Экспертлар томонидан тасдиқланган жавобларни олинг:
Ўзбекистонда 2026 йилда оширувчи коэффициентларни ҳисобга олган ҳолда ижара тўловининг энг кам ставкалари қандай қўлланилади
Молиявий ҳисоб ва солиқ солиш бўйича эксперт Умид ҲАМРОЕВ buxgalter.uz илтимосига кўра оширувчи коэффициентли ижара тўлови ставкаларини қўллаш тартибини тушунтирди.
Материалда – ҳисоб-китоб (агар шартнома бўйича ижара суммаси – энг кам ставкадан паст ва юқори бўлса), жисмоний шахслар ўртасидаги ссуда шартномаси бўйича солиқ солиш, юридик шахс – ҚҚС тўловчининг ижара ва биноларни текин фойдаланишга беришдан олинган даромадлари мисоллари келтирилган.
Экспертнинг керакли тушунтиришини ўтказиб юбормаслик учун бизнинг Телеграм-каналимизга обуна бўлинг.
Ижара тўловининг энг кам ставкалари жисмоний ва юридик шахсларнинг мол-мулкни ижарага беришдан олинган даромадларига солиқ солиш мақсадида қўлланилади. Улар кўчмас мулкдан текин фойдаланиш шартномаларига ҳам татбиқ этилади (яқин қариндошлар ўртасидаги шартномалар бундан мустасно) (25.12.2025 й. ЎРҚ-1105-сон, 1-илова).
2025 йилдан бошлаб Қорақалпоғистон Республикаси Жўқорғи Кенгеси, халқ депутатлари вилоятлар Кенгашлари иқтисодий ривожланиш даражасидан келиб чиқиб, туманлар ва шаҳарлар кесимида турар ва нотурар жойлар бўйича ижара тўловининг энг кам ставкаларига 2,0 гача оширувчи коэффициентни жорий этишга ҳақли (25.12.2025 й. ЎРҚ-1105-сон 12-м.).
Тошкент шаҳрида ушбу коэффициент ер солиғини ҳисоблаш мақсадида белгиланган зоналар кесимида аниқланади.
Халқ депутатлари туманлар ва шаҳарлар Кенгашлари, шунингдек оммавий дам олиш ва (ёки) туризмга ихтисослашган туманлар ва шаҳарларнинг айрим ҳудудларида мол-мулкни ижарага берувчи жисмоний шахслар учун ижара тўловининг энг кам ставкаларига оширувчи коэффициентларни жорий этишга ҳақли. Бунда энг кам ставкалар Тошкент шаҳри учун белгиланган миқдорларгача етказилиши мумкин.
Ижарага берувчи ижарага олувчи билан келишган ҳолда шартномада ижара ҳақининг исталган суммасини белгилашга ҳақли. Бироқ шартнома бўйича сумма ўсиб борувчи коэффициентни ҳисобга олган ҳолда энг кам ставка бўйича ҳисоблаб чиқилганидан кам бўлса, солиқ солиш мақсадида солиқ базаси (ЖШДС, фойда солиғи, айланмадан олинадиган солиқ) белгиланган энг кам ижара ставкасидан келиб чиқиб, коэффициентлар асосида ҳисоблаб чиқарилади.
Мол-мулкни энг кам ставкаларни ҳисобга олган ҳолда ижарага беришдан олинган даромадларга солиқ солиш тартиби текин фойдаланиш шартномаларига (ссуда шартномаларига) ҳам татбиқ этилади (яқин қариндошлар ўртасида тузилганларидан ташқари) (25.12.2025 й. ЎРҚ-1105-сонга 8-илова).
Мисол
Шартнома бўйича ижара тўлови суммаси ортиб борувчи коэффициентни ҳисобга олган ҳолда энг кам ставкадан келиб чиқиб ҳисобланганидан кам миқдорни ташкил этади.
Жисмоний шахс Тошкент шаҳрида 2-зонада жойлашган 50 кв.м майдонга эга квартирани юридик шахсга ижарага беради. Шартнома бўйича ижара ҳақи миқдори – ойига 2 000 000 сўм.
Тошкент шаҳрининг 2-зонасида 2026 йил учун белгиланган турар жой ижара тўловининг энг кам миқдори ортиб борувчи коэффициентни ҳисобга олган ҳолда 1 кв. м учун 57 000 сўм этиб белгиланди (30 000 х 1,9). Энг кам миқдордаги ставкадан келиб чиқиб ҳисобланган ижара ҳақи – 2 850 000 сўм. (57 000 х 50).
Шартнома бўйича ижара суммаси коэффициентни ҳисобга олган ҳолда ҳисобланган энг кам ставкадан кам бўлганлиги сабабли, ЖШДС энг кам ставкадан келиб чиққан ҳолда ҳисобланади.
Юридик шахс (солиқ агенти) ижара тўловидан ушлаб қолиши ва бюджетга тўлаши лозим бўлган ойлик солиқ суммаси 342 000 сўмни ташкил этади (2 850 000 х 12%).
Мисол
Шартнома бўйича ижара тўлови суммаси ўсиб борувчи коэффициентни ҳисобга олган ҳолда энг кам ставкадан келиб чиққан ҳолда ҳисоблаб чиқилганидан кўп бўлади.
Тошкент шаҳридаги жисмоний шахс 2-зонада жойлашган, майдони 50 кв. м бўлган квартирани юридик шахсга ижарага беради. Шартнома бўйича ижара ҳақи миқдори – ойига 3 000 000 сўм.
Тошкент шаҳрининг 2-зонасида 2026 йил учун белгиланган турар жой ижара тўловининг энг кам миқдори ортиб борувчи коэффициентни ҳисобга олган ҳолда 1 кв. м учун 57 000 сўм этиб белгиланди. (30 000 х 1,9). Энг кам ставкадан келиб чиқиб ҳисобланган ижара ҳақи – 2 850 000 сўм (57 000 х 50).
Шартнома бўйича ижара суммаси коэффициентни ҳисобга олган ҳолда энг кам ставка бўйича ҳисобланган суммадан кўп бўлганлиги сабабли, ЖШДС шартномада белгиланган ижара ҳақидан келиб чиққан ҳолда ҳисобланади.
Юридик шахс (солиқ агенти) ижара ҳақидан ушлаб қолиши ва бюджетга тўлаши лозим бўлган ойлик солиқ суммаси 360 000 сўмни ташкил этади. (3 000 000 х 12%).
Мисол
Жисмоний шахслар ўртасида тузилган ссуда шартномаси бўйича солиқ солиш
Тошкент шаҳрида яшовчи фуқаро ўзига тегишли бўлган ҳар бири 100 кв. метрдан иборат иккита нотурар жой – офис биносини (2-ер солиғи зонасида жойлашган) текин фойдаланишга бериш бўйича 2 та ссуда шартномаси тузди. 1-шартномани у акаси билан, 2-шартномани дўсти билан тузди.
Мазкур вазиятда ссуда олувчиларнинг ҳар бирида жисмоний шахсдан текинга олинган мулкий ҳуқуқ кўринишидаги бошқа даромад вужудга келади 
.
Бунда акасининг (қарз берувчининг яқин қариндоши) даромадига ЖШДС солинмайди .
Дўстининг (яқин қариндош бўлмаган) даромади солиқ солиш мақсадида 9 120 000 сўмни ташкил этади (100 х 48 000 х 1,9). Ундан бюджетга 1 094 400 сўм солиқ тўланиши керак (9 120 000 х 12%).
Мисол
ҚҚС тўловчи корхонанинг бинони ижарага беришдан олган даромадларига солиқ солиш
ҚҚС ва фойда солиғи тўловчи корхона бошқа корхонага Тошкент шаҳрида майдони 100 кв. м бўлган нотурар жой – савдо биносини ижарага беради (ер солиғи бўйича 4-зона). Шартнома бўйича ижара ҳақи ҚҚС билан – 7 000 000 сўм. Тасдиқланган энг кам ставкалардан келиб чиқиб, оширувчи коэффициент билан ҳисобланган ижара ҳақи, ҚҚСни ҳисобга олган ҳолда – 9 676 800 сўм (100 х 48 000 х 1,8 х 1,12).
Ижарачига 7 000 000 сўмлик ҳисобварақ-фактура тақдим этилади. Бироқ, фойда солиғини ҳисоблашда ижарага берувчи жами даромадга 8 640 000 сўмни киритади (100 х 48 000 х 1,8) – бу оширувчи коэффициентни ҳисобга олган ҳолда энг кам ставкалар бўйича ижара тўлови суммасидан келиб чиқиб ҳисобланган даромад.
Солиқ солиш мақсадида даромадни аниқлашнинг худди шундай тартиби айланмадан олинадиган солиқни тўловчиларга ҳам татбиқ этилади.
Агар битимнинг нархи товарларнинг (хизматларнинг) бозор қийматидан паст ёки юқори бўлса, солиқ органлари ҚҚС бўйича солиқ базасига тузатиш киритишга ҳақли . Шунинг учун ҚҚСни ҳисоблашда ижарага берувчига коэффициентларни ҳисобга олган ҳолда ижаранинг энг кам ставкаларини ҳам ҳисобга олиш тавсия этилади.
Кўчмас мулкни ижарага беришда ҚҚСни қандай ҳисоблаш ҳақида батафсил маълумотни тавсияда ўқинг.
Мисол
Бинони текин фойдаланишга беришда солиқ солиш
Корхона ссуда шартномаси бўйича бошқа корхонага Тошкент шаҳрида майдони 100 кв. м бўлган нотурар жой – омбор биносини беради (ер солиғи бўйича 3-зона).
ҚҚС
Мол-мулкни текин фойдаланишга бериш, бундай хизмат иқтисодий жиҳатдан ўзини оқлаган ҳолларни мустасно қилган ҳолда, ҚҚСни ҳисоблаб чиқариш мақсадида реализация қилиш бўйича айланма деб эътироф этилади .
Бундай ҳолда солиқ базаси хизматларнинг бозор қийматидан келиб чиққан ҳолда аниқланади . Бозор қиймати сифатида оширувчи коэффициентни ҳисобга олган ҳолда белгиланган энг кам ставкалар бўйича ҳисобланган ижара қиймати қабул қилинади. Ссуда берувчи корхона ссуда олувчига ҚҚСни ҳисобга олган ҳолда «Тўловсиз» типидаги 6 988 800 сўмлик ҳисобварақ-фактурани тақдим этади (100 х 48 000 х 1,3 х 1,12).
Фойда солиғи
Фойда солиғини ҳисоблаб чиқаришда бепул кўрсатилган хизматлар қиймати, шу жумладан улар бўйича ҚҚС– чегирилмайдиган харажатларга киритилади .
Айланмадан олинадиган солиқ
Хизматлар бепул кўрсатилганда солиқ солиш мақсадида реализация қилишдан олинган даромад ушбу хизматларнинг таннархи сифатида аниқланади .
Ссуда олувчи учун бепул олинган хизматлар кўринишидаги даромад жами даромадга киритилади . Даромад суммаси ссуда берувчи томонидан ҳисобланган ҚҚСни (6 988 800 сўм) ҳисобга олган ҳолда аниқланади. ҚҚС тўловчиларда «кириш» солиғи ҳисобга олинмайди .
Buxgalter.uz тавсия қилади
