Дебиторлар ҳисобидан солиқ қарзини қандай узиш мумкин

Солиқ кодекси биз ҳали сизлар билан муҳокама қилмаган битта янги норма билан тўлдирилди. Юридик шахслар ва якка тартибдаги тадбиркорлар энди солиқ қарзини ўз дебиторлари ҳисобидан ўзаро тасдиқланган ёки бир томонлама имзоланган ҳисоб-китобларни солиштириш далолатномасини мурожаатга илова қилган ҳолда тўлашлари мумкин.

Тафсилотларни buxgalter.uz шарҳида аниқлаймиз:

 

12 январь куни «шахсий кабинет» яна бир хабарнома билан хурсанд қилди, унда солиқ тўловчиларга солиқ қарзини ундиришнинг янги тартиби ҳақида хабар берилди:

 

 

Солиқ қарзини дебиторлар ҳисобидан ундиришнинг янги тартиби қандай қўлланилади

ЎРҚ-1108-сон Қонун давлат тилида қабул қилинганлигини ҳисобга олган ҳолда Солиқ кодексидан сўзма-сўз иқтибос келтирамиз:

1. Солиқ қарзи мавжуд бўлган юридик шахслар ва якка тартибдаги тадбиркорлар солиқ органига солиқ қарзини ўз дебитори ҳисобидан ундиришни сўраб мурожаат қилишга ҳақли. Мурожаатга ўзаро тасдиқланган ёки бир томонлама имзоланган ҳисоб-китобларнинг солиштириш далолатномаси илова қилиниши лозим.

2. Солиқ тўловчи солиқ қарзини ўз дебитори ҳисобидан ундиришни сўраб мурожаат қилган тақдирда, солиқ органи солиқ тўловчи томонидан тақдим этилган бир томонлама имзоланган солиштирма далолатноманинг ва кредиторлик қарзи мавжудлигини тасдиқловчи ҳужжатларнинг кўчирма нусхасини уч иш кунидан кечиктирмай дебиторнинг шахсий кабинетига солиштирма далолатномани имзолаш учун ёки имзолашни рад этиш учун билдириш хати билан бирга юборади.

3. Солиқ тўловчининг дебитори билдириш хати олинган кундан эътиборан ўн иш куни ичида ўзаро ҳисоб-китобларнинг солиштирма далолатномасини имзолаши (тасдиқлаши) ёки солиштирма далолатномада кўрсатилган қарз мавжуд эмаслигини асослаган ҳолда рад жавобини бериши шарт. Солиқ тўловчининг дебитори томонидан солиқ органининг билдириш хатига рад жавоби тақдим этилмаган ёки у жавобсиз қолдирилган тақдирда, дебиторлик қарзи тан олинган ва солиқ тўловчининг солиқ қарзини дебитор ҳисобидан ундиришга розилик берилган деб ҳисобланади.

4. Агар солиқ тўловчининг дебитори томонидан тан олинган қарз суммаси солиштирма далолатномада кўрсатилган суммадан фарқ қилса, дебитор билдириш хатини олган кундан бошлаб ўн иш куни ичида солиқ органига ўзи тан олган суммани кўрсатган ҳолда солиштирма далолатномани тақдим этиши шарт.

5. Солиқ тўловчининг дебитори томонидан имзоланган ёки электрон ҳужжат шаклида тасдиқланган ўзаро ҳисоб-китобларнинг солиштирма далолатномаси кредиторнинг имзоси мавжудлигидан ёки мавжуд эмаслигидан қатъи назар, унинг кредитори солиқ қарзини ундиришни унга қаратиши учун асос бўлади. СК 121-1 моддасининг 3-қисмида белгиланган мажбурият солиқ тўловчининг дебитори томонидан бажарилмаган тақдирда, ундирув солиқ тўловчи тақдим этган солиштирма далолатнома асосида амалга оширилади.

6. Солиқ органи 3 иш кунидан кечиктирмай дебиторларнинг банк ҳисобварақларига солиқ тўловчининг солиқ қарзи суммасидан ва дебиторлик қарзи суммасидан ошмайдиган миқдорда ундириш тўғрисида инкассо топшириқномасини тақдим этади.

7. Солиқ органи томонидан ўзида мавжуд бўлган ёки бошқа манбалардан олинган маълумотлар асосида ёхуд солиқ текширувлари натижасида солиқ тўловчининг дебиторлик қарзи мавжудлиги мустақил равишда аниқланган ҳолларда, солиқ қарзини ундириш СКнинг 121-1 моддасида белгиланган тартибда солиқ тўловчининг дебиторлик қарзига қаратилиши мумкин. Бунда солиқ тўловчининг дебиторлик қарзи аниқланган кундан эътиборан 3 иш кунидан кечиктирмай бу ҳақда солиқ тўловчининг ўзига ва дебиторига солиқ тўловчининг шахсий кабинети орқали билдириш хати юборилади.

8. Солиқ тўловчи ва унинг дебитори солиқ органининг билдириш хатини ушбу билдириш хати олинган кундан эътиборан ўн иш кунидан кечиктирмай тасдиқлаши ёки асосланган ҳолда рад этиши лозим. Билдириш хати жавобсиз қолдирилган тақдирда, дебиторлик (кредиторлик) қарзи тан олинган деб ҳисобланади.

9. Солиқ органининг ушбу моддага мувофиқ тақдим этилган инкассо топшириқномасининг ижросини банклар томонидан таъминлаш ёки солиқ органи томонидан ундириш, ижросиз чақириб олиш СКнинг 121-моддасида белгиланган тартибда амалга оширилади.

10. Дебиторлик қарзи солиқ тўловчига тўлаб берилганлиги ҳақида асословчи ҳужжатлар тақдим этилган тақдирда ёки суд қарори асосида инкассо топшириқномаси солиқ органи томонидан 3 иш кунидан кечиктирмай ижросиз қайтариб олинади.

11. Солиқ тўловчи билан унинг дебитори ўртасидаги ўзаро ҳисоб-китобларнинг солиштирма далолатномасида қуйидаги маълумотлар кўрсатилган бўлиши керак:

• солиқ тўловчи ва унинг дебиторининг номи, уларнинг идентификация рақами;
• солиқ тўловчи ва унинг дебитори солиқ ҳисобида турган жойдаги солиқ органининг номи;
• солиқ тўловчи ва унинг дебиторининг банкдаги ҳисобварақлари реквизитлари;
• дебиторнинг солиқ тўловчи олдидаги қарз суммаси;
• солиқ тўловчи ва унинг дебиторининг электрон ҳужжат шаклида тасдиқланган имзолари;
• солиқ тўловчи ва унинг дебитори ўртасида ўзаро ҳисобб-китобларнин солиштирма далолатномаси тузилган сана.

12. Солиқ тўловчи ва унинг дебитори билан ўзаро ҳисоб-китобларнинг солиштирма далолатномаси электрон ҳужжат шаклида тузилади. Солиқ қўмитаси солиқ тўловчиларга ўзаро ҳисоб-китобларнинг солиштирма далолатномасини электрон ҳужжат тарзида тақдим этиш, тасдиқлаш (қисман тасдиқлаш) ёки рад этиш имкониятини таъминлайди.

13. Қуйидаги ҳолларда солиқ қарзини ундириш солиқ тўловчининг дебиторлик қарзига қаратилмайди, агар: 

• дебиторлик қарзи суммаси асосли равишда рад этилган бўлса;
• даъво муддати ўтган бўлса;
• дебитордан ундирилиши лозим бўлган қарз суммаси бўйича суд ҳужжати мажбурий ижро органи иш юритувида бўлса ёки уни ижрога тақдим этиш муддати ўтган бўлса ёхуд ушбу суд ҳужжати бўйича ижро ҳаракатлари белгиланган тартибда тўхтатилган, тугатилган ёки кечиктирилган (бўлиб-бўлиб тўлаш) бўлса;
• у Ўзбекистон Республикасининг солиқ тўловчиси бўлмаса;
• у жисмоний шахс бўлса;
• дебитор тугатилиш жараёнида бўлса ёки унга нисбатан тўловга қобилиятсизлик тўғрисида иш қўзғатилган бўлса;
• дебиторнинг фаолияти тугатилган ёки у юридик шахсларнинг давлат реестридан чиқарилган бўлса.

14. Солиқ органи томонидан ундирувнинг дебиторлик қарзига қаратилиши солиқ тўловчини солиқ қарзи тўлангунга қадар солиқларни тўлаш мажбуриятидан озод қилмайди.

 

Хулоса қиламиз:

Ҳозирча ҳаммаси аниқ-равшан:

– бутун ушбу жараён сиғиши керак бўлган меъёрий доиралар;

– ким нимани қандай муддатда бажариши керак;

– талабни эътиборсиз қолдирсак, нима бўлади.

Ҳатто «бир томонлама имзоланган солиштирма далолатнома» деган ибора ҳам Кодексни ўқиётганингизда унчалик қўрқинчли эмас. Аммо буларнинг барчаси амалда қандай содир бўлишини кейинроқ кўрамиз (умид қиламизки, бу жараёнда шахсан ва бевосита иштирок этмаймиз).