Yillik inventarizatsiya – 2026: tartib va hujjatlar
JShDS boʻyicha hisobot topshirishda buxgalterlar muammoga duch kelishdi – jismoniy shaxs yuridik shaxsga xonani tekin foydalanish uchun ssuda shartnomasi boʻyicha bergan holatda jismoniy shaxslar daromadidan olinadigan soliqni qanday aks ettirish kerak.
Soliq xodimlari yuridik shaxs-ssuda oluvchi soliq agenti sifatida bu daromaddan JShDS hisobotida aks ettirishi va byudjetga toʻlashi shart deb ta’kidlamoqdalar.
Bunda yuridik shaxsda soliq majburiyati yuzaga keladimi va umuman jismoniy shaxsda soliq solinadigan daromad yuzaga keladimi? Bu masalani Soliq qoʻmitasining Soliq nizolarini sudgacha hal qilish boshqarmasi boshligʻi Gulnora NIZAMUTDINOVA bilan birga koʻrib chiqamiz:
Mutaxassisning zarur tushuntirishini oʻtkazib yubormaslik uchun Telegram-kanalimizga obuna boʻling.
– Tekin foydalanish (ssuda) shartnomasi boʻyicha bir taraf (ssuda beruvchi) ikkinchi tarafga (ssuda oluvchiga) ashyoni vaqtincha tekin foydalanish uchun berish majburiyatini oladi yoki beradi, ikkinchi taraf esa bu ashyoni qanday olgan boʻlsa, normal yeyilishni hisobga olgan holda yoki shartnomada nazarda tutilgan holatda qaytarish majburiyatini oladi
.
Jismoniy shaxs yuridik shaxsga xonani tekin foydalanish uchun berganda va aksincha, yuridik shaxs jismoniy shaxsga xonani tekin foydalanish uchun berganda soliq solish tartibini koʻrib chiqamiz.
1. Jismoniy shaxs yuridik shaxsga xonani ssuda shartnomasi boʻyicha beradi
Jismoniy shaxsda bu holda daromad yuzaga kelmaydi. Yuridik shaxs-ssuda oluvchi JShDS boʻyicha hisobotda xonani olishni aks ettirmaydi.
Yuridik shaxsda tekin olingan xizmatlar koʻrinishida daromad yuzaga keladi
. Bu daromadni yuridik shaxs jami daromad tarkibiga kiritadi va foyda soligʻini
yoki aylanmadan olinadigan soliqni
hisoblashda hisobga oladi.
Daromad jismoniy va yuridik shaxslarning mulkni ijaraga berishdan olinadigan daromadlariga soliq solish maqsadlarida belgilangan ijara toʻlovining minimal stavkalaridan kelib chiqib aniqlanadi, chunki bu stavkalar koʻchmas mulkdan tekin foydalanish shartnomalariga ham taalluqli (yaqin qarindoshlar oʻrtasidagi shartnomalar bundan mustasno)
. Bunda 2025 yildan boshlab Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesi, viloyatlar xalq deputatlari Kengashlari tuman va shaharlarning iqtisodiy rivojlanish darajasiga qarab turar joy va yashash uchun moʻljallanmagan xonalar boʻyicha ijara toʻlovining minimal stavkalariga 2,0 ga qadar oshiruvchi koeffitsiyent joriy qiladilar
.
Foyda soligʻi toʻlovchilar ushbu daromadni oshiruvchi koeffitsiyentni hisobga olgan holda eng kam ijara stavkalaridan kelib chiqib hisoblaydilar va Foyda soligʻi hisob-kitobiga 1-ilovadagi 070-satrda qoʻlda aks ettiradilar.
Aylanmadan olinadigan soliq toʻlovchilar daromadni shu tarzda aniqlaydilar va soliq solish maqsadlarida daromad summasiga bir tomonlama EHF taqdim etadilar
. Ushbu EHF asosida daromad Aylanmadan olinadigan soliq hisob-kitobida avtomatik ravishda aks ettiriladi.
2. Yuridik shaxs jismoniy shaxsga xonani ssuda shartnomasi boʻyicha beradi
Yuridik shaxsdagi soliq oqibatlari:
QQS
Mol-mulkni tekin foydalanish uchun taqdim etish QQSni hisoblab chiqarish maqsadlarida realizatsiya qilish boʻyicha aylanma sifatida tan olinadi, bundan iqtisodiy jihatdan oʻzini oqlagan hollar mustasno
. Bu holda soliq bazasi xizmatlarning bozor qiymatidan kelib chiqib aniqlanadi
. Bozor qiymati sifatida oshiruvchi koeffitsiyentni hisobga olgan holda minimal stavkalar boʻyicha hisoblangan ijara qiymati qabul qilinadi. Korxona-ssuda beruvchi jismoniy shaxs-ssuda oluvchiga «Toʻlovsiz» turdagi hisobvaraq-faktura yozib beradi.
Foyda soligʻi
Foyda soligʻini hisoblashda tekin koʻrsatilgan xizmatlarning qiymati, shu jumladan ular boʻyicha QQS - chegirilmaydigan xarajatlar hisoblanadi
.
Aylanmadan olinadigan soliq
Xizmatlarni tekin koʻrsatishda soliq solish maqsadlarida realizatsiyadan olingan daromad bu xizmatlarning tannarxi sifatida aniqlanadi
. Korxona-ssuda beruvchi jismoniy shaxs-ssuda oluvchiga «Toʻlovsiz» turdagi hisobvaraq-faktura yozib beradi, unda xonani foydalanishga berish boʻyicha xizmatning tannarxini aks ettiradi.
Jismoniy shaxsdagi soliq oqibatlari:
Jismoniy shaxs-ssuda oluvchi uchun yuridik shaxsdan tekin olingan xizmatlar koʻrinishidagi daromad - moddiy naf tarzidagi daromad hisoblanadi
.
Daromad summasi ssuda beruvchi hisoblagan QQSni hisobga olgan holda xizmatlar tannarxidan kelib chiqib aniqlanadi
.
Hisobotda bu daromadni yuridik shaxs JShDS va ijtimoiy soliq hisob-kitobiga 5-ilovada aks ettiradi.
Agar jismoniy shaxs-ssuda oluvchi Oʻzbekiston rezidenti boʻlsa va yuridik shaxs-ssuda beruvchi bilan mehnat munosabatlarida boʻlmasa, keyingisi soliq agenti sifatida jismoniy shaxsning yozma arizasi asosida soliqni ushlab qolmaslik huquqiga ega. Bunda jismoniy shaxs moddiy naf tarzidagi daromad boʻyicha soliqni mustaqil ravishda - jami yillik daromad toʻgʻrisidagi deklaratsiya asosida toʻlashi shart
. Yuridik shaxs esa soliq davri (kalendar yili) tugaganidan keyin 30 ish kuni ichida toʻlov manbaida soliq solinmagan moddiy naf tarzida daromad olgan jismoniy shaxslar toʻgʻrisida ma’lumotnoma taqdim etishi shart
.
![]()