Yillik inventarizatsiya – 2026: tartib va hujjatlar
NNTlarda oʻz hisob standarti paydo boʻldi – lekin uni 2028 yildan qoʻllash, hisobotlarni esa hozirdan topshirish lozim
Nodavlat notijorat tashkilotlarining oʻziga xos xususiyatlarini hisobga oluvchi birinchi milliy standart – 77-sonli MHMS «Nodavlat notijorat tashkilotlari uchun soddalashtirilgan buxgalteriya hisobi va moliyaviy hisobot» tasdiqlandi (04.08.2026 y. AV roʻyxat raqami 3917-son).
Standart 2028 yil 1 yanvardan boshlab kuchga kiradi. Ushbu sanagacha NNTlar amaldagi qoidalar asosida hisobni yuritadilar va hisobotlarni topshiradilar.
Nimalar oʻzgarishini – Iqtisodiyot va moliya vazirligining Buxgalteriya hisobi uslubiyoti va auditorlik faoliyatini tartibga solish boshqarmasi boshligʻi oʻrinbosari Asal HOShIMOVA bilan birgalikda buxgalter.uz saytida tahlil qilamiz.
Yangi MHMSlar sharhini oʻtkazib yubormaslik uchun Telegram-kanalimizga obuna boʻling.
E’tibor bering
Materiallardan nusxa koʻchirish va foydalanishga faqat manbaga faol havola mavjud boʻlganda yoki tahririyatning yozma ruxsati bilan yoʻl qoʻyiladi.
Nima uchun alohida standart kerak
Moliyaviy hisobotning milliy standartlarini ishlab chiqish, shu jumladan alohida faoliyat sohalari uchun, Prezidentning 15.09.2025 yildagi PQ-282-son qarori doirasida davom ettirilmoqda.
Hozirgi vaqtda NNTlar – jamoat fondlari, xayriya tashkilotlari, siyosiy partiyalar, kasaba uyushmalari, diniy tashkilotlar va boshqa jamoat birlashmalari – hisobni notijorat faoliyatning oʻziga xos xususiyatlarini hisobga olmaydigan, tijorat tashkilotlari uchun yozilgan milliy standartlar asosida yuritmoqdalar.
77-sonli MHMS – NNTlar uchun buxgalteriya hisobining milliy tizimini shakllantirishning boshlangʻich bosqichidir.
Standart kimlarga tatbiq etiladi
Standartni nafaqat NNTlarning oʻzlari, balki ularning yuridik shaxs maqomiga ega boʻlgan vakolatxonalari va filiallari, shuningdek bosh tashkiloti Oʻzbekistondan tashqarida joylashgan xalqaro va xorijiy notijorat tashkilotlarining vakolatxona va filiallari qoʻllaydi. NNT va uning yuridik shaxs maqomiga ega boʻlmagan alohida boʻlinmalari bir xil hisob siyosatini qoʻllaydilar (7-band).
Asosiy tushunchalar qonunchilikda belgilangan ma’noda qoʻllaniladi. NNT – jismoniy va (yoki) yuridik shaxslar tomonidan ixtiyoriylik asosida tashkil etilgan, daromad (foyda) olishni oʻz faoliyatining asosiy maqsadi qilib olmagan hamda olingan daromadlarni (foydani) oʻz qatnashchilari (a’zolari) oʻrtasida taqsimlamaydigan oʻzini oʻzi boshqarish tashkilotidir
.
Hisob siyosatida nimalarni mustahkamlab qoʻyish kerak
Standart turli NNTlar uchun hisob va hisobotga nisbatan minimal bir xil talablarni belgilaydi. Har bir NNT hisob siyosatini mustaqil ravishda – 2-sonli MHMS «Moliyaviy hisobotlarni tayyorlash asoslari: hisob siyosati va hisob baholari»
asosida hamda oʻz faoliyatining xususiyatlarini inobatga olgan holda shakllantiradi. Unda quyidagilar aks ettirilishi lozim (6-band):
- buxgalteriya hisobining ishchi hisobvaraqlar rejasi;
- boshlangʻich hisob hujjatlarining shakllari;
- buxgalteriya hisobida hujjatlar aylanishi talablari;
- notijorat faoliyat uchun foydalaniladigan aktivlarning hisobi;
- maqsadli tushumlarning hisobi, ularni tan olish va ulardan foydalanish;
- xarajatlarni taqsimlash;
- inventarizatsiya oʻtkazish;
- moliyaviy hisobotni taqdim etish.
Talablar roʻyxatini standart belgilasa-da, hisob siyosati toʻgʻrisidagi buyruq matnini tashkilotning oʻzi yozadi.
Standart hisob siyosatiga sakkizta talabni belgilaydi, biroq ta’riflarni bermaydi – hujjat matnini NNTning oʻzi yozadi.
«Notijorat tashkilotida buxgalteriya hisobini qanday yuritish kerak» tavsiyasida – 8800 maqsadli tushumlar bilan ishchi hisobvaraqlar rejasi, a’zolik badallari hisobiga misol, xarajatlar smetasi va notijorat faoliyat boʻyicha hisobot, NNTning tadbirkorlik faoliyatini alohida hisobga olish tartibi keltirilgan. NTTning hisob siyosati aynan shulardan iborat boʻladi.
Mualliflar – Shuhrat Xudoynazarov va Natalya Memetova, «Norma» ekspertlari. 2027 yil uchun hisob siyosati konstruktorini 2026 yil dekabr oyida ochamiz.
NNTning ishchi hisobvaraqlar rejasi va xarajatlar smetasini olish → kirish huquqini soʻrash.
Boshqa MHMSlar bilan bogʻliqlik
Standartda alohida hisob ob’yektlarini tan olishning batafsil qoidalari mavjud emas – ular boshqa MHMSlarga kiritilgan boʻlib, ularning bir qismi hali ishlab chiqilmoqda. Muqaddimada aniq aytilishicha: 77-sonli MHMS boshqa MHMSlar bilan birgalikda qoʻllaniladi, ushbu standart bilan bevosita tartibga solinmagan masalalar boʻyicha esa moliyaviy hisobotning milliy standartlarining umumiy talablari amal qiladi. Notijorat faoliyatga xos boʻlgan masalalarda esa standart aniq.
Maqsadli tushumlar – daromad emas
Amaliyotda moliyaviy hisobot soliq xavflarini baholash uchun axborot manbai boʻlib xizmat qiladi, shu sababli 77-sonli MHMSda maqsadli tushumlar alohida hisobga olinadi va daromad sifatida tan olinmaydi. Bu hisobni isloh qilish davrida NNTlarni asossiz xavflardan xalos etadi.
Mexanizm 2-bobda ochib berilgan:
- maqsadli mablagʻlar hisobidan moliyalashtiriladigan notijorat faoliyat boʻyicha xarajatlar har bir maqsadli tadbir kesimida alohida aks ettiriladi; agar toʻgʻridan-toʻgʻri taqsimlash imkoni boʻlmasa – hisob siyosatida mustahkamlangan va izchil qoʻllaniladigan usul boʻyicha taqsimlanadi (11-band);
- oy, chorak yoki yil oxirida xarajatlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlar tegishli maqsadli tushumlarni hisobga oluvchi hisobvaraq bilan bogʻlangan holda yopiladi (12-band);
- notijorat maqsadlarda foydalaniladigan asosiy vositalar va nomoddiy aktivlarning eskirishi ularga yoʻnaltirilgan maqsadli moliyalashtirish mablagʻlarining kamayishi sifatida hisobdan chiqariladi (13-band);
- kurs farqlari, baholash qiymatlarining oʻzgarishi va aktivlar hamda majburiyatlar qiymatining boshqa shunga oʻxshash oʻzgarishlari maqsadli mablagʻlarning kelib tushishi va sarflanishidan alohida hisobga olinadi (10-band).
Ishchi hisobvaraqlar rejasida alohida hisobvaraqlar ochish mumkin boʻlgan maqsadli tushumlar roʻyxati 8-bandda keltirilgan – unga kirish va a’zolik badallaridan tortib, davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlash shakllari hamda chet davlatlar, xalqaro va chet el tashkilotlari mablagʻlarigacha kiradi.
Tadbirkorlik faoliyati – alohida yuritiladi
Agar NNT ustavida belgilangan maqsadlar doirasida tadbirkorlik faoliyati bilan shugʻullansa, ushbu faoliyat boʻyicha daromadlar va xarajatlar hisobi alohida yuritiladi, olingan daromadlar (foyda) esa NNTning moliyalashtirish manbalariga oʻtkaziladi va faqat ustavdagi maqsadlar uchun yoʻnaltiriladi (5-band).
Hisob registrlari
77-sonli MHMS ikkita namunaviy shaklni joriy etadi – Buxgalteriya operatsiyalarini qayd etish jurnali va Buxgalteriya operatsiyalarini hisobga olish kitobi (1 va 2-ilovalar). Agar hisob ichki nazorat uchun zarur ma’lumotlarni oʻz ichiga olgan va operatsiya rekvizitlari boʻyicha ma’lumotlarni toʻplaydigan avtomatlashtirilgan axborot tizimida yuritilsa, alohida registrlar tuzilmasligi mumkin (20-band).
Maqsadli mablagʻlardan foydalanishning shaffofligi
NNTlar faoliyati adliya organlari tomonidan tartibga solinadi. NNTlarning ushbu organlar oldidagi har yilgi hisoboti
nomoliyaviy va moliyaviy koʻrsatkichlarni hamda loyihalar boʻyicha maqsadli mablagʻlardan foydalanish ma’lumotlarini oʻz ichiga oladi; rejalashtirilayotgan tadbirlar boʻyicha hisobot va xabarnomalar E-ngo.uz portali orqali yuboriladi. Maqsadli mablagʻlardan foydalanish toʻgʻrisidagi ma’lumotlarni NNTlar boshqa davlat organlariga ham – qonunchilikda belgilangan tartibda taqdim etadilar.
NNTlar tomonidan tashqi manbalardan pul mablagʻlari va mol-mulk olinishini hamda tashqi manbalardan moliyalashtiriladigan loyihalarni amalga oshirishni kelishib olish tartibi Vazirlar Mahkamasining 04.10.2023 yildagi 527-son qarori bilan tasdiqlangan.
Shu tariqa, NNTlar faoliyatini muvofiqlashtirish va maqsadli mablagʻlardan foydalanish boʻyicha hisobot tizimi allaqachon yoʻlga qoʻyilgan.
77-sonli MHMSning 23-bandi moliyaviy hisobotga izohlarda mol-mulk va pul mablagʻlaridan foydalanish, shu jumladan moliyalashtirish manbalari va maqsadlari toʻgʻrisidagi axborotni ochib berishni talab qiladi. Tashqi foydalanuvchi uchun maqsadli moliyalashtirishni hisobga olish tartib-taomillari emas, balki aynan maqsadli loyihalarning borishi va yakuni muhim ahamiyatga ega.
Hisobot tarkibi
NNT va ularning alohida boʻlinmalarining yillik moliyaviy hisoboti kamida moliyaviy holat toʻgʻrisidagi hisobotdan (buxgalteriya balansidan) iborat boʻladi. Moliyaviy natijalar toʻgʻrisidagi hisobot faqat tashkilot tadbirkorlik faoliyatini yuritgan taqdirda kiritiladi (22-band).
Hisobotni tayyorlashning umumiy tamoyillari Moliyaviy hisobotni tayyorlash va taqdim etish uchun konseptual asos
bilan, shakllar va muddatlar esa Moliyaviy hisobotlarni taqdim etish muddatlari hamda ularning tarkibi va mazmuni toʻgʻrisidagi nizom
bilan belgilangan.
Jamoat fondlari uchun alohida talab mavjud: ular har yilgi moliyaviy hisobotlarini qonunchilikda belgilangan tartibda auditorlik xulosasi bilan birga e’lon qiladi (77-sonli MHMS 25-bandi).
Tijorat faoliyatidan daromad olmaydigan NNTlar hisobotlarining tarkibi yuridik shaxsning odatiy hisobotlar toʻplamidan farq qiladi.
«Notijorat tashkiloti qanday hisobotlarni taqdim etadi» tavsiyasida aynan shu vaziyat tahlil qilingan: oltita soliq boʻyicha soliq hisobotlari, moliyaviy, statistika hisobotlari va adliya organlariga taqdim etiladigan hisobotlar.
Hammuallif – Gulnora Nizamutdinova, Soliq qoʻmitasi boshqarma boshligʻi.
NNTlar uchun hisobotlar roʻyxatini koʻrish → kirish huquqini soʻrash.
Xalqaro kontekst: INPAS
2025 yil oktyabr oyida notijorat tashkilotlari uchun Xalqaro standart (INPAS, International Non-Profit Accounting Standard) e’lon qilindi. Bu MHXS standarti emas, balki notijorat sektori uchun standartdir, garchi u kichik va oʻrta biznes uchun MHXSga asoslangan boʻlsa-da. U maqsadli tushumlarni tan olish (daromad yoki majburiyat sifatida), ularni foydalanishda cheklangan va cheklanmagan turlarga ajratish hamda loyihalar boʻyicha muhim tadbirlar va erishilgan maqsadlar toʻgʻrisida nomoliyaviy hisobot tayyorlashning maxsus qoidalarini oʻz ichiga oladi. Standartni INPRF mustaqil fondi targʻib qilmoqda, uning maqsadi – 2030 yilga kelib INPAS standartini kamida 10 ta mamlakatda tan olinishiga erishishdir.
Keyingi qadamlar
77-sonli MHMS – bu NNTlar uchun hisob va hisobot tizimini shakllantirishning birinchi bosqichi boʻlib, uni tartibga solishning yakuniy modeli emas. 2028 yilgacha buxgalteriya hisobi va hisobotiga oid amaldagi hujjatlarni toʻldirish, yangi MHMSlarni ishlab chiqish va 77-sonli MHMSning oʻzini takomillashtirish koʻzda tutilgan.
Oʻzgarishlarni hujjatlar chiqishiga qarab buxgalter.uz saytida tahlil qilib boramiz (yangi materiallarni kuzatib borish uchun Telegram-kanalimizga obuna boʻling).
2026 yil uchun hisob va hisobot esa amaldagi qoidalar boʻyicha yuritiladi – ularning tahlili Buxgalter Pro tavsiyalar bazasining «Notijorat tashkilotlari» boʻlimida toʻplangan: NNT faoliyatining huquqiy asoslari, buxgalteriya hisobi, soliq hisobi, hisobotlar tarkibi.
Barcha tavsiyalardan foydalanish uchun uch kunlik kirish huquqi – bepul.
Oʻz vazifangiz misolida tekshirib koʻring: maqsadli tushumlar boʻyicha oʻtkazmalarni oching, hisob siyosatini shakllantiring, hisobotlar roʻyxatini solishtiring. Agar foydali boʻlmasa – hech narsa toʻlamaysiz.
3 kunlik kirish huquqini olish → menejerdan soʻrash.
![]()