2026 йилда ТИФ-шартномалари қандай рўйхатга олинади

E-kontract (E-Contract) – Ўзбекистонда экспорт ва импорт шартномаларини рўйхатдан ўтказиш ҳамда уларни назорат қилиш учун ягона ахборот тизими. Барча хизмат кўрсатувчи банклар, солиқ ва божхона органлари унга уланган.  

Қуйида бухгалтер ушбу тизим ҳақида нималарни билиши кераклиги, 2026 йилда E-kontract да ташқи савдо шартномалари қандай рўйхатдан ўтказилиши ҳақида сўз юритамиз.

 

Материалда:

– ТИФ-шартномаларини ҳисобга олиш бўйича НҲҲ қоидалари:

қайси шартномалар бўйича E-Contract тизимига маълумотларни киритиш керак;
ТИФ-шартномаларини рўйхатга олиш муддатлари;
маълумотларни киритмаслик ёки муддатларни бузиш учун жавобгарлик;

– тизимнинг муҳим жиҳатлари;

– E-Contract тизимида ишлаш:

E-Contract тизимига қандай кириш керак;
шартнома бўйича маълумотларни қандай киритиш керак;
ўзгартиришларни қандай киритиш керак;
шартномани қандай ёпиш керак;

– бухгалтерга ёрдам.

 

E-Contract (ТСОЯЭАТ) тизимига экспорт-импорт маълумотларини киритиш тўғрисидаги қонунчилик талаблари

Ташқи савдо операциялари мониторинги тартибини белгилайдиган асосий норматив-ҳуқуқий ҳужжат – 14.05.2020 йилдаги 283-сон ВМҚ. Ушбу қарорнинг 1-бандида ташқи савдо контрактлари, далолатномалар ва инвойсларни «E-kontrakt» (платформада E-Contract деб кўрсатилган) тизимида рўйхатдан ўтказиш мажбурияти белгиланган. Қарор билан Ташқи савдо операциялари амалга оширилиши мониторингини олиб бориш ва назорат қилиш тартиби тўғрисидаги низом тасдиқланган.

2025 йил 19 майдан бошлаб Ўзбекистонда ташқи савдонинг E-Contract ташқи савдо ахборот тизими расман тўлақонли режимда ишлай бошлади. Шу кундан бошлаб ТИФни рўйхатдан ўтказишнинг бошқа тизимлари («ТИФ-Шартнома», ААТ «Шартнома», EXIM портали) орқали маълумотлар узатиш имкони йўқ.

E-Contract тизимида экспорт ва импортни ким рўйхатдан ўтказиши керак, ушбу қоидадан истиснолар

Ташқи иқтисодий фаолият иштирокчилари ТИФ-битимлар бўйича маълумотларни киритишга мажбур.

Агар юридик шахс хорижий ижтимоий тармоқлар ва интернет-ресурсларда реклама учун тўласа, ушбу тўловлар ҳақидаги маълумотларни ҳам тизимда акс эттириш керак.

Экспорт ёки импорт шартномасини рўйхатга олиш КЕРАК БЎЛМАГАН ҳолатлар:

• агар хизматларни белгиланган тартибда давлат органларида рўйхатдан ўтган ўзини ўзи банд қилувчи шахс кўрсатса (экспорт) ёки олса (импорт);
• агар почта хизматлари кўрсатиш қоидаларига риоя этганда экспортга реализация электрон савдо платформалари орқали амалга ошириладиган бўлса ва товар қиймати 5 000 АҚШ долларидан ошмаса. Бунда электрон савдо платформалари Солиқ ва Божхона қўмиталари тизимлари билан интеграциялашган бўлиши керак.

Норезидент жисмоний шахслар билан тузилган хизмат кўрсатиш шартномаларини ҳам E-Contract тизимига киритиш керак эмас (бу савдога оид бўлмаган шартномалардир).

   

Ўзбекистонда ТИФ-шартномаларини қайси муддатларда ҳисобга қўйиш керак

E-Contract тизимида импорт шартномалари ва экспорт шартномаларини қуйидаги муддатларда рўйхатдан ўтказиш керак:

• ташқи савдо шартномалари ва инвойслар бўйича – ташқи савдо операцияларини бошлашдан олдин. Тизим томонидан ШИР (ТИФ-шартномасининг идентификация рақами) берилмаган шартнома ёки инвойсни ўзбек томонида ижро этиб бўлмайди: банк тўловларни амалга оширмайди, божхона эса БЮДни қабул қилмайди;
• биржада (кўргазмада) тузилган шартномалар бўйича – уларни тузгандан кейин 1 иш куни ичида;
• бажарилган ишлар, кўрсатилган хизматлар ҳақидаги далолатномалар бўйича – далолатнома тузилган ойдан кейинги ойнинг 20-санасидан кечиктирмай;
• шартнома шартларини ўзгартириш тўғрисидаги қўшимча келишувлар бўйича – шартномалар билан бир хил тартибда.

   

Маълумотларни киритмаганлик ёки муддатларга амал қилмаганлик учун жавобгарлик

ТСОЯЭАТда нотўғри маълумотларни кўрсатиш, маълумотларни киритиш муддатларига риоя қилмаслик экспорт-импорт операцияларини амалга ошириш белгиланган тартибини бузиш деб баҳоланади. Бу бузиш қуйидаги миқдорда жарима солинишига олиб келади:

• МЖТК 171-моддасининг 2-қисми бўйича БҲМнинг 8-12 бараваригача;
• бир йил ичида такрорий бузилганда МЖТК 171-моддасининг 3-қисми бўйича  БҲМнинг 12–15 бараваригача.

Бу бузиш учун жарималар фақат суд тартибида қўлланилиши мумкин, биринчи марта содир этган ва ихтиёрий равишда бузилишни бартараф этган солиқ тўловчилар жавобгарликдан озод қилиниши мумкин.

 

E-Contract ҳақида бухгалтер билиши керак бўлган муҳим жиҳатлар

• E-Contract тизимидан фойдаланиш – бепул. У ўзбек, рус ва инглиз тилларида мавжуд.
• 2025 йил 19 майдан бошлаб шартномалар турлари қисқартирилди. 04, 05, 06, 07, 08, 10, 11, 12, 13, 16, 17, 20, 21 ва 22 турдаги шартномалар 01 (экспорт) ва 02 (импорт) турларига қайта рўйхатга олинди.
• 2026 йил 20 апрелдан бошлаб E-Contrakt тизимида сотиб олиш (18 тури) ва сотиш (19 тури) шартномаларини рўйхатдан ўтказиш, шунингдек тегишли операцияларни амалга ошириш имконияти яратилди.
• Тизимда янги ТИФ шартномасини шакллантиришда шартнома турини эҳтиёт билан танланг. Бу майдон шартномага ўзгартиришлар киритиш режимида тузатилмайди. Сиз фақат шартнома бўйича ҳеч қандай операциялар бўлмаган ҳолдагина ёзувни ўчириб, тўғри шартнома тури билан янгисини яратишингиз мумкин.
• Тизимда мантиқий назорат амалга оширилган. Масалан, шартнома суммаси спецификация суммасидан кичик бўлиши мумкин эмас.
• «Ҳисоботлар» бўлими орқали кредиторлик ва муддати ўтган дебиторлик қарзлари, шунингдек амалдаги экспорт ёки импорт шартномаларини ижро этиш ҳақида маълумот олиш мумкин.
• Фақат ҳанузгача ҳеч бир операция ўтказилмаган: маблағ ҳаракати бўлмаган, БЮД расмийлаштирилмаган, далолатномалар киритилмаган шартномаларни ўчириш мумкин. Агар шартнома бўйича операциялар ўтказилган бўлса, бундай ҳужжатни ўчириш мумкин эмас.
• Шартномага ўзгартиришлар ҳақидаги қўшимча келишувнинг қўшилиши майдонларга автоматик тузатишлар киритмайди. Ўзгартиришларни аввал шартноманинг тегишли майдонларига қўлда киритиш, сўнгра қўшимча келишув маълумотларини кўрсатиш керак.

 

E-Contract тизимида қандай ишлаш керак

E-Contract тизимига қандай кириш керак

1. Ҳавола бўйича ўтинг: https://contract.customs.uz/.
2. Кириш усулини танланг:

• ЭРИ ишлатган ҳолда;
• USB-токендаги ЭРИни ишлатган ҳолда;
• BAIK-токенни ишлатган ҳолда.

ЭРИ орқали кириш учун E-Imzo модулини ўрнатиш керак. Уни ҳавола бўйича юклаш мумкин: https://e-imzo.soliq.uz/download/.

 

«Сertificate is no valid» хатолиги сиз кирмоқчи бўлган ЭРИнинг амал қилиш муддати тугаганини англатади.

Сайтнинг асосий саҳифасида сиз асосий бўлимларни кўрасиз:

• Шартномалар рўйхати;
• Янги;
• Рўйхатга олинган;
• Ҳисоботлар;
• Хизматлар;
• Менинг маълумотларим;
• Таснифлагичлар.

Интерфейс тушунарли. «Менинг маълумотларим» бўлимида компания ҳақидаги маълумотлар автоматик тўлдириш учун сақланади.

«Янги» бўлимига шакллантирила бошлаган, лекин ҳанузгача ШИР олиш учун юборилмаган шартномалар («қораламалар») тушади. «Рўйхатга олинган» бўлимида ШИР олган шартномалар акс этади.

 

Тизимга шартнома маълумотларини қандай киритиш керак

Чапдаги вертикал менюда «Янги» бўлимига ўтинг. «Янги шартнома яратиш» тугмасини босинг. Кейин маълумотларни уч босқичда тўлдиринг: умумий маълумотлар, спецификация, рўйхатга олиш.

 

Юлдузча билан белгиланган барча майдонлар мажбурий тўлдирилади. Иштирокчиларнинг СТИР ва банк реквизитлари тўғри кўрсатилишига алоҳида эътибор беринг.

Агар компания номи хорижий тилда махсус белгилар билан кўрсатилган бўлса (масалан: турк тилида Paşabahçe), уни инглиз алифбоси ҳарфлари билан киритиш керак (Pasabahce).

«Шартнома қиймати» майдонларида товар (хизмат)нинг умумий қиймати ва ҳисоб-китоблар амалга ошириладиган валюта кўрсатилади. Ишлаб чиқувчилар шартнома суммасини бошқа валютада кўрсатиш учун майдонлар қўшиш имкониятини назарда тутдилар.

 

Бухгалтерларнинг тез-тез берадиган саволи: нега шартнома шакллантиришда «Умумий маълумотлар» босқичидан кейинги «Тўлов усули ва етказиб бериш шартлари» босқичига ўтиб бўлмайди? «Шартнома тузувчи резидент» ойнасида телефон рақамлари майдонини тўлдирдингизми, текширинг. Кейинги босқичга ўтиш учун барча майдонларни тўлдириш керак.

Спецификацияни тўлдиришга ўтганингизда, «Нотариф чоралар» ички саҳифасида товар учун рухсат берувчи тусдаги ҳужжатлар талаб этиладими, уни олиб кириш, чиқаришда тақиқлар ёки чеклашлар борми, билишингиз мумкин. Тизим нотариф чоралар мавжудлигини автоматик текширади.

Шартноманинг ШИРини олиш учун учинчи охирги босқичда «Жўнатиш» тугмасини босинг. Маълумотлар тўғрилиги учун жавобгарлик ҳақида огоҳлантириш ойнаси чиқади. «Ҳа» тугмасини босганда тизим шартномага ШИР беради. «Йўқ» тугмасини босганда шартнома маълумотлари «янги» мақомида қолади ва ҳуқуқий кучга эга бўлмайди.

Рўйхатга олингандан кейин шартномани таҳрирлаш мумкинми? Тизим шартнома турини ўзгартиришдан ташқари тузатишларни киритишга имкон беради. Шартнома тизимда рўйхатга олинганми-йўқми, «Рўйхатга олинганлар» бўлимида текшириш мумкин.

 

Шартномага ўзгартиришларни қандай киритиш керак

«Ўзгартириш киритиш» режимини танлаганда ТИФ-шартномасининг барча бўлимлари таҳрирлаш учун очилади, «Шартнома тури» майдонидан ташқари. Бу режимда ишлаш янги шартнома яратиш каби амалга оширилади – ҳар қандай маълумотни ўзгартириш ва янги маълумот қўшиш мумкин.

Учинчи босқич «Киритилган ўзгартиришлар»да барча киритилган тузатишлар қайд этилган жадвал пайдо бўлади. Унда ҳар бир ўзгартиришнинг рақами, ўзгартирилган бўлимнинг номи, ўзгартириш ҳолати ва улар билан ишлаш учун тугмалар кўрсатилган.

«Ўзгартиришларни кўриш» тугмаси исталган бўлимда эски ва нима ўзгартирилганини аниқ кўриш учун янги маълумотларни солиштириш имконини беради. Агар қандайдир ўзгартиришни бекор қилиш керак бўлса, «Ўзгартиришларни бекор қилиш» тугмасини босиш мумкин – тизим бу амални тасдиқлашни сўрайди. «Белгилаш» тугмаси бир вақтда бир неча ўзгартиришни танлаш ва уларни бир вақтда бекор қилиш имкониятини беради.

Барча киритилган ўзгартиришлар асл шартномада акс этиши учун «Юбориш» тугмасини босиш керак. Тизим ўзгартиришларни киритиш усулини танлашни таклиф қилади. Агар «Қўшимча келишув билан»ни танласангиз, қўшимча келишувнинг рақами, санаси ва изоҳини киритиш керак бўлган ойна очилади, сўнгра «Қўшиш»ни босинг. Агар «Корректировка сифатида»ни танласангиз, ўзгартиришлар қўшимча ҳужжатларсиз дарҳол юборилади.

 

Барча юборилган ўзгартиришларни «Қўшимча келишувлар/ўзгартиришлар» бўлимида «Аслини кўриш» режимининг учинчи босқичида кўриш мумкин.

Ташқи савдо талаби бўйича талаб қилиш ҳуқуқларини бошқа шахсга ўтказиш тизимда алоҳида функция билан расмийлаштирилади.

 

Шартномани қандай якунлаш керак

Е-Contract тизимида шартномани фақат қарзлар (кредиторлик, дебиторлик) йўқлигида ва у бўйича барча операциялар якунланганда ёпиш мумкин. Фақат шу ҳолатда «Шартномани тугатиш» тугмаси фаол бўлади.

«Рўйхатга олинган» бўлимига ўтинг. Керакли шартномани танланг ва «Амаллар» ички саҳифаси орқали «Шартномани тугатиш» тугмасини босинг.

Хатолик билан якунланган шартномани тиклаш мумкинми? Ҳа, мумкин. Бунинг учун панелнинг ўнг қисмидаги «Амаллар»ни босинг, кейин «Шартномани амалдаги ҳолатда тиклаш»ни босинг.

 

Экспорт ёки импортни рўйхатдан ўтказиш бўйича саволлар туғилса, нима қилиш керак

Сиз:

• Божхона қўмитасининг масъул ходимларига Телеграм-гуруҳида савол бериш мумкин: рус тилида; ўзбек тилида; банк бўйича;
• телефон орқали мурожаат қилиш мумкин: (+998) 55 502-76-00 (ички рақамлар: 78-02, 78-03, 78-04, 78-05, 78-06, 78-07, 78-09);
• Zoom орқали ўтказиладиган тренингларда иштирок этиш мумкин. Учрашувлар эълонлари гуруҳда эълон қилинади.

 

E-Contract ишлаб чиқувчиларидан ТИФ шартномасини рўйхатдан ўтказиш бўйича видео кўрсатмалар

Тизим ишлаб чиқувчиларидан барча видео кўрсатмаларни бу ерда кўриш мумкин.

• E-Contract тизимида спецификацияни қандай қўшиш керак;
• E-Contract тизимида спецификацияни қандай ўчириш керак;
• E-Contract тизимида далолатномани қандай қўшиш керак.