Ta’mirlash ishlari tufayli ijara haqlarini qanday qilib toʻgʻri kamaytirish mumkin?

Siz ijaraga olgan ofis ta’mirlanishi kerak. Shu sababli ijara haqini kamaytirish mumkinmi va buni qanday amalga oshirish kerak?

Hujjatlarni rasmiylashtirish variantlari bilan harakatlarning ehtimoliy ssenariylarini buxgalter.uz oʻquvchilari uchun maхsus “Norma”ning yuridik masalalar boʻyicha eksperti Oleg ZAMANOV tavsiflab berdi:

- Umumiy qoidaga koʻra, ijara haqi miqdori tomonlarning kelishuvi bilan shartnomada nazarda tutilgan muddatlarda, lekin yiliga bir martadan koʻp boʻlmagan muddatda oʻzgartirilishi mumkin . Shuning uchun, avval shartnomangizning ijara toʻlovlarini oʻzgartirish tartibi va muddati toʻgʻrisida shartlarini oʻrganing. Vaziyatga koʻra, siz ularni ijaraga beruvchi bilan qoʻshimcha kelishuv tuzgan holda oʻzgartirishingiz mumkin.

Keyingi harakatlar mantigʻi va ketma-ketligi quyidagi holatlarga bogʻliq:
• kim shartnomaga binoan ijaraga olingan binolarni ta’mirlash xarajatlarini oʻz zimmasiga olishi va haqiqatda kim ularni qilishi shart;
• ta’mirlash ishlari qay tarzda ijaraga olingan binolardan foydalanish shartlariga ta’sir koʻrsatadi.

Bir nechta ehtimoliy ssenariylarni koʻrib chiqamiz.

1) Dastlab, shartnoma shartlariga binoan binolarni ta’mirlash xarajatlari ijaraga beruvchi tomonidan amalga oshiriladi

Tegishincha, u:
• yoki oʻz majburiyatlarini bajarishga tayyor (ta’mirlash ishlarini oʻzi bajarishi yoki pudratchi tashkilotni jalb qilishi - bu muhim emas). Bu holda, faqat ta’mirlash ishlari binolardan foydalanish shartlarini yomonlashtirgan taqdirda ijara haqini kamaytirish mumkin;
• binolarni ta’mirlash uchun moliyaviy imkoniyatlardan mahrum boʻlsa. Agar ta’mirlash ob’ektiv ravishda zarur boʻlsa va ijaraga oluvchi uning uchun haq toʻlashga tayyor boʻlsa, ijara shartnomasining dastlabki shartlariga tuzatishlar kiritish zarur:

a) ijaraga olingan binolarni ta’mirlash bilan bogʻliq xarajatlarni ijaraga oluvchi zimmasiga yuklash;
b) ijara haqini ta’mirlash xarajatlari summasiga mutanosib ravishda kamaytirish.

Tegishincha, ta’mirlash хarajatlari ijara haqiga ta’sir koʻrsatmaydi. Biroq agar ta’mirlash ishlari binolardan foydalanish sharoitlarini yomonlashtirsa, uni kamaytirish mumkin.

3) Binolardan foydalanish imkoniyati

Ta’mirlash doirasida qanday ish turlari bajarilishi va ular qaysi vaqtda amalga oshirilishiga bogʻliq holda - bu:

a) ijaraga oluvchi tomonidan binolardan foydalanishga hech qanday tarzda aks etmaydi (ishdan tashqari vaqtdagi mayda ishlar) va ofis "shtat" rejimida faoliyat koʻrsatishi mumkin. Bu holda ijara haqini kamaytirishni talab qilish maqsadga muvofiq emasdir. Biroq - 1 va 2-bandlarda bayon etilgan holatlarni yodda tuting;

b) ijaraga oluvchiga binodan maqsadiga koʻra foydalanishga хalaqit beradi. Ya’ni  mol-mulkdan foydalanish shartlari  ijaraga oluvchi ular uchun javobgar boʻlmagan holatlar tufayli jiddiy yomonlashadi. Bu holda ijara haqini kamaytirishni talab qilish – ijaraga oluvchining qonun bilan kafolatlangan huquqidir . Biroq, savol qolmoqda: binolardan foydalanish qanday darajada qiyinlashgan - qismanmi yoki toʻliq?

Qisman qiyinlashgan

Ofis makonda (yarmidan foydalaniladi, boshqasida – ta’mirlash ishlari) jipslashgan holda ofisning ta’mirlanishi bilan parallel ravishda faoliyat koʻrsatishni davom ettirishi  mumkin. Shu kabi vaziyatda ta’mirlash ishlari vaqtida ijara haqini mutanosib ravishda kamaytirish toʻgʻrisida kelishib olish mumkin.

Toʻliq qiyinlashgan

Ta’mirlash ishlari bir vaqtning oʻzida butun ijaraga olingan maydonda olib borilmoqda, ofis faoliyat koʻrsata olmaydi. Bu yuridik jihatdan rasmiylashtirish  nuqtai nazaridan ancha murakkab vaziyatdir. Ijaraga oluvchi binodan foydalanish huquqini saqlab qolishi zarur (ta’mirlashdan keyin oʻz joyiga qaytish uchun) va shu bilan birga - ta’mirlash vaqtida ijara haqini toʻlash majburiyatini oʻzidan soqit qilish uchun.

Biroq ijara - apriori haq evaziga koʻrsatiladigan shartnoma  , basharti biz davlat mulkini "nol" stavka boʻyicha ijaraga berish haqida gapirmasak (bu variant, qoida tariqasida, ijaraga oluvchiga investitsiya va ijtimoiy majburiyatlarni yuklash bilan birga kechadi).

Shu bois quyidagi variantlarni koʻrib chiqishni tavsiya qilamiz:

• joriy shartnomani muddatidan oldin bekor qilish (ijara muddatini oʻzgartirish toʻgʻrisida qoʻshimcha kelishuvni rasmiylashtirish) va darhol yangisini tuzish, unda ta’mirlash tugaganligini inobatga olgan holda mol-mulkni ijaraga oluvchiga berish muddatini koʻrsatish. Agar ijaraga beruvchi koʻrsatilgan muddatda uni taqdim etmasa, siz ushbu mol-mulkni undan talab qilishga va zararni qoplashni talab qilishga haqlisiz;
• yangilikni ikki marta rasmiylashtirish, ya’ni shartnoma predmetini oʻzgartirish - dastlab ta’mirlash davrida ijaradan bepul foydalanishga, u tugagandan keyin -- aksincha, bepul foydalanishdan ijaraga oʻzgartirish.