Захира фондларини шакллантириш харажатларини ҳисобга олиш тартиби

Тавсияда:

– захираларнинг ҳисоботда акс эттирилиши;
– кафолатли хизмат кўрсатиш ва кафолатли таъмирлашга захираларни ташкил этиш харажатлари;
– даргумон қарзлар бўйича захира ташкил қилиш харажатлари.

Захираларни ҳисоботда акс эттириш

Солиқ кодексида қуйидагилар учун захира фондларини ташкил этиш назарда тутилган:

• қонун ҳужжатларига мувофиқ банклар ва суғурта ташкилотлари;
• бошқа корхоналар ва ташкилотлар – кафолатли таъмирлаш ва кафолатли хизмат кўрсатиш шарти билан товарларни реализация қилганда.

Захиралар белгиланган меъёрлар доирасида шакллантирилади .

Фойда солиғи ҳисоб-китобига 2-илованинг 0117-сатрида қуйидагиларни акс эттиринг :

• 3-устунда – захираларга ажратмаларнинг бутун суммасини (соф фойда ҳисобига ташкил қилинадиганидан ташқари)
• 4-устунда – фойда солиғи бўйича солиқ солинадиган базани аниқлашда чегирилмайдиган қисмини. Мисол учун, умидсиз қарзлар бўйича захирани ташкил этиш харажатлари.

Соф фойда ҳисобига захирани ташкил этиш маблағлари суммаси харажат бўлиб ҳисобланмайди ва 2-илованинг 0117-сатрида акс эттирилмайди .

Кафолатли хизмат кўрсатиш ва таъмирлашга захираларни ташкил этиш харажатларини аниқлаш

Кафолатли таъмирлаш ва кафолатли хизмат кўрсатиш шарти билан товарларни реализация қилганингизда шу мақсадлар учун захира яратишга ҳақлисиз .

Захирага ажратиладиган суммаларни аввалги йиллар учун кафолатли хизмат кўрсатишга кетган харажатлар даражасидан келиб чиқиб мустақил равишда белгиланг. Захира суммасини аниқлаш тартибини ҳисоб сиёсатида белгилаб кетинг.

Эътибор беринг

Харажатларга кафолати бўлган товарлар (хизматлар)ни сотиш санасида қилинган ажратмалар суммаси киради.

Солиқ солиш мақсадида бундай харажатлар нормаллаштирилади . захирани ташкил этиш учун чегириладиган харажатлар суммасини аниқлаш тартибини солиқ солиш мақсадида ҳисоб сиёсатида кўрсатинг.

Захирани шакллантириш бўйича чегириладиган харажатларни қуйидаги формула бўйича аниқланг :

Захира = Х3 йил : Т3 йил х Тҳд,

бу ерда:

Захира – кафолатланган таъмирлаш ва хизмат кўрсатиш бўйича захира суммаси;

Х3 йил – кейинги 3 йил мобайнида кафолатли таъмирлаш ва хизмат кўрсатишга кетган амалдаги харажатлар;

Т3 йил – ўтган 3 йил давомида кафолатланган таъмирлаш ва хизмат кўрсатиш шарти билан товарларни сотишдан тушум;

Тҳд – ҳисобот даври учун кафолатланган таъмирлаш ва хизмат кўрсатиш шарти билан товарларни сотишдан тушум.

Йил охирида ташкил этилган захиранинг миқдорига кафолатли таъмирлаш ва хизмат кўрсатиш бўйича ҳақиқатда амалга оширилган харажатларнинг мазкур товарларни (хизматларни) ўтган даврда реализация қилишдан олинган тушум ҳажмидаги улушидан келиб чиққан ҳолда тузатиш киритинг.

Маблағларнинг ишлатилмаган қисмини кейинги солиқ даврига кўчиринг ва захирани мазкур қолдиқни ҳисобга олган ҳолда яратинг.

Агар кейинги давр захираси кўчирилган қолдиқдан кам бўлса, фарқни даромадга киритинг.

Ҳақиқатдаги харажатлар ташкил этилган захира суммасидан ошиб кетган тақдирда, фарқни чегириладиган харажатларга киритинг.

Даргумон қарзлар бўйича захирани яратишда харажатларни аниқлаш

Даргумон қарзлар бўйича захиранинг ташкил қилиниши Солиқ кодексида назарда тутилмаган бўлса-да, уни молиявий ҳисоботдаги дебиторлик қарзи тўғрисидаги ахборот ишончли бўлиши мақсадида шакллантириш мумкин.

Даргумон қарз деганда корхона олдидаги сўндирилмаслигининг эҳтимоли катта бўлган қарз тушунилади. 

Даргумон қарзларга қуйидагилар натижасида сўндирилиши мумкин бўлмаган қарзларни киритинг:

• суд қарори бўйича мажбуриятнинг тугатилиши :
• банкротлик;
• корхона тугатилиши;
• қарздорнинг вафоти;
• даъво муддатининг тугаши.

Даргумон қарзлар бўйича захирани ҳисобот йили охирида ўтказиладиган корхонанинг дебиторлик қарзини инвентаризация қилиш натижалари асосида яратинг.

Захира миқдорини қарздорнинг молиявий ҳолати (тўловга қобилияти)дан ва қарзни тўлиқ ёки қисман сўндириш эҳтимолининг баҳоланишидан келиб чиқиб, ҳар бир даргумон қарз бўйича алоҳида белгиланг .

Бунинг учун  харажатларни ҳисобга олувчи ҳисобварақ билан корреспонденцияда 4910-«Даргумон қарзлар бўйича захира» контрактив ҳисобварағидан фойдаланинг.

Солиқ кодексида яратилиши назарда тутилмаганлиги боис, бундай фондни ташкил қилиш харажатларини солиқ солиш мақсадида чегирилмайдиган харажатларга киритинг.

Умидсиз қарзлар бўйича харажатларни қуйидаги ҳолатларда чегиринг:

• қарзни ҳисобдан чиқариш пайтида;
• улар солиқ солинадиган даромадлар олиниши билан боғлиқ бўлса.

Ҳисобот йили давомида фойдаланилмаган захира суммасини даромадга киритинг. Солиқ солиш мақсадида у солиқ солинмайдиган даромад ҳисобланади .