Реклама акцияларини қандай ҳисобга олиш керак

Тавсияда:

– реклама акцияларини ўтказиш мақсадлари;
– реклама акцияларида иштирок этиш шартлари;
– рағбатлантирувчи реклама акциясини ташкил этиш ва ўтказиш қоидалари;
– реклама акциясини ҳужжатлар билан расмийлаштириш;
– реклама акциялари бўйича харажатларни ҳисобга олиш:
         бухгалтерия ҳисоби;
         солиқ ҳисоби.

Реклама акцияси – харидорлар фаоллигини оширишнинг самарали усулларидан бири. Реклама тўғрисидаги Қонунда у рағбатлантирувчи акция деб номланади .

Реклама акциялари қандай мақсадларда ўтказилади

Реклама акциялари қуйидаги мақсадларда ўтказилади:

• потенциал истеъмолчилар эътиборини товарга (хизматга) ёки ташкилотга жалб қилиш;
• мақсадли аудиториянинг сотилаётган товарга (хизматга) қизиқишини қўллаб-қувватлаш;
• доимий харидорлар ҳамжамияти ёки гуруҳини шакллантириш;
• товарларни (хизматларни) сотиш ҳажмини ошириш;
• товар (хизмат) ёки ташкилотнинг бозорда мазкур сегментдаги мавқеини мустаҳкамлаш.

Реклама акцияларида иштирок этишнинг қандай шартлари мавжуд

Истеъмолчиларнинг реклама акциясида иштирок этиш шартларини ташкилот белгилайди. Масалан, булар қуйидагилар бўлиши мумкин:

• муайян суммада ёки муайян ҳажмда товарлар харид қилиш;
• дўкон (салон, ресторан ва ҳ.к.)га муайян кунларда ташриф буюриш;
• бошқа шартлар.

Акция харидорларнинг муайян тоифасига – масалан, аёллар, эркаклар, болалар, талабалар, клуб аъзолари, чегирма карталари эгалари ва ҳоказо учун мўлжалланган бўлиши мумкин.

Акция шартларини бажарган ҳолда, иштирокчи қуйидаги тарзда мукофот олади:

• жамғариб бориладиган бонус картаси;
• ташкилот ёки бренд логотипи туширилган эсдалик совғалари;
• товар намуналари;
• бир марталик чегирмалар;
• товарни (хизматни) сотиб олишнинг манфаатли шартлари.

Рағбатлантирувчи реклама акциясини қандай ташкил этиш ва ўтказиш керак

Агар реклама акцияси қимматбаҳо совринларни тарқатиш ва (ёки) ўйнаш ёхуд акция иштирокчиси томонидан бирон-бир ҳаракатларни амалга оширишни назарда тутса, уни бошлашдан олдин иштирок этиш шартларини ОАВда ёки интернетда – эркин фойдаланиш учун очиқ бўлган ресурсларда эълон қилинг .

Қуйидагиларни кўрсатинг:

• акцияни ўтказиш қоидалари, унинг муддатлари, совринларнинг номи ва миқдори, уларни олиш жойи ва тартиби, шунингдек акцияни ўтказиш шартларига тегишли бошқа ҳар қандай маълумот;
• ташкилотингиз – реклама берувчининг номи, манзили, алоқа боғлашга доир маълумотлари. Агар акцияни бошқа ташкилот ташкил этаётган бўлса, унинг маълумотларини ҳам кўрсатинг.

Агар сиз акцияда иштирок этиш шартларини интернетда жойлаштирсангиз, бу маълумот реклама акцияси тугаганидан кейин камида 6 ой давомида эркин фойдаланиш учун очиқ бўлиши керак.

Реклама акциясини ҳужжатлар билан қандай расмийлаштириш керак

Реклама акцияларини ўтказишда расмийлаштириладиган ҳужжатлар рўйхати қонун ҳужжатларида белгиланмаган. Уни мустақил равишда ишлаб чиқинг. Бунда қуйидагиларга амал қилинг:

• Бухгалтерия ҳисоби тўғрисидаги қонун ;
• Бухгалтерия ҳисобида ҳужжатлар ва ҳужжатлар айланиши тўғрисидаги низом.

Реклама акцияларини ўтказишда қуйидаги ҳужжатларни расмийлаштиришни тавсия этамиз:

• харажатлар сметасини тасдиқлаган ҳолда реклама акциясини ўтказиш тўғрисидаги буйруқ;
• агар совринлар ёки совғалар шахсларнинг муайян доирасига тарқатилса, тарқатиш қайдномаси;
• ТМБни ҳисобдан чиқариш далолатномаси;
• реклама акциясини ўтказиш тўғрисидаги ҳисобот.

Масъул шахсга реклама қилинаётган товарлар, реклама материаллари ва бошқа бойликларни ташкилот омборидан топширишни юк хати билан расмийлаштиринг. Акция ўтказилгандан кейин фойдаланилмаган бойликлар худди шундай ҳужжат билан омборга қайтарилади.

Агар сиз моддий бойликларни реклама акцияси ўтказиладиган жойга ташисангиз, ЭТТЮХни расмийлаштиринг. Буни барча қоидаларни ҳисобга олган ҳолда қандай амалга ошириш ҳақида бу ерда ўқинг.

Сиз мунтазам равишда реклама акцияларини ўтказсангиз, уларни ўтказиш тартибини алоҳида ички ҳужжатда ёки маркетинг сиёсатида ёзиб қўйинг. Қуйидагиларни кўрсатинг:

• реклама акцияларини ўтказиш мақсадларини;
• уларнинг турлари ва ўтказиш регламентини;
• реклама акцияларида иштирок этиш шартларини;
• акцияларнинг потенциал иштирокчиларини хабардор қилиш воситаларини;
• акцияларни ўтказиш учун масъул шахсларни;
• акцияларни ўтказишда юзага келадиган харажатлар турлари, масалан, фойдаланилган ва иштирокчиларга топширилган моддий бойликлар қиймати, акцияни ташкил этиш, реклама майдонини ижарага олиш, ташиш ва ҳ.к. бўйича ўзга ташкилотлар хизматлари, бошқа харажатларни;
• акцияларни ўтказиш учун масъул шахсга топшириладиган бойликлар рўйхатини. Булар реклама қилинаётган товарлар, реклама материаллари, намуналар, совғалар (совринлар), ваучерлар бўлиши мумкин;
• бошқа шартлар.

Агар сиз реклама ва маркетинг харажатларини давр (ой, чорак, йил) учун режалаштирсангиз:

• ушбу давр учун реклама ва маркетинг харажатлари сметасини тасдиқлаш тўғрисида буйруқ расмийлаштиринг;
• ҳар ойда реклама ва маркетинг тадбирларини ўтказиш, шунингдек амалга оширилган харажатлар тўғрисида ҳисобот расмийлаштиришни тавсия этамиз.

Реклама харажатларини ҳисобга олиш бўйича ҳужжатлар рўйхати ва тартибини ташкилотнинг ҳисоб сиёсатида қайд этинг.

Реклама акциялари бўйича харажатларни қандай ҳисобга олиш лозим

Бухгалтерия ҳисоби

Реклама харажатларини реализация қилиш бўйича харажатларга киритинг ва 9410-ҳисобварағида акс эттиринг .

Солиқ ҳисоби

Реклама акцияларини ўтказиш бўйича харажатлар иқтисодий жиҳатдан оқланган бўлиши керак, яъни бундай акциялар ижобий иқтисодий самарага – сотувлар ҳажмининг ошишига, сотиш бозорининг кенгайишига, даромад олишнинг ошишига ва ҳоказога олиб келиши керак.

Солиқ солиш мақсадларида ҳеч бўлмаганда қуйидаги шартлардан бири бажарилган тақдирда харажатлар иқтисодий жиҳатдан ўзини оқлаган ҳисобланади  :

1) харажатлар даромад олишга қаратилган фаолиятни амалга ошириш мақсадида қилинган бўлса;

2) улар тадбиркорлик фаолиятини сақлаб туриш ёки ривожлантириш учун зарур бўлса ва харажатларнинг бу фаолият билан алоқаси асосланган бўлса;

3) ушбу харажатлар қонунчиликнинг қоидаларидан келиб чиқса.

Иқтисодий жиҳатдан оқланганликни асослашнинг муҳим шартларидан бири – харажатлар ҳужжатлар билан тасдиқланган бўлиши керак. Қонун ҳужжатларида реклама харажатлари бўйича тасдиқланган ҳужжатлар шакллари мавжуд эмаслиги боис, уларнинг мазмунини мустақил равишда ўйлаб чиқинг ва корхонанинг ҳисоб сиёсати ёки бошқа ички ҳужжати билан тасдиқланадиган ҳужжатлар рўйхатига киритинг.

ҚҚС

Харажатлар иқтисодий жиҳатдан оқланган бўлса, реклама акциялари вақтида бепул тарқатиладиган бойликларга ҚҚС солинмайди, чунки улар реализация қилиш бўйича айланма ҳисобланмайди . Бепул кўрсатилган хизматлар бўйича ҳам худди шундай қоида амал қилади .

Шу билан бирга, уларни сотиб олишда тўланган ҚҚСни, агар реклама харажатлари айланмаларига ҚҚС солинадиган фаолият билан боғлиқ бўлса, ҳисобга олишга ҳақлисиз .

Агар реклама акциясини ўтказишда Ўзбекистон норезидентининг хизматларидан фойдаланган бўлсангиз, ушбу хизматлар суммасидан ҚҚС тўлаш мажбурияти қуйидаги ҳолларда юзага келади :

• реклама телевидение ва (ёки) радиода, оммавий ахборот воситаларида ва бошқа шаклларда жойлаштирилган бўлса;
• хизматлар Ўзбекистон ҳудудида кўрсатилганда.

Норезидент томонидан интернетда электрон реклама хизматлари кўрсатилганда, шу жумладан электрон ҳисоблаш машиналари учун дастурлардан ва Интернет тармоғида ишлаб турган маълумотлар базаларидан фойдаланган ҳолда рекламага оид хизматлар кўрсатиш, шунингдек Интернет тармоғида реклама учун рекламага оид майдон (жой) ва вақт берилганда сиз хизматлар харидори сифатида ҚҚС ҳам тўлайсиз  .

ЖШДС

Сиз реклама материалларини (буклетлар, варақалар, эсдалик совғалари) акция иштирокчиларининг номуайян доирасига тарқатсангиз, бу уларнинг даромади деб ҳисобланмайди, сабаби бундай вазиятларда ким, нимани ва қанча миқдорда олганлиги қайд этилмайди.

Агарда сиз товарларни, масалан, тарқатиш қайдномаси бўйича бепул берсангиз ва муайян олувчини кўрсатсангиз, жисмоний шахс ЖШДС солинадиган моддий наф тарзидаги даромад олади. ЖШДС ушлаб қолиниши учун сизнинг ташкилотингиз солиқ агенти сифатида жавобгар бўлади  

Агар олувчи жисмоний шахс сизнинг ташкилотингизда ишламаса, унинг ёзма аризасига кўра сиз ЖШДСни ушлаб қолмасликка ҳақлисиз. Бу ҳолда даромадлар тўғрисида солиқ органларига хабар бериш, жисмоний шахс эса – даромадлар тўғрисида декларация топшириши керак.

Бошқа вариант – ЖШДСни жисмоний шахс учун ташкилотнинг ўзи тўлаши мумкин. Бу ҳолда жисмоний шахс икки турдаги моддий наф тарзидаги даромад олади – совға ва унинг учун тўланган солиқ.

Бундай вазиятда ЖШДСни қандай ушлаб қолиш кераклигини мисолда ўқинг.

Фойда солиғи

Фойда солиғини ҳисоб-китоб қилишда харажатларга ҚҚС учун қўлланиладиган харажатларнинг иқтисодий асосланганлигининг худди шу мезонлари қўлланилади .

Фақат асосланган ва ҳужжатлар билан тасдиқланган реклама харажатлари фойда солиғини ҳисоб-китоб қилишда чегириб ташланади.

Агар реклама акциясини ўтказишда сиз Ўзбекистон норезидентининг хизматларидан фойдаланган бўлсангиз, норезидентнинг даромадларидан фойда солиғини тўлаш мажбурияти қуйидаги ҳолларда юзага келади :

• даромад норезидент томонидан Ўзбекистондаги манбалардан олинган;
• норезидентнинг даромад олиш бўйича фаолияти Ўзбекистон ҳудудида доимий муассаса ташкил этмайди.

Айланмадан олинадиган солиқ

Айланмадан олинадиган солиқ тўловчилар учун текин бериладиган товарлар (хизматлар)нинг таннархи ёки сотиб олиш қиймати уларни реализация қилишдан олинган даромад деб тан олинади .

Товарларни (хизматларни) олиш ҳуқуқини тақдим этувчи ваучерларни реализация қилиш ёки бепул бериш мазкур товарлар (хизматлар)ни реализация қилиш деб эътироф этилади .