Норезидент доимий муассасаси фойда солиғини қандай тўлайди

Тавсияда:

– норезидентнинг доимий муассасаси юзага келаётганлиги қандай аниқланади;
– доимий муассаса фойда солиғини қандай ҳисоблайди;
– доимий муассаса қандай қилиб фойда солиғини тўлайди ва у бўйича ҳисобот беради.

Норезидентнинг доимий муассасаси юзага келаётганлиги қандай аниқланади

Агар хорижий компания Ўзбекистон ҳудудида хизматлар кўрсатса ёки ишларни бажарса, ушбу фаолият норезидентнинг доимий муассасасини юзага келтираётган ёки келтирмаганлигини аниқлаш лозим.

Доимий муассаса (ДМ)  юридик шахс эмас, бу шунчаки Ўзбекистон ҳудудида фаолиятини амалга ошираётган норезидент – компания эга бўладиган солиқ мақоми. Ушбу мақом:

• фақат солиқ солиш мақсадида фойдаланилади;
• хизматчилари ёки ёлланган бошқа ходимлар орқали Ўзбекистон ҳудудида “жисмонан” фаолият юритаётган хорижий компанияга нисбатан қўлланилади.

Хорижий компаниянинг Ўзбекистон ҳудудида фаолият юритаётганини қуйидагича асослаш мумкин: 

• хизматлар кўрсатади, ишлар бажаради;
• жой, ускуна, омборхона ва бошқаларга эга;
• Ўзбекистон резиденти – жисмоний ёки юридик шахсга ўзининг номидан шартнома имзолашни топширади, шунинг натижасида  мамлакатда даромадга эга бўлади. 

Қуйидагиларга асосан ДМ юзага келаётганлигини аниқланг: 

• СК 36-моддаси;
• иккиёқлама солиқ солишнинг олдини олиш мақсадида халқаро шартноманинг 5-моддаси, агар бундай битим норезидентнинг давлати билан тузилган бўлса. 

Вазият

Норезидент фаолияти ДМни юзага келтиради, лекин ДМ сифатида ҳисобда турганлиги тўғрисида маълумотнома тақдим этилмади. 

Россия компанияси 14 ой мобайнида объектлар қурилишини амалга оширмоқда.

Россия билан иккиёқлама солиқ солишнинг олдини олиш бўйича битимнинг 5-моддаси талабидан келиб чиқиб, қурилиш майдони, қурилиш, монтаж қилиш ёки йиғиш объекти (ёхуд улар билан боғлиқ назорат қилиш фаолияти), башарти бундай майдон, объект ёки фаолият 12 ойдан ошган муддат мобайнида кўрсатилаётган бўлса, норезидентнинг доимий муссасаси ташкил этилади.

Шундай қилиб, Россия компаниясининг объектларни қуриш бўйича фаолияти доимий муассаса ташкил этилишига олиб келади.

Норезидент томонидан солиқ ҳисобига қўйилганлиги тўғрисида маълумотнома тақдим этилмади.

Россия компанияси фаолиятни амалга ошириш бошланган санадан 30 кун ичида хизматлар кўрсатилган жойдаги солиқ органига ДМни ўз вақтида солиқ ҳисобига қўйиш бўйичажавобгар бўлади .

Россия компанияси ушбу контракт бўйича солиқ ҳисобига қўйилганлиги тўғрисида маълумотнома такдим этмагунча, тўлов манбаида солиқ ушламасдан даромад тўлашга ҳақли эмассиз .

Корхонангиз тўлов манбаидан 20 % ставкада солиқ ушлашга мажбур .

Кейинчалик маълумотнома тақдим этилганда ушлаб қолинган солиқ суммаси ДМнинг солиқ мажбуриятлари счётида ҳисобга олинади. 

Вазият

Фаолиятнинг доимий жойи ДМ ташкил этади  

Швейцария фирмаси ўзбек корхонасининг тиббиёт ускуналарига хизмат кўрсатади, шу мақсадда ходимларини юборади. Шартномага мувофиқ хизмат кўрсатиш муддати кетма-кет 12 ойлик давр мобайнида 8 ой.

Иккиёқлама солиқ солишнинг олдини олиш тўғрисидаги битимнинг 5-моддаси 1-бандига мувофиқ, «Доимий муассаса» атамаси фаолиятнинг доимий жойини англатади, бу орқали корхона қисман ёки тўлиқ тадбиркорлик фаолиятини амалга оширади .

Бироқ, мазкур битимда агар хизматлар кўрсатилса, ДМ ташкил этиладиган муддат назарда тутилмаган.
Хизматлар кўрсатиш исталган кетма-кетликдаги 12 ойлик давр мобайнида камида 183 кун давом этишини белгилайдиган СК 36-моддасининг 3-қисм 2-бандига амал қилинг.

Кўриб чиқилаётган ҳолатда Ўзбекистон Республикаси ҳудудида тиббиёт ускуналарига хизмат кўрсатиш муддати 8 ойни ташкил этади.

Бу ўз навбатида швейцария компанияси фаолияти ДМ ташкил этилишига олиб келади.

Битимнинг 7-моддасига мувофиқ солиқ имтиёзларини қўллай олмайсиз. 

Демак, бундай ҳолатда норезидентдан ДМ сифатида ҳисобда турганлиги тўғрисида маълумотномани сўраш лозим . У мавжуд бўлмаганда норезидент даромадидан 20 % миқдорида солиқ ушлаб қолинг.

Кейинчалик ДМ сифатида ҳисобда турганда ушлаб қолинган солиқ суммаси ҳисобга олинади.

Вазият

Маҳаллий ходимларни ўзбек корхонасида ўқитиш хизматлари  

Швед корхонаси йилда бир марта бир ойдан кам бўлган муддатга ўзбек корхонасининг ускуналарида  ишларни бажаришга ўқитиш учун мутахассисларини жўнатади. 
Ўзбекистон ва Швеция ўртасида иккиёқлама солиқ солишнинг олдини олиш бўйича халқаро шартнома мавжуд эмас.

Тегишинча, СК 36-моддасига мурожаат қиламиз.

Модданинг 3-қисми 2-бандида чет эл юридик шахси томонидан хизматчилари ёки шу мақсадлар учун ёллаган бошқа ходимлар орқали хизматлар кўрсатиш, башарти бундай фаолият исталган кетма-кетликдаги 12 ойлик давр мобайнида камида 183 кун давом этса, ушбу хорижий шахснинг ДМ ташкил этишига олиб келиши кўрсатилган.

Шартнома бўйича швециялик мутахассислар Ўзбекистонга бир ойдан ошмайдиган муддатга келишган. Ўз навбатида ДМ юзага келмайди. Швеция компаниясида ДМ сифатида ҳисобда туриш бўйича мажбурият пайдо бўлмайди. Бироқ, норезидентга тўланадиган даромад тўлов манбаида фойда солиғи солинадиган даромадлар таркибига киради .

20 % ставкадаги фойда солиғи норезидентга тўланадиган умумий даромаддан ушлаб қолиниши лозим .

Вазият

Халқаро шартномага мувофиқ ДМни ташкил этишнинг турли хил шартлари  

Ўзбек корхонаси билан турк компанияси ўртасидаги шартномага мувофиқ қурилиш ишлари 25 ой давомида бажарилади. Шу билан биргаликда пудратчи қурилиш ишларининг бир қисмини субпудратчи – россия компаниясига тақдим этади.

Ўзига тегишли ишлар қисмини субпудратчи 13 ой мобайнида бажаради.

Ўзбекистон ва Туркия ўртасида Иккиёқлама солиқ солишнинг олдини олиш бўйича битим 1996 йил 8 майда (1997 йил 30 сентябрдан кучга кирган) тузилган.

Ўзбекистон ва Россия ўртасида Иккиёқлама солиқ солишнинг олдини олиш бўйича битим 1994 йил 2 мартда (1995 йил 27 июлдан кучга кирган) тузилган.

Ҳар бир резидентни алоҳида кўриб чиқамиз.

ДМ юзага келганлигини аниқлаш учун 5-модда “Доимий муассаса”га мурожаат қиламиз. Туркия билан тузилган Битимда бундай муддат 36 ойни (эълон қилиш пайтига), Россия билан тузилган битимда 12 ойни ташкил этади. Бу пудратчининг қурилиш фаолияти давомийлиги 36 ойдан ошса, ДМ юзага келишига олиб кеишини англатади.

Бизнинг ҳолатимизда турк компаниясида ДМ юзага келмайди, чунки қурилиш муддати 25 ой қилиб белгиланган.

Субпудратчининг фаолияти ДМ ташкил этилишига олиб келади, чунки Россия билан тузилган Битимдаги муддатдан ошиб кетади.

Ўзбек корхонаси турк компаниясидан Туркияда солиқ резиденти эканлиги тўғрисидаги ҳужжатни сўраши лозим . Ҳужжат мавжуд бўлганда даромад тўланган пайтда турк компаниясига тегишли қисмидан фойда солиғи ушлаб қолинмайди.

Россия компаниясига келадиган бўлсак, кўриб чиқадиган ҳолатимизда унинг фаолияти доимий муассаса ташкил этилишига олиб келади, чунки Битимнинг 5-моддаси 3-бандида қурилиш майдонининг ДМ юзага келиши мумкин бўлган 12 ойдан ортиқ муддат белгиланган. Ўз навбатида, россия компанияси Ўзбекистонда фаолиятини амалга ошира бошлаган пайтдан 30 кун мобайнида ДМ сифатида ҳисобда туриш мажбуриятига эга .

Вазият

Ходимларни тақдим этиш бўйича шартнома  

Хорижий компания ўзбек корхонасига малакали ходимларини (персонални) корхонада муайян ишларни бажариш учун юборди. Шартнома узоқ муддатли, бир йилдан ортиқ муддатга тузилган.

Шартнома муддатидан қатъи назар норезидент фаолияти фақат қуйидаги уч шарт бир вақтда бажарилган тақдирда доимий муассасани ташкил этишга олиб келмайди :

1) ходимлар қайси юридик шахсга берилган бўлса, ўша юридик шахс номидан ва унинг манфаатларини кўзлаб ҳаракат қилади, яъни корхонангиз манфаатларини кўзлаб ҳаракат қилса;

2) ходимларни берган юридик шахс ушбу ходимларнинг иш натижалари учун жавобгар бўлмаса;

3) юридик шахснинг ходимларни беришдан олган даромади унинг ушбу ходимларни бериш юзасидан календарь йилида қилган харажатлари умумий суммасининг 10 фоизидан ошмаса.

Норезидентдан шундай хизматлар кўрсатишга бошланғич ҳужжатлар нусхасини харажатлар суммасини тасдиқлаш учун, унга чет эллик ходимларнинг даромадларини қўшган ҳолда, сўранг. Булар қуйидагилар бўлиши мумкин:

• ходимларни тақдим этувчи юридик шахс – норезидент билан ходимлар ўртасида тузилган шартнома;
• иш ҳақи бўйича қайднома.

• ходимларни тақдим этувчи юридик шахс – норезидент билан ходимлар ўртасида тузилган шартнома;

• иш ҳақи бўйича қайднома.

Ушбу масалада солиқ қонунчилиги ҳужжатлар рўйхатини аниқлаштирмаган. Ҳар бир алоҳида ҳолатларда компаниялар мустақил равишда ҳужжатлар рўйхати бўйича келишиб олиши мумкин. Асосийси солиқ органларига юқорида келтирилган учта шарт бажарилганлигини исботлаш. Фақат ушбу шартларга риоя қилинганда чет эллик ходимларни тақдим этиш билан боғлиқ норезидент хизматлари Ўзбекистон ҳудудидан ташқарида амалга оширилган ҳисобланади .

Мазкур талаблар бажарилмаганда:

• норезидентнинг чет эллик ходимларни Ўзбекистон Республикаси ҳудудида ишлаш учун бошқа юридик шахсга бериши ДМ юзага келишига олиб келади; 
• норезидент ДМ сифатида рўйхатдан ўтишга мажбур .

Доимий муассаса қандай қилиб фойда солиғини ҳисоблайди

Фаолиятини доимий муассаса орқали амалга ошираётган норезидент фойда солиғини ҳисоблаб чиқариш ва тўлашни умумий тартибда, лекин  ўзига хос хусусиятларни ҳисобга олган ҳолда мустақил равишда амалга оширади . 

Даромад

ДМнинг жами даромадини бундай доимий муассасанинг фаолияти билан боғлиқ бўлган, Ўзбекистонда фаолиятни амалга ошириш бошланган санадан эътиборан олинган даромадларнинг қуйидаги турлари ташкил этади:

• норезидент томонидан Ўзбекистон ҳудудида фаолиятини ДМ орқали амалга ошириш натижасида олинган даромадлар;
• норезидентнинг Ўзбекистондаги ДМ мулкига эгалик қилиш, ундан фойдаланиш ва (ёки) уни тасарруф қилишдан олган даромадлари;
• норезидентнинг даромадлари, шу жумладан унинг бошқа давлатлардаги тузилмавий бўлинмаларининг ДМ орқали амалга ошириладиган фаолиятга айнан ўхшаш ёки бир хил фаолиятни амалга оширишдан оладиган даромадлари;
• Ўзбекистон Республикасидаги манбалардан олинган ДМга тегишли бошқа даромадлар
• бундай ДМ фаолияти билан боғлиқ Ўзбекистон Республикаси ҳудудидан ташқаридаги манбалардан олинган даромадлар.

Вазият

Норезидент Ўзбекистонда ҳам, унинг ҳудудидан ташқарида ҳам битта лойиҳа ёки алоқадор лойиҳалар доирасида фаолиятни амалга оширади 

Норезидент Ўзбекистон Республикасида ҳам, унинг ҳудудидан ташқарида ҳам ўзининг Ўзбекистон Республикасидаги доимий муассасаси билан биргаликда бажариладиган битта лойиҳа ёки алоқадор лойиҳалар доирасида тадбиркорлик фаолиятини амалга оширади.

Бундай ҳолатда худди шундай ёки айнан ўхшаш фаолият билан худди шундай ёки айнан ўхшаш шароитлардаги фаолиятда банд бўлган якка ва алоҳида шахс бўлганида ҳамда ўзи доимий муассасаси бўлган норезидентдан мустақил равишда фаолият кўрсатганида олиши мумкин бўлган даромад бундай доимий муассасанинг даромади деб ҳисобланади .

Вазият

Товарлар (хизматлар)ни норезидентнинг бошқа таркибий бўлинмаси сотади  

Норезидентнинг ДМ томонидан Ўзбекистонда ишлаб чиқарилган товарларни (хизматларни) норезидентнинг Ўзбекистон ҳудудидан ташқарида жойлашган бошқа таркибий бўлинмаси реализация қилади.

Бундай ҳолатда худди шундай ёки айнан ўхшаш фаолият билан худди шундай ёки айнан ўхшаш шароитлардаги фаолиятда банд бўлган якка ва алоҳида шахс бўлганида ҳамда ўзи доимий муассасаси бўлган норезидентдан мустақил равишда фаолият кўрсатганида олиши мумкин бўлган даромад бундай доимий муассасанинг даромади деб эътироф этилади .

Норезидент доимий муассасасининг шундай норезидентнинг бош офиси ёки бошқа тузилмавий бўлинмалари олдидаги мажбуриятлари бўйича юзага келадиган курсга оид фарқлар норезидентининг доимий муассасаси даромадлари (харажатлари) жумласига киритилмайди .

Эътибор беринг

Агар норезидентнинг Ўзбекистон ҳудудида биттадан ортиқ давлат муассасаси бўлса, солиқ солинадиган база ва солиқ суммаси ҳар бир муассаса учун алоҳида ҳисобланади .

Харажатлар

Солиқ базасини аниқлаш чоғида Ўзбекистондаги фаолиятдан доимий муассаса орқали солиқ солинадиган даромадлар олиш билан бевосита боғлиқ бўлган харажатлар ДМнинг чегирмалари жумласига киритилади .

Харажатлар Ўзбекистонда ёки унинг ҳудудидан ташқарида қилинганидан қатъи назар чегириб ташланади, чегириб ташланмайдиган харажатлар бундан мустасно .

Ўзбекистон Республикасининг норезидентига ўзининг ДМ томонидан тўланадиган қуйидаги кўринишдаги суммалар ҳам чегирилмайди :

• ушбу норезидентнинг мулкидан ёки интеллектуал мулкидан фойдаланганлик ёки фойдаланиш ҳуқуқини берганлик учун роялти, гонорарлар, йиғимлар ва бошқа тўловлар;
• ушбу норезидент томонидан ДМга кўрсатилган хизматлар учун харажатлар;
• ушбу норезидент томонидан ДМга берилган заёмлар бўйича пул мукофотлари;
• ушбу норезидентнинг Ўзбекистон Республикасидаги ДМ орқали фаолиятидан даромадлар олиш билан боғлиқ бўлмаган харажатлар;
• ушбу норезидентнинг Ўзбекистонда доимий муассаса орқали фаолиятни амалга ошириш билан боғлиқ бўлмаган бошқарувга оид ва умуммаъмурий харажатлари.

Доимий муассаса қандай қилиб фойда солиғини тўлайди ва у бўйича ҳисобот тақдим этади

ДМ орқали фаолиятини амалга ошираётган норезидент ДМнинг солиқ бўйича ҳисобда турган жойидаги солиқ органига солиқ ҳисоботини қуйидагича тақдим этади :

• ҳисобот даври якунлари бўйича ҳисобот давридан кейинги ойнинг йигирманчи кунидан кечиктирмай;
• солиқ даври якунлари бўйича солиқ даври ўтгандан кейинги йилнинг 1 мартидан кечиктирмай.

Шунингдек, ДМ солиқ даври ўтгандан кейинги йилнинг 1 мартидан кечиктирмай солиқ ҳисобига қўйилган жойдаги солиқ органига Ўзбекистондаги фаолияти тўғрисидаги ҳисоботни ҳам (ихтиёрий шаклда) тақдим этади.

ДМ солиқни солиқ ҳисоботини тақдим этиш муддатидан кечиктирмай тўлайди . 

Шунинг учун 2022 йилнинг I чораги  ва ундан кейинги йил учун ҳисоботдан бошлаб норезидентларнинг ДМ фойда солиғини ҳисоб-китоб қилишнинг умумий тиартибидан ташқари қуйидаги кўрсаткичларни ҳам акс эттиради:

ДМнинг фаолияти календарь йили тугагунига қадар тугатилган тақдирда, солиқ бўйича солиқ ҳисоботи ва Ўзбекистон Республикасидаги фаолияти тўғрисидаги ҳисобот фаолият тугатилганидан кейин бир ойдан кечиктирмай тақдим этилиши керак .