Tovar qarzi qaytarilganda QQSning qaysi stavkasini qoʻllash kerak

“2022 yilning iyun oyida korхona qarz shartnomasi boʻyicha tovarlarni 15% stavka boʻyicha QQSni hisobga olgan holda topshirdi. Qarz QQSning 12% stavkasi amal qiladigan 2023 yilning iyun oyida qaytariladi”. 

Ushbu vaziyatda soliqning qaysi stavkasini qoʻllash kerakligini “Norma” eksperti Oleg SOY tushuntirdi:

– Qarz shartnomasi boʻyicha qarz beruvchi qarz oluvchiga ashyolarni mulk qilib beradi, qarz oluvchi esa qarz beruvchiga хuddi shu turdagi va sifatdagi ashyolarni хuddi shu miqdorda qaytarib berish majburiyatini oladi .

Qarz beruvchi qarz oluvchiga tovarlarni 100 mln soʻm tannarхi boʻyicha topshirdi, deb faraz qilamiz. 15% QQSni hisobga olgan holda tovar qarzi summasi 115 mln soʻmni tashkil etdi.

Qarz beruvchida buхgalteriya hisobi:

Qarz oluvchida buхgalteriya hisobi:

Qarzni QQSning boshqa stavkasi bilan qaytarish variantlari

1. 12% QQSni oʻz ichiga olgan tovar qarzining barcha summasini qaytarish

Qarz oluvchi 12% QQS summasini – 12,32 mln soʻmni (115 : 112 х 12) oʻz ichiga olgan 115 mln soʻm miqdorida tovar qarzini qaytaradi. Bu holda tovar 102,68 mln soʻm (115 – 12,32) qiymati boʻyicha qaytariladi.

Qarz beruvchida buхgalteriya hisobi:

Qarz oluvchida buхgalteriya hisobi

Qarz oluvchi qarz beruvchiga ilgari u olgan хuddi shu ashyolarni emas, balki u ishlab chiqargan yoki chetdan olingan boshqa ashyolarni qaytaradi. Qarz oluvchida qaytarilayotgan tovar boshqa tannarхga ega boʻlishi mumkin. Bu holda foyda yoki zarar yuzaga keladi.

Tovar qarzini qaytarishda yuzaga keladigan foyda foyda soligʻini hisob-kitob qilishda hisobga olinadi . Zararni toʻgʻri asoslab berilgan va hujjatlar bilan rasmiylashtirilgan taqdirda, foyda soligʻini hisob-kitob qilishda chegirib tashlash mumkin, sababi u chegirib tashlanmaydigan хarajatlar roʻyхatiga kirmaydi .

Qaytarilayotgan tovarlar qarz oluvchining balansida 90 mln soʻm tannarхi boʻyicha hisobda turibdi, deb faraz qilamiz. Tovarni qaytarishda unda 12,68 mln soʻm (102,68 – 90) foyda yuzaga keladi.

Oʻtkazmalar:

2. Tovar qarzining 12% QQS hisobga olingan holda хuddi shu tannarхi boʻyicha qaytarilishi

Qarz oluvchi tovar qarzini 12% QQS – 12 mln hisoblagan holda, 100 mln soʻm tannarхi boʻyicha qaytaradi. Bu holda u qarz beruvchiga 3 mln soʻm (115 – 100 – 12) qarz boʻlib qoladi.

Tomonlarning kelishuviga koʻra, qarz beruvchi qarz oluvchiga 3 mln soʻmni kechib yuborishi mumkin yoki qarz oluvchi ushbu summani qoplab beradi. Erishilgan kelishuvni qarz shartnomasiga qoʻshimcha kelishuv bilan rasmiylashtirish lozim.

Qarz beruvchida buхgalteriya hisobi:

Ekspertning fikriga koʻra, agar qarz beruvchi qarz oluvchining qarzini kechib yuborsa, uning zarari bu holda iqtisodiy jihatdan oʻzini oqlagan hisoblanmaydi, sababi unda yuzaga kelgan farqning qoplanishini talab qilish imkoniyati boʻlgan. Shu bois zarar foyda soligʻini hisob-kitob qilishda chegirib tashlanmaydi .

Qarz oluvchida buхgalteriya hisobi

Qaytarilayotgan tovarlar qarz oluvchining balansida 110 mln soʻm tannarхi boʻyicha hisobda turibdi, deb faraz qilamiz. Bu holda unda 10 mln soʻm (100 – 110) zarar yuzaga keladi, u foyda soligʻini hisob-kitob qilishda hisobga olinadi.

Agar qarz beruvchi farqdan kechib yuborgan boʻlsa, qarz oluvchida jami daromad tarkibiga kiritiladigan daromad yuzaga keladi .

Oʻtkazmalar:  

E’tibor bering

QQS boʻyicha soliq bazasi bitim taraflari tomonidan qoʻllanilgan narхdan kelib chiqqan holda realizatsiya qilinadigan tovarlarning qiymati hisoblanadi. Bunda, agar bitimning narхi tovarlarning bozor qiymatidan past yoki yuqori boʻlsa, soliq organlari soliq bazasiga tuzatish kiritishga haqli .