Реализациядан олинган даромадга тузатиш киритиш
Тавсияда:
– тузатиш киритиш қоидалари;
– товарнинг қайтарилиши;
– битим шартларининг ўзгартирилиши;
– нархларнинг ўзгартирилиши;
– кўрсатилган хизматлардан воз кечилиши.
Тузатиш киритиш қоидалари
Қуйидаги ҳолатларда товарни (иш, хизматлар) реализация қилишдан олинган даромадга тузатиш киритинг
:
- товарлар, шунингдек суғурталанувчига суғурта мукофоти тўлиқ ёки қисман қайтарилганда;
- битим шартлари ўзгартирилганда;
- нархлар ўзгартирилганда, харидор томонидан чегирмадан фойдаланилганда;
- кўрсатилган хизматлардан воз кечилганда.
Даромадларга тузатиш киритишни, товар қайтарилган, битим шартлари ўзгартирилган ва шунга ўхшаш вазиятлар содир бўлган солиқ даврида амалга оширинг
. Шу даврнинг ўзида даромадга киритилган тузатиш суммасини ўсиб борувчи тартибда Фойда солиғи ҳисоб-китобига 1-иловасининг 190-сатрида ҳисобга олинг.
2023 йил октябрда корхона 112 000 минг сўм, шу жумладан ҚҚС – 12 000 минг сўм миқдоридаги товарни реализация қилди.
2024 йилнинг майида товарларнинг 22 400 минг сўм, шу жумладан ҚҚС – 2 400 минг сўм миқдоридаги қ авоисми қайтарилди.
Реализация қилишдан олинган даромадни (100 000 минг сўм) 2023 йилнинг ҳисоботида, товарларнинг қайтарилиши ва даромаднинг 20 000 минг сўмга камайишини эса – 2024 йилда акс эттирамиз.
Даромадга тузатиш киритилган 20 000 минг сўмлик суммани Ҳисоб-китобга 1-илованинг 190-сатрида «минус», яъни манфий белги билан ҳисобга оламиз.Даромадга тузатиш киритилганда қўшимча ҳисобварақ-фактура расмийлаштиринг
. У товарларни (хизматларни) олувчи харидор томонидан тасдиқланиши лозим.
Қўшимча ҳисобварақ-фактурада қуйидагиларни кўрсатинг:
- ҳужжат рақами ва уни тузиш санаси;
- ҳисобварақ-фактурани тўлдириш учун зарур бўлган реквизитлар;
- тузатиш киритилаётган ҳисобварақ-фактура рақами ва санаси;
- ҚҚСсиз қийматдаги тузатиш киритиладиган суммани;
- ҚҚСга тузатиш киритиш суммаси;
- ҚҚС билан бўлган қийматдаги тузатиш суммасини.
Даромадга тузатиш киритишни хатоликни тўғрилаш билан адаштириб юборманг
.
Тузатиш киритишда қўшимча ҳисобварақ-фақтура тузатиш киритиш суммасига расмийлаштирилади. Ушбу вазиятда аввал расмийлаштирилган ҳисобварақ-фактура бекор қилинмайди ва у расмийлаштирилган даврда жами даромадни шакллантиришда ҳисобга олинади.
Хатоликни тузатишда илгари расмийлаштирилган ҳисобварақ-фактура бекор қилинади ва ўрнига ўзгартирилган ҳисобварақ-фактура расмийлаштирилади.
Товар қайтарилганда даромадга тузатиш қандай киритилади
Етказиб бериш шартномасида қуйидаги ҳолатларда товарнинг тўлиқ ёки қисман қайтарилиши назарда тутилган бўлиши мумкин:
- унинг олдиндан келишилган кўрсаткичларга ёки умуман олинган стандартларга мос келмаса;
- нуқсон аниқланса;
- харидор бутун бир партия бўйича қарздорликни сўндириш учун етарлича маблағга эга бўлмаса;
- бошқа ҳолатларда.
Товарнинг қайтарилишини 9040-«Сотилган товарларнинг қайтиши» счётининг дебетида акс эттиринг, шу тарзда жорий ҳисобот даври учун реализациядан олинган даромадни камайтирасиз.
24 майда қиймати 22 400 минг сўм бўлган, шу жумладан ҚҚС – 2 400 минг сўм, 200 бирлик маҳсулот қайтарилди.
Ҳисобварақ-фактурани тўлдиришни бу ерда кўринг.
Бухгалтерия ҳисоби:
|
Сана |
Хўжалик операцияси |
Сумма, |
Счётлар корреспонденцияси |
|
|
дебет |
кредит |
|||
|
20 январь |
Харидорга маҳсулот жўнатилди |
1000 д. 80 000 |
||
|
Реализациядан олинган даромад |
100 000 |
|||
|
ҚҚС |
12 000 |
|||
|
24 май |
Маҳсулот қайтарилиши |
200 д. 16 000 |
||
|
Реализациядан олинган даромадга тузатиш киритиш |
20 000 |
|||
|
ҚҚСга тузатиш киритиш |
2 400 |
|||
Ҳисоб-китобнинг 1-иловасида қуйидагича акс эттирамиз:
- I чоракда 021–026-сатрлардан бирида 100 000 минг сўм миқдорида реализациядан олинган даромад;
- II чоракда (ўсиб борувчи тартибда) 021–026-сатрлардан бирида 100 000 минг сўм, 190-сатрда «минус» белгиси билан 20 000 минг сўмга тузатиш суммаси. Натижада 010-сатрда автоматик равишда 80 000 минг сўмлик сумма акс этади.
Майда нуқсон аниқланганлиги сабабли товар партияси тўлиқ миқдорда етказиб берувчига қайтарилди.
Ҳисоб-китобнинг 1-иловасида I чорак учун ушбу битим бўйича 60 000 минг сўмлик реализациядан олинган даромадни 021–026-сатрлардан бирида акс эттирамиз.
II чоракда қуйидагиларни акс эттирамиз:
021–026-сатрлардан бирида – 60 000 минг сўм;
190-сатрда – «минус» белгиси билан 60 000 минг сўмга даромадга тузатиш киритиш;
010-сатрда автоматик равишда 0 акс этади.
Битим шартлари ўзгартирилганда даромадга тузатиш қандай киритилади
Битим шартлари қуйидаги ҳолатларда ўзгартирилиши мумкин:
- бир товар бошқасига алмаштирилганда;
- товар (иш, хизмат) қўшимча етказиб берилса;
- бошқа ҳолатларда.
Битим шартлари ўзгаришини шартномага қўшимча келишув билан расмийлаштиринг.
Бир товар бошқасига алмаштирилганда, агар иккала операция бир куннинг ўзида амалга оширилса, қўшимча ҳисобварақ-фактурада дастлаб реализация қилинган товар қайтишини ва бошқа товар етказиб берилишини акс эттиринг. Шунингдек, товар қайтиши ва етказиб берилиши учун иккита алоҳида қўшимча ҳисобварақ-фактура расмийлаштириш мумкин.
Қўшимча ҳисобварақ-фактурани тўлдиришни бу ерда кўринг.
Бухгалтерия ҳисоби:
|
Сана |
Хўжалик операцияси |
Сумма, |
Счётлар корреспонденцияси |
|
|
дебет |
кредит |
|||
|
Январь |
1-маҳсулот харидорга жўнатилди |
1 000 д. 80 000 |
||
|
1-маҳсулотни реализация қилишдан олинган даромад акс эттирилди |
100 000 |
|||
|
ҚҚС |
12 000 |
|||
|
Май |
1 маҳсулот қайтарилди |
200 д. 16 000 |
||
|
1-маҳсулотни реализация қилишдан олинган даромадга тузатиш киритилди |
20 000 |
|||
|
ҚҚСга тузатиш киритилди |
2 400 |
|||
|
2-маҳсулот харидорга жўнатилди |
200 д. 20 000 |
|||
|
2-маҳсулотни реализация қилишдан олинган даромад акс эттирилди |
30 000 |
|||
|
ҚҚС ҳисобланди |
3 600 |
|||
I чорак учун ҳисоб-китобнинг 1-иловасидаги 021-026 -сатрларидан бирида реализациядан олинган 100 000 минг сўмлик даромадни акс эттирамиз.
II чоракда:
1-вариант:
- 021-026-сатрлардан бирида 100 000 минг сўмни акс эттирамиз;
- 190-сатрда 10 000 минг сўмга (–20 000 + 30 000) даромадга киритилган тузатишни акс эттирамиз.
2-вариант:
- 021-026-сатрлардан бирида акс эттирамиз: 100 000 + 30 000 = 130 000 минг сўм;
- 190-сатрда «минус» белгиси билан 20 000 минг сўмга даромадга тузатиш киритилганини акс эттирамиз.
Нарх ўзгартирилганда даромадга тузатиш қандай киритилади
Товар нархининг ўзгариши етказиб бериш шартномасида назарда тутилган бўлиши мумкин. Масалан, тўлов ўз вақтида амалга оширилмаган ҳолатда етказиб берувчи товар нархини ошириш ҳуқуқини ўзида қолдиришини кўрсатиш мумкин. Ёки аксинча, шартнома бўйича маълум бир муддат ичида тўловни амалга ошириш ёки маълум миқдордаги товар сотиб олинганда харидорга чегирма тақдим қилиниши ҳолатлари.
Чегирма суммасини жорий ҳисобот даврида, реализациядан олинган даромадни камайтирган ҳолда 9050-«Харидорлар ва буюртмачиларга берилган чегирмалар» счётининг дебетида акс эттиринг.
Агар шартномадаги тўлов шартлари товарлар етказиб берилишигача бажарилса (бажарилмаса), нарх ўзгаришини етказиб бериш бўйича ҳисобварақ-фактурада акс эттиринг.
Агарда харидор томонидан тўлов шартлари бажарилиши (ёки бажарилмаслиги) факти товар етказиб берилганидан кейин аниқланса, нарх ўзгаришини қўшимча ҳисобварақ-фактурада акс эттиринг.
Товарлар етказиб бериш бўйича шартномада қуйидагилар назарда тутилган:
- донасига нархи 112 000 сўмдан, шу жумладан ҚҚС – 12 000 сўм, 1 000 дона товарни етказиб бериш;
- нархнинг 10 %га кўтарилиши, агарда харидор тўловни 100 % олдиндан амалга оширмаса.
Харидор 80 % миқдорида олдиндан тўловни амалга оширди, шу сабабли товарнинг ҳаммаси 10 %га ошган нархда – донаси 123 200 сўмдан, шу жумладан ҚҚС – 13 200 сўм жўнатилади.
Етказиб берувчи товарни сотиб олиш нархи бўйича ҳисобга олган – донаси 80 000 сўмдан.Ҳисобварақ-фактурани тўлдиришни бу ерда кўринг.
Бухгалтерия ҳисоби:
|
Хўжалик операцияси |
Сумма, |
Счётлар корреспонденцияси |
|
|
дебет |
кредит |
||
|
Харидорга товар жўнатилди |
1 000 д. 80 000 |
||
|
Товарни реализация қилишдан олинган даромад акс эттирилди |
110 000 |
||
|
ҚҚС ҳисобланди |
13 200 |
||
Ҳисоб-китобга 1-илованинг 021–026 ва 010-сатрларида реализация қилишдан олинган 110 000 минг сўм даромадни акс эттирамиз.
- донасининг нархи 112 000 сўмдан, шу жумладан ҚҚС – 12 000 сўм бўлган 1 000 дона товарни етказиб бериш;
- агар харидор олдиндан 100 % тўласа, 10% чегирма тақдим этилади.
Харидор 100 % олдиндан тўловни амалга оширди, шу сабали товар 10 % чегирма билан жўнатилади, яъни донасига 100 800 сўмдан, шу жумладан ҚҚС – 10 800 сўм.
Етказиб берувчи товарни сотиб олинган нархи бўйича ҳисобга олади – донаси учун 80 000 сўм.
Ҳисобварақ-фактурани тўлдиришни бу ерда кўринг.
Бухгалтерия ҳисоби:
|
Хўжалик операцияси |
Сумма, |
Счётлар корреспонденцияси |
|
|
дебет |
кредит |
||
|
Харидорга товар жўнатилди |
1 000 д. 80 000 |
||
|
Реализация қилишдан олинган даромад |
100 000 |
||
|
Чегирма |
10 800 |
||
|
ҚҚС |
13 500 |
||
Ҳисоб-китобга 1-илованинг 021–026 ва 010-сатрларида реализация қилишдан олинган 90 000 минг сўм даромадни чегирмани ҳисобга олган ҳолда акс эттирамиз.
донасига нархи 112 000 сўмдан, шу жумладан ҚҚС – 12 000 сўм бўлган 1 000 дона товарни етказиб бериш;
агар харидор товар етказиб берилганидан кейин 10 кун ичида тўловни тўлиқ амалга оширмаса, товар нархининг 10%га ошиши.
Товар етказиб берилганидан кейин 10 кун ичида харидор унинг қийматининг 80 %ини тўлади, шу сабабли етказиб берувчи нархни оширди ва қўшимча ҳисобварақ-фактура расмийлаштирди.
Етказиб берувчи товарни сотиб олинган нархи бўйича ҳисобга олади – донаси учун 80 000 сўм.
Товарларни етказиб бериш бўйича ҳисобварақ-фактура ҳамда қўшимча ҳисобварақ-фактурани тўлдиришни бу ерда кўринг.
Бухгалтерия ҳисоби:
|
Хўжалик операцияси |
Сумма, |
Счётлар корреспонденцияси |
|
|
дебет |
кредит |
||
|
Биринчи ҳисобварақ-фактура бўйича товарлар жўнатилди |
|||
|
Харидорга товар жўнатилди |
1 000 д. 80 000 |
||
|
Реализациядан олинган даромад |
100 000 |
||
|
ҚҚС |
12 000 |
||
|
Қўшимча ҳисобварақ-фактура бўйича операция (товар етказиб берилган кундан 10 кун ўтганидан кейин) |
|||
|
Нарх кўтарилиши эвазига олинган қўшимча даромад |
10 000 |
||
|
ҚҚС |
1 200 |
||
Агарда иккала ҳужжат ҳам битта ҳисобот даврида расмийлаштирилган бўлса:
- Ҳисоб-китобга 1-илованинг 021–026 ва 010-сатрларида реализация қилишдан олинган 110 000 минг сўм даромадни акс эттирамиз.
ёки
- 1-илованинг 021–026-сатрларида реализация қилишдан олинган 100 000 минг сўм даромадни акс эттирамиз;
- 190 сатрда – 10 000 минг сўмни.
010-сатрда автоматик равишда 110 000 минг сўм акс эттирилади.
Агарда ҳужжатлар битта солиқ даврининг турли ҳисобот даврларида расмийлатирилган бўлса:
товар жўнатилган ҳисобот даврида:
- Ҳисоб-китобга 1-илованинг 021–026-сатрларида – 100 000 минг сўм;
- 021–026-сатрларда – 100 000 минг сўм;
- 190-сатрда – 10 000 минг сўм.
010-сатрда автоматик равишда 110 000 минг сўм акс эттирилади.
Агарда ҳужжатлар турли солиқ давларида расмийлаштирилган бўлса:
товар жўнатилган ҳисобот даврида:
- Ҳисоб-китобга 1-илованинг 021–026-сатрларида 100 000 минг сўм.;
навбатдаги ҳисобот даврида:
190-сатрларда 10 000 минг сўм.- донасининг нархи 110 000 сўмдан, шу жумладан ҚҚС – 12 000 сўм бўлган 1 000 дона товарни етказиб бериш;
- товарнинг тўлиқ қийматидан 10 % чегирма, агарда харидор товар етказиб берилган кундан кейин 10 кун ичида тўловни тўлиқ амалга оширса.
Етказиб берувчи товарни сотиб олинган нархи бўйича – донасини 80 000 сўмдан ҳисобга олади.
Товар етказиб бериш бўйича ҳисобварақ-фактура ҳамда қўшимча ҳисобварақ-фактурани тўлдиришни бу ерда кўринг.
Бухгалтерия ҳисоби:
|
Хўжалик операцияси |
Сумма, |
Счётлар корреспонденцияси |
|
|
дебет |
кредит |
||
|
Биринчи ҳисобварақ-фактура бўйича товар жўнатилди |
|||
|
Харидорга товар жўнатилди |
1 000 д. 80 000 |
||
|
Реализациядан олинган даромад |
100 000 |
||
|
ҚҚС |
12 000 |
||
|
Қўшимча ҳисобварақ-фактура бўйича операция (товар етказиб берилган кундан 10 кун ўтганидан кейин) |
|||
|
Товар учун 10% чегирма |
10 000 |
||
|
ҚҚСга тузатиш киритиш |
1 200 |
||
Агарда иккита ҳужжат ҳам битта ҳисобот даврида расмийлаштирилган бўлса:
- Ҳисоб-китобга 1-илованинг 021–026-сатрларида реализация қилишдан олинган 90 000 минг сўм даромадни акс эттирамиз
ёки
- Ҳисоб-китобга 1-илованинг 021–026-сатрларида реализация қилишдан олинган 100 000 минг сўм даромадни акс эттирамиз;
- 190 сатрда – 10 000 минг сўм «минус» белгиси билан.
- 010-сатрда автоматик равишда 90 000 минг сўм акс этади.
Агарда ҳужжатлар битта солиқ даврининг турли ҳисобот даврларида расмийлаштирилган бўлса:
товар жўнатилган ҳисобот даврида:
- 021–026-сатрларида – 100 000 минг сўмни акс эттирамиз;
навбатдаги ҳисобот даврида қуйидагича акс эттирамиз:
- 021–026-сатрларда – 100 000 минг сўм;
- 190-сатрда – 10 000 минг сўм «минус» белгиси билан бирга.
010-сатрда автоматик равишда 90 000 минг сўм акс этади.
Агарда ҳужжатлар турли солиқ даврларида расмийлаштирилган бўлса:
товар жўнатилган ҳисобот даврида:
- 021–026-сатрларда 100 000 минг сўмни акс эттирамиз;
навбатдаги ҳисобот даврида:
- 190-сатрда 10 000 минг сўмлик суммани «минус» белгиси билан акс эттирамиз. Ушбу сумма илованинг 010-сатридаги жами даромадни камайтиради.
Кўрсатилган хизматлардан воз кечилганда даромадга тузатиш қандай киритилади
Агар кўрсатилган хизматлар буюртмачи томонидан қабул қилинганидан кейин улар сифатсиз бажарилганлиги, яширин нуқсонлар ва бошқа камчиликлар борлиги аниқланса, кўрсатилган хизматлардан тўлиқ ёки қисман воз кечиш мумкин.
Агарда сиз буюртмачининг шикоятларига қўшилсангиз, қуйидагиларни расмийлаштиринг:
- шартномага қўшимча келишув;
- сифатсиз хизматлар кўрсатилганлигини тасдиқловчи нуқсон далолатномаси;
- қўшимча ҳисобварақ-фактура, буюртмачи воз кечган кўрсатилган хизматлар суммаси минус билан.
Бундай вазият ҳам содир бўлиши мумкин: томонлар босқичма-босқич хизмат кўрсатиш бўйича узоқ муддатли шартнома туздилар. Биринчи босқич қабул қилинганидан кейин буюртмачи тушундики, бу у хоҳлаган нарса эмас ва у кўрсатилган хизматлардан воз кечди (ёки унинг қисмидан).
Агарда сиз буюртмачи келтирган далилларни қабул қилсангиз, қуйидагиларни расмийлаштиринг:
- шартномага қўшимча келишув;
- буюртмачидан унинг далилларини асослантирувчи хат олинг;
- қўшимча ҳисобварақ-фактура, буюртмачи воз кечган кўрсатилган хизматлар суммаси минус билан.
Буюртмачи воз кечган хизматларнинг таннархи – 4 000 минг сўм.
Кўрсатилган хизматлар бўйича ҳисобварақ-фактура ва қўшимча ҳисобварақ-фактура тўлдиришни бу ерда кўринг.
Бухгалтерия ҳисоби:
|
Хўжалик операцияси |
Сумма, |
Счётлар корреспонденцияси |
|
|
дебет |
кредит |
||
|
Биринчи ҳисобварақ-фактура бўйича операция |
|||
|
Кўрсатилган хизматларнинг таннархи |
16 000 |
||
|
Хизматлар кўрсатишдан олинган даромад |
20 000 |
||
|
ҚҚС |
2 400 |
||
|
Қўшимча ҳисобварақ-фактура бўйича операция |
|||
|
Буюртмачи воз кечган хизматларнинг таннархи |
3 000 |
||
|
Хизматлар кўрсатишдан олинган даромадга тузатиш киритиш |
5 000 |
9041 |
9041 |
|
ҚҚСга тузатиш киритиш |
600 |
||
|
Неустойка ҳисоблаб ёзиш |
5 000 |
||
21-сон БҲМСда фақат 9040-«Сотилган товарларнинг қайтиши» счёти назарда тутилган, шу сабабли кўрсатилган хизматлардан воз кечиш бўйича даромадга тузатиш киритиш учун 9041-«Кўрсатилган хизматлардан воз кечиш» счётини жорий қилишни тавсия этамиз.
Буюртмачи воз кечган хизматларнинг таннархини 9430-«Бошқа операцион харажатлар» счётига киритамиз, чунки бу хизматлар реализациясидан олинган даромадлар билан боғлиқ бўлмаган харажатлар.
Агарда иккита ҳужжат битта ҳисобот даврида расмийлаштирилган бўлса:
- Ҳисоб-китобга 1-илованинг 021–026-сатрларида реализация қилишдан олинган – 15 000 минг сўмни акс эттирамиз
ёки
- 021–026-сатрларда 20 000 минг сўмни акс эттирамиз;
- 190-сатрда 5 000 минг сўмни «минус» белгиси билан акс эттирамиз.
010-сатрда автоматик равишда 15 000 минг сўм акс этади.
Агарда ҳужжатлар битта солиқ даврининг турли ҳисобот даврларида расмийлаштирилган бўлса:
кўрсатилган хизматлар тасдиқланган ҳисобот даврида қуйидагиларни акс эттирамиз:
- 021–026-сатрларда – 20 000 минг сўм;
буюртмачи кўрсатилган хизматларнинг бир қисмидан воз кечган ҳисобот даврида қуйидагиларни акс эттирамиз:
- 021–026-сатрларда – 20 000 минг сўм;
- 190-сатрда – 5 000 минг сўм «минус» белгиси билан.
010-сатрда автоматик равишда 15 000 минг сўм акс этади.
Агарда ҳужжатлар турли солиқ даврларида расмийлаштирилган бўлса:
кўрсатилган хизматлар тасдиқланган ҳисобот даврида қуйидагиларни акс эттирамиз:
- 021–026-сатрларда – 20 000 минг сўм;
буюртмачи кўрсатилган хизматларнинг бир қисмидан воз кечган ҳисобот даврида қуйидагиларни акс эттирамиз:
- 190-сатрда – 5 000 минг сўм «минус» белгиси билан. 010-сатрдаги жами даромад автоматик равишда шу суммага камаяди.
Чтобы получать новости от Buxgalter.uz первыми, подписывайтесь на Telegram-канал
- Реализациядан олинган даромадга тузатиш киритиш
- Асосий воситалар ва номоддий активлар бўйича ҳисобга олинган ҚҚСга қандай тузатиш киритиш лозим
- Ҳисобга олиш учун қабул қилинган ҚҚСга қандай қилиб тузатиш киритиш мумкин
- Фойда солиғи ҳисоб-китобида жами даромадни қандай акс эттириш керак
- Фойда солиғининг ҳисоб-китобида мол-мулкни ижарага беришдан олинган даромадлар акс эттирилганлиги тўғрисида солиқ органига қандай жавоб бериш керак

Наша страница
Канал в телеграм