ЖШДСни ҳисоблашнинг проактив шакли муаммолари: Солиқ қўмитаси мутахассислари билан учрашув якунлари

2026 йил 25 февралда Солиқ қўмитаси ташаббуси билан ЖШДС бўйича проактив ҳисоботни жорий этишда юзага келган муаммолар бўйича онлайн трансляция шаклида биринчи тематик учрашув бўлиб ўтди.

Унда Жисмоний шахслар даромадларини бошқариш бошқармаси мутахассислари, Жамоатчилик кенгаши аъзолари, амалиётчи бухгалтерлар, солиқ маслаҳатчилари, йирик солиқ тўловчилар (Uzbektelecom, COSCOM, UMS) вакиллари ва PricewaterhouseCoopers Uzbekistan (PwC) мутахассислари иштирок этди.

Учрашув якунлари – buxgalter.uz шарҳида:

Талабларнинг юридик асоси: қонунчиликка зид ҳолатлар мавжудми?

Учрашувнинг катта қисми ҳуқуқий масалаларга бағишланди. Жамоатчилик кенгаши аъзолари ва профессионал ҳамжамият вакиллари янги ҳисобот шакли талаблари ва амалдаги қонунчилик нормалари ўртасидаги номувофиқликка эътибор қаратдилар.

Хусусан, Бюджет тўғрисидаги қонуннинг 12-моддасида туманлар ва шаҳарлар бюджетларига жисмоний шахслар томонидан йиллик ижара даромадлари тўғрисидаги декларация асосида тўланадиган ЖШДС ўтказилиши белгиланган.

Ушбу норма солиқ агенти томонидан солиқ ушлаб қолинган ҳолларга нисбатан татбиқ этилмайди.

Солиқ кодексининг 389-моддасида солиқ агентларининг солиқ бўйича ҳисобга олиш жойидаги солиқ органига ҳисобот тақдим этиш мажбурияти назарда тутилган.

Фақат ходимлар сони 25 кишидан ортиқ бўлган филиаллар ва алоҳида бўлинмалар мавжуд бўлган тақдирда ҳисобот улар ҳисобга олинган жой бўйича тақдим этилади.

Солиқ қўмитаси мутахассислари ушбу масалаларнинг асосли эканлигини эътироф этиб, уларни қўшимча ўрганиш зарурлигини тасдиқлади.

Техник ва ташкилий қийинчиликлар

Бухгалтерлар меҳнат сарфи ошиб бораётганидан шикоят қилишди: илгари битта ҳисоб-китоб талаб қилинган жойда йирик солиқ тўловчилар энди туманлар бўйича 150-165 та алоҳида ҳисобот тузишлари керак.

Е-ижара тизимидан реестрларни автоматик равишда чиқаришнинг йўқлиги қўшимча қийинчилик туғдиради, бу шундоқ ҳам катта ҳажмдаги қўлда бажариладиган ишларни кўпайтиради.

Бундан ташқари, E-ijara тизими томонидан тўпланган маълумотлар ойлик ижара тўловлари бўйича ҳисобланган суммалар асосида, яъни ҳисоблаш усулидан фойдаланган ҳолда шакллантирилади. Шу билан бирга, СКнинг 367-моддасига мувофиқ даромад у ҳақиқатда тўланган санада тан олинади. Хулоса: ҳисоб-китобни автоматик тўлдириш қонунчилик нормаларига мувофиқ эмас.

Масалан, ташкилот йил бошида ижара шартномаларини тузди ва шартнома шартларига кўра ижарага берувчиларга йиллик ижара суммасини ушбу суммадан ЖШДСни ушлаб қолган ва бюджетга тўлаган ҳолда ўтказди. Шу билан бирга, январь ойи учун ҳисоб-китобда фақат ойлик суммалар акс эттирилди.

Маълумотни олиш санаси жиддий муаммо бўлди: солиқ тўловчилар январь ойи ҳисоботи бўйича янги талаблар ҳақида фақат февраль ойида – йил учун ижара тўловларининг аксарияти аввалги тартибда ўтказилганидан кейин билишди. Натижада, бир қатор компаниялар баъзи ҳудудларда сунъий равишда ортиқча тўловларга, бошқаларида эса боқимандаларга дуч келди, бу эса бюджет олдидаги мажбуриятлари амалда бажарилганига қарамай, уларнинг барқарорлик рейтингига салбий таъсир кўрсатди.

Профессионал ҳамжамиятнинг асосий далиллари

Солиқ тўловчилар томонидан иштирокчилар бир нечта принципиал позицияларни таъкидладилар.

Биринчидан, қонунчилик асосларисиз янги талабларни жорий этишга йўл қўйиб бўлмайди: ҳисоботдаги ўзгаришлар қонундаги ўзгаришлардан олдин эмас, балки уларнинг ортидан бориши керак.

Иккинчидан, проактив ҳисобот концепцияси солиқ тўловчига тушадиган юкни камайтиришни назарда тутади, ҳолбуки, амалда меҳнат сарфи бир неча баробар ошган.

Учинчидан, тушумларни туманлар бўйича қайта тақсимлаш солиқ органларининг ички вазифаси бўлиб, уни ҳал этиш корхоналарнинг бухгалтерия хизматларига юклатилмаслиги керак.

Тўртинчидан, инсофли солиқ тўловчиларда барқарорлик рейтингининг реал қоидабузарликлар туфайли эмас, балки тизимдаги техник муаммолар туфайли пасайиши:

– адолатсиз деб қабул қилинади;

– ўз мажбуриятларини тўлиқ бажараётган компанияларнинг обрўсига путур етказади.

Солиқ қўмитасининг позицияси

Умуман олганда, идора вакиллари мулоқотга тайёр эканликларини кўрсатдилар ва қўйилган масалаларни рад этмадилар.

Бир қатор бандлар бўйича – хусусан, ер участкаларига нисбатан энг кам ставкаларни нотўғри қўллаш ва даромадни тан олишда ҳақиқий тўлов санасини ҳисобга олиш зарурлиги тўғрисида – мутахассислар эътирозларнинг асослилигини тасдиқладилар ва тегишли тузатишлар киритишга тайёр эканликларини билдирдилар.

Бошқа саволлар бўйича қарор ҳуқуқшунослар ва дастурчилар билан биргаликда қўшимча ўрганишни талаб қилиши ҳақида жавоб берилди.

Келишувлар ва кейинги қадамлар

Учрашув якунида томонлар қуйидагилар тўғрисида келишиб олдилар:

1. Жамоатчилик кенгаши ҳар бир муҳокама қилинган масала бўйича хулоса билан йиғма баённома тайёрлайди ва уни Солиқ қўмитаси раисининг ўринбосарига тақдим этади.

2. Солиқ қўмитаси 1-2 ҳафта ичида расмий жавобларни тақдим этади – қайси таклифлар амалга оширилиши, қайсилари ва қандай сабабларга кўра қабул қилиниши мумкин эмаслигини асослаб беради.

3. Кейинги тематик учрашув тахминан бир ойдан кейин режалаштирилган.

25 февраль куни бўлиб ўтадиган йиғилиш доирасидаги ЖШДС бўйича проактив ҳисобот муаммолари муҳокамаси ҳақида батафсил маълумотни ҳаволаси орқали ўқишингиз мумкин > > >