9 oyni xatolarsiz yopamiz:
“Bizda - uzluksiz siklli ishlab chiqarishga ega yirik korxona. Xom ashyo zaxirasi har doim mavjud boʻlishi kerak. Agar u yetarli boʻlmasa, qarzga soʻrashimizga toʻgʻri keladi. Koʻpincha shunday boʻladiki, tovarning qarzini bitta narx boʻyicha olamiz, tovarni esa narx oʻsganligini hisobga olgan holda 10-20% yuqori narx boʻyicha qaytarishga toʻgʻri keladi. Ushbu vaziyat buxgalteriya hisobida qanday aks ettiriladi? Biz va bizga qarz beruvchi - QQS toʻlovchisi”.
Savolga buxgalter.uz eksperti Tatyana LIMAREVA javob berdi:
- QQSni hisoblab chiqarishda TMZni qarz shartnomasi boʻyicha oʻtkazish tovarlarni realizatsiya qilish boʻyicha aylanma hisoblanadi 
. Sizning holda qarz beruvchi ham (TMZni qarzga oʻtkazishda), qarz oluvchi ham (TMZni qarz beruvchiga qaytarishda) bir-biriga QQSni koʻrsatgan holda hisobvaraq-fakturalar taqdim etishi shart. Ushbu QQSni:
- qabul qiluvchi tomon hisobga olishi kerak ;
- oʻtkazuvchi tomon - byudjetga toʻlanishi uchun hisoblashi kerak.
Tovarning qarz shartnomasiga asosan qarz oluvchi qarz beruvchiga qarzga olingan TMZning xili, sifati va miqdoriga baravar TMZni (qarz summasini) qaytarib berishi kerak .
Shuni inobatga olish joizki, QQS hisob-kitobida qaytariladigan TMZning bozor qiymati hisobga olinishi kerak .
Shu tariqa, agar siz qaytarish uchun xom ashyoni ancha yuqori narxda sotib olgan boʻlsangiz, qarzni qaytarishda taqdim etiladigan hisobvaraq-fakturada siz shunga qaramay qaytarilayotgan xom ashyoning narxini va QQS summasini qarz shartnomasi shartlariga muvofiq koʻrsatasiz. QQS boʻyicha hisobotda esa siz bozor qiymatini hisobga olishingiz kerak, sizning holda - qaytariladigan xom ashyoning sotib olish tannarxi.
Misol
QQS toʻlovchisi boʻlgan qarz beruvchi QQS toʻlovchisi boʻlgan qarz oluvchiga qisqa muddatli qarz shartnomasi boʻyicha QQS bilan 1 150 000 soʻmlik materiallarni oʻtkazdi.
Qarz shartnomasida belgilangan muddatlarda qarz oluvchi QQS bilan 1 150 000 soʻmlik xuddi shu materiallarni qaytardi. Materiallar qarz oluvchiga QQS bilan 1 380 000 soʻmga tushdi.
Qarz beruvchining buxgalteriya oʻtkazmalari va hisob-kitoblari 1-jadvalda keltirilgan, qarz oluvchiniki esa - 2-jadvalda.
Koʻrish mumkinki, qarz beruvchida mazkur muomala boʻyicha daromadlar ham, xarajatlar ham yuzaga kelmaydi - faqat QQS toʻlash boʻyicha vaqtincha tafovut: dastlab u byudjetga toʻlanadi (hisoblanadi), qarz qaytarilgandan keyin esa hisobga olish yoʻli bilan qaytariladi.
Qarz oluvchida 230 ming soʻm (200 + 30) zarar yuzaga keladi.
1-jadval
|
Bosqichlar |
Xoʻjalik muomalasining nomi |
Schyotlarning bogʻlanishi |
Summa |
QQS boʻyicha elektron hisobotda aks ettirish |
|
|
Debet |
Kredit |
||||
|
Qarz oʻtkazildi |
TMZni oʻtkazish aks ettirildi |
1 000 000 |
QQS hisob-kitobiga 1-ilovada: 0108 (01081, 010811)-satrda: –3-ustunda – 1 000 000 soʻm; –4-ustunda – 150 000 soʻm. QQS hisob-kitobiga 5-ilovada: –6-ustunda – 1 000 000 soʻm; –7-ustunda – 150 000 soʻm; – 8-ustunda – 1 150 000 soʻm. |
||
|
QQS hisoblandi (1 000 000 soʻm x 15%) |
150 000 |
||||
|
Oʻtkazilgan TMZning tannarxi hisobdan chiqarildi |
1 000 000 |
||||
|
Qarz qaytarildi |
Ilgari qarzga berilgan TMZning qaytarilishi aks ettirildi |
(1090) |
1 000 000 |
QQS hisob-kitobiga 4-ilovada: –6-ustunda – 1 000 000 soʻm; –7-ustunda – 150 000 soʻm. |
|
|
Qaytarilgan TMZ boʻyicha QQS aks ettirildi |
150 000 |
||||
2-jadval
|
Bosqichlar |
Xoʻjalik muomalasining nomi |
Schyotlarning bogʻlanishi |
Summa |
QQS boʻyicha elektron hisobotda aks ettirish |
|
|
Debet |
Kredit |
||||
|
Qarz olindi |
TMZ olindi va kirim qilindi |
1 000 000 |
QQS hisob-kitobiga 4-ilovada: – 6-ustunda – 1 000 000 soʻm; – 7-ustunda – 150 000 soʻm. |
||
|
Olingan TMZ boʻyicha QQS summasi aks ettirildi |
150 000 |
||||
|
Qarz qaytarildi |
Qarz shartnomasi boʻyicha TMZning qaytarilishi aks ettirildi |
1 000 000 |
QQS hisob-kitobiga 1-ilovada: – 3-ustunda – 1 000 000 soʻm; – 4-ustunda – 150 000 soʻm; 0103-satrda: – 3-ustunda – 200 000 soʻm; – 4-ustunda – 30 000 soʻm. QQS hisob-kitobiga 5-ilovada: – 6-ustunda – 1 000 000 soʻm; – 7-ustunda – 150 000 soʻm; –8-ustunda – 1 150 000 soʻm. |
||
|
Hisobvaraq-fakturaga asosan QQS hisoblandi |
150 000 |
||||
|
Qaytarilayotgan TMZning tannarxi hisobdan chiqarildi |
1 200 000 |
||||
|
TMZning chiqib ketishidan koʻrilgan zarar aks ettirildi |
200 000 |
||||
|
Qaytarilayotgan TMZ tannarxi va ularning qarz shartnomasiga asosan qiymati oʻrtasidagi farq summasiga QQS hisoblandi (200 000 soʻm x 15%) |
30 000 |
||||
Buxgalter.uz tavsiya qiladi
