Бухгалтерлар учун батафсил тушунтиришлар:
Муболағасиз айтиш мумкинки, Президентнинг 26.05.2026 йилдаги ПФ-100-сон Фармони билан жорий этилган ҚҚСни ҳисоблаб чиқариш ва тўлашнинг соддалаштирилган тартиби бўйича тадбиркорларда кўплаб саволлар пайдо бўлмоқда.
Керакли тушунтиришни ўтказиб юбормаслик учун Телеграм-каналимизга обуна бўлинг.
Эътибор беринг
Материаллардан нусха кўчириш ва улардан фойдаланишга фақат манбага фаол ҳавола ёки таҳририятнинг ёзма рухсати мавжуд бўлгандагина йўл қўйилади.
ПФ-100-сон Фармон нормаларининг кучга кириши
– Соддалаштирилган режимга ўтиш тўғрисидаги билдиришномаларни аллақачон юбориш мумкин бўлса-да, Солиқ кодексига ҳали ўзгартиришлар киритилмаган. ПФ-100-сон нормаларидан ҳозирданоқ фойдаланиш мумкинми?
– Вазият ноодатий: Кодексни бунчалик тез ўзгартиришнинг иложи йўқ. Шунинг учун ҳам Фармоннинг ўзида махсус изоҳ берилган. Фармоннинг 13-бандида ушбу Фармон нормалари ва қоидалари, агар уларда кечроқ муддат кўрсатилмаган бўлса, дарҳол кучга кириши белгиланган.
Шунинг учун Кодексга ўзгартиришлар киритилишини кутиш шарт эмас – биз дарҳол иш бошлаймиз.
Шу билан бирга, 2026 йил 1 июндан бошлаб юзага келган муносабатларга нормаларни татбиқ этиш тўғрисидаги шартни ўз ичига олган Солиқ кодексига ўзгартиришлар киритиш тўғрисидаги қонун лойиҳаси тайёрланмоқда.
Режимнинг қўлланилиш соҳаси
– Соддалаштирилган ҚҚСни қўллаш учун асосий фаолият тури қайси мезон бўйича аниқланади?
– Солиқ кодексига кўра, асосий фаолият тури – бу ҳисобот даври якунларига кўра умумий реализация ҳажмида соф тушум улуши устун бўлган фаолиятдир 
. Агар ой охирида керакли фаолият тури устунлик қилса, унга эътибор қаратамиз.
– Қурилиш, оператив ижара каби фаолият турлари соддалаштирилган ҚҚС режими мақсадлари учун хизматлар сифатида кўриб чиқиладими?
– Ҳа, Солиқ кодекси мақсадларида товар бўлмаган барча нарсалар хизмат деб эътироф этилади. Шу тамойилдан келиб чиқамиз.
Маълумот учун: Солиқ кодексида хизмат тушунчаси жуда кенг: «товарни реализация қилишдан фарқ қиладиган ҳар қандай фаолият» .
– Агар корхона, масалан, мебелни оммавий ишлаб чиқариш эмас, балки ҳар бир мижознинг ўлчамлари ва талабларига мослаб буюртма асосида тайёрласа, бу хизматми ёки ишлаб чиқаришми?
– Бу барибир хизмат кўрсатиш эмас, балки ишлаб чиқаришдир: корхона маҳсулот ишлаб чиқаради, худди ўша мебелни, фақат мижознинг шахсий талабларига мослаб тайёрлайди.
– Агар корхонанинг бешта фаолият тури бўлиб, улардан бири 21фоиз даромад келтирса, қолганлари эса ундан кам даромад келтирса, айнан шу фаолият тури асосий ҳисобланади?
– Ҳа СКнинг 60-моддасида тўғридан-тўғри шундай дейилган: агар фаолиятнинг ушбу тури бўйича соф тушумнинг ҳисобот даври якунлари бўйича реализация қилишнинг умумий ҳажмидаги улуши устун бўлса, у асосий ҳисобланади.
– Кўп тармоқли корхонада фаолият тури устун бўлган вазият ҳар ойда ўзгариши мумкин. Унда нима қилиш керак? Йил бошидан ўсиб борувчи якун олинадими ёки фақат ойлик маълумотларми?
– Бир ойлик муддат олинади. Агар бирор-бир ойда фаолиятнинг бошқа тури (ПФ-100 мезонларига тўғри келмайдиган) устунлик қилса, кейинги ойдан бошлаб ҚҚСнинг умумий режимига ўтиш керак.
Аниқлаштириш: ҚҚС бўйича солиқ даври – бир ой. Бу мақсад учун ўсиб борувчи якун қўлланилмайди.
Buxgalter.uz тавсия этади
Ўтиш вақтида ҳисобот бериш
– Соддалаштирилган ҚҚС бўйича алоҳида ҳисобот бўладими ёки мавжуд ҚҚС ҳисоб-китобига тузатишлар киритиладими?
– Алоҳида ҳисобот бўлади. Шунингдек, алоҳида код ва алоҳида шахсий ҳисоб рақами очилади.
– Корхона биринчи ярим йилликда 12 фоизлик ставка бўйича ҚҚС тўловчиси бўлган, июль ойидан эса ҚҚСнинг соддалаштирилган режимига ўтган. Йил охиригача 12 фоизлик ҚҚС бўйича ҳисоб-китобларни топширишни давом эттириш керакми?
– Йўқ, керак эмас. Соддалаштирилган режимга ўтганлар йил охиригача фақат соддалаштирилган ҚҚС бўйича ҳисобот топширадилар.
– Фойда солиғи бўйича ҳисоб-китобни йил охиригача топшириш керак бўладими?
– Йўқ, ҳисоботларни йил охиригача такрорлаш шарт эмас. Соддалаштирилган ҚҚСга ўтганлар учун фойда солиғи бўйича ҳисоб-китоб умуман бўлмайди: фойда солиғи ставкаси – 0 фоиз.
– 6 фоизлик ҚҚСга ўтишда товарлар (хизматлар) қолдиқлари бўйича илгари ҳисобга олинган «кириш» ҚҚСга тузатиш киритиш керакми?
– Ҳа, тузатиш киритилмоқда. Механизм айланмадан олинадиган солиққа ўтишдаги сингари бўлади .
Электрон ҳисоб-фактураларни тузатиш
– Агар корхона 6 фоизлик ҚҚСга ўтган бўлса, 12 фоизлик ҚҚС қўлланилган давр учун ЭҲФни тузатиш имконияти сақланиб қоладими?
– Ҳа, СКнинг 257-моддаси талабларига риоя қилиш шарти билан.
– Бу техник жиҳатдан қандай амалга оширилади?
– Амалиётда тузатишни талаб қиладиган вазиятлар юзага келиши мумкин. Бундай имконият, эҳтимол, солиқ органига мурожаат юбориш орқали тақдим этилади.
Имтиёзлар ва преференциялар
– 6 фоизлик ҚҚСга ўтишда имтиёз ва преференцияларнинг бекор қилиниши барча имтиёзларга тааллуқлими ёки фақат ҚҚС бўйича назарда тутилган имтиёзларгами?
– Фақат ҚҚС бўйича назарда тутилганларини. Бошқа солиқлар – мол-мулк, ер ва бошқа солиқлар бўйича имтиёзлар сақланиб қолади.
– Айтайлик, IT-парк резиденти барча солиқлар, жумладан, ҚҚС бўйича имтиёзга эга. Шунингдек, у майдонларни ижарага беради ва ижарадан ҚҚС тўлайди. У ижара қисмида 6 фоизлик ҚҚСга ўтиши ва бунда асосий фаолият тури бўйича имтиёзни сақлаб қолиши мумкинми?
– Агар корхона соддалаштирилган ҚҚСга ўтса, унинг бутун айланмаси, шу жумладан илгари имтиёзли бўлган айланмаси ҳам, 6 фоизлик ставка бўйича солиққа тортилади. Бунда бошқа солиқлар бўйича имтиёзлардан фойдаланиш ҳуқуқи сақланиб қолади. Фойда солиғи бўйича ставка шундоқ ҳам 0 фоиз бўлади.
Импорт ва экспорт ҚҚС
– Агар корхона 6 фоизлик ставкани қўлласа, товар ва хизматлар импортида ҚҚСнинг қандай ставкаси амал қилади?
– Товарлар ва хизматлар импорти бўйича 12 фоизлик ҚҚС ставкаси сақланиб қолади.
– Экспорт қилишда ноль даражали ставка сақланиб қоладими?
– Йўқ. Экспортга сотиш бўйича айланмага 6 фоизлик ставка бўйича солиқ солинади.
– Аммо ноль даражали ставка – бу имтиёз эмас, балки мустақил ҚҚС ставкасидир. Бу муҳим эмасми?
– Соддалаштирилган режим қўлланилганда сотиш бўйича бутун айланмага, шу жумладан экспорт бўйича айланмага ҳам 6 фоизлик ставка бўйича солиқ солинади.
ҚҚСдан айланмадан олинадиган солиққа ўтиш
– Агар корхона 6 фоизлик ҚҚСни қўлласа ва шартларга жавоб берса, у айланмадан олинадиган солиққа ўтиши мумкинми?
– Агар шартлар бажарилса – ҳа, мумкин. Тартиб – амалдаги тартиб билан бир хил. Айланмадан олинадиган солиқни тўлашга ўтиш навбатдаги солиқ давридан бошлаб амалга оширилади .
– ҚҚСдан айланмадан олинадиган солиққа фақат ихтиёрий равишда ҚҚСга ўтган шахсларгина қайтиши мумкин, деган фикр мавжуд. Шундайми?
– Йўқ, бундай эмас. ҚҚСдан айланмадан олинадиган солиққа ўтишнинг амалдаги механизми ўзгармади.
ҚҚСнинг умумий режимидан соддалаштирилган ҚҚСга ўтиш қисмида эса, эҳтимол, чеклов жорий этилади: агар корхона соддалаштирилган ҚҚСдан яна умумий режимга ўтган бўлса, соддалаштирилган 6 фоизлик ҚҚСга такроран ўтишга йўл қўйилмайди.
БҲМнинг 12 000 баравар чегараси: 2026 йилда ўтиш қоидалари
– 2026 йилнинг дастлабки 5 ойида 1 млрд сўмлик чегара амал қилган. 1 июндан бошлаб у БҲМнинг 12 000 бараваригача (тахминан 4,944 млрд сўм) ошди. Жорий солиқ даври учун энг юқори кўрсаткич қандай аниқланади? Масалан, 3 млрд сўм тушумга эга ҚҚС тўловчи корхона (яъни эски чегарадан ошган, лекин БҲМнинг 12 000 баравари миқдоридаги янги чегарадан ошмаган) ҳозироқ айланмадан олинадиган солиққа ўтадими?
– Мисоллар асосида таҳлил қиламиз:
- корхона 2026 йил 28 май ҳолатига кўра 980 миллион сўм даромад олди – яъни аввалги 1 млрд сўмлик чегарадан ошмади. 2026 йил 1 июндан бошлаб у айланмадан олинадиган солиқ бўйича БҲМнинг 12 000 бараваригача бўлган янги чегарада ишлаш ҳуқуқига эга.
- корхона 2026 йил 28 май ҳолатига кўра 1 млрд сўмлик чегарадан ошиб кетди. Шу санадан бошлаб корхона ҚҚС тўловчисига айланади. 2026 йил 1 июндан бошлаб янги чегаравий қиймат жорий этилганига қарамай, корхона 2026 йил охиригача ҚҚС тўловчиси бўлиб қолади. Агар 2026 йил якунларига кўра унинг даромади БҲМнинг 12 000 бараваридан ошмаса, у фақат 2027 йилдан бошлаб айланмадан олинадиган солиққа ўтиши мумкин .
– Ўзини ўзи банд қилганлар ва якка тартибдаги тадбиркорлар учун ҳам тартиб бир хилми?
– Ҳа, тартиб ва лимитлар ўша-ўша, жумладан БҲМнинг 12 000 баравари миқдоридаги чегара ҳам.
Воситачилар
– Воситачи 12 фоизлик ҚҚСда қолади ва ўз мукофотидан 12 фоиз тўлайди. Бунда у етказиб берувчидан 6 фоизлик ҚҚС ҳисобварақ-фактураларни олади ва уларни харидорга қайта тақдим этади. Бу техник жиҳатдан қандай амалга оширилади?
– Бу вазият ишлаб чиқилмоқда. Келгуси ҳафта охиригача 6 фоизлик ҳисобварақ-фактураларни тақдим этиш имконияти пайдо бўлиши кутилмоқда, чунки улар июль ойидан бошлаб тақдим этила бошлайди.
– Агар воситачининг ўзи 6 фоизга ўтган бўлса, унинг солиқ базаси умумий режимдаги каби, яъни солиқни ўз ичига олган ҳолда унинг воситачилик ҳақи миқдорида белгиланадими?
– Ҳа, бу мутлақо тўғри .
Импорт қилувчилар
– Янги қоидаларга кўра, товарларни импорт қилувчилар энди ҚҚСнинг мажбурий тўловчилари сифатида тан олинмайди. Агар улар ўтиш шартларига жавоб берса, ҳозир айланмадан олинадиган солиққа ўтишлари мумкинми?
– Амалдаги Кодексда бу тоифа учун тескари механизм йўқ эди. Ҳозир ҳам аниқ бир қарор йўқ. Эҳтимол, товарларни импорт қилган импортчилар учун айланмадан олинадиган солиққа ўтиш кейинги йилдан бошлаб – эски чегарадан ошиб кетганлар учун умумий қоидага ўхшаш тарзда амалга оширилиши мумкин.
____
* Эътибор беринг: солиқ идорасининг расмий позицияси манбаи идоранинг расмий ахборот манбаларида жойлаштириладиган хабарлар ҳисобланади. Идора мутахассисларининг тушунтиришлари ахборот характерига эга бўлиб, эълон қилинган санадаги профессионал позицияларини акс эттиради.
