Бухгалтерлар учун батафсил тушунтиришлар:
Компания Ўзбекистоннинг бошқа бир юридик шахсидан дивидендлар олди, бу суммага солиқни тўловчи манбаида ушлаб қолинади. Энди компания фойдани хорижий муассисга тақсимламоқда.
Норезидентга дивиденд тўлаш чоғида, олинган дивидендлардан аввал ушлаб қолинган солиқ суммасига солиқни камайтириш мумкинми?
2026 йил 1 январдан бошлаб бундай имконият пайдо бўлди. 25.12.2025 йилдаги ЎРҚ-1108-сонли Қонун билан Солиқ кодексининг 354-моддасига норезидентларга тўловлар амалга оширилганда “ўтувчи” дивидендлар бўйича ҳисобга олишни назарда тутувчи 3-қисм киритилди. Илгари бундай механизм фақат Солиқ кодексининг 345-моддаси 2 ва 3-қисмларига асосан резидентларга тўловлар учун қўлланиларди. Хўш, ҳисобга олишни қайси норезидентларга нисбатан қўллаш мумкин?
Солиқ кодексининг 354-моддаси 3-қисмида “норезидент” сўзи қўлланилган, бироқ гап юридик ёки жисмоний шахс ҳақида кетаётганига аниқлик киритилмаган. Ваҳоланки, дивиденд олувчининг мақоми ҳисоб-китобга бевосита таъсир қилади.
100 млн сўм миқдоридаги олинган дивидендлар бўйича иккита тўлов учун жами солиқ 5 млн сўмдан 14,5 млн сўмгача миқдорни ташкил этади. Бунда дивидендлар суммаси, улуш ва эгалик қилиш муддати бир хил, фарқ фақат олувчининг мақоми туфайли юзага келади.
Ушбу вазиятни “Arkad Audit” аутсорсинг компанияси раҳбари, аудитор Наталья ТУРАЛИНОВА таҳлил қилиб беради.
Эътибор беринг
Муҳим янгиликларни ўтказиб юбормаслик учун Телеграм-каналимизга обуна бўлинг.
Материаллардан нусха кўчириш ва фойдаланишга фақат манбага фаол ҳавола мавжуд бўлганда ёки таҳририятнинг ёзма рухсати билан йўл қўйилади.
Ҳисобга олиш масаласи қачон юзага келади
Агар бир вақтнинг ўзида иккита операция мавжуд бўлса, ҳисобга олиш ҳуқуқини текшириш керак:
- компания Ўзбекистоннинг юридик шахсидан дивидендлар олди ва бу дивидендлардан солиқ ушлаб қолинди;
- ўша компаниянинг ўзи ўз иштирокчиси ёки акциядори бўлган норезидентга дивидендлар тўламоқда.
Ҳисобга олиш ҳуқуқи нимага боғлиқ
Ҳисобга олиш ҳуқуқига бир қанча омиллар таъсир кўрсатади:
- дивидендларни ким олаётгани: хорижий ташкилотми ёки хорижий жисмоний шахсми;
- олувчининг айнан дивиденд тўлаётган компаниядаги улуши миқдори;
- ушбу улушга узлуксиз эгалик қилиш муддати;
- аввал олинган дивидендлардан ушлаб қолинган солиқ тўғрисидаги ҳужжатларнинг мавжудлиги;
- ушбу солиқ суммаси бошқа тўловда фойдаланилмаганлиги;
- аввал олинган дивидендлардан солиқ тўланганлигини тасдиқловчи ҳужжатнинг мавжудлиги;
- тўловга нисбатан халқаро шартнома қўлланилиши.
Норезидентлар учун ҳисоб-китоб қилиш тартиби Солиқ кодексининг 354-моддаси 3-қисмида белгиланган бўлиб, у Солиқ кодексининг 345-моддаси 2 ва 3-қисмларида резидентлар учун назарда тутилган механизмдан фарқ қилади.
Кўпроқ қандай хатоларга йўл қўйилади
- Норезидентга ҳар қандай тўлов амалга оширилганда солиқни камайтиришади. Солиқ кодексининг 354-моддаси 3-қисми шартлари бир вақтнинг ўзида бажарилиши ва ҳар бир олувчи бўйича алоҳида текширилиши керак.
- Резидентлар учун белгиланган тартибни қўллашади. Механизмлар ўхшаш, бироқ ҳисоб-китоб ҳар хил. Тавсиядаги мисолда бундай хато пеня билан бирга жиддий солиқ қарздорлигига олиб келади. Бунда ундирув солиқ агентига қаратилади, ваҳоланки пул таъсисчига ўтказилган бўлади.
- Компаниялар гуруҳи бўйича улуш ва эгалик муддатини ҳисобга олишади. Олувчи айнан дивиденд тўлаётган компанияда қандай улушга эгалик қилишини кўриб чиқиш лозим. Гуруҳнинг бошқа компаниясидаги иштироки ҳисобга олинмайди.
- Иккиёқлама солиқ солишнинг олдини олиш бўйича ставка дарҳол қўлланилмайди. Аввал Солиқ кодекси бўйича солиқ аниқланади. Шундан сўнг, агар халқаро шартномани қўллаш учун асослар бўлса, шартномада белгиланган чекланган ставка текширилади.
Яна бир алоҳида баҳсли масала бор: компания 2026 йил 1 январгача олган дивидендлардан ушлаб қолинган солиқни ҳисобга киритса бўладими? Янги қоида 2026 йилдан кучга киради, бироқ Солиқ кодексининг 354-моддасида ушлаб қолинадиган суммани камайтирадиган солиқ қачон тўланиши кераклиги белгиланмаган.
Турли хил олувчилар учун дивидендлардан олинадиган солиқни, шунингдек, Иккиёқлама солиқ солишнинг олдини олишни ҳисобга олган ҳолда ҳисоблаш намуналарини Buxgalter Pro нинг “Норезидентларга “оралиқ” дивидендлар: кимлар солиқни ҳисобга олишга ҳақли-ю, кимлар ҳақли эмас” тавсиясида кўринг.
Тавсияда яна нималарга ойдинлик киритилган:
• оралиқ дивидендлар бўйича ким ҳисобга ўтказиш ҳуқуқига эга ва бунда бир вақтнинг ўзида қандай шартлар бажарилиши керак;
• нима учун натижа дивидендларни ким олаётганига боғлиқ: юридик шахсми ёки жисмоний шахсми;
• 2026 йилгача тўланган солиқни ҳисобга ўтказса бўладими: далиллар ва солиқ агенти учун бу нимаси билан хавфли;
• норезидент учун ҳисоб-китоб резидент учун ҳисоб-китобдан нимаси билан фарқ қилади ва бир тартибни бошқаси билан алмаштириш қанчага тушади;
• иккиёқлама солиқ солиқ солишнинг олдини олиш бўйича ставка ушлаб қолинадиган суммага қандай таъсир қилади;
• бухгалтер норезидентга дивиденд тўлашдан олдин нималарни текшириши лозим.
