Yillik inventarizatsiya – 2026: tartib va hujjatlar
Qanday MXIK toʻgʻri hisoblanishi va soliq organlari xatoni qanday aniqlashi mumkinligini vebinar chogʻida “Yangi texnologiyalar” IAMning FMO filiali direktori Sherzod TEShEBAYeV tushuntirdi.
E’tiborga olamiz:
– Quyidagi hollarda MXIK toʻgʻri hisoblanadi, agar u:
- tasnif.soliq.uzning joriy versiyasiga muvofiq boʻlsa;
- hujjatda xatosiz koʻrsatilgan boʻlsa,
- koʻrsatilgan tovarga muvofiq kelsa.
Tasnif.soliq.uzning joriy versiyasiga muvofiqligini tekshirish
EHF va onlayn-NKM cheklarida koʻrsatilgan barcha MXIK mazkur tekshiruvdan oʻtkaziladi.
Muvofiq kelmaslik muammosi ayniqsa oʻtgan yilning oxirida – MXIK kodlarini faol maqbullashtirish davrida keskin boʻlgan. Ammo parallel ravishda kassalarning dasturiy ta’minoti ham takomillashtirildi. NKMning ayrim modellarida eskirgan MXIK endi avtomatik tarzda yangilariga almashtiriladi, boshqalarida xato aniqlangan taqdirda chekni shakllantirish MXIK tuzatilmagunga qadar blokirovka qilinadi. Shu bois eskirgan MXIK bilan cheklar bugungi kunda kam hollarda – onlayn-NKM bilan bogʻliq qandaydir texnik muammolar mavjud joylarda uchramoqda.
Misol uchun, umumiy ovqatlanish shoxobchalarida hali ham muayyan taomlar nomlari uchun amaldagi umumlashtirilgan MXIK: “umumiy ovqatlanish korxonasi tomonidan tayyorlangan asosiy taomlar”, “umumiy ovqatlanish korxonasi tomonidan tayyorlangan fast-fud” va hokazo oʻrniga eski MXIK bilan cheklar uchrab turibdi. Agar hozir chekda taomlar uchun MXIK koʻrsatilsa, ular notoʻgʻri sifatida belgilanadi. Ammo, agar NKM bilan muammo boʻlsa, bunday chek shakllantirilishi mumkin.
EHFda bunday muammo deyarli mavjud emas, sababi hujjatni shakllantirishda chiqib keladigan tavsiyada tasnif.soliq.uzdagi “Tanlangan MXIK” roʻyxatidan kodlar taklif qilinadi, u yerda ular avtomatik tarzda faollashtiriladi.
MXIKni yozishda xatoni tekshirish
Terishda yoʻl qoʻyilgan xatolarni oldingi xatolarni aniqlagan xuddi shu dastur aniqlaydi. Ular ham onlayn-NKMga xosdir, sababi ularda tovarlar roʻyxati qoʻlda shakllantiriladi.
Koʻpincha “0” bilan boshlanadigan MXIKda ushbu raqamni qoʻyishni unutishadi. Bu – juda jiddiy xato. Har qanday yetishmayotgan yoki ortiqcha raqamlarni dastur xato sifatida belgilaydi.
EHFda bunday xatoga yoʻl qoʻyish mumkin emas, chunki hujjatni shakllantirish bosqichida MXIKning Yagona elektron katalogga muvofiqligi tekshiriladi.
Qayd etganimizdek, koʻrib chiqilgan xatolar onlayn-NKM uchun dolzarbdir, ularni minimallashtirish uchun:
- shaxsiy kabinetda notoʻgʻri MXIK toʻgʻrisidagi xabarnomalarni tekshiring;
- agar uni olgan boʻlsangiz, birinchi navbatda onlayn-NKM xotirasidagi, soʻngra – ilgari berilgan cheklardagi xatoni tuzating;
- DTning oxirgi versiyasidan foydalaning, ularda xatolar bilan kurashish jarayoni maksimal darajada avtomatlashtirilgan.
MXIK tovarga muvofiq kelmaydi
Bu turli sabablarga koʻra sodir boʻladi. Oldingi ikkita xato turini aniqlaydigan dasturiy ta’minot buni shunchaki sezmaydi. Ammo bu mazkur xatolarga e’tibor qaratilmasligini anglatmaydi.
Tadbirkor tomonidan foydalaniladigan MXIK shunday yoki boshqa tarzda tahlil qilinadi. Tovarlar toʻgʻri kelmaydigan MXIK bilan koʻrsatilgan hisobvaraq-fakturalar yoki onlayn-NKM cheklari aniqlangan taqdirda biz ham tadbirkorga oʻzgartirish kiritish lozimligini ma’lum qilamiz.
Siz haqiqatda etik sotgan, sizda esa dazmollar uchun MXIK koʻrsatilgan hollar notoʻgʻridir. Tadbirkorlar “MXIK bormi, yetadi” tamoyiliga amal qilgan holda, ba’zan qasddan bunday xatolarga yoʻl qoʻyishadi.
Har bir tovarga toʻgʻri MXIKni tanlash lozim, bu faqat statistika va soliq ma’muriyatchiligi uchun muhim emas... Men bolalar oʻlimiga sabab boʻlgan sifatsiz bolalar dori vositalari bilan bogʻliq yaqinda yuz bergan voqeani misol tariqasida keltirmoqchiman.
Sogʻliqni saqlash vazirligi bilan qoʻshma tadbirlar doirasida biz MXIK boʻyicha ushbu preparat mavjud boʻlgan barcha dorixonalarni tezkor tarzda aniqladik va manzilli ravishda ularning realizatsiya qilinishini toʻxtatdik. Ammo kimdir ushbu preparatni boshqa MXIK bilan sotgan boʻlsa, bu qoʻrqinchli oqibatlarga olib kelishi mumkin boʻlgan...
Shuningdek, bizga oy yakunlari boʻyicha tadbirkorlar soliq imtiyozini qoʻllay olmayotganliklari yuzasidan shikoyat bilan murojaat qilishdi. Aniqlanishicha, tadbirkor imtiyoz huquqiga ega, lekin u hujjatlarda tovarga muvofiq kelmaydigan MXIKni koʻrsatganligi uchun imtiyoz qoʻllanilishi mumkin emas.
MXIKga bogʻlangan imtiyozlar, agar aynan shu MXIK toʻgʻri koʻrsatilgan boʻlsa, avtomatik tarzda qoʻllaniladi. Tadbirkor oʻzini oʻzi jazolagani ma’lum boʻladi. Kamchiliklarni oʻz vaqtida aniqlaganlar cheklarni tuzatishga ulgurishgan, ammo bu bilan kech shugʻullanishni boshlaganlar cheklarning soni koʻpligi bois, 1 kunda tuzatish kiritishga ulgurishmagan....
Shuningdek, MXIKning tovarlar nomenklaturasiga nomuvofiqligi sayyor soliq tekshiruvi chogʻida aniqlanishi mumkin.
Koʻngilsizliklardan qochish uchun tovarlar nomenklaturasiga muvofiq keladigan MXIKni koʻrsating. Muvofiq keladigan MXIK kodi boʻlmasa, nima qilish kerakligi haqida biz bu yerda batafsil yozganmiz:
MXIK toʻgʻrisidagi boshqa savollarga javoblarni siz vebinar yozuvida topasiz.
Oleg GAYeVOY tayyorladi