Асосий воситаларнинг бошланғич қийматида қандай бевосита харажатлар ҳисобга олинади

08.09.2022

Иродахон Аббосхонова

МВ Солиқ-божхона сиёсати ва даромадларни прогнозлаштириш департаменти директори

Кирилл ПОПАДЮК

МҲХС бўйича эксперт

Рус тилида ўқиш

Бевосита тегишли харажат мисоллари қуйидагилардан иборат :

асосий воситаларни қуриш ёки сотиб олиш натижасида бевосита юзага келадиган ходимларни мукофотлаш харажатлари (атама МҲХС 19 (IAS)да белгиланган);
майдонни тайёрлаш харажатлари;
етказиб бериш ва юклаб-тушириш ишларини амалга ошириш учун дастлабки харажатлар;
ўрнатиш ва монтаж қилиш харажатлари;
активни мўлжалланган жойга олиб келиш ва керакли ҳолатга келтириш жараёнида ишлаб чиқарилган буюмни сотишдан тушган соф тушум чегириб ташланганидан кейин қолган активнинг тўғри ишлашини текшириш харажатлари (масалан, ускунани синаш пайтида олинган намуналар);
профессионал хизматларни кўрсатганлик учун (архитекторлар, муҳандислар ва бошқаларга) мукофот суммалари.

Ушбу рўйхат тугал ҳисобланмайди.

Куйидагилар асосий воситаларнинг бошланғич қийматига киритилмайди :

маъмурий ва бошқа умумий қўшимча харажатлар;
янги ишлаб чиқариш мажмуасини очиш харажатлари (очилиш маросимини ўтказиш учун);
ўқитиш харажатлари;
янги маҳсулот ва хизматларни тарғиб қилиш харажатлари (янги товарларни тарғиб қилиш учун ўтказилган тадбирлар ва реклама учун).

Эътибор беринг

Асосий воситаларнинг бошланғич қийматига белгиланган меъёрлардан ортиқ бўлган харажатларни киритманг. Уларни Фойда ва зарарлар тўғрисидаги ҳисоботда харажатларга ҳисобдан чиқаринг. Батафсил бу ерда қаранг: «Мустақил қурилган (яратилган) асосий воситанинг бошланғич қиймати қандай шакллантирилади».

Вазият

Ходимларни ўқитиш харажатларини ва ускунани монтаж қилувчиларнинг иш ҳақини бевосита харажатларга киритиш

Корхона ўрнатиш ва унда ишлаш учун ходимларни ўқитиш талаб қиладиган ускуналарни сотиб олади. Ускунани ўрнатиш ташқи мутахассисларни жалб қилиш орқали амалга оширилади. Ушбу ускунани ўрнатиш ва ишга тушириш учун уч ҳафта давомида муҳандис ва монтажчилар гуруҳи шуғулланди. Ходимларни ўқитиш ускунани етказиб берувчи томонидан алоҳида тўлов эвазига амалга оширилди.

Ушбу харажатларни бошланғич қийматга киритиш керакми?

Ишда бевосита иштирок этган муҳандис, ишчилар ва усталарнинг меҳнат ҳақини тўлиқ асосий воситанинг бошланғич қийматига киритинг. Ушбу харажатларни капиталлаштиришда харажатларнинг таркибига ижтимоий солиқ бўйича тўловларнинг киритилишини ҳам ҳисобга олинг. Ходимларни ўқитиш харажатларини ускуналар қийматига капиталлаштирманг, чунки улар активни жисмоний яратиш ва фойдаланишга тайёрлаш билан боғлиқ эмас. Ушбу харажатларни улар пайдо бўлишлари билан фойда ва зарарлар тўғрисидаги ҳисоботда ҳисобдан чиқаринг. Ускуналарни етказиб бериш бўйича тайёр ҳолда топшириш шартномалари мавжуд бўлиб, уларнинг қиймати монтаждан ташқари ходимларни ўқитиш шартини ҳам ўз ичига олади. Бундай ҳолда умумий капиталлаштирилган харажатлардан ўқув харажатларини ҳам чиқариб ташланг (агар бу суммани аниқлаш мумкин бўлса).

Вазият

Асосий воситани сотиб олишда баҳоловчининг харажатлари

Сотиб олиш учун энг мос бўлган кўчмас мулк объектини танлашда корхона баҳоловчининг хизматларига ҳақ тўлайди.

Ушбу харажатларни АВнинг бошланғич қийматига киритиш керакми?

Мос келадиган кўчмас мулкни топиш ва уни баҳолаш харажатлари асосий воситанинг бошланғич қийматига киритилмайди. Ушбу харажатлар фойда ва зарарлар тўғрисидаги ҳисоботда улар пайдо бўлиши билан харажатлар сифатида ҳисобдан чиқарилади. Агар кўчмас мулкни сотиб олгандан кейин баҳолаш зарурати туғилса, бунда баҳоловчининг харажатларини ҳам давр харажатларига киритинг.

Объектдан фойдаланиш жараёнида аллақачон сарф қилинган қуйидаги харажатларни объект қийматига киритманг :

раҳбарият томонидан кўзда тутилган тарзда фойдаланишга яроқли бўлган объект ҳали ишга тушмаган ёки тўлиқ қувват билан ишламаётган пайтда сарф қилинган харажатлар;
ушбу объект ёрдамида ишлаб чиқарилган маҳсулотга талабни шакллантириш жараёнида юзага келган зарарлар;
объектни кўчириш ёки ташкилот фаолиятини қайта ташкил этиш харажатлари.

Харажатларни бошланғич қийматга киритишни қуйидаги ҳолларда дарҳол тўхтатинг:

объект керакли жойга етказилганда;
корхона раҳбариятининг ниятига мувофиқ унинг ишлашини таъминлайдиган ҳолатга келтирилганда.

Экспертлар ўз нуқтаи назарларидан келиб чиққан ҳолда тушунтириш берганлар, бу Сизнинг мустақил қарор қабул қилишингиз учун асос бўлади.

Buxgalter.uz янгиликларини биринчи бўлиб олиш учун Telegram-каналга обуна бўлинг

Ўртоқлашиш:

Мавзуга доир материаллар: