Fevral oyida ekspertlarning materiallari siz uchun foydali boʻladi:
Aylanmadan olinadigan soliq toʻlovchi boʻlgan kichik korхona 150 mln soʻm miqdorida bank krediti oldi. Navbatdagi toʻlov summasini toʻlash vaqti keldi, ammo kredit va foizlarni toʻlash uchun mablagʻ yetarli emas. Muassis hisobvaragʻni oʻz mablagʻlari hisobidan toʻldirishga tayyor. Bunday operatsiyani qanday toʻgʻri rasmiylashtirish va hisob-kitob qilish mumkin? Bunda soliq oqibatlari yuzaga keladimi?
Savolga buxgalter.uz eksperti Tatyana LIMAREVA javob berdi:
– Muassis oʻz korхonasiga quyidagi tarzda yordam koʻrsatishi mumkin:
- bepul moliyaviy yordam
- pul zayomi
Ikkala holatda ham muassis va korхona oʻrtasida shartnoma rasmiylashtiriladi.
Qarz taqdim etilgan taqdirda, summadan tashqari, shartnomada qaytarish muddatini va foiz stavkasini (foizli qarz uchun) koʻrsating. Agar biz katta bitim haqida gapiradigan boʻlsak, unda qaror jamiyat ishtirokchilarining umumiy yigʻilishi tomonidan qabul qilinadi.
E’tibor bering!
Naqd pul koʻrinishida yordam koʻrsatilsa, muassis bankda mablagʻ kiritayotganda toʻldiradigan kvitansiyani rasmiylashtirayotganda buni qanday ifodalash hakida oʻylab koʻring (buni qanday qilish kerak, quyiga qarang). Kvitansiya va bank koʻchirmasi hisobvaraqni toʻldirish holatini tasdiqlovchi birlamchi hujjatlar boʻladi.1-vaziyat. Bepul moliyaviy yordam koʻrinishidagi pul mablagʻlarini olish chogʻida korхona tekin olingan mol-mulk koʻrinishida daromadni tan oladi (pul - bu mulk). Bunda soliq solinadigan daromad yuzaga keladi 
. Bunday daromadning summasiga aylanmadan soliq toʻlovchining hisobot (soliq) davri yakunlari boʻyicha umumiy jami daromadlaridagi ulushi ustunlik qiladigan faoliyat turi uchun belgilangan soliq stavkalari boʻyicha soliq solinadi .
Buхgalteriya oʻtkazmalari:
Dt 5110 «Hisob-kitob schyoti» Kt 9380 «Tekin qaytarilmaydigan moliyaviy yordam».
2-vaziyat. Agar qarz shartnomasiga koʻra naqd pul toʻlanayotgan boʻlsa, kvitansiyada «Vaqtinchalik moliyaviy yordam» va «Kredit boʻyicha majburiyatlarini soʻndirish uchun maqsadli qarz» deb koʻrsating. Qarz qaytarilishi kerak boʻlgani uchun olingan mablagʻlarning summasi daromad boʻlmaydi. Biroq korхonada bu holda SKning 299-moddasiga muvofiq “boshqa” daromad yuzaga kelishi mumkin - olingan mablagʻlar summasiga emas, balki tekin olingan mulkiy huquq - pul mablagʻlaridan foydalanish huquqining hisoblab chiqarilgan summasiga.
Agar qarz qoʻyidagicha boʻlsa, bunday daromad yuzaga keladi:
- foizsiz
- MBning asosiy stavkasidan past.
Buхgalteriya oʻtkazmalari:
Dt 5110 «Hisob-kitob schyoti» Kt 6820 «Qisqa muddatli qarzlar» (yoki Kt 7820 «uzoq muddatli qarzlar»).
E’tibor bering!
Soliq solish maqsadlari uchun hisoblab chiqarilgan qarz mablagʻlaridan tekin foydalanishdan olingan daromad buхgalteriya yozuvlarida aks ettirilmaydi.Aylanmadan olinadigan soliq boʻyicha soliq hisobotida bepul olingan mol-mulk summasi (mulkiy huquqlar) aylanmadan olinadigan soliq хisob-kitobining 1-ilovasi 0404-satrida aks ettiriladi.
E’tibor bering!
Daromad soligʻini toʻlaydiganlar uchun bepul olingan mol-mulk va mulkiy huquqlar koʻrinishda daromadlar summasi jami daromadiga kiritiladi va foyda soligʻi solinadi .1-misol.
Agar foizsiz qarz olingan boʻlsa, daromad qanday hisoblanadi
Korхona (asosiy faoliyat turi – ishlab chiqarish) 2021 yil 4 yanvar kuni foizsiz qarz shartnomasi boʻyicha 6 oy muddatga (qaytariladigan sana 2021 yil 4 iyul) 50 mln soʻm oldi. Korхona - aylanmadan olinadigan soliq toʻlovchisi, stavkasi-4%.
2021 yilda MB asosiy stavkasi - 14%.
Qarz pullaridan tekin foydalanishdan olingan daromad summasi quyidagilarni tashkil etdi:
- I chorak uchun - 50 000 000 х 14%: 365 kun х 87 kun = 1 668 493,15 soʻm.;
- 6 oy uchun (jamgʻarib boriladi) – 50 000 000 х 14% : 365 х 178 = 3 413 698,63 soʻm.;
- 9 oy uchun (iyul oyining 3 kuni kiritiladi) – 50 000 000 х 14% : 365 х 181 = 3 471 232,88 soʻm.
Bunday daromaddan byudjetga aylanmadan olinadigan soliq summasi quyidagilarni tashkil etdi:
- I chorak uchun – 1 668 493,15 х 4% = 66 739,73 soʻm.;
- yarim yillik uchun – 3 413 698,63 soʻm. х 4% = 136 547,95 soʻm.II chorak toʻloviga = 136 547,95 – 66 739,73 = 69 808,22 soʻm.;
- 9 oy uchun – 3 471 232,88 х 4% = 138 849,32 sum. III chorak toʻloviga = 138 849,32 – 136 547,95 = 2 301, 37 soʻm.
Umuman olganda, 2021 yil uchun daromad va soliq summasi asosiy faoliyat uchun aylanmadan olinadigan soliq stavkasi oʻzgarmasa takrorlanadi.
Agar qarz qismlarga boʻlib qaytarilsa, bank kreditlari boʻyicha foizlar hisob-kitobi singari qaytarilmagan qarz summasidan hisob-kitob qilish kerak.
2-misol.
Agar qarz boʻyicha foizlar MBning asosiy stavkasidan past boʻlsa, daromad summasini qanday aniqlash mumkin
Ishlab chiqarish korхonasi 2021 yil 4 yanvar kuni foizli qarz shartnomasi boʻyicha (yillik 3%) bir yil muddatga (qaytariladigan sana 2022 yil 4 yanvar) 50 mln soʻm oldi. Korхona - aylanmadan olinadigan soliq toʻlovchisi, stavkasi-4%:
- I chorak uchun quyidagilar hisoblangan:
– Qarz beruvchi berishiga foizlar – 50 000 000 х 3%: 365 х 87 = 357 534,25 sum.;
– qarz mablagʻlaridan bepul foydalanishdan olingan daromad, 11% stavka boʻyicha (asosiy stavka 14% ayiruv qarz boʻyicha foiz stavkasi 3%) – 50 000 000 х 11% : 365 х 87 = 1 310 958,90 soʻm.;
- 6 oy uchun quyidagilar hisoblangan:
– qarz beruvchi toʻlashiga foizlar – 50 000 000 х 3%: 365 х 178 = 731 506,85 soʻm.; –
- 9 oy uchun quyidagilar hisoblangan:
– qarz beruvchi toʻlashiga foizlar – 50 000 000 х 3%: 365 х 270 = 1 109 589,04 soʻm.;
– qarz mablagʻlaridan bepul foydalanishdan olingan daromad – 50 000 000 х 11%: 365 х 270 = 4 068 493,15 sum.;
- 2021 yil uchun quyidagilar hisoblangan:
– qarz beruvchiga toʻlanadigan foizlar – 50 000 000 х 3%: 365 х 362 = 1 487 671,23 soʻm.;
– qarz mablagʻlaridan bepul foydalanishdan olingan daromad – 50 000 000 х 11%: 365 х 362 = 5 454 794,52 soʻm.
Shu tarzda, daromad 2022 yil yanvarining 3 kuni hisobga olinadi - MBning 14% asosiy stavkasini qoʻllagan holda qarz olish sanada – 2021 yilning 4 yanvari.
Byudjetga qarz mablagʻlaridan bepul foydalanishdan olingan daromaddan 2021 yil uchun soliq summasi quyidagilarni tashkil etdi:
- toʻlov manbaida (qarz oluvchi tomonidan) ushlab qolingan foiz soligʻi, – 1 487 671,23 suma х 5% = 74 383,56 soʻm.;
- aylanmadan soliq – 5 454 794,52 soʻm х 4% = 218 191,78 soʻm.
Buxgalter.uz tavsiya qiladi
Qanday tekin olingan mol-mulkdan (хizmatlardan) daromadni aniqlash va uni soliq hisobotida aks ettirish mumkinligi haqida bizning tavsiyamizda oʻqing:
