидаги актив ва ижара бўйича мажбурият :

Д-т «Фойдаланиш ҳуқуқи шаклидаги актив»

К-т «Ижара бўйича мажбурият»

Бунда аввал ижара бўйича мажбуриятни шартнома бўйича барча келгусидаги ижара тўловларининг дисконтланган қиймати сифатида, сўнгра бошланғич қиймат бўйича фойдаланиш ҳуқуқи шаклидаги активни ҳисобланг.

Фойдаланиш ҳуқуқи шаклидаги активни қандай ҳисобга олиш керак

Фойдаланиш ҳуқуқи шаклидаги активнинг бошланғич қийматига қуйидагиларни киритинг :

ижара бўйича мажбуриятнинг бошланғич баҳолашнинг катталигини;
ижара бошланиш санасида ёки шундай санага қадар ижарага берувчидан олинган ижара бўйича рағбатлантирувчи тўловларни чегирган ҳолдаги ижара тўловлари;
ижарачи томонидан амалга оширилган исталган бошланғич бевосита харажатлар;
асосий активни демонтаж қилиш ва кўчириш, у жойлашган участкани тиклаш ёки асосий активни ижара шартларига мувофиқ талаб қилинадиган ҳолатга тиклаш чоғида ижарачи томонидан амалга ошириладиган харажатларни баҳолашни.

Мисол

Фойдаланиш ҳуқуқи шаклидаги активни бошланғич баҳолаш

Ижара шартномаси 10 йилга тузилган.

Йил бошида ижара тўловлари йилига 120 000 минг сўмни ташкил этади.

Шунингдек, ижарачи шартномани тузиш билан боғлиқ бўлган бошланғич бевосита харажатларни амалга оширди – 200 минг сўм.

Ижарачининг худди шу суммада ўша валютада худди шу муддатда қарз олиши мумкин бўлган фоиз ставкаси 18 % ни ташкил қилади.

Активнинг бошланғич қийматига қуйидагилар киритилади: 120 000 минг сўм (биринчи тўлов) + 200 минг сўм (харажатлар) + келгуси тўққизта ҳар йиллик 120 000 минг сўмлик тўловлар, улар 18 % ставка бўйича дисконтлаганда 516 360 минг сўмни ташкил қилади. (120 000 х 4,303).

Шу тариқа, ФҲШАнинг бошланғич қиймати 636 560 минг сўмни ташкил қилади.

16-сон МҲХС (IFRS)га мувофиқ бошланғич тан олиш пайтида ижарачи фойдаланиш ҳуқуқи шаклидаги активни ва ижара бўйича мажбуриятни қуйидагича акс эттиради:

Д-т «Фойдаланиш ҳуқуқи шаклидаги актив» – 636 560 (516 360 + 120 000 + 200)

К-т «Ижара бўйича мажбурият» – 516 360

К-т «Пул маблағлари (биринчи йилнинг бошидаги ижара тўлови)» – 120 000

К-т «Пул маблағлари (бошланғич бевосита харажатлар)» – 200.

Фойдаланиш ҳуқуқи шаклидаги активни келгуси баҳолаш:

ФҲШАни бошланғич тан олгандан кейин уни қуйидаги моделларнинг бири бўйича баҳоланг :

16-сон БҲХС (IAS) «Асосий воситалар» моделига асосан бошланғич қиймати бўйича (бошланғич қиймат – жамланган аморизация – қадрсизланишдан жамланган зарарлар);
40-сон МҲХС (IAS) «Инвестиция кўмас мулки» моделига асосан ҳаққоний қиймат бўйича, агар:

– фойдаланиш ҳуқуқи шаклидаги актив инвестицион кўчмас мулк тушунчасига жавоб берса;

– ижарачи хусусий инвестиция кўчмас мулк объектларини ҳаққоний қиймат бўйича акс эттирса 40-сон МҲХС (IAS);

«Асосий воситалар» моделига асосан қайта баҳоланган қиймат бўйича 16-сон МҲХС (IAS):

– фойдаланиш ҳуқуқи шаклидаги актив қайта баҳоланган қиймат бўйича акс эттириладиган асосий воситалар синфига киритилса;

– ижарачи ушбу классга киритиладиган фойдаланиш ҳуқуқи шаклидаги барча активларни қайта баҳоланган қиймат бўйича акс эттириш ҳақида қарор қабул қилди.

Фойдаланиш ҳуқуқи шаклидаги активнинг амортизация муддати қандай аниқланади

Агар фойдаланиш ҳуқуқи шаклидаги активни бошланғич қиймат ёки қайта баҳоланган қиймат бўйича акс эттирсангиз (яъни у амортизацияланадиган актив бўлса), амортизация муддати қуйидагиларга тенг бўлади :

асосий активнинг қолган фойдали хизмат муддатига (ижаранинг бошланиш санасидан асосий активнинг фойдали хизмат муддати тугагунига қадар), агар:

– ижара муддати бўйича мулк ҳуқуқи ижара муддатининг охирида ижарачига ўтади;

– ижарачи активни харид қилиш опционини (ҳуқуқини) бажариш ниятида ва бу ФҲШАнинг бошланғич қийматида акс этган;

қолган ҳолларда – икки муддатнинг энг камига (ижара муддатига ёки қолган фойдали хизмат муддатига).

Фойдаланиш ҳуқуқи шаклидаги актив қаерда акс эттирилади

Фойдаланиш ҳуқуқи шаклидаги актив қолдиғини Молиявий ҳолат тўғрисидаги ҳисоботда «Айланма бўлмаган активлар» бўлимида акс эттиринг:

алоҳида сатрда;
активлари (асосий воситалар) қайси сатрда акс эттирилиши мумкин бўлса, ўша сатрда.

Эътибор беринг

ФҲШАни ҳисобга олишнинг икки вариантидан бирини танланг. Биринчиси – ижара предмети моҳиятига мувофиқ бўлган счётда хусусияти бўйича яқин бўлган активларнинг ҳисобига ўхшаш. Одатда, бу 01 «Асосий воситалар» счёти бўлади, лекин 08 «Капитал қўйилмалар ҳисоби счётлари» ёки бошқа баланс счётлари бўлиши мумкин. Иккинчи вариант – АВ ва ФҲША ҳисобини алоҳида юритинг. Бунинг учун алоҳида ФҲША счёти ёки субсчётини очинг.

Ижара бўйича мажбуриятни қандай ҳисобга олиш лозим

Ижара бўйича мажбурият – ижара бошига келтирилган (дисконтланган) қиймат бўйича баҳоланган ижара боши санасида тўланмаган ҳақиқатда барча келгуси ижара тўловлари.

Уларни ижара шартномасига киритилган фоиз ставкасидан фойдаланган ҳолда келтирилган қийматгача дисконтланг. У мавжуд бўлмаганда ёки ижара бўйича осонгина белгиланиши мумкин бўлмаса, ижарачи томонидан қўшимча қарз маблағларини жалб этиш ставкасини қўлланг .

Мажбуриятнинг бошланғич баҳоланишига ижара бошланиш санасига ҳали амалга оширилмаган қуйидаги беш турдаги тўловларни киритинг :

қатъий белгиланган ижара тўловлари (моҳият бўйича тўловлар), ижара шартномасини тузишда ижарага берувчидан олинадиган рағбатларни чегирган ҳолда;

Мисол

Ижара бўйича мажбуриятни баҳолашда мазмунан қатъий белгиланган тўловлар

Компания ишлаб чиқариш линиясини ижарага олмоқда. Ижара тўловларининг миқдори ишлаб чиқариш линиясининг иш соати миқдорига боғлиқ. Компания ундан фойдаланишнинг ҳар бир соати учун 100 минг сўм тўлаб бериши лозим. Энг кам йиллик тўлов 100 000 минг сўмни ташкил қилади.

Ушбу линиядан фойдаланиш кутилаётган интенсивлиги – йилига 1 500 соат.

Мазкур ижара шартномасида қатъий белгиланган тўловларнинг моҳияти бўйича миқдори 100 000 минг сўмни ташкил қилади ва ижарачи уларни бошланғич тан олишда тегишли ижара бўйича мажбурият баҳолашига киритади.

Компания тўлаб беришни тахмин қилаётган қўшимча йилига 50 000 минг у ёки бу индекс ёхуд ставкага боғлиқ бўлмаган ўзгарувчан тўловлар ҳисобланади (масалан, БҲМ ёки МБ қайта молиялаш ставкаси). Шунинг учун улар ижара бўйича мажбуриятнинг баҳоланишига киритилмайди, балки ишлаб чиқариш линияларидан фойдаланиш “нормадан юқори” бўлганда харажатларга киритилади.

ижара бошидаги санада индекс ёки ставкани қўллаган ҳолда индекс ёки ставкага (масалан, БҲМ ёки МБ қайта молиялаштириш ставкаси) боғлиқ бўлган ўзгарувчан ижара тўловлари (масалан, агар ҳар йили ижара тўловлари индексация қилинса);

Мисол

Ижара бўйича мажбуриятни баҳолашда ставка ёки индексга боғлиқ бўлган ўзгарувчан тўловлар

Компания дўконни ижарага олмоқда. Мазкур ижара бўйича ижара тўловлари суммаси дўкон тушумидан 1 %ни ташкил қилади.

Ижара тўловининг минимал суммаси назарда тутилмаган.

Шартнома бўйича у ёки бу индекс ёхуд ставкага боғлиқ бўлмаган фақат ўзгарувчан ижара тўловлари назарда тутилган.

Ижара бошидаги санада компания ижара бўйича мажбуриятни нольга тенг суммада баҳолайди.

Мисол

Ижара бўйича мажбуриятни баҳолашда айрим индексга боғлиқ бўлган ўзгарувчан тўловлар

Компания офис биносини ижарага олмоқда. Бошланғич йиллик ижара тўлови 200 000 минг сўмни ташкил қилади. Ижара тўлови ҳар йили унинг миқдори БҲМ ўзгаришига мутаносиб равишда кўпайган ҳолда қайта кўриб чиқилади.

Ижара бўйича мажбуриятни бошланғич тан олишда унинг миқдори ижара бошидаги санага БҲМ кўрсаткичидан келиб чиқиб баҳоланади, яъни компания йиллик ижара тўлови 200 000 минг сўмни ташкил қилиши ҳақида тахминни қўллайди.

Агар ижаранинг биринчи йили мобайнида БҲМ кўрсаткичи 10 %га кўпайса, биринчи йилнинг сўнггида ижара бўйича мажбуриятни қайта ҳисоблаш керак. Келгусида йиллик ижара тўлови 220 000 минг сўмни ташкил қилади. (200 000 х 1,10).

ижарачи ташкилотингиз томонидан кафолатланган тугатиш қийматига нисбатан тўланадиган суммалар;

Мисол

Ижара бўйича мажбуриятни баҳолашда тугатиш қиймати кафолатлари

Ижарачи автомобилнинг ижара шартномасини тузди.

Ижара муддати – 5 йил.

Бундан ташқари автомобилнинг тугатиш қиймати кафолатлари шарти келишилди.

Агар ижара муддати сўнггида автомобилнинг ҳаққоний қиймати 10 млн сўмдан кам бўлса, ижарачи ижарага берувчига 10 млн сўм ва автомобилнинг ҳаққоний қиймати ўртасидаги фарққа тенг бўлган суммани тўлаб беради.

Ижара муносабатлари бошланиш санасида ижарачи автомобилнинг ижара муддати сўнггидаги ҳолатга кўра ҳаққоний қиймати 8 млн сўмни ташкил қилади. Мос равишда, ижара бўйича ўз мажбуриятини ҳисоблашда ижарачи ижара тўловларининг таркибига 2 млн сўмга тенг бўлган суммани киритади.

сотиб олишга опционни (сотиб олишга ҳуқуқни, харид қилиш нархи) бажариш нархини, агар сиз ижарачи сифатида ушбу опционни бажарилишига асослантирилган ҳолда ишонсангиз;

Мисол

Ижара бўйича мажбуриятни баҳолашда активни сотиб олишга опцион

Компания 5 йилга активни ижарага олди. 100 минг сўм миқдоридаги йиллик тўловлар ижаранинг ҳар йили сўнггида тўлаб борилади. Шунингдек, шартнома активни ижара даврининг охирида 150 минг сўм нарх бўйича харид қилиш ҳуқуқини (опционни) ўз ичига олади.

Агар компания активни сотиб олишни режалаштираётган бўлса (яъни, опционни бажарса), ижара бўйича мажбурият баҳоланишига қуйидагилар киритилади:

1) 5 йил ижара давомида ижара тўловлари;

2) ижара даври охирида харид қилиш суммаси – 150 минг сўм.

Агар компания активни сотиб олишни режалаштирмаётган бўлса (яъни, опционни бажармаса), ижара бўйича мажбурият баҳоланишига фақатгина ижара тўловлари киритилади.

ижара шартномасини бекор қилганлик учун жарима тўловлари, агар ижара муддати ижарачи ижара шартномасини бекор қилишга опционни амалга оширишини ҳисобга олган ҳолда белгиланган бўлса;

Мисол

Ижара бўйича мажбуриятни баҳолашда ижара шартномасини бекор қилганлик учун жарима

Компания активни 4 йилга ижарага олди. 200 минг сўм миқдоридаги йиллик тўловлар ижаранинг ҳар йили охирида тўланади. Ижарачи 50 минг сўм миқдорида жаримани тўлаган ҳолда учинчи йил охирида шартномани бекор қилиши мумкин.

Агар компания шартномани бекор қилишни режалаштираётган бўлса (яъни, бекор қилишга опционни бажарса), ижара муддати 4 йилга эмас, балки 3 йилга баҳоланади. Шунинг учун ижара бўйича мажбуриятнинг баҳоланишига қуйидагилар киритилади:

1) 3 йиллик ижара давомидаги ижара тўловлари;

2) бекор қилганлик учун 50 минг сўм миқдоридаги жарима.

Агар компания ўз опционидан (яъни, шартномани бекор қилиш ҳуқуқидан) фойдаланишни режалаштирмаётган бўлса, ижара муддати 4 йил деб баҳоланади. Шунинг учун ижара бўйича мажбуриятни баҳолашда 4 йиллик ижара давомида фақатгина ижара тўловлари (жаримасиз) иштирок этади.

Молиявий ҳолат тўғрисидаги ҳисоботда ижара бўйича мажбурият қолдиғини икки қисмга ажратинг: қисқа муддатли мажбурият (кейинги ҳисобот йилида сўндирилади) ва узоқ муддатли мажбурият.

Эътибор беринг

Тизимли равишда ижара даври мобайнида мажбурият суммасини кўпайтирган ҳолда молиявий (фоиз) харажатни ҳисобланг:

Д-т «Ижара бўйича молиявий харажат»

К-т «Ижара бўйича мажбурият»

Молиявий харажатлар ижара бўйича мажбурият қолдиғини ўзгармас даврий фоиз ставкасига (яъни, келгуси ижара тўловларини дисконтлашда қўлланилиши мумкин бўлган ставкага) кўпайтириш йўли билан баҳоланади .

Ҳар бир ижара тўловини иккита таркибий қисмга ажратинг:

асосий қарзни сўндириш;
молиявий харажатлар (фоиз харажатлари).

Эътибор беринг

Агар сизда ижара тўловларини олдиндан тўлов билан шартнома тузилган бўлса, масалан йил бошида тўлаш билан, у ҳолда:

биринчи ижара тўлови фоизларни ўз ичига олмайди;
охирги даврда фоизлар бўйича харажатлар юзага келмайди.

Мисол

Давр бошида ижара тўловлари

2021 йил 1 январда корхона ускунани қуйидаги шартларда ижарага олди:

ижара муддати – 3 йил;

ускунанинг қолган фойдали хизмат муддати – 10 йил.

Мулк ҳуқуқи ўтиши ёки ижара муддати охирида активни сотиб олиш назарда тутилмаган. Ҳар йиллик тўлов – йил бошида 100 млн сўм.

Дисконтлаш учун ставка – 20 %.

Мазкур битим ижарачининг ҳисоботида қандай акс эттирилиши лозим?

– Ижара шартномаси бошида, яъни 2021 йил 1 январда бошланғич баҳоланиши:

1) ижара бўйича мажбурият келгуси ижара тўловларини дисконтлаш йўли билан баҳоланади (100 х 1,528 = 152,8). Ижара бошида тўланган биринчи тўлов ижара бўйича мажбурият баҳоланишига киритилмайди;

2) фойдаланиш ҳуқуқи шаклидаги актив ижара бўйича мажбуриятни бошланғич баҳолашни (152,8 млн сум.) ва биринчи ижара тўловини (100 млн сум.) қўшиш йўли билан баҳоланади = 252,8 млн сум.:

Д-т «Фойдаланиш ҳуқуқи шаклидаги актив» – 252,8

К-т «Ижара бўйича мажбурият» – 152,8

К-т «Пул маблағлари» – 100 Фойдаланиш ҳуқуқи шаклидаги активнинг амортизация муддати ижара муддати ва қолган хизмат муддати – 10 йил ўртасидаги минимал муддатга тенг бўлади (сабаби мулк ҳуқуқининг ўтиши ва активни сотиб олиш назарда тутилмаган).

Бир йил учун ФҲША амортизацияси 87,27 млн сўмга тенг (252,8 : 3 йил):

Д-т «Амортизация харажатлари» – 84,27

К-т «Фойдаланиш ҳуқуқи шаклидаги активнинг жамғарилган амортизацияси» – 84,27

Мажбурият қолдиғи ҳисоб-китоби:

Йил	Йил бошига қолдиқ	Ижара тўлови	Тўловдан кейин йил бошига қолдиқ	Фоизли даромад	Йил охирига қолдиқ
1-чи	152,8	Ноль, сабаби биринчи тўлов мажбуриятга киритилмаган	152,8	152,8 х 20 % = 30,56	152,8 + 30,56 = 183,36
2-чи	183,36	(100)	183,36 – 100 = 83,36	83,36 х 20 % = 16,67	83,36 + 16,67 = 100,03
3-чи	100*	(100)

* яхлитлаш ҳисобига фарқ.

Биринчи йил учун фоиз харажатлари ҳисобланиши:

Д-т «Молиявий харажатлар» – 30,56

К-т «Ижара бўйича мажбурият (фоизлар)» – 30,56

Иккинчи ижара тўловининг тўланиши:

Д-т «Ижара бўйича мажбурият (биринчи йилнинг фоизлари)» – 30,56

Д-т «Ижара бўйича мажбурият (қарзнинг асосий суммаси сўндирилиши) – 69,44

К-т «пул маблағлари» – 100

Иккинчи йил учун фоиз харажатларининг ҳисобланиши:

Д-т «Молиявий харажатлар» – 16,67

К-т «Ижара бўйича мажбурият (фоизлар)» – 16,67

Учинчи ижара тўловининг тўланиши:

Д-т «Ижара бўйича мажбурият (биринчи йилнинг фоизлари)» – 16,67

Д-т «Ижара бўйича мажбурият (қарзнинг асосий суммаси сўндирилиши) – 83,33

К-т «Пул маблағлари» – 100

Молиявий ҳисоботга таъсир қуйидагича бўлади:

31 декабрда якунланган йил учун Фойда ва зарарлар тўғрисидаги ҳисобот	2021 йил	2022 йил	2023 йил
Фойдаланиш ҳуқуқи шаклидаги актив амортизацияси	(84,27)	(84,27)	(84,26)
Молиявий харажатлар	(30,56)	(16,67)	ноль

31 декабрда Молиявий ҳолат тўғрисидаги ҳисобот	2021 йил	2022 йил	2023 йил
Айланма бўлмаган активлар
Фойдаланиш ҳуқуқи шаклидаги актив	252,8 – 84,27 = 168,53	168,53 – 84,27 = 84,26	84,26 – 84,26 = 0
Узоқ муддатли мажбуриятлар
Ижара бўйича мажбурият	83,36	ноль	Ноль
Қисқа муддатли мажбуриятлар
Ижара бўйича мажбурият шу жумладан: Фоизлар Қарз	100 30,56 69,44	100 16,67 83,33*	Ноль

* яхлитлаш ҳисобига фарқ.

Ижарани ижарачининг молиявий ҳисоботда акс эттириш керак

Молиявий ҳолат тўғрисидаги ҳисобот (баланс)	Фойда ва зарарлар ва бошқа жами даромад тўғрисидаги ҳисобот	Пул маблағлари ҳаракати тўғрисидаги ҳисобот
Фойдаланиш ҳуқуқи шаклидаги актив	Ижара мажбурияти бўйича фоиз харажатлари (молиявий харажатларнинг компоненти). Фойдаланиш ҳуқуқи шаклидаги актив бўйича амортизация харажатлари, шунингдекактивнинг қадрсизланишидан эҳтимолий зарарлар	Ижара бўйича мажбуриятнинг асосий суммаси бўйича пул тўловлари – молиявий фаолиятда
Ижара бўйича мажбурият: – узоқ муддатли ижара бўйича мажбуриятлар; – қисқа муддатли ижара бўйича мажбуриятлар		Ижара бўйича мажбуриятнинг фоизли қисми бўйича пул тўловлари фоизлар бўйича бошқа тўловларга ўхшаш тарзда (операцион ёки молиявий фаолиятда) тақдим қилинади
Бошқа активлар ва мажбуриятлардан алоҳида ёки моддаларга киритилган маълумотни ёритиб бериш йўли билан тақдим қилинади .		Ижара бўйича мажбуриятни баҳолашга киритилмайдиган қисқа муддатли ижара бўйича тўловлар, паст қийматли активлар ижараси бўйича тўловлар ва ўзгарувчан ижара тўловлари – операцион фаолиятда

Ижарачи молиявий ҳисоботга изоҳларда маълумотни қандай очиб бериши лозим

Ижарачи бўлган ижара шартномалари тўғрисидаги маълумотни бир изоҳда ёки молиявий ҳисоботингизнинг алоҳида бўлимида ёритиб беринг.

Ҳисобот даври учун қуйидаги суммаларни кўрсатинг:

асосий актив турига мувофиқ фойдаланиш ҳуқуқи шаклидаги активлар амортизациясини;
ижара бўйича мажбуриятлар бўйича фоиз харажатлари;
қисқа муддатли ижарага киритиладиган харажат;
паст қийматли активлар ижарасига киритиладиган харажат;
ижара бўйича мажбурият баҳолашига киритилмаган ўзгарувчан ижара тўловларига киритиладиган харажат;
фойдаланиш ҳуқуқи шаклидаги активларнинг субижарасидан даромад;
ижара шартномалари учун умумий пул оқимининг чиқиб кетиши;
фойдаланиш ҳуқуқи шаклидаги активнинг ўсиши;
қайта ижара сотиш операциялари билан изоҳланадиган фойда ва зарарлар;
асосий активнинг асосий турига мувофиқ ҳисобот даври охирига фойдаланиш ҳуқуқи шаклидаги активларнинг баланс қиймати.

Агар фойдаланиш ҳуқуқи шаклидаги активлар инвестиция мулки сифатида ҳисобга олинса, у ҳолда 40-сон МҲХС (IAS)да маълумотни ёритиб беришга талаблар қўлланилиши лозим.

Агар фойдаланиш ҳуқуқи шаклидаги активлар 16-сон МҲХС (IAS)ни қўллаган ҳолда қайта баҳоланган қиймат бўйича ҳисобга олинса, у ҳолда қуйидаги маълумотни ёритиб беринг :

қайта баҳолаш ўтказилган ҳолат бўйича сана;
баҳолашга мустақил баҳоловчи жалб қилинганми;
қайта баҳоланган асосий воситаларнинг ҳар бир синфига қўлланиладиган, агар ушбу активлар бошланғич қиймат бўйича ҳисобга олиш моделини қўллаган ҳолда ҳисобга олинганганда тан олинган баланс қийматини;
қайта баҳолашдан қиймат ўсишини унинг давр учун миқдорини ва қайта тақсимлаш бўйича чекловларини кўрсатган ҳолда.

Қўшимча равишда қисқа муддатли ижара ва паст қийматли активлар ижара бўйича маълумотни ёритиб бериш лозим.

Ижара мажбуриятларини сўндириш муддатлари тўғрисида таҳлилий маълумотни тақдим қилинг :

Бунда ижара мажбуриятларини сўндириш муддатлари тўғрисидаги маълумотни тақдим қилишни вақтинчалик оралиқларининг тегишли миқдорини аниқлаш учун ўз мулоҳазангизни қўлланг. Масалан, қуйидаги вақтинчалик оралиқларни белгилашингиз мумкин:

1 ой оралиғида;
1 ойдан 3 ойгача;
3 ойдан 1 йилгача;

1 йилдан 5 йилгача.

Қўшимча равишда молиявий ҳисоботнинг фойдаланувчиларига қуйидагиларни баҳолашга ёрдам берадиган маълумотни акс эттиринг:

ижарачининг ижара фаолияти хусусияти;
ижара билан изоҳланадиган чекловлар ёки ковенантлар;

Эътибор беринг

Ковенант – юридик оқибатларни келтириб чиқарувчи қандайдир ҳаракатни содир этиш ёки уни содир этишдан тийилиш мажбурияти.

қайта ижара билан бирга сотиш операциялари;
ижара бўйича мажбуриятни баҳолашда акс эттирилмайдиган келгуси потенциал пул чиқиши. Уларга қуйидагилар киритилади:

– ўзгарувчан ижара тўловлари;
– узайтиришга опционлар ва тўхтатишга опционлар;
– тугатиш қиймати кафолатлари;
– ҳали муддати бошланмаган ижарачида шартнома мажбуриятлари мавжуд бўлган ижара.

Чтобы получать новости от Buxgalter.uz первыми, подписывайтесь на Telegram-канал

Поделиться:

Публикации по теме: