Yillik inventarizatsiya – 2026: tartib va hujjatlar
Moliyaviy hisobotning milliy standarti (2-sonli MHMS) – «Moliyaviy hisobotlarni tayyorlash asoslari: hisob siyosati va hisob baholari» tasdiqlandi (11.04.2026 y. AV roʻyxat raqami 3810-son) va 2027 yil 1 yanvardan e’tiboran kuchga kiradi.
Standartni Oʻzbekiston Respublikasida faoliyat yuritayotgan barcha yuridik shaxslar (bundan jamoat ahamiyatiga ega tashkilotlar va byudjet tashkilotlari mustasno) qoʻllaydilar. 2-sonli MHMSning asosiy yangiliklari haqida qisqacha – buxgalter.uz sharhida:
Yangi materiallarni Telegram-kanalda kuzatib borish qulay.
E’tibor bering!
Materiallardan nusxa koʻchirish va foydalanishga faqat manbaga faol havola mavjud boʻlganda yoki tahririyatning yozma ruxsati bilan yoʻl qoʻyiladi.
Shunday qilib, 2-sonli MHMS moliyaviy hisobotlarni tayyorlash asoslarini: hisob siyosatini tanlash va qoʻllash tartibini, uning oʻzgarishlarini, hisob baholaridagi oʻzgarishlar hamda oldingi davr xatolarini tuzatishni hisobga olish tartibini belgilaydi. Maqsad – moliyaviy hisobotlarning oʻrinliligi va ishonchliligini, shuningdek oldingi hisobot davrlarining moliyaviy hisobotlari hamda boshqa tashkilotlarning moliyaviy hisobotlari bilan qiyoslanuvchanligini oshirishdir.
U ikkita xalqaro standart – MHXS (IAS) 1 «Moliyaviy hisobotlarni taqdim etish» va MHXS (IAS) 8 «Hisob siyosati, hisob baholaridagi oʻzgarishlar va xatolar»ga muvofiq ishlab chiqilgan. Shunga koʻra, uning terminologiyasi, tamoyillari va yoritib berish talablari MHXSga mos keladi, bu esa oʻzbekistonlik tashkilotlar hisobotining xalqaro amaliyot bilan qiyoslanuvchanligini ta’minlaydi.
Ma’lumot uchun:
2027 yil 1 yanvardan boshlab MHXS (IAS) 1 «Moliyaviy hisobotni taqdim etish»ni almashtiradigan MHXS (IFRS) 18 «Moliyaviy hisobotda axborotni taqdim etish va yoritib berish» kuchga kiradi, bunda uni muddatidan oldin qoʻllashga yoʻl qoʻyiladi.
1-son MHXS (IAS) talablarining bir qismi 8-son MHXSga (IAS) oʻtkazildi, masalan, faoliyatning uzluksizligi toʻgʻrisidagi faraz, hisoblash usuli va hisob siyosatini tanlash hamda qoʻllash toʻgʻrisidagi axborotni oshkor etish. Shu munosabat bilan MHXS boʻyicha Kengash 8-sonli MHXS (IAS) «Hisob siyosati, hisob baholaridagi oʻzgarishlar va xatolar» nomini 8-son MHXS (IAS) «Moliyaviy hisobotni tayyorlash asoslari» deb qayta nomlashga qaror qildi.
Ushbu oʻzgartirishlar, shu jumladan nom oʻzgarishi 2027 yil 1 yanvardan yoki ushbu sanadan keyin boshlanadigan yillik hisobot davrlari uchun kuchga kiradi, bunda ularni muddatidan oldin qoʻllashga yoʻl qoʻyiladi.
Asosiy yangiliklar
- Hisob baholari. Ilk bor «hisob baholari» tushunchasi mustahkamlandi (baholash noaniqligiga ega boʻlgan pulda ifodalanuvchi miqdorlar). Misol sifatida kutilayotgan kredit yoʻqotishlari boʻyicha zaxira, tovar-moddiy zaxiralarning sof sotish qiymati, aktiv yoki majburiyatning haqqoniy qiymati va amortizatsiya xarajatlari keltirilgan. Shuningdek, ularning ta’sirini perspektiv tarzda tan olish qoidalari belgilandi.
- Professional mulohaza. Muayyan operatsiyaga nisbatan maxsus qoʻllaniladigan MHMS mavjud boʻlmagan taqdirda, tashkilot rahbariyati oʻxshash masalalarni qamrab oluvchi standartlarga va Konseptual asoslarga tayanib, oʻz mulohazasidan foydalangan holda hisob siyosatini ishlab chiqishi shart. Moliyaviy hisobotlarda tan olingan qiymatlarga muhim ta’sir etgan mulohazalar (hisob baholariga oid mulohazalardan tashqari) majburiy tartibda yoritib beriladi.
- Oldingi davr xatolarini tuzatish. Joriy davrda aniqlangan xatolar hisobot tasdiqlangunga qadar tuzatiladi; oldingi davrning muhim xatolari esa – retrospektiv tarzda. Bunda yangi hisob siyosati yoki xatoni tuzatish boʻyicha talablarni amalga oshirish barcha sa’y-harakatlarga qaramasdan qoʻllab boʻlmaydigan (amaliy imkonsiz) holatlar uchun istisnolar nazarda tutilgan.
- Faoliyatning uzluksizligi. Tashkilot faoliyatining uzluksiz davom etish imkoniyatini baholashda hisobot davri oxiridan keyingi kamida oʻn ikki oyni qamrab olgan ma’lumotlar inobatga olinadi.
2-sonli MHMS va 1-son BHMS «Moliyaviy hisobot va hisob siyosati»ning oʻzaro qiyoslanishi
|
Jihat |
1-son BHMS (amalda) |
2-sonli MHMS (01.01.2027 yildan) |
|
Huquqiy asos |
«Buxgalteriya hisobi toʻgʻrisida»gi Qonun, Hukumatning oldingi qarorlari |
«Buxgalteriya hisobi toʻgʻrisida»gi Qonun, 15.09.2025 y. 282-son PQ |
|
Yoʻnalish |
Milliy an’analar |
MHXS bilan uygʻunlashtirish |
|
Terminologiya |
Terminlarning cheklangan roʻyxati |
MHXSga muvofiq 8 ta aniq belgilangan tushuncha |
|
Hisob baholari |
Tushuncha mavjud emas |
Alohida bob: baholarni ishlab chiqish, oʻzgartirish, perspektiv tan olish [4-bob] |
|
Hisob siyosatidagi oʻzgarishlar |
Batafsil ma’lumotlarsiz bazaviy qoidalar |
Retrospektiv qoʻllash, amaliy imkonsizlikdagi cheklovlar, batafsil yoritib berish talablari |
|
Oldingi davr xatolarini tuzatish |
Tartib tizimlashtirilmagan |
Retrospektiv qayta hisoblash, majburiy yoritib berish |
|
MHMSda boʻshliqlar boʻlganda iyerarxiya |
Tartibga solinmagan |
Professional mulohaza → oʻxshash standartlar → Konseptual asoslar |
|
Yoritib berishga qoʻyiladigan talablar |
Umumiy |
Hisob siyosati, baholar, noaniqliklar, oʻzgarishlar va xatolarni alohida yoritib berish |
Tavsiya etamiz:
Amaldagi hisob siyosatini 2-sonli MHMS talablariga muvofiqligini oldindan tahlil qiling va 2027 yil boshiga qadar zarur oʻzgartirishlarni tayyorlang.
Sizga yordam sifatida tavsiyalar tayyorlamoqdamiz, maqolalarni Telegram-kanalda kuzatib boring.
![]()