Yillik inventarizatsiya – 2026: tartib va hujjatlar
«Foyda soligʻi va QQS toʻlovchi boʻlgan ishlab chiqarish korxona yangi uskuna xarid qildi. Eski uskunaning qiymati oxirigacha nolga tenglashtirilmagan, undan ishlab chiqarishda foydalanmaymiz. Sotishni ham rejalashtirmayapmiz.
Korxona 16.09.2003 yildagi 401-son VMQga muvofiq eski uskunani konservatsiya qilishi kerakmi? Yoki amortizatsiya toʻlovlari toʻliq eskirgunga qadar 9430-schyotiga hisobdan chiqarilishi mumkinmi?»
Savolga buxgalter.uz iltimosiga koʻra Iqtisodiyot va moliya vazirligi qoshidagi Oʻquv markazi direktori oʻrinbosari Sharofitdin Haydarov javob berdi:
– Korxonangiz asosiy vositalarni konservatsiya qilishni oʻtkazishi shart emas, ammo bunga haqli.
AVni konservatsiya qilish tartibi
Asosiy vositalarni konservatsiya qilish quyidagi hollarda oʻtkaziladi:
- ularning texnik darajasi zamonaviy talablarga muvofiq emasligi
yoki
- 3 oy mobaynida ulardan ishlab chiqarish maqsadlarida foydalanish zarurati boʻlmaganda – ularga boʻlgan talab tiklangungacha yoki yangi mulkdorga sotish davrida, biroq 24 oydan ortiq emas.
Foydalanilmayotgan asosiy vositalar va qurilishi tugallanmagan qurilish ob’yektlarini konservatsiya qilish tartibi maxsus Nizom bilan belgilangan.
Asosiy vositalarni konservatsiya qilish toʻgʻrisidagi qaror mulk egasi (korxona ta’sischilari) tomonidan qabul qilinadi, bundan quyidagilar mustasno:
- tabiiy monopoliyachilar;
- zamonaviylashtirish va texnika bilan qayta jihozlash Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qaroriga koʻra olib borilayotgan korxonalar;
- qayta tashkil etilayotgan iqtisodiy nochor, zarar koʻrib ishlayotgan va past rentabelli korxonalar, shuningdek ularga nisbatan toʻlovga qobiliyatsizlik tartib-taomili qoʻllanilgan korxonalarga nisbatan qayta tashkil etish yoki toʻlovga qobiliyatsizlik tartib-taomilini amalga oshirish davrida (Oʻzbekiston Respublikasi Davlat aktivlarini boshqarish agentligi tomonidan Vazirlar Mahkamasiga kiritilgan ob’yektlar boʻyicha);
- oʻzlariga qarashli korxonalar boʻyicha – vazirliklar, idoralar, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari;
- shahar hokimliklariga boʻysunadigan korxonalar.
Ushbu korxonalar boʻyicha konservatsiya qilish toʻgʻrisidagi qaror tegishli ravishda Vazirlar Mahkamasi yoki vazirliklar, idoralar va hokimliklar tomonidan qabul qilinadi.
Agar korxonangiz ushbu roʻyxatga kiritilmagan boʻlsa, u holda AVni konservatsiya qilish toʻgʻrisidagi qaror mulk egasi –ta’sischilaringiz tomonidan umumiy yigʻilishda qabul qilinadi
. Shundan soʻng korxona rahbari AVni konservatsiya qilish toʻgʻrisida buyruq chiqaradi.
Buyruq asosida bir oy ichida quyidagilarni tuzing:
- asosiy vositalarni konservatsiya qilish toʻgʻrisida dalolatnoma. Unda konservatsiya qilish sanasiga AVning boshlangʻich va qoldiq qiymatini koʻrsating. Dalolatnomaga konservatsiya qilinadigan AV qaydnomalarini ilova qiling;
- konservatsiya qilingan AVning but saqlanishi uchun zarur boʻlgan ish va xarajatlarning roʻyxati.
Amortizatsiya
Asosiy vositalarning foydali xizmat muddati davomida amortizatsiya ajratmalarini hisoblash toʻxtatilmaydi. Asosiy vositalarning amortizatsiyasi korxona faoliyati natijalaridan, hisobot davrida asosiy vositalardan foydalanishdan (foydalanmaslikdan) qat’i nazar, hisoblanadi. Amortizatsiya buxgalteriya hisobida uni hisoblashning hisobot davrida aks ettiriladi.
Ishlab chiqarish jarayonini toʻxtatib turish (turib qolish) davrida ishlab chiqariladigan asosiy vositalar boʻyicha amortizatsiya summalari boshqa operatsion xarajatlarga (9430-schyoti) kiritiladi
. Ushbu qoida foydalanilmayotgan ishlab chiqariladigan asosiy vositalarga nisbatan ham qoʻllanilishi mumkin.
Asosiy vositalar belgilangan tartibda konservatsiya qilishga oʻtkazilgan hollarda amortizatsiya hisoblash toʻxtatiladi
. Bunday holda koʻrsatilgan Nizomga muvofiq konservatsiyani hujjatlashtirishga alohida e’tibor bering.
Konservatsiya qilingan ishlab chiqarish quvvatlari va ob’yektlarini saqlash xarajatlari (boshqa manbalardan qoplanadigan xarajatlardan tashqari) boshqa operatsion xarajatlarga (9430-schyoti) kiritiladi
.
Shunday qilib, eng avvalo kelgusida eski uskunadan foydalanasizmi yoki sotasizmi, aniqlashtirishingiz zarur, aks holda konservatsiya qilishdan ma’no yoʻq.
![]()