Агар қоғоз шаклидаги ҳисобварақ-фактуралар ўзини намоён қилган бўлса, нима қилиш лозим?

04.02.2021

Ўтган йилнинг I ярим йиллиги учун ҚҚС ҳисоб-китобларини қайта топшираётган бухгалтерлар боқимонда ҳақида билдиришнома олишди. У қоғоз шаклида расмийлаштирилган ҳисобварақ-фактура бўйича ҳисобга олинган ҚҚС ҳисобига ҳосил бўлади.

Buxgalter.uz илтимосига биноан вазиятни солиқ консультанти Гулнора ЭРГАШЕВА шарҳлаб берди. Эксперт бухгалтерларга 2020 йил I ярим йиллиги учун ҳисоб-китобни қоғоз шаклида расмийлаштирилган ҳисобварақ-фактура бўйича ҳисобга олишни инобатга олган ҳолда қайта топширишга имкон бериш зарур, деб ҳисоблайди.

- Бундай вазият 2020 йил июлдан бошлаб 10006_14 код билан ҚҚС ҳисоб-китобининг янги шакли жорий этилганлиги, ундаги 4 ва 5-иловалар автоматик тарзда тўлдирилиши туфайли юзага келган. У қоғоз шаклида расмийлаштирилган ҳисобварақ-фактуралар бўйича ҚҚС суммасини ҳисобга олиш имконини бермайди. Ва бугун бу - унинг ёрдамида ҚҚС ҳисоб-китобини топшириш ёки қайта топшириш мумкин бўлган ягона ишчи шакли.

«Янги технологиялар» ИАМда вазиятни 2020 йил 1 январда кучга кирган СКнинг 47-моддаси хатбошилари билан шарҳлашади: “Товарларни (хизматларни) реализация қилишда юридик шахслар ва якка тартибдаги тадбиркорлар, агар мазкур моддада бошқача қоида назарда тутилмаган бўлса, ушбу товарларни (хизматларни) сотиб олувчиларга ҳисобварақ-фактурани тақдим этиши шарт. Ҳисобварақ-фактура, қоида тариқасида, электрон ҳисобварақ-фактураларнинг ахборот тизимида электрон шаклда расмийлаштирилади”.

Қоғоз шаклида расмийлаштирилган ҳисобварақ-фактуралар бўйича ҳисобга олишни эътиборга олган ҳолда ҚҚСни қайта топшириш имконияти мавжуд эмаслигини мулоҳаза қилиб, ИАМ ва Солиқ қўмитасида бу нормани - фақат электрон шаклда ҳисобварақ-фактураларни шакллантиришга йўл қўядиган норма сифатида қатъий талқин қилишади. Бу - хато фикр!

Айниқса Юридик ва жисмоний шахсларга солиқ солиш тартибига 2020 йил 1 январдан киритилаётган ўзгаришлар тўғрисида ахборот хабарининг 8-бандида: “Кўп сонли солиқ тўловчиларни электрон ҳисобварақ-фактура операторларига улаш зарурати туфайли, 2020 йил 1 июлга қадар солиқ органлари белгиланган тартибни бузганлик учун жавобгарлик чораларини қўлламайдилар”, дейилган. Шунга асосланиб, ҳисобварақ-фактурани электрон шаклда расмийлаштириш мураккаб бўлган ҳолларда, бухгалтерлар ҳолатдан ҳужжатни қоғоз шаклида расмийлаштирган ҳолда чиқишган.

Бундан ташқари, 2020 йил I чоракда  электрон ҳисобварақ-фактура тизимининг ишлаши билан боғлиқ кўплаб ташкилий масалалар ҳал қилинмай қолганди. Хусусан, СКнинг 47-моддаси нормасига тушунтиришни - ҳисобварақ-фактура, қоида тариқасида, электрон ҳисобварақ-фактураларнинг ахборот тизимида электрон шаклда расмийлаштирилади - биз фақат 2020 йил августда 14.08.2020 йилдаги 489-сон ВМҚ қабул қилиниши билан олдик, бу қарор билан Ҳисобварақ-фактураларнинг шакллари ҳамда уларни тўлдириш, тақдим этиш ва қабул қилиш тартиби тўғрисида низом тасдиқланган.

Ушбу низомнинг 10-бандида қуйидагилар белгиланган:

  • ҳисобварақ-фактуралар электрон шаклда расмийлаштирилади ва уларнинг сақланиши ҳамда ҳисоби юритилиши электрон ахборот тизимида амалга оширилади. Истисно - солиқ тўловчилар томонидан давлат сирига тааллуқли бўлган хўжалик операциялари амалга оширилиши;
  • товарларни (хизматларни) сотиб олувчи фақат электрон шаклда қабул қилинган ҳисобварақ-фактураларда акс эттирилган ҚҚС суммасини ҳисобга олишга ҳақли.

2020 йил 14 августга қадар қонунчиликда шунга ўхшаш нормалар бўлмаган.

Бунда 489-сон ВМҚ чиққанидан кейин ДСҚ томонидан муайян муддатдан кейин ҚҚС ҳисоб-китобини қайта топширишда қоғоз шаклида расмийлаштирилган ҳисобварақ-фактура бўйича ҳисобга олинган суммаларни ҳисобга олиш имконияти бўлмаслиги ҳақида ҳеч қандай огоҳлантиришлар берилмаган. Агар регулятор томонидан бундай тушунтириш берилганида, солиқ тўловчилар олдиндан ҳаракатга тушишарди ва қоғоз шаклидаги ҳисобварақ-фактуралар бўйича маълумотларни ЭҲФ тизимига киритган бўлишарди.

Эътиборни шунга қаратмоқчиманки, 2020 йил I ярим йиллик учун ҳисобварақ-фактураларнинг барибир қоғоз шаклида қолиб кетган аксарият қисми - бу давлат ташкилотлари, коммунал хизмат кўрсатиш ва алоқа соҳаси корхоналари билан тузилган битимлар бўйича ҳисобварақ-фактуралар.

Менинг назаримда, юзага келган вазиятдан чиқишнинг фақат битта қонуний ва адолатли йўли мавжуд - ДСҚ солиқ тўловчиларга 2020 йил биринчи ярим йиллиги учун ҳисоб-китобларни 10006_13 коди билан ҚҚС ҳисоб-китобининг эски шаклидан фойдаланган ҳолда қайта топшириш имкониятини бериши керак. У қоғоз шаклида расмийлаштирилган ҳисобварақ-фактуралар бўйича ҚҚСни ҳисобга олиш имконини беради.

Олег ГАЕВОЙ тайёрлади

Экспертлар ўз нуқтаи назарларидан келиб чиққан ҳолда тушунтириш берганлар, улар Сиз мустақил қарор қабул қилишингиз учун ахборот берувчи асос бўлади.
Buxgalter.uz янгиликларини биринчи бўлиб олиш учун Telegram-каналга обуна бўлинг
Помощь