Incoterms® 2020 қоидаларини қандай қўллаш керак

2026 йил 28 июль

Агар ташқи савдо шартномасида етказиб бериш асоси белгиланган бўлса – масалан, «FOB Х пункти» ёки «CIP Y пункти» – Инcотермс® 2020 атамасининг қанчалик аниқ танланганлиги ва ёзилганлигига қараб, ташиш ва суғурта тўловларини ким тўлаши, товарнинг йўқолиш хавфи қайси пайтда сотувчидан харидорга ўтиши ва қандай харажатлар таннархга ёки божхона қийматига киритилиши аниқланади.

Бу хорижий ҳамкор билан олди-сотди шартномаларини тузадиган ҳар қандай компаниянинг бухгалтерлари ва ТИФ бўйича мутахассисларига тааллуқлидир. Етказиб бериш шартларининг ноаниқ ифодаланиши товар йўлда бўлганидан сўнг юк тушириш харажатларини, оддий ёки қўшимча суғуртани ким қоплаши ҳақидаги баҳсга олиб келиши мумкин.

Янги нашрларнинг чиқишини ўтказиб юбормаслик учун Телеграм-каналимизга обуна бўлинг.

Эътибор беринг

Материаллардан нусха кўчириш ва улардан фойдаланишга фақат манбага фаол ҳавола ёки таҳририятнинг ёзма рухсати мавжуд бўлгандагина йўл қўйилади.

Incoterms® 2020 нима

Incoterms® 2020 – Халқаро савдо палатаси томонидан ишлаб чиқилган савдо атамаларини шарҳлаш қоидалари 2020 йил 1 январдан бошлаб амал қилади. Бу қонун эмас, балки савдо одати: қоидалар фақат томонлар шартномада уларга тўғридан-тўғри ҳавола қилган, «Incoterms® 2020» версиясининг тўлиқ номини, атаманинг ўзини ва жойни (порт, пункт, омбор) кўрсатган тақдирдагина қўлланилади. Бундай ҳаволасиз етказиб бериш шартини турлича талқин қилиш мумкин ва томонлар ягона тушунча аппаратидан маҳрум бўладилар.

Incoterms® 2020 нинг 11 та атамаси

11 та терминнинг барчаси икки гуруҳга бўлинади. Етти атама ҳар қандай транспорт тури, шу жумладан мултимодаль ташиш учун мос келади: EXW, FCA, CPT, CIP, DAP, DPU, DDP. Тўрт атама фақат денгиз ёки ички сув транспорти орқали ташишда қўлланилади: FAS, FOB, CFR, CIF.

Атамалар тўртта асосий параметр бўйича фарқланади:

ташишни ким ташкил қилади;
қайси пайтда хавф сотувчидан харидорга ўтади;
юклаш, тушириш ва бошқа харажатлар кимга юклатилганлиги;
суғурта ва божхона расмийлаштируви учун ким жавоб беради.

Атама танлашда нималарга эътибор қаратиш лозим

Incoterms® 2020 атамасини танлашда қуйидагиларга эътибор беринг:

таърифнинг аниқлиги: атама + жой + йил версияси;
хавфнинг ўтиш пайти ва унинг товарга эгалик қилиш ҳуқуқининг ўтиш пайтидан фарқи;
томонлар ўртасида экспорт ва импорт тозалаш бўйича мажбуриятларни тақсимлаш;
суғурта шартномасини тузиш мажбурияти – у фақат CIF ва CIP атамаларида назарда тутилган;
сотувчи ва харидор ўртасида юклаш, тушириш, ҳужжатлар ва хабарномаларни расмийлаштириш харажатларини тақсимлаш.

Incoterms® 2020 нинг 11 та атамасининг ҳар бири ўзига хос хусусий вазиятлар тўпламига эга: бир нечта юк жўнатиш портлари, занжирдаги бир нечта ташувчилар, хавфнингн баҳсли ўтиш вақти, мажбурий суғурта қопламасининг турли ҳажмлари. Бу қоидаларнинг айнан сизнинг етказиб бериш схемангизга қандай татбиқ этилишини тушуниш учун фақат умумий тавсиф беришнинг ўзи кифоя қилмайди – ҳар бир атаманинг ўзига хос хусусиятлари ва ўзига хос нозик жиҳатлари бор.

Buxgalter.uz тавсия этади

«Incoterms® 2020 қоидаларини қандай қўллаш керак» тавсиясида етказиб бериш схемангиз учун керакли атамани қандай танлаш, шартнома тузишда нималарга эътибор бериш ва Incoterms® 2020 дан фойдаланишда одатий хатолардан қандай қочиш кераклиги босқичма-босқич таҳлил қилинган.

Демо рухсатини олиш

Incoterms® 2020 қоидалари фақат шартномада версия ва жойлашув кўрсатилган ҳолда уларга тўғридан-тўғри ҳавола қилингандагина ишлайди. Атамани танлаш нафақат логистикани, балки хавфнинг ўтиш вақтини, харажатлар таркибини ва божхона расмийлаштируви тартибини ҳам белгилайди.

Амалиётда 11 та атаманинг ҳар бирини қандай талқин қилиш кераклигини алоҳида тавсияларда ўқинг: