«Buxgalteriya hisobi toʻgʻrisida»gi Qonunda nimalar oʻzgaradi

preview

8 dekabrga qadar QHTBTda «Buxgalteriya hisobi toʻgʻrisida»gi Qonunning yangi tahriri (yangi nomi - «Buxgalteriya hisobi va moliyaviy hisobot toʻgʻrisida»gi Qonun) muhokama qilinadi.

Oʻzgarishlar bilan qiyosiy jadval – buxgalter.uz sharhida:

Qonunchilikdagi muhim oʻzgarishlarni oʻtkazib yubormaslik uchun bizning Telegram-kanalimizga obuna boʻling.

 

Amaldagi qonun buxgalteriya hisobini soʻnggi yillardagi barcha oʻzgarishlarga muvofiq tizimlashtirish, davlat organlarining buxgalteriya hisobini tartibga solish sohasidagi vakolatlarini aniqlashtirish, «jamoatchilik manfaatlarini koʻzlovchi tashkilotlar» tushunchasini kiritish va MHXSni qoʻllash maqsadida ular tomonidan buxgalteriya hisobi yuritilishini tashkil etish maqsadida yangilanmoqda.

Qonun loyihasi 5 ta bob va 47 ta moddadan iborat (amaldagi qonunda – 32 ta modda boʻlib, boblarga boʻlinmagan). Aslida nima oʻzgarayotganini diqqat bilan koʻrib chiqaylik: 

Amaldagi tahriri

Taklif etilayotgan tahrir

Oʻzbekiston Respublikasining "Buxgalteriya hisobi toʻgʻrisida"gi Qonuni

Oʻzbekiston Respublikasining "Buxgalteriya hisobi toʻgʻrisida"gi Qonuni va moliyaviy hisobot toʻgʻrisida"gi Qonuni

Asos: 15.09.2025 yildagi PQ-282-son qarorning 10-bandi.

 

 

 

1-BOB. UMUMIY QOIDALAR

Tuzilmani tizimlashtirish uchun loyiha boblarga boʻlingan, shuningdek, moddalar ketma-ketligi oʻzgartirilgan.

1-modda. Ushbu Qonunning maqsadi

Ushbu Qonunning maqsadi buxgalteriya hisobini tashkil etish, yuritish va hisobotni tuzish sohasidagi munosabatlarni tartibga solishdan iborat.

1-modda. Ushbu Qonunning maqsadi

Ushbu qonunning maqsadi buxgalteriya hisobini tashkil etish, yuritish va moliyaviy hisobotni taqdim etish* sohasidagi munosabatlarni tartibga solishdan iborat.

 

* Shunga oʻxshash oʻzgartirish qonunning boshqa koʻplab moddalariga ham kiritildi, ularni vaqtni tejash maqsadida keltirib oʻtirmaymiz (tahririyat izohi).

Asos: 15.09.2025 yildagi PQ-282-son qarorning 10-bandi.

Yangi modda

 

 

3-modda. Asosiy tushunchalar

Ushbu qonunda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi:

buxgalteriya hisobi –  buxgalteriya hisobi hisobvaraqlarida buxgalteriya hisobi ob’yektlari toʻgʻrisidagi axborotni ularning puldagi bahosini aks ettirish yoʻli bilan uzluksiz shakllantirish va toʻplash, shuningdek uning asosida moliyaviy hisobotni tuzish tizimi;

hisob axboroti – buxgalteriya hisobi hisobvaraqlarida, buxgalteriya hisobi registrlarida, buxgalteriya hisobotida va buxgalteriya hisobining boshqa hujjatlarida aks ettirilgan, boshlangʻich hisob hujjatlariga asoslangan buxgalteriya hisobi ob’yektlari toʻgʻrisidagi axborot;

buxgalteriya hisobi ob’yektlari – aktivlar, majburiyatlar, kapital, daromadlar va xarajatlar. Buxgalteriya hisobi ob’yektlari sintetik va analitik schyotlarda hisobga olinadi;

moliyaviy hisobot – buxgalteriya hisobi va moliyaviy hisobotning tegishli standartlari talablariga muvofiq buxgalteriya hisobi sub’yekti tomonidan tayyorlangan hisobot;

hisob siyosati – buxgalteriya hisobi va moliyaviy hisobotning amaldagi standartlariga muvofiq hisob ob’yektlarini tan olish, moliyaviy hisobotni tayyorlash va taqdim etishda buxgalteriya hisobi sub’yekti tomonidan qoʻllaniladigan muayyan tamoyillar, umumiy qabul qilingan atamalar va amaliy yondashuvlar.

 

Izoh: qonun loyihasining tuzilishini tizimlashtirish maqsadida tez-tez ishlatiladigan tushunchalar alohida moddaga kiritildi ("buxgalteriya hisobi", "hisob ma’lumotlari", "hisob ob’yektlarining hisob siyosati" kabi tez-tez ishlatiladigan atamalarning ta’riflari aniqlashtirildi)

3-modda. Buxgalteriya hisobining asosiy tamoyillari

Koʻrsatkichlarning uzluksizligi, ishonchliligi va taqqoslanuvchanligi buxgalteriya hisobining asosiy tamoyillari hisoblanadi.

4-modda. Buxgalteriya hisobi

4-modda. Buxgalteriya hisobi va moliyaviy hisobotning asosiy tamoyillari

Uzluksizlik, ishonchlilik, aniqlik va taqqoslanuvchanlik buxgalteriya hisobining va moliyaviy hisobotning asosiy tamoyillari hisoblanadi.

 

Izoh: buxgalteriya hisobining asosiy tamoyillari xalqaro standartlarga muvofiq belgilanadi. "Buxgalteriya hisobi" tushunchasi tahririy oʻzgartirishlar bilan "Asosiy tushunchalar" 3-moddasining yangi tahririga oʻtkazilmoqda

5-modda. Hisob ma’lumotlari

5-modda. Vorislik prinsipi

Faoliyatning uzluksizligi tamoyiliga muvofiq moliyaviy hisobot tashkilot yaqin kelajakda oʻz faoliyatini davom ettiradi degan taxmindan kelib chiqqan holda tuziladi. Agar tashkilotning oʻz faoliyatini davom ettirish qobiliyatiga katta shubhalar mavjud boʻlsa, bu moliyaviy hisobotda ochib berilishi kerak.

 

Izoh: "Hisobga olish ma’lumotlari" tushunchasi tahririy oʻzgartirishlar bilan 3-moddaning "Asosiy tushunchalar" yangi tahririga oʻtkazilmoqda.

MHXSga muvofiq asosiy tamoyillarning mazmuni ochib berilgan

Yangi moddalar

6-modda. Ishonchlilik tamoyili

Ishonchlilik tamoyilidan kelib chiqqan holda, buxgalteriya ma’lumotlari muhim xatolar va noxolisliklarni oʻz ichiga olmaydi va foydalanuvchilar tomonidan foydalanilishi mumkin. Ishonchlilik, odatda, dastlabki buxgalteriya hujjatlari bilan tasdiqlanadi.

7-modda. Hisoblash prinsipi

Hisoblash tamoyili shundan iboratki, daromadlar va xarajatlar buxgalteriya hisobida tan olinadi va pul mablagʻlari toʻlanishi yoki olinishidan qat’i nazar, ularning olinishi yoki oʻtkazilishiga qarab moliyaviy hisobotda aks ettiriladi.

8-modda. Taqqoslanuvchanlik prinsipi

Moliyaviy hisobot oʻtgan davrlar moliyaviy hisoboti bilan, shuningdek buxgalteriya hisobining boshqa sub’yektlari moliyaviy hisoboti bilan taqqoslanadigan boʻlishi kerak. Moliyaviy hisobotlar kamida ikki davr uchun tuziladi.

 

Izoh: yangi qoidalar. MHXSga muvofiq asosiy tamoyillar mazmuni ochib berilgan

6-modda. Buxgalteriya hisobi sub’yektlari

Davlat hokimiyati va boshqaruvi organlari, Oʻzbekiston Respublikasida roʻyxatga olingan yuridik shaxslar, ularning Oʻzbekiston Respublikasi hududida va uning tashqarisida joylashgan filiallari, vakolatxonalari, boʻlimlari hamda boshqa tarkibiy boʻlinmalari buxgalteriya hisobi sub’yektlaridir.

Yuridik shaxs tashkil etmasdan tadbirkorlik faoliyatini amalga oshiruvchi jismoniy shaxslar, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari, shuningdek chet el yuridik shaxslarining Oʻzbekiston Respublikasi hududidagi vakolatxonalari, filiallari va boshqa tarkibiy boʻlinmalari qonun hujjatlarida belgilangan tartibda hisob yuritadilar va hisobot taqdim etadilar.

9-modda. Buxgalteriya hisobi sub’yektlari

Davlat hokimiyati va boshqaruvi organlari, Oʻzbekiston Respublikasida roʻyxatga olingan yuridik shaxslar, ularning Oʻzbekiston Respublikasi hududida va uning tashqarisida joylashgan filiallari, vakolatxonalari, boʻlimlari hamda boshqa tarkibiy boʻlinmalari buxgalteriya hisobi sub’yektlaridir.

Yuridik shaxs boʻlmasdan tadbirkorlik faoliyatini amalga oshiruvchi shaxslar, shuningdek, chet el yuridik shaxslarining Oʻzbekiston Respublikasi hududidagi vakolatxonalari, filiallari va boshqa tarkibiy boʻlinmalari soliq qonunchiligida belgilangan tartibda hisob yuritadi va soliq hisobotini taqdim etadi.

Yuridik shaxs maqomiga ega boʻlgan fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga muvofiq buxgalteriya hisobini yuritadi va hisobot taqdim etadi.

Davlat sirlaridan foydalanuvchi tashkilotlar davlat siri toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari talablarini hisobga olgan holda buxgalteriya hisobi va moliyaviy hisobotni tashkil etadi.

 

Asos: "Fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari toʻgʻrisida"gi Qonunning 8, 29-moddalari, ilovaning 13, 41-bandlari. 18.06.2021 yildagi 380-son VMQga 1-ilova.

Yangi moddalar

10-modda. Ijtimoiy ahamiyatga ega boʻlgan tashkilotlar

Jamoatchilik manfaatlariga ega boʻlgan tashkilotlar toifasiga aktivlari va yillik daromadi hajmi, xodimlar soni, shuningdek, korporativ maqomi va faoliyat turi, shuningdek, manfaatdor tomonlarning keng doirasi tufayli yuqori ijtimoiy va iqtisodiy ta’sir koʻrsatish kabi mezonlarga javob beradigan buxgalteriya tashkilotlari kiradi.

Tashkilotlarni ijtimoiy ahamiyatga molik tashkilotlar toifasiga kiritish mezonlari Iqtisodiyot va moliya vazirligi tomonidan Markaziy bank bilan birgalikda belgilanadi.

Koʻrsatib oʻtilgan mezonlarga mos keladigan buxgalteriya hisobi sub’yektlari Iqtisodiyot va moliya vazirligi tomonidan, Markaziy bank tomonidan nazorat qilinadigan tashkilotlar esa har yili 1 iyulga qadar Markaziy bank tomonidan Ijtimoiy ahamiyatga molik tashkilotlar reyestriga kiritiladi.

Ommaviy mulk tashkilotlari moliyaviy hisobotning xalqaro standartlariga muvofiq buxgalteriya hisobini mazkur Reyestrga kiritilgan yildan keyingi yilning 1 yanvaridan boshlab tashkil etadilar va navbatdagi (ikkinchi) yilning oxirigacha moliyaviy hisobotni tuzadilar hamda uni auditorlik xulosalari bilan birga e’lon qiladilar.

 

11-modda. Ijtimoiy ahamiyatga ega boʻlgan tashkilotlar reyestrini yuritish

Ommaviy mulk tashkilotlarining reyestri ommaviy mulk tashkilotlari tomonidan moliyaviy hisobotning xalqaro standartlarini joriy etishning aniq rejalarini ishlab chiqish va ushbu tashkilotlar tomonidan ularga rioya etilishi ustidan davlat nazoratini amalga oshirish maqsadida yuritiladi.

Jamoat tashkilotlarining reyestri maxsus elektron tizimdan foydalangan holda elektron shaklda yuritiladi. Reyestrdagi ma’lumotlar hamma uchun ochiq.

Iqtisodiyot va moliya vazirligi jamoat tashkilotlari reyestrini doimiy ravishda yuritish va unga tegishli oʻzgartirishlar kiritish uchun mas’ul hisoblanadi.

 

Asos: 15.09.2025 yildagi PQ-282-son qarorning 5-bandi.

7-modda. Buxgalteriya hisobi ob’yektlari

Buxgalteriya hisobining ob’yektlari boʻlib aktivlar, majburiyatlar, kapital, rezervlar, daromadlar, xarajatlar, foydalar, zararlar va ularning harakati bilan bogʻliq boʻlgan xoʻjalik operatsiyalari hisoblanadi.

Buxgalteriya hisobi ob’yektlarining hisobi sintetik va analitik schyotlarda yuritiladi.

Chiqarib tashlandi. "Buxgalteriya hisobi ob’yektlari" tushunchasi 3-moddaning yangi tahririga (Asosiy tushunchalar) - tahririy oʻzgartirishlar bilan koʻchirilmoqda.

8-modda. Sintetik va analitik hisob

Sintetik hisob qonun hujjatlarida belgilangan tartibda hisobga olish ob’yektlari toʻgʻrisidagi ma’lumotlarni muayyan iqtisodiy belgilar boʻyicha umumlashtirish yoʻli bilan amalga oshiriladi.

Tahliliy hisob hisob ob’yektlari toʻgʻrisida batafsil hisob axborotini shakllantirish maqsadida hisob sub’yekti tomonidan mustaqil ravishda belgilanadigan tartibda yuritiladi.

12-modda. Sintetik va analitik hisob

Sintetik hisob buxgalteriya hisobining schyotlar rejasi asosida hisob ob’yektlari toʻgʻrisidagi ma’lumotlarni ma’lum iqtisodiy belgilar boʻyicha umumlashtirish yoʻli bilan amalga oshiriladi. Sintetik hisob xoʻjalik operatsiyasini pul ifodasida kamida ikkita buxgalteriya hisobi schyotida bir vaqtning oʻzida va oʻzaro bogʻliq holda aks ettirish yoʻli bilan ikkiyoqlama yozuv usulida amalga oshiriladi.

Tahliliy hisob buxgalteriya hisobi sub’yekti tomonidan mustaqil ravishda hisob siyosatida buxgalteriya hisobi ob’yektlari toʻgʻrisida batafsil ma’lumotlarni shakllantirish maqsadida belgilanadi.

 

Izoh: buxgalteriya hisobi ob’yektlarining guruh elementlari 21-son BHMS, 2-son BHMSda belgilangan; Sugʻurtalovchilar moliya-xoʻjalik faoliyatining buxgalteriya hisobi hisobvaraqlar rejasi, Tijorat banklarida buxgalteriya hisobi hisobvaraqlar rejasi

9-modda. Buxgalteriya hisobi va hisobotini tartibga solish

Mundarija 2-bobning "Buxgalteriya hisobi tizimini tartibga solish" deb nomlangan 12-moddasiga tahririy oʻzgartirishlar bilan koʻchirildi.

 

10-modda. Buxgalteriya hisobi standartlari

 

13-modda. Buxgalteriya hisobi va moliyaviy hisobot standartlari

<...>

Byudjet hisobi standartlari byudjet tashkilotlari va davlat maqsadli jamgʻarmalarining byudjet hisobi hamda byudjet hisobotiga doir talablarni belgilaydi.

Moliyaviy hisobotning xalqaro standartlariga Moliyaviy hisobotning xalqaro standartlari jamgʻarmasi tomonidan qabul qilingan moliyaviy hisobotning xalqaro standartlari, ularga doir tushuntirishlar va ushbu standartlarning ajralmas qismi boʻlgan boshqa hujjatlar kiradi. Moliyaviy hisobotning xalqaro standartlari, shuningdek Barqaror rivojlanish uchun moliyaviy hisobotning xalqaro standartlari ushbu Qonunga muvofiq qoʻllaniladi.

Moliyaviy hisobotning xalqaro standartlari buxgalteriya hisobi sub’yektlari tomonidan ixtiyoriy ravishda qoʻllanilishi mumkin.

Moliyaviy hisobotning xalqaro standartlarini Oʻzbekiston Respublikasi hududida qoʻllash uchun e’tirof etish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.

Yuridik shaxs sifatida faoliyatni amalga oshiruvchi kichik tadbirkorlik va oilaviy tadbirkorlik sub’yektlari, shuningdek nodavlat notijorat tashkilotlari uchun soddalashtirilgan hisobni yuritish qoidalari moliyaviy hisobot standartlari bilan belgilanadi.

 

Izoh: Qonunning 10-moddasi mazmuni tahririy oʻzgartirishlar bilan koʻchirildi.

Prezidentning 15.09.2025 yildagi PQ-282-son qarori bilan tasdiqlangan "yoʻl xaritasi"ning 8-bandiga muvofiq, 2027 yildan boshlab Moliyaviy hisobotning milliy standartlarini joriy etish, Buxgalteriya hisobining milliy standartlarini MHXS bilan uygʻunlashtirish rejalashtirilgan.

MHXS matnini va ularga tushuntirishlarni tan olish tartibi toʻgʻrisidagi nizom 24.08.2020 yildagi 507-son VMQ bilan tasdiqlangan.

Hozirgi vaqtda nodavlat notijorat tashkilotlari uchun buxgalteriya hisobini yuritishning soddalashtirilgan tartibi belgilanmagan.

"Oilaviy tadbirkorlik toʻgʻrisida"gi Qonunning 19-moddasiga muvofiq, oilaviy korxonada buxgalteriya hisobi va hisoboti, shuningdek, uning faoliyati ustidan statistik kuzatuvlar kichik tadbirkorlik sub’yektlari uchun belgilangan tartibda yuritiladi.

 

2-BOB. BUXGALTERIYa HISOBI VA MOLIYaVIY HISOBOTNI TARTIBGA SOLISh

 Yangi modda

 

14-modda. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining buxgalteriya hisobi va moliyaviy hisobot sohasidagi vakolatlari

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi:

Oʻzbekiston Respublikasi hududida qoʻllash uchun moliyaviy hisobotning xalqaro standartlarini tan olish tartibini belgilaydi;

Davlat tomonidan tartibga solinadigan narxlarni (tariflarni) belgilashda mahsulot (ishlar, xizmatlar) ni ishlab chiqarish va sotish xarajatlarining tarkibi hamda moliyaviy natijalarni shakllantirish tartibi belgilanadi.

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi qonun hujjatlariga muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.

 

Izoh: buxgalteriya hisobini tartibga soluvchi organlar tashkil etilmoqda.

Mahsulot (ishlar, xizmatlar) ni ishlab chiqarish va sotish xarajatlari tarkibi hamda moliyaviy natijalarni shakllantirish tartibi toʻgʻrisidagi nizom 05.02.1999 yildagi 54-sonVMQ bilan tasdiqlangan. Hukumatning ijtimoiy ahamiyatga molik va strategik tovar turlariga narxlar (tariflar) ni davlat tomonidan tartibga solish sohasidagi ayrim qarorlarida xarajatlar va daromadlarni ushbu Nizom asosida shakllantirish nazarda tutilgan.

Shu bilan birga, soliq solish maqsadida daromadlar va xarajatlarni shakllantirishni belgilovchi Soliq kodeksi amalga kiritilishi munosabati bilan 54-sonli VMQ oʻz ahamiyatini yoʻqotdi. Shu munosabat bilan Davlat tomonidan tartibga solinadigan narxlar (tariflar)ni belgilashda xarajatlar tarkibini shakllantirish tartibi toʻgʻrisidagi yangi Nizomni tasdiqlash taklif etilmoqda

Yangi modda

15-modda. Vakolatli davlat organining buxgalteriya hisobi va moliyaviy hisobot sohasidagi vakolatlari

Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi buxgalteriya hisobi va moliyaviy hisobot sohasidagi vakolatli davlat organidir (keyingi oʻrinlarda vakolatli davlat organi deb ataladi).

Vakolatli davlat organi:

buxgalteriya hisobi va moliyaviy hisobot sohasidagi davlat siyosatining amalga oshirilishini ta’minlaydi;

buxgalteriya hisobi va moliyaviy hisobot tizimini tartibga soladi;

moliyaviy hisobotning milliy standartlarini, byudjet hisobi standartlarini va boshqa normativ-huquqiy hujjatlarni ishlab chiqadi va tasdiqlaydi;

moliyaviy hisobotni taqdim etish muddatlarini, shuningdek uning tarkibi va mazmunini belgilaydi;

Oʻzbekiston Respublikasi Istiqbolli loyihalar milliy agentligi bilan birgalikda qonun hujjatlariga muvofiq sugʻurtalovchilar (qayta sugʻurtalovchilar), sugʻurta brokerlari va qayta sugʻurta brokerlarining buxgalteriya hisobini yuritish xususiyatlarini va moliyaviy hisobot shakllarini belgilaydi;

ijtimoiy ahamiyatga molik tashkilotlarning elektron reyestrini yuritadi va Markaziy bank bilan birgalikda tashkilotlarni ushbu toifaga kiritish mezonlarini belgilaydi;

buxgalteriya hisobi va moliyaviy hisobot sohasida xalqaro hamkorlikni amalga oshiradi.

Vakolatli davlat organi qonun hujjatlariga muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin. 

Sharh: 9-moddadan tahririy oʻzgarishlar bilan koʻchirilgan. Hisobotlarni taqdim etish tartibi va ularning mazmuni amaldagi 22 va 25-moddalardan tahririy oʻzgartirishlar bilan koʻchirib olinadi.

Asos: 15.09.2025 yildagi PQ-282-son qarorning 5-bandi.

 

 

 

 

 

16-modda. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining buxgalteriya hisobi va moliyaviy hisobot sohasidagi vakolatlari

Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki oʻz vakolatlari doirasida banklar va nobank kredit tashkilotlari, shuningdek, toʻlov tashkilotlari va toʻlov tizimlari operatorlarining buxgalteriya hisobi va hisobotini tartibga solishni amalga oshiradi.

Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki qonun hujjatlariga muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin. 

Izoh: 9-moddadan tahririy oʻzgarishlar bilan koʻchirilgan.

Asos: "Oʻzbekiston Respublikasining Markaziy banki toʻgʻrisida"gi Qonunning 21, 29, 47-moddalari

 

17-modda. Buxgalterlarning respublika jamoat birlashmalari

Buxgalterlarning respublika jamoat birlashmalari - umumiy manfaatlarni ifodalash va himoya qilish uchun buxgalterlarni birlashtiruvchi nodavlat notijorat tashkilotlar.

Buxgalterlarning respublika jamoat birlashmalari buxgalterlarning ijtimoiy va huquqiy manfaatlarini roʻyobga chiqarish va himoya qilishga, shuningdek ularning kasbiy darajasini yanada rivojlantirish va yuksaltirishga koʻmaklashadi.

Buxgalterlarning respublika jamoat birlashmalari:

buxgalteriya hisobi va moliyaviy hisobot toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarini takomillashtirish boʻyicha takliflar tayyorlaydi;

buxgalteriya hisobi va moliyaviy hisobot standartlarini qoʻllash boʻyicha tavsiyalar ishlab chiqadi;

xalqaro professional tashkilotlar bilan hamkorlik qiladi;

professional buxgalterlarning xalqaro ta’lim standartlari asosida buxgalterlarni tayyorlash va ularning malakasini oshirish boʻyicha tadbirlarni tashkil etadi.

 

Izoh: 30-moddadan tahririy oʻzgarishlar bilan koʻchirilgan.

Buxgalteriya hisobi va audit sohasidagi respublika jamoat birlashmalari:

– Oʻzbekiston buxgalterlar va auditorlar milliy assotsiatsiyasi

– Oʻzbekiston Auditorlar palatasi

– Oʻzbekiston buxgalterlar federatsiyasi

– Oʻzbekiston sertifikatlangan moliya mutaxassislari uyushmasi

– Xalqaro buxgalteriya autsorsing kompaniyalari uyushmasi

 

3-BOB. BUXGALTERIYa HISOBI VA MOLIYaVIY HISOBOT

Yangi norma

18-modda. Buxgalteriya hisobi va moliyaviy hisobotning maqsadi

Buxgalteriya hisobi va moliyaviy hisobotning maqsadi buxgalteriya hisobi sub’yektlarining moliyaviy holati, faoliyat natijalari, pul mablagʻlarining harakati va kapitalidagi oʻzgarishlar toʻgʻrisida manfaatdor shaxslarga toʻliq va ishonchli axborot taqdim etishdan iborat.

 

 

19-modda. Buxgalteriya hisobi va moliyaviy hisobotni tashkil etish

Buxgalteriya hisobi va moliyaviy hisobotni tashkil etishni buxgalteriya hisobi sub’yektining rahbari amalga oshiradi.

Buxgalteriya hisobi sub’yektining rahbari quyidagi huquqlarga ega:

buxgalteriya xizmati rahbari boshchiligida buxgalteriya xizmatini tashkil etish yoki shartnoma asosida jalb qilinadigan buxgalter xizmatidan foydalanish;

buxgalteriya hisobini yuritish va moliyaviy hisobotni tuzishni ixtisoslashtirilgan tashkilotga shartnoma asosida topshirish.

<...>

Jamoat tashkilotining rahbari buxgalteriya xizmatini ushbu moddaning uchinchi qismi talablariga muvofiq moliyaviy hisobotning xalqaro standartlari sifatli qoʻllanilishini ta’minlash uchun buxgalterlarning xalqaro yoki milliy sertifikatlariga ega boʻlgan xodimlar bilan yetarli miqdorda ta’minlashi shart.

 

Izoh: Tahririy oʻzgarishlar. Tashkilot rahbarlarining oʻz xodimlarini MHXS boʻyicha oʻqitishdan manfaatdorligini oshirish.

Asos: Buxgalteriya hisobida hujjatlar va hujjatlar aylanishi toʻgʻrisidagi nizom 30.07.2024 y .AV roʻyxat raqami3538..  "Axborotlashtirish toʻgʻrisida"gi Qonunning 4-moddasi, "Tadbirkorlik faoliyati erkinligining kafolatlari toʻgʻrisida"gi Qonunning 17-moddasi.

12-modda. Buxgalteriya xizmati rahbari

20-modda. Buxgalteriya xizmati rahbari

<...>

Majburiy auditorlik tekshiruvidan oʻtishi lozim boʻlgan buxgalteriya hisobi sub’yektining buxgalteriya xizmati rahbari (banklar va nobank kredit tashkilotlari, shuningdek, toʻlov tashkilotlari va toʻlov tizimlari operatorlaridan tashqari) quyidagi talablarga javob berishi kerak:

oliy ma’lumotga ega boʻlish;

oxirgi besh kalendar yili davomida buxgalteriya hisobi yoki moliyaviy hisobot yoki auditorlik faoliyati sohasida kamida 3 yillik ish tajribasiga ega boʻlish;

xalqaro tashkilot tomonidan akkreditatsiyadan oʻtgan oʻquv markazida 2 yilda 1 marta buxgalteriya hisobi boʻyicha malaka oshirishdan oʻtish.

Ushbu modda beshinchi qismining talablari majburiy auditorlik tekshiruvidan oʻtkazilishi lozim boʻlgan buxgalteriya hisobi sub’yektining rahbari tomonidan shartnoma asosida buxgalteriya hisobini yuritish topshirilgan ixtisoslashtirilgan tashkilot xodimiga nisbatan ham tatbiq etiladi.

<...>

Banklar va nobank kredit tashkilotlari, shuningdek toʻlov tashkilotlari va toʻlov tizimlari operatorlarining buxgalteriya xizmatlari rahbarlariga qoʻyiladigan talablar Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki tomonidan belgilanadi.

 

Izoh: tahririy oʻzgartirishlar "Nobank kredit tashkilotlari va mikromoliyalashtirish faoliyati toʻgʻrisida"gi Qonunning 3-moddasiga, shuningdek "Toʻlovlar va toʻlov tizimlari toʻgʻrisida"gi Qonunning 21-moddasiga muvofiq kiritilgan. Bosh buxgalterga qoʻyiladigan talablar kasbning amaliy ahamiyatini hisobga olgan holda qayta koʻrib chiqilmoqda

 Yangi modda

21-modda. Buxgalteriya xizmatlari autsorsingi

Buxgalteriya hisobi autsorsingi – buxgalteriya hisobi sub’yektining buxgalteriya hisobini yuritishni yoki uning ayrim funksiyalarini, shu jumladan buxgalteriya hisobotini tuzishni ixtisoslashgan tashkilotga shartnoma asosida topshirishi.

Buxgalteriya xizmatlari autsorsingini quyidagi ixtisoslashgan tashkilotlardan biriga ishonib topshirish mumkin:

auditorlik tashkiloti;

soliq maslahatchilari tashkiloti;

ushbu sohaga ixtisoslashgan xorijiy tashkilotning filiali;

ustavida buxgalteriya xizmatlarini koʻrsatish nazarda tutilgan tashkilot.

Ixtisoslashtirilgan tashkilot buyurtmachi bilan tuzilgan shartnomada nazarda tutilgan shartlarni toʻliq hajmda va sifatli bajarishi shart.

Buxgalteriya xizmatlarini ixtisoslashtirilgan tashkilot unda javobgarlikni sugʻurta qilish polisi mavjud boʻlgan taqdirda koʻrsatishi kerak.

Buxgalteriya xizmatlarini autsorsingga topshirgan ixtisoslashtirilgan tashkilotga keyinchalik ushbu xizmatlarni boshqa tashkilotlarga autsorsingga topshirish taqiqlanadi. Ushbu cheklov buyurtmachi bilan tuzilgan shartnomada aks ettirilishi kerak.

Ixtisoslashtirilgan tashkilotning xodimlari buxgalteriya hisobini yuritish jarayonida oʻzlariga ma’lum boʻlib qolgan ma’lumotlarni oshkor qilishga yoki boshqa shaxslarga taqdim etishga haqli emas, bundan korrupsiyaga qarshi kurashish toʻgʻrisidagi qonunchilikda, jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirishga (yuvishga) qarshi kurashish, terrorizmni moliyalashtirishga va ommaviy qirgʻin qurolini tarqatishni moliyalashtirishga qarshi kurashish toʻgʻrisidagi qonunchilikda nazarda tutilgan hollar mustasno.

Ixtisoslashgan tashkilot faoliyatida kamchiliklar aniqlanganda autsorsing shartnomasi bekor qilinishi kerak.

Ixtisoslashtirilgan tashkilot buxgalteriya hisobini notoʻgʻri yuritish natijasida yetkazilgan zarar uchun shartnomaga muvofiq buyurtmachi oldida javobgar boʻladi.

Ixtisoslashtirilgan tashkilot buxgalteriya hisobi maqsadlari uchun zarur boʻlgan hujjatlar va ma’lumotlarni buyurtmachidan olishga haqli, davlat siri toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarida nazarda tutilgan hollar bundan mustasno.

Buxgalteriya xizmatlarining buyurtmachisi shartnoma asosida ixtisoslashtirilgan tashkilot tuzishi va tegishli hujjatlarni oʻz vaqtida taqdim etishi shart.

Davlat buyurtmachisi tomonidan ixtisoslashtirilgan tashkilotni buxgalteriya hisobini yuritish uchun jalb etish va u bilan shartnoma tuzish davlat xaridlari toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarida belgilangan talablar va mezonlar asosida amalga oshiriladi. Davlat buyurtmachisi buxgalteriya hisobini yuritish uchun ixtisoslashtirilgan tashkilotni jalb etganlik uchun javobgar boʻladi.

 

Izoh: "buxgalteriya autsorsingi" Jahon savdo tashkilotining xalqaro ekspertlari tavsiyalari asosida JSTga a’zo boʻlish boʻyicha cheklovlarni bartaraf etish maqsadida joriy etilmoqda.

Buxgalteriya xizmatlarini koʻrsatishda kasbiy mas’uliyatni oshirish maqsadida mezonlar va shartlar toʻldirilmoqda

13-modda Imzo huquqi

22-modda. Imzo huquqi

Buxgalteriya hujjatlari, shuningdek, hisob ob’yektlarini qabul qilish va berish uchun asos boʻlib xizmat qiluvchi moliyaviy va ichki hisobotlar buxgalteriya hisobi sub’yektining rahbari yoki u vakolat bergan shaxslar tomonidan imzolanadi.

<...>

Elektron imzodan foydalanuvchi buxgalteriya hisobi sub’yektlari elektron imzodan foydalanishga va uni avtorizasiya qilishga nisbatan tegishli ehtiyotkorlik va nazorat choralarini belgilashlari kerak.

Elektron raqamli imzodan foydalanish uchun buxgalteriya hisobi sub’yektining rahbari va imzolashga vakolatli shaxslar shaxsan javobgar boʻladi.

 

Asos: "Elektron raqamli imzo toʻgʻrisida"gi Qonunning 27-moddasi

 Yangi modda

 

23-modda. Buxgalteriya hujjatlari

Buxgalteriya hujjatlari boshlangʻich hisob hujjatlari, buxgalteriya hisobi registrlari, moliyaviy va ichki buxgalteriya hisobotlari, hisob siyosati hamda buxgalteriya hisobini tashkil etish va yuritish bilan bogʻliq boshqa hujjatlardan iborat boʻladi.

Buxgalteriya hujjatlarining oʻz vaqtida tuzilishi, shuningdek ulardagi ma’lumotlarning ishonchliligi ushbu hujjatni tuzgan va imzolagan shaxslar tomonidan ta’minlanadi.

Hisob hujjatlarining shakllari buxgalteriya hisobi sub’yekti tomonidan mustaqil ravishda belgilanadi, qonunda nazarda tutilgan hollar bundan mustasno.

Byudjet tashkilotlari uchun hisob hujjatlarining shakllari va mazmuni byudjet toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga muvofiq belgilanadi.

Buxgalteriya hisobi hujjatlari qonunda belgilangan tartibda olib qoʻyilganda, ushbu hujjatlarning tasdiqlangan nusxalari hisob hujjatlariga qoʻshib qoʻyiladi.

 

Izoh: me’yor "buxgalteriya hujjatlari" tushunchasining mazmunini aniqlashtirish maqsadida kiritilmoqda

14-modda. Boshlangʻich hisob hujjatlari

24-modda. Boshlangʻich hisob hujjatlari

Operatsiyalarning amalga oshirilishini qayd etuvchi boshlangʻich hisob hujjatlari va ularni topshirish toʻgʻrisidagi farmoyishlar xoʻjalik operatsiyalarini hisobga olish uchun asos boʻladi. Savdo va xizmat koʻrsatish sohasida hisob sub’yektlari tomonidan bank korporativ kartalaridan foydalangan holda sotib olingan tovarlar (ishlar, xizmatlar) uchun toʻlovlarni amalga oshirishda ham toʻlov terminallari cheklari birlamchi hisob hujjatlari sifatida tan olinadi.

<...>

Quyidagilar boshlangʻich hisob hujjatlarining majburiy rekvizitlari hisoblanadi:

buxgalteriya hisobi sub’yektining nomi va soliq toʻlovchining identifikatsiya raqami (STIR) ;

hujjatning nomi va raqami, tuzilgan sanasi va joyi;

xoʻjalik operatsiyasining nomi, mazmuni va oʻlchov birliklarini koʻrsatuvchi miqdoriy oʻlchov (natura va pulda ifodalangan);

xoʻjalik operatsiyasini amalga oshirgan shaxsni (shaxslarni) identifikatsiyalash uchun zarur boʻlgan familiyasi, ismi, otasining ismi yoki boshqa ma’lumotlar, uning lavozimi va imzosi koʻrsatilgan holda.

Operatsiyaning xususiyatiga va hisob ma’lumotlariga ishlov berish usuliga qarab, agar qonun hujjatlariga zid boʻlmasa, boshlangʻich hujjatlarga qoʻshimcha ma’lumotlar kiritilishi mumkin.

<...>

Xoʻjalik operatsiyasi ishtirokchilari bilan kelishilmagan dastlabki hisob hujjatlariga tuzatishlar kiritishga yoʻl qoʻyilmaydi. Bank, hisob-kitob va kassa hujjatlarida tuzatish va oʻchirishlarga yoʻl qoʻyilmaydi.

Boshlangʻich hisob hujjatlarining ma’lumotlari buxgalteriya hisobi registrlarida umumlashtiriladi va tizimlashtiriladi.

 

Izoh: "Buxgalteriya hisobi sub’yektlari" 9-moddasi, "Toʻlovlar va toʻlov tizimlari toʻgʻrisida"gi Qonunning 33-moddasiga muvofiqlashtirish maqsadida tahririy oʻzgartirishlar

1-modda 15. Buxgalteriya hisobi registrlari

25-modda. Buxgalteriya hisobi registrlari

<...>

Buxgalteriya hisobining avtomatlashtirilgan axborot tizimidan foydalanishda, agar avtomatlashtirilgan tizim ichki nazoratni amalga oshirish uchun zarur boʻlgan ma’lumotlarni va xoʻjalik operatsiyalarining rekvizitlarini oʻz ichiga olgan boʻlsa, buxgalteriya hisobi registrlarini yaratmaslikka yoʻl qoʻyiladi.

 

Asos: 30.08.2022 yildagi PQ-364-son qaror bilan biznes yuritish jarayonlarini soddalashtirish.

Shuningdek, "Tadbirkorlik faoliyati erkinligining kafolatlari toʻgʻrisida"gi Qonunning 17-moddasiga muvofiq, davlat elektron hisob yuritishni dasturiy ta’minotni imtiyozli shartlarda yoki bepul tarqatish orqali ragʻbatlantiradi.

16-modda. Aktivlar va majburiyatlar inventarizatsiyasi

26-modda. Buxgalteriya hisobi ob’yektlarini inventarizatsiya qilish

Buxgalteriya hisobi va moliyaviy hisobot ma’lumotlarining ishonchliligi va toʻgʻriligi hisob ob’yektlarini majburiy inventarizatsiya qilish orqali tasdiqlanadi.

Inventarizatsiyani quyidagi hollarda oʻtkazish zarur:

yillik moliyaviy hisobotni tayyorlashdan oldin;

buxgalteriya hisobi sub’yekti qayta tashkil etilgan yoki tugatilgan taqdirda;

moddiy javobgar shaxslar almashtirilganda;

mol-mulk oʻgʻirlanganda va/yoki shikastlanganda;

tabiiy ofatlar yoki boshqa favqulodda vaziyatlarda;

qonunda nazarda tutilgan boshqa hollarda.

Inventarizatsiya ichki nazorat maqsadida ixtiyoriy ravishda oʻtkazilishi mumkin.

Inventarizatsiya ob’yektlari, uni oʻtkazish tartibi va muddatlari tovar-moddiy boyliklarni hisobga olish va buxgalteriya hisoboti standarti bilan belgilanadi.

 

Izoh: Amaldagi tahrirdagi Qonunning 7-moddasiga muvofiq inventarizatsiya paytida faqat aktivlar va majburiyatlar aniqlanadi. Shu munosabat bilan barcha buxgalteriya hisobi ob’yektlarini nazorat qilish uchun tegishli tahririy tuzatish kiritilmoqda.

Inventarizatsiya oʻtkazishga qoʻyiladigan yagona talablarni qonunchilik darajasida belgilash.

Hozirgi vaqtda turli ob’yektlarni inventarizatsiya qilish turli NHHlarda nazarda tutilgan:

– SKning 26, 251-moddalari;

– MKning 446, 456-moddalari;

– "Toʻlovga qobiliyatsizlik toʻgʻrisida"gi Qonunning 86, 98, 115-moddalari va boshqalar.

17-modda. Aktivlar va majburiyatlarni baholash

Zaxiralar quyidagi ikkita qiymatdan eng kichigi boʻyicha baholanadi: haqiqiy tannarx (sotib olish narxi yoki ishlab chiqarish tannarxi) yoki bozor qiymati (sof sotish qiymati) balans tuzilayotgan sanada.

Asosiy vositalar va nomoddiy aktivlar boshlangʻich (tiklanish) qiymati boʻyicha hisobga olinadi.

Asosiy vositalar va nomoddiy aktivlar amortizatsiyasi ularning qiymati toʻliq qoplangunga qadar amortizatsiya hisoblash yoki ob’yektni hisobdan chiqarish yoʻli bilan amalga oshiriladi. Amortizatsiya ajratmalari ob’yekt foydalanishga topshirilgan sanadan keyingi oydan boshlab amalga oshiriladi. Yer uchastkalarining qiymati amortizatsiya qilinmaydi.

Moliyaviy qoʻyilmalar hisobi buxgalteriya hisobi standartlariga muvofiq amalga oshiriladi.

Majburiyatlar tomonlarning kelishuviga muvofiq pul ifodasida aks ettiriladi.

Sudning hal qiluv qarori natijasida kelib chiqqan majburiyatlar tegishli summada aks ettiriladi.

Shartli aktivlar va majburiyatlar buxgalteriya hisobi standartlariga muvofiq aks ettiriladi.

Byudjet tashkilotlarining aktiv va majburiyatlarini baholash byudjet hisobi standartlariga muvofiq amalga oshiriladi.

Buxgalteriya hisobi milliy valyuta - soʻmda yuritiladi.

27-modda. Buxgalteriya hisobi ob’yektlarini baholash

Buxgalteriya hisobi ob’yektlari tegishli buxgalteriya hisobi va moliyaviy hisobot standartlarida belgilangan baholash usullari asosida pul ifodasida aks ettiriladi.

 

  

 

Matnning bu qismi chiqarib tashlandi

 

 

  

 

 

 

 

Buxgalterlar tomonidan byudjet tashkilotlari buxgalteriya hisobi ob’yektlarini baholash byudjet hisobi standartlariga muvofiq amalga oshiriladi.

Buxgalteriya hisobi milliy valyuta – soʻmda yuritiladi, agar qonun hujjatlarida boshqacha tartib belgilanmagan boʻlsa.

 

 

Izoh: buxgalteriya hisobi sub’yekti buxgalteriya hisobi ob’yektlari sinflari uchun tegishli buxgalteriya hisobi standartlarida koʻrsatilgan baholash bazasini tanlashi shart.

Asosiy vositalar va NMAni hisobdan chiqarish va eskirish tartibi buxgalteriya hisobi standartlari bilan belgilanadi.

"Mahsulot taqsimotiga oid bitimlar toʻgʻrisida"gi Qonunning 21-moddasiga muvofiq bitim boʻyicha ishlarni bajarishda operatsiyalarning buxgalteriya hisobi Oʻzbekiston milliy valyutasida yoki chet el valyutasida yuritiladi.

Shuningdek, 21-son BHXS "Valyuta kurslari oʻzgarishining ta’siri"ga muvofiq buxgalteriya hisobi funksional valyutada yuritilishi mumkin.

19-modda. Xususiy kapital hisobi

Chiqarib tashlandi

 

Izoh: ustav, qoʻshilgan va zaxira kapitalini shakllantirish hisobi buxgalteriya hisobi standartlari bilan tartibga solinadi.

Ustav va zaxira kapitalini shakllantirishning huquqiy asoslari "Aksiyadorlik jamiyatlari va aksiyadorlarning huquqlarini himoya qilish toʻgʻrisida"gi, "Mas’uliyati cheklangan hamda qoʻshimcha mas’uliyatli jamiyatlar toʻgʻrisida"gi qonunlar bilan tartibga solinadi.

20-modda. Garov hisobi

Ta’minot sifatida qabul qilingan garovga qoʻyilgan mulk, pul mablagʻlari va valyuta boyliklari qiymati alohida balansdan tashqari hisobvaraqlarda aks ettiriladi.

29-modda. Garov hisobi

Ta’minot sifatida olingan garovga qoʻyilgan mol-mulk, pul mablagʻlari va valyuta boyliklari qiymati alohida balansdan tashqari hisobda aks ettiriladi.

 

 

4-BOB. MOLIYaVIY HISOBOTGA BOʻLGAN UMUMIY TALABLAR

22-modda. Moliyaviy hisobot

<...>

Buxgalteriya hisobotini tuzishda buxgalteriya hisobi sub’yekti oʻz vakolatxonalari, filiallari va boshqa tarkibiy boʻlinmalarining mustaqil balansga ajratiladigan balanslari va boshqa hisobot shakllarini buxgalteriya hisobiga kiritishi shart.

<...>

Moliyaviy hisobotning tarkibi va mazmuni Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi tomonidan belgilanadi.

Banklar va boshqa kredit tashkilotlari moliyaviy hisobotlarining tarkibi va mazmuni Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki tomonidan belgilanadi.

31-modda. Moliyaviy hisobot

Moliyaviy hisobot buxgalteriya hisobi sub’yektining hisobot sanasidagi moliyaviy holati, hisobot davridagi faoliyatining moliyaviy natijalari, pul mablagʻlari harakati va xususiy kapitali toʻgʻrisidagi tizimlashtirilgan ma’lumotlardan iborat.

Milliy moliyaviy hisobot standartlariga muvofiq tayyorlangan yillik moliyaviy hisobot shakllari quyidagilarni oʻz ichiga oladi:

balans, jumladan, muddati oʻtgan debitorlik va kreditorlik qarzlari boʻlinishini hisobga olgan holda;

<...>

Ijtimoiy ahamiyatga molik tashkilotlar moliyaviy hisobotlarni xalqaro standartlar asosida tuzadilar.

Buxgalteriya hisobi sub’yekti buxgalteriya hisobotini tuzishda unga oʻz vakolatxonalari, filiallari va boshqa tarkibiy boʻlinmalarining mustaqil balansga ajratiladigan hisobot shakllarini kiritishi shart.

Moliyaviy hisobot hisobot yili boshlanganidan e’tiboran tugaydigan sana koʻrsatilgan holda tuziladi.

Byudjet tashkilotlari, byudjet mablagʻlari oluvchilar va davlat maqsadli jamgʻarmalarining moliyaviy hisoboti byudjet toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga muvofiq tuziladi va taqdim etiladi.

Banklar va Nobank kredit tashkilotlari, shuningdek toʻlov tashkilotlari va toʻlov tizimlari operatorlari moliyaviy hisobotlarining tarkibi va mazmuni Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki tomonidan belgilanadi.

 

Izoh: 15.09.2025 yildagi PQ-282-son qarorga, "Oʻzbekiston Respublikasining Markaziy banki toʻgʻrisida"gi Qonunning 61-moddasiga, "Toʻlovlar va toʻlov tizimlari toʻgʻrisida"gi Qonunning 21-moddasiga, Moliyaviy hisobotlarni taqdim etish muddatlari, shuningdek ularning tuzilishi va mazmuni toʻgʻrisidagi nizomga muvofiq oʻzgartirishlar kiritildi

23-modda. Konsolidatsiyalashgan moliyaviy hisobot

Bosh kompaniyaga, shuningdek, uning nazorati ostidagi shoʻba korxonalari va tashkilotlariga ega boʻlgan buxgalteriya hisobi sub’yekti konsolidatsiyalashgan moliyaviy hisobotni tuzadi.

<...>

32-modda. Konsolidatsiyalashgan moliyaviy hisobot

Shoʻba korxonalarni nazorat qiluvchi bosh kompaniya konsolidatsiyalashgan moliyaviy hisobotni va oʻzining alohida moliyaviy hisobotini tayyorlaydi.

Shoʻ’ba jamiyat guruhning konsolidatsiyalashgan moliyaviy hisobotini tayyorlash uchun xoʻjalik yurituvchi sub’yektlarga oʻzining moliyaviy hisobotini va boshqa axborotlarni taqdim etishi uchun javobgardir.

Konsolidatsiyalashgan moliyaviy hisobotni tuzish tartibi, shuningdek bosh tashkilot nazorati ostidagi tashkilotlarga qoʻyiladigan talablar buxgalteriya hisobi va moliyaviy hisobot standartlari bilan belgilanadi.

 

Izoh: Moliyaviy hisobotning xalqaro standartlari va Oʻzbekiston Respublikasida qoʻllash boʻyicha ularga tushuntirishlarga muvofiq aniqlashtirish

 Yangi modda

33-modda. Barqaror rivojlanish hisoboti

MHXS boʻyicha moliyaviy hisobotga izohlarda barqaror rivojlanish sohasidagi axborotni yoritish standartlariga asoslangan muhim ma’lumotlar aks ettirilishi mumkin.

Oʻzbekiston Respublikasida e’lon qilish uchun MHXS Jamgʻarmasining ruxsatnomasi asosida barqaror rivojlanish sohasidagi axborotni yoritish boʻyicha moliyaviy hisobotning xalqaro standartlari hujjatlari vakolatli davlat organining rasmiy veb-saytiga davlat tilida joylashtiriladi.

 

Izoh: yangi norma investorlar va kompaniyalar oʻrtasidagi oʻzaro hamkorlikni yaxshilash maqsadida joriy etilmoqda

24-modda. Buxgalteriya hisobotining hisobot davri

34-modda. Buxgalteriya hisobotining hisobot davri

Yillik buxgalteriya hisobotining hisobot davri 1 yanvardan 31 dekabrgacha boʻlgan kalendar yil hisoblanadi.

Kalendar yil davomida tuziladigan oraliq moliyaviy hisobot uchun hisobot davri boʻlib, oraliq moliyaviy hisobot tuziladigan davrning 1 yanvaridan hisobot sanasigacha boʻlgan davr hisoblanadi.

Moliyaviy hisobotning xalqaro standartlari birinchi marta qoʻllanilganda, ushbu standartlarga oʻtish sanasi 1 yanvar hisoblanadi.

Moliyaviy hisobotning xalqaro standartlariga ixtiyoriy ravishda oʻtilgan taqdirda, buxgalteriya hisobi sub’yekti xalqaro standartlarga oʻtish sanasini koʻrsatgan holda ushbu standartlarga oʻtilgan yildan keyingi yilning 1 martidan kechiktirmay soliq organlariga bildirishnoma taqdim etishi shart.

Yangi tashkil etilgan yuridik shaxslar uchun yuridik shaxs maqomini olgan kundan e’tiboran shu yilning 31 dekabriga qadar boʻlgan davr, yuridik shaxs boʻlmagan shaxslar uchun esa ular davlat organlarida roʻyxatdan oʻtkazilgan kundan e’tiboran shu yilning 31 dekabriga qadar boʻlgan davr birinchi hisobot yili deb hisoblanadi.

Agar yuridik shaxs (byudjet tashkilotlaridan tashqari) 1 oktyabrdan keyin roʻyxatdan oʻtkazilgan boʻlsa, birinchi hisobot yili keyingi yilning 31 dekabrida tugaydi.

Yuridik shaxs roʻyxatdan oʻtkazilgunga yoki sotib olingunga qadar amalga oshirilgan xoʻjalik operatsiyalari toʻgʻrisidagi ma’lumotlar birinchi hisobot yilining buxgalteriya hisobotiga kiritiladi.

 

Izoh: tahririy oʻzgarishlar + yangi me’yor.

"Moliyaviy hisobotning xalqaro standartlarini birinchi marta qoʻllash" nomli 1-son MHXSga muvofiq MHXSga oʻtish sanasi tashkilot oʻzining MHXS boʻyicha birinchi moliyaviy hisobotida MHXSga muvofiq toʻliq taqqoslanadigan ma’lumotlarni taqdim etadigan eng erta davrning boshlanishi hisoblanadi va ushbu sana MHXS boʻyicha hisobga olishning boshlangʻich nuqtasi hisoblanadi.

6. 15.09.2025 yildagi PQ-282-son

25-modda. Moliyaviy hisobotni taqdim etish

Moliyaviy hisobot quyidagilarga taqdim etiladi: davlat organlariga soliq organlariga;  

ta’sis hujjatlariga muvofiq mulkdorlarga;

davlat statistika organlariga; qonunga muvofiq boshqa organlarga.

Moliyaviy hisobotni elektron shaklda topshirish mumkin.

 

 

Moliyaviy hisobotlar har chorakda taqdim etiladi.

 

 

 

 

 

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan buxgalteriya hisobining ayrim sub’yektlari uchun moliyaviy hisobotni taqdim etishning boshqa muddatlari belgilanishi mumkin.

35-modda. Moliyaviy hisobotni taqdim etish

Buxgalteriya hisobi sub’yektlarining yillik moliyaviy hisoboti soliq organlariga elektron hujjat shaklida yagona hisobot tizimi orqali taqdim etiladi. Bu holda moliyaviy hisobot milliy valyuta – soʻmda taqdim etiladi.

Yillik va oraliq moliyaviy hisobotlarni aksiyadorlarga (ishtirokchilarga) va boshqa organlarga taqdim etish qonun hujjatlarida belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

  

Qism chiqarib tashlandi

Moliyaviy hisobotning xalqaro standartlari birinchi marta qoʻllanilganda, birinchi moliyaviy hisobot xalqaro standartlarga oʻtish amalga oshirilgan yildan keyingi yilning oxiridan boshlab taqdim etiladi.

Moliyaviy hisobotni xalqaro standartlarga muvofiq tuzadigan buxgalteriya hisobi sub’yektlari moliyaviy hisobotni milliy standartlarga muvofiq taqdim etmaydi.

 

 

Qism chiqarib tashlandi

 

Asos: 2024 yil 9 yanvardagi PQ-8-son qaror boʻyicha yangi norma.

Oʻzbekiston Respublikasining "Rasmiy statistika toʻgʻrisida"gi Qonuniga asosan statistika organlariga faqat statistika hisobotlari taqdim etiladi.

10.10.2022 yildagi PQ-419-son qarorga muvofiq 2023 yildan boshlab buxgalteriya hisobi sub’yektlarining soliq va statistika organlariga har chorakda moliyaviy hisobot taqdim etish majburiyati bekor qilinadi.

15.09.2025 yildagi PQ-282-son qarorga muvofiq, ijtimoiy ahamiyatga ega tashkilotlar buxgalteriya hisobini ular Reyestrga kiritilgan yildan keyingi yilning 1 yanvaridan boshlab MHXS asosida tashkil etadi.

 

36-modda. Yagona hisobot tizimi

Hisobotning yagona tizimi – hisobotni, shu jumladan moliyaviy hisobotni shakllantirish va davlat organlariga taqdim etish uchun axborot tizimi.

Buxgalteriya hisobi sub’yekti taqdim etilayotgan moliyaviy hisobotning yaxlitligi va ishonchliligini ta’minlaydi.

Davlat organlari oʻzlariga zarur boʻlgan hisobotlarni qonun hujjatlarida belgilangan talablar doirasida Yagona hisobotlar tizimi orqali oladi.

Yagona hisobot tizimidagi axborotning maxfiyligi qonun hujjatlarida belgilangan tartibda ta’minlanadi.

Moliyaviy hisobotni buxgalteriya dasturiy ta’minoti tizimlaridan foydalangan holda taqdim etuvchi buxgalteriya hisobi sub’yektlari oʻzlarining ma’lumotlar bazalarini Yagona hisobot tizimiga integratsiya qilishlari mumkin.

 

Asos: 09.11.2024 yildagi PQ-8-son qarorga muvofiq yangi norma.

Tadbirkorlik sub’yektlari tomonidan hisobotlarni Yagona hisobot tizimi orqali topshirish quyidagi tartibda amalga oshiriladi:

– 2026 yil 1 yanvardan boshlab barcha tadbirkorlik sub’yektlari uchun ixtiyoriy ravishda;

– 2027 yil 1 yanvardan kichik va oʻrta tadbirkorlik sub’yektlari uchun majburiy;

– 2028 yil 1 yanvardan boshlab barcha tadbirkorlik sub’yektlari uchun majburiy

26-modda. Moliyaviy hisobotni e’lon qilish

 

37-modda. Moliyaviy hisobotni e’lon qilish

Buxgalteriya hisobi sub’yektlarining yillik moliyaviy hisoboti manfaatdor banklar, birjalar, investorlar, kreditorlar, shuningdek, qonunchilikka muvofiq boshqa shaxslar uchun ochiq.

Aksiyadorlik jamiyatlari, davlat korxonalari, banklar, jamoat fondlari va qonun hujjatlariga muvofiq boshqa tashkilotlar aksiyadorlarning yillik umumiy yigʻilishi yoki buxgalteriya hisobi sub’yektining boshqa yuqori boshqaruv organi oʻtkaziladigan sanadan kamida ikki hafta oldin yillik buxgalteriya hisobotini, jumladan, konsolidatsiyalashgan moliyaviy hisobotni davlat tilidagi va zarur hollarda chet tillardagi auditorlik xulosasi bilan birga e’lon qilishi shart.

Ushbu moddaning amal qilishi qonun hujjatlarida oʻziga nisbatan boshqacha talablar belgilangan buxgalteriya hisobi sub’yektlarining moliyaviy hisobotiga nisbatan tatbiq etilmaydi.

 

Asos: "Sugʻurta faoliyati toʻgʻrisida"gi Qonunning 39-moddasi, "Davlat mulkini boshqarish toʻgʻrisida"gi Qonunning 7-moddasi, 06.07.2020 yildagi PF-6019-son Farmon bilan tasdiqlangan 2020-2024 yillarda tovar va moliya bozorlarida raqobatni rivojlantirish strategiyasini amalga oshirish boʻyicha "yoʻl xaritasi"ning 15.3-bandiga muvofiq tahririy oʻzgartirishlar kiritildi.

27-modda. Tugatish paytidagi buxgalteriya hisoboti

Xoʻjalik yurituvchi sub’yekt tugatilganda yakuniy moliyaviy hisobot tuziladi.

<...>

 

38-modda. Yopilish paytidagi moliyaviy hisobot

Yakuniy moliyaviy hisobot buxgalteriya sub’yekti tugatilganda tuziladi.

<...>

Tugatilgan buxgalteriya hisobi sub’yekti uchun u tugatilgan yilning 1 yanvaridan boshlab ushbu sub’yekt tugatilganligi toʻgʻrisidagi yozuv Korxonalar va tashkilotlarning yagona davlat reyestriga kiritilgan kungacha boʻlgan davr hisobot davri deb e’tirof etiladi.

 

Izoh: tahririy tuzatishlar.

Tashkilot qayta tashkil etilgan yoki tugatilgan taqdirda yakuniy buxgalteriya hisobotini tuzish uchun hisobot davriga aniqlik kiritiladi.

28-modda. Buxgalteriya axborotining maxfiyligi

Buxgalteriya hisobini yuritishda maxfiylikka rioya qilinadi. buxgalteriya hisobi registrlarining mazmuniga kirishga buxgalteriya hisobi sub’yekti rahbarining ruxsati bilan yoki qonunda nazarda tutilgan hollarda yoʻl qoʻyiladi.

Buxgalteriya hisobi registrlariga kirish huquqiga ega boʻlgan shaxslar maxfiylikka rioya qilishlari shart.

39-modda. Buxgalteriya axborotining maxfiyligi

Buxgalteriya hisobini yuritishda maxfiylikka rioya qilinadi. Buxgalteriya hujjatlarining mazmuniga kirishga buxgalteriya hisobi sub’yekti rahbarining ruxsati bilan yoki qonunda nazarda tutilgan hollarda yoʻl qoʻyiladi.

Buxgalteriya hujjatlaridan foydalanish huquqiga ega boʻlgan shaxslar maxfiylikka rioya qilishlari shart.

 

Izoh: tahrirlar

 

5-BOB. YaKUNIY QOIDALAR

29-modda. Buxgalteriya hujjatlarini yuritish

Boshlangʻich hisob hujjatlari, buxgalteriya hisobi registrlari, buxgalteriya va boshqa hisobotlari, shuningdek buxgalteriya hisobini tashkil etish va yuritish bilan bogʻliq boshqa hujjatlar buxgalteriya hisobi sub’yekti tomonidan qonun hujjatlarida belgilangan muddatlar davomida, biroq hisobot yilidan keyin kamida besh yil saqlanadi.

40-modda. Buxgalteriya hujjatlarini yuritish

Boshlangʻich hisob hujjatlari, buxgalteriya hisobi registrlari, buxgalteriya hisoboti, ichki buxgalteriya hisoboti, hisob siyosati, shuningdek buxgalteriya hisobini tashkil etish va yuritish bilan bogʻliq boshqa hujjatlar buxgalteriya hisobi sub’yekti tomonidan qonun hujjatlarida belgilangan muddatlarda, lekin hisobot yilidan keyin kamida besh yil davomida saqlanadi.

Axborot tizimlari va texnologiyalari servislaridan foydalangan holda yoki soliq organlarining va boshqa davlat organlarining avtomatlashtirilgan axborot tizimlari vositasida elektron shaklda tayyorlangan hujjatlar va hisobotlar saqlanmaydi hamda arxivlashtirilmaydi.

 <...>

 

Asos: 10.11.2022 yildagi PQ-419-son qarorning 1-bandiga muvofiq:

– yuridik shaxslarning 2022 yil 1 yanvardan keyin hisoblangan jismoniy shaxslarning ish haqi va boshqa daromadlari, shuningdek, ulardan hisoblangan soliq summalari toʻgʻrisidagi arxiv hujjatlarini saqlash hamda davlat yoki nodavlat arxivlariga topshirish majburiyati bekor qilinadi;

– 2022 yil 1 yanvardan boshlab yuridik shaxslar davlat soliq xizmati organlari va statistika organlariga elektron shaklda taqdim etilgan moliyaviy, soliq va statistika hisobotlarini, shuningdek, soliq organlarining avtomatlashtirilgan axborot tizimlari orqali elektron shaklda rasmiylashtirilgan hujjatlarni saqlash va davlat yoki nodavlat arxivlariga topshirish majburiyatidan ozod etiladi.

 

Qonun rasmiy e’lon qilingan kundan e’tiboran 6 oy oʻtgach kuchga kiradi.

 

 

Qonunchilikdagi yangiliklar. Normativ qonun hujjatlaridagi oʻzgarishlar. Qonunchilikdagi yangiliklar Qonunchilikdagi yangiliklar /oz/publish/doc/text212220_buhgalteriya_hisobi_tugrisidagi_qonunda_nimalar_uzgaradi