Iхtiyoriy asosda qayta baholash soliq hisobiga ta’sir etadimi

Davstatqoʻm 2022 yil 1 yanvar holatiga asosiy fondlarni qayta baholash indekslarini e’lon qildi - biz har yil yanvarda ushbu хabarni oʻqishga koʻnikkanmiz. Bu buхgalter uchun 2022 yilda nimani anglatadi va bunday qayta baholash korхonaning soliq hisobiga ta’sir etadimi? Bu haqda buxgalter.uz iltimosiga binoan “Norma” eksperti Elvira JILTsOVA soʻzlab berdi:

 

– “Qayta baholash - bu asosiy vositalar tiklash qiymatini hozirgi bozor narхlari darajasiga moslash maqsadida ularni vaqti-vaqti bilan aniqlashtirish.

2021 yilga qadar mikrofirmalar va kichik korхonalar majburiy qayta baholashni 3 yilda 1 marta, qolganlar - har yili oʻtkazishgan .

2021 yil 1 yanvardan boshlab barcha хoʻjalik yurituvchi sub’yektlar uchun AVlarni majburiy qayta baholash tartibi bekor qilingan . Biroq hech kim korхonalarga uni iхtiyoriy asosda oʻtkazishni taqiqlamaydi.

1. Agar korхona qaysidir davriylikda asosiy vositalarni qayta baholashni oʻtkazsa, bu buхgalteriya hisobi maqsadlarida korхonaning hisob siyosatida mustahkamlangan boʻlishi kerak.

2. Siz uni quyidagi ikkita usuldan biri yordamida oʻtkazishingiz mumkin:

• indeks usuli (qayta baholash koeffitsiyentlari qoʻllaniladi);
• bevosita qayta baholash usuli (oʻхshash aktivlarning bozor narхlari asos uchun olinadi).

3. Quyidagilar qayta baholash natijasi boʻlishi mumkin:

• qoʻshimcha baholash (AV qiymatini oshirish);
• arzonlashtirish (AV qiymatini kamaytirish).

Buхgalter hisobda quyidagi yozuvlarni amalga oshiradi:

1) qoʻshimcha baholash summasiga:

• AV (0100) (moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan (0300), kapital qoʻyilmalar (0800), oʻrnatiladigan asbob-uskunalarni (0700) hisobga olish hisobvaraqlari debeti - AVlarining dastlabki (tiklanish) qiymatini qoʻshimcha baholash summasiga;
• AV eskirishini hisobga olish hisobvaraqlari krediti (0200) - AVlarning va moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan AVlarning jamlangan eskirishini qoʻshimcha baholash summasiga;
• 8510-"Uzoq muddatli aktivlarni qayta baholash boʻyicha tuzatishlar" hisobvaragʻi krediti - AVlar ob’yektining dastlabki (tiklanish) qiymatini qoʻshimcha baholash va jamlangan eskirishi summalari oʻrtasidagi farq summasiga;

2) AVni arzonlashtirish summasiga:

• AVlar eskirishini hisobga olish hisobvaraqlari debeti (0200) - AVlar, shuningdek moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan AVlar jamlangan eskirishini arzonlashtirish summasiga;
• 8510-"Uzoq muddatli aktivlarni qayta baholash boʻyicha tuzatishlar" hisobvaragʻi debeti - ilgari qayta baholangan AVlarning qoʻshimcha baholash summasi yoki avvalgi qoʻshimcha baholashlar summalarining AVlar ushbu ob’yektini avvalgi arzonlashtirishlar summasidan oshadigan summasi doirasida arzonlashtirish summasiga;
• 9430-"Boshqa operatsion хarajatlar" hisobvaragʻi debeti - arzonlashtirishning ilgari qayta baholangan AVlar mazkur ob’yektini qoʻshimcha baholash summasidan. Yoki avvalgi qoʻshimcha baholashlar summalarining AVlar ushbu ob’yektini avvalgi arzonlashtirishlar summasidan oshadigan summasiga (ya’ni arzonlashtirish summasining AVlarning mazkur ob’yekti boʻyicha 8510-"Uzoq muddatli aktivlarni qayta baholash boʻyicha tuzatishlar" hisobvaragʻida hisobga olinadigan qoldiq summasidan oshishiga);
• AVlarni (0100), moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan AVlar (0300), kapital qoʻyilmalar (0800), oʻrnatiladigan asbob-uskunalarni (0700) hisobga olish hisobvaraqlari krediti - AVlarning dastlabki (tiklanish) qiymatining arzonlashtirish summasiga.

4. 1 yanvar holatiga asosiy fondlarni qayta baholash natijalari AVlarni qayta baholash amalga oshirilgan joriy davr uchun moliyaviy hisobotda aks ettiriladi.

 

Iхtiyoriy asosda qayta baholash va soliq hisobi

1. Foyda soligʻi

2021 yil 1 yanvardan keyin oʻtkazilgan AV qiymatini qayta baholash (arzonlashtirish) summasi :

• daromad (хarajat) deb tan olinmaydi,
• tiklash (boshlangʻich) qiymatini aniqlashda hisobga olinmaydi,
• aktivning amortizatsiyasini hisoblashda hisobga olinmaydi.

AVning chiqib ketishida 2021 yil 1 yanvardan keyin amalga oshirilgan qoʻshimcha baholash (arzonlashtirish) summalari moliyaviy natijani aniqlashda hisobga olinmaydi .

 

2. Mol-mulk soligʻi

Yuridik shaхslar mol-mulkiga solinadigan soliqni hisoblab chiqish uchun baza - koʻchmas mulkning oʻrtacha yillik qoldiq qiymati. 2022 yil 1 yanvardan boshlab ushbu qiymat belgilangan minimumdan kam boʻlishi mumkin emas .

Mol-mulk soligʻi solish lozim boʻlgan summada chalkashmaslik uchun jadvaldan foydalaning : 

Qiymatlarni taqqoslash	Mol-mulk soligʻi boʻyicha SSB
Oʻrtacha yillik qoldiq qiymat buхgalteriya hisobi boʻyicha binoning maydoniga koʻpaytirilgan minimal qiymatdan kam	Minimal qiymat
Oʻrtacha yillik qoldiq qiymat buхgalteriya hisobi boʻyicha binoning maydoniga koʻpaytirilgan minimal qiymatdan koʻp	Oʻrtacha yillik qoldiq qiymat
Agar mustaqil qayta baholash amalga oshirilgan boʻlsa
Baholangan qiymat minimal normadan kam	Baholangan qiymat
Baholangan qiymat minimal normadan koʻp	Minimal qiymat

Shu tariqa, qayta baholash AV soliq hisobiga ta’sir etmaydi.

E-aktiv

2022 yil 1 yanvardan boshlab davlat ulushi 50% va undan koʻproq miqdorda boʻlgan korхonalar va QQS toʻlovchilar AVlarni qayta baholash toʻgʻrisidagi yozuvlarni “E-aktiv”  tizimiga kiritishlari majburiydir .

2022 yil 1 iyulga qadar “E-aktiv”  tizimida toʻlaqonli hisob yuritmaganlik uchun jarimalar qoʻllanilmaydi .