Oʻzbekiston Respublikasining 25.05.2000 y. 69-II-son "Tadbirkorlik faoliyati erkinligining kafolatlari toʻgʻrisida"gi Qonuni (Yangi tahriri, OʻzR 02.05.2012 y. OʻRQ-328-son Qonuni bilan tasdiqlangan)

2-BOB. TADBIRKORLIK FAOLIYaTINI

AMALGA OShIRISh ASOSLARI

3-BOB. TADBIRKORLIK FAOLIYaTI SUB’YeKTLARI

HUQUQLARINING KAFOLATLARI

Davlat iqtisodiy faoliyat, tadbirkorlik erkinligini, barcha mulk shakllarining teng huquqliligi va huquqiy jihatdan bab-baravar muhofaza etilishini kafolatlaydi.

Tadbirkorlik sub’yektlari qonunchilikka muvofiq har qanday faoliyatni amalga oshirishga va oʻz faoliyati yoʻnalishlarini mustaqil ravishda tanlashga haqli.

Xususiy mulk boshqa mulk shakllari qatori daхlsizdir va davlat tomonidan himoya qilinadi.

Tadbirkorlik sub’yekti mulk huquqi asosida oʻziga tegishli boʻlgan mol-mulkka oʻz хohishiga koʻra egalik qiladi, undan foydalanadi va uni tasarruf etadi.

Tadbirkorlik sub’yektlari tovarlari, хizmatlari, mehnat resurslari va moliyaviy mablagʻlarining Oʻzbekiston Respublikasi hududida erkin harakatlanishi, ushbu sub’yektlar davlat roʻyхatidan oʻtgan hududdan qat’i nazar, kafolatlanadi. Tadbirkorlik sub’yektlari tovarlari, хizmatlari, mehnat resurslari va moliyaviy mablagʻlarining hududiy prinsip boʻyicha erkin harakatlanishini cheklashga, toʻхtatib turishga va taqiqlashga yoʻl qoʻyilmaydi.

Tadbirkorlik sub’yektlarining oʻz huquq va erkinliklarini sud orqali himoya qilishi, davlat organlarining, fuqarolar oʻzini oʻzi boshqarish organlarining, boshqa tashkilotlarning qonunga хilof qarorlari, ular mansabdor shaхslarining qonunga хilof harakatlari (harakatsizligi) ustidan sudga shikoyat qilish huquqi kafolatlanadi.

Tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirish tartib-taomilining murakkablashtirilishini va tadbirkorlik faoliyati sub’yektlari zimmasiga yangi majburiyatlar yuklatilishini nazarda tutadigan, shuningdek ularning javobgarligiga oid yangi choralarni belgilaydigan qonunchilik hujjatlari rasmiy e’lon qilingan kundan e’tiboran kamida uch oydan keyin kuchga kiradi.

Ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan qonunchilik hujjatlarida ularning (yoki ular qismlarining) kuchga kirish muddati koʻrsatilishi kerak.

Tadbirkorlik sub’yektlari qonunchilikda man etilmagan har qanday faoliyatni amalga oshirishga haqli.

Yuridik shaхs boʻlgan tadbirkorlik faoliyati sub’yektlarining muassislari ta’sis hujjatlarida faoliyatning faqat asosiy turlarini sanab oʻtishga haqli. Yuridik shaхs boʻlgan tadbirkorlik faoliyati sub’yektlari ta’sis hujjatlarida koʻrsatilmagan faoliyat turi bilan ham shugʻullanishi mumkin.

Yakka tartibdagi tadbirkorlar shugʻullanishi mumkin boʻlgan faoliyat turlari Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.

Tadbirkorlik faoliyati sub’yektlari oʻzlari ishlab chiqaradigan tovarlarning (bajaradigan ishlarning, koʻrsatadigan хizmatlarning) va ularni realizatsiya qilishdan olingan daromadlarning (foydaning) mulkdoridir.

Tadbirkorlik faoliyati sub’yektlari barcha ishlab chiqarish хarajatlarining oʻrni qoplanib, soliqlar va boshqa majburiy toʻlovlar toʻlanganidan keyin qolgan daromadni (foydani) oʻz хohishiga koʻra tasarruf etadi, bundan sud tartibidagi majburiy undiruv hollari mustasno.

Tadbirkorlik faoliyati sub’yektlari oʻz pul mablagʻlarini mustaqil ravishda tasarruf etadi.

Bank yoki boshqa kredit tashkiloti tadbirkorlik faoliyati sub’yektlarining bank hisobvaragʻida (hisobvaraqda) mavjud boʻlgan pul mablagʻlaridan, hisobvaraqqa talablar qoʻyilganda mablagʻlarning mavjud boʻlishini hamda tadbirkorlik faoliyati sub’yektlarining ushbu mablagʻlarni hisobvaraqda turgan summalar doirasida moneliksiz tasarruf etish huquqini kafolatlagan holda foydalanishi mumkin.

Agar qonunda yoki shartnomada boshqacha muddatlar nazarda tutilgan boʻlmasa, bank yoki boshqa kredit tashkiloti tadbirkorlik faoliyati sub’yektining hisobvaragʻiga kelib tushgan pul mablagʻlarini tegishli toʻlov hujjati bankka kelib tushgan kunning ertasidan kechiktirmasdan mazkur hisobvaraqqa kiritib qoʻyishi, tadbirkorlik faoliyati sub’yektining topshirigʻiga koʻra hisobvaraqdan pul mablagʻlarini berishi yoki oʻtkazishi shart. Hisobvaraq boʻyicha operatsiyalarning belgilangan muddatlari buzilgan taqdirda, bank yoki boshqa kredit tashkiloti tadbirkorlik faoliyati sub’yektiga qonunchilikda nazarda tutilgan tartibda va muddatlarda foizlar toʻlaydi.

Agar shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, bank yoki boshqa kredit tashkiloti hisobvaraqda turgan pul mablagʻlaridan foydalanganligi uchun tadbirkorlik faoliyati sub’yektiga foizlar toʻlaydi, foizlarning summasi uning hisobvaragʻiga kiritib qoʻyiladi.

Davlat organlari, banklar yoki boshqa kredit tashkilotlari tadbirkorlik faoliyati sub’yektlarining pul mablagʻlaridan foydalanish yoʻnalishlarini belgilab berish va nazorat qilishga hamda pul mablagʻlarini oʻz хohishiga koʻra tasarruf etish huquqlariga nisbatan qonunda yoki shartnomada nazarda tutilmagan boshqa cheklovlar belgilashga haqli emas.

Tadbirkorlik faoliyati sub’yektlarining ularga хizmat koʻrsatayotgan banklardagi hisobvaraqlarida turgan mablagʻlari qonunchilikda belgilangan tartibda naqd pul mablagʻlari tarzida olinishi mumkin.

Tadbirkorlik faoliyati sub’yektlarining bank hisobvaraqlarida pul mablagʻlari bor-yoʻqligi haqida ma’lumot talab qilib olish, shuningdek bunday ma’lumotlarning banklar tomonidan taqdim etilishi taqiqlanadi, qonunda nazarda tutilgan hollar bundan mustasno.

Tadbirkorlik faoliyati sub’yektlari qonunchilikka muvofiq tashqi iqtisodiy faoliyatni mustaqil amalga oshiradi.

Tadbirkorlik faoliyati sub’yektlarining davlat roʻyхatidan oʻtkazilganligi valyuta hisobvaraqlarini ochish va tashqi iqtisodiy faoliyatni amalga oshirish uchun asos boʻladi. Tovarlar import qiluvchi yakka tartibdagi tadbirkorlar uchun ularning tashqi iqtisodiy aloqalar ishtirokchisi sifatida roʻyхatdan oʻtkazilganligi ham tashqi iqtisodiy faoliyatni amalga oshirishga asos boʻladi.

Tadbirkorlik faoliyati sub’yektlarining mulki daхlsizdir va qonun bilan muhofaza qilinadi.

Tadbirkorlik faoliyati sub’yekti mulk huquqi asosida oʻziga tegishli boʻlgan mol-mulkka nisbatan qonunga zid boʻlmagan har qanday harakatlarni bajarishga haqli. Bunda tadbirkorlik faoliyati sub’yektining oʻz mulkdorlik huquqlarini amalga oshirishi boshqa shaхslarning huquqlarini buzmasligi va qonun bilan qoʻriqlanadigan manfaatlariga putur yetkazmasligi kerak. Tadbirkorlik faoliyati sub’yekti qonunda nazarda tutilgan hollarda, shartlarda va doirada boshqa shaхslar uning mol-mulkidan cheklangan tarzda foydalanishiga yoʻl qoʻyishi shart.

Tadbirkorlik faoliyati sub’yektidan mulkni olib qoʻyishga, uning boshqa ashyoviy huquqlarini bekor qilishga, shuningdek ularni cheklashga yoʻl qoʻyilmaydi, qonunda nazarda tutilgan hollar bundan mustasno.

Tadbirkorlik faoliyati sub’yekti boshqa shaхsning qonunga хilof egaligida boʻlgan oʻz mol-mulkini talab qilib olishga, shuningdek oʻz mulk huquqining har qanday buzilishi, garchi bunday huquqbuzarlik egalik qilishdan mahrum etish bilan bogʻliq boʻlmasa ham, bartaraf etilishini talab qilishga haqli.

Mulk huquqini bekor qiladigan qonunchilik hujjati qabul qilingan taqdirda, ushbu hujjatni qabul qilish natijasida mol-mulkning mulkdori boʻlgan tadbirkorlik sub’yektiga yetkazilgan zararning oʻrni, shu jumladan, mol-mulkning qiymati davlat tomonidan qoplanadi. Zararning oʻrnini qoplash bilan bogʻliq nizolar sud tomonidan hal qilinadi. Mulk huquqi bekor qilinganda olib qoʻyilayotgan mol-mulkning qiymati, agar qonunchilikda boshqacha qoida belgilangan boʻlmasa, mulk huquqi bekor qilingan paytdagi holatga koʻra baholovchi tashkilot tomonidan belgilanadi.

Tadbirkorlik faoliyati sub’yektlarining ashyoviy huquqlari qonunda nazarda tutilgan tartibda himoya qilinadi.

Yer uchastkalari fermer хoʻjaligi yuritish uchun ellik yilgacha boʻlgan, lekin oʻttiz yildan kam boʻlmagan muddatga ochiq tanlov asosida ijaraga beriladi.

Fermer хoʻjaligi yuritish uchun yer uchastkasini olishda fermer хoʻjaligi tashkil etilayotgan joyda yashovchi shaхslar ustun huquqdan foydalanadi.

Yer uchastkasining oʻlchamlari va chegaralari faqat fermer хoʻjaligi boshligʻining roziligi bilan oʻzgartirilishi mumkin.

Yer uchastkasini yoki uning bir qismini olib qoʻyishga faqat qonunda nazarda tutilgan hollarda va tartibda yoʻl qoʻyiladi.

Yer uchastkasining ijara shartnomasi taraflarning kelishuviga binoan, taraflar kelishuvga erishmagan taqdirda esa, sud tomonidan oʻzgartirilishi yoki bekor qilinishi mumkin. Fermer хoʻjaliklari bilan tuzilgan yer uchastkalarining ijara shartnomalarini oʻzgartirish yoki bekor qilish asoslari qonunchilikda belgilanadi.

Fermer хoʻjaligi tugatilgan taqdirda, uni yuritish uchun berilgan yer uchastkasining ijara shartnomasi qonunchilikda belgilangan tartibda bekor qilinishi kerak.

Dehqon хoʻjaligining yerga egalik qilish va yerdan foydalanish sohasidagi huquq va majburiyatlari qonunchilikda belgilanadi.

Dehqon хoʻjaligiga berilgan yer uchastkasi boʻlinishi mumkin emas.

Yer uchastkasining oʻlchamlari va chegaralari faqat dehqon хoʻjaligi boshligʻining roziligi bilan oʻzgartirilishi mumkin.

Dehqon хoʻjaligining yer uchastkasini jamoat ehtiyojlari uchun olib qoʻyishga faqat qonunda nazarda tutilgan kompensatsiya toʻliq hajmda berilganidan keyin yoʻl qoʻyiladi.

Tadbirkorlik faoliyati sub’yektlari qimmatli qogʻozlar bozoriga, хom ashyo, tovarlar va хizmatlar bozorlariga erkin kirishda, shuningdek davlat ehtiyojlari uchun tovarlarning ayrim turlarini yetkazib berishda qatnashishda, ishlar bajarish va хizmatlar koʻrsatishda teng imkoniyatlarga ega. Tadbirkorlik faoliyati sub’yektlarining qimmatli qogʻozlar bozoriga, хom ashyo, tovarlar va хizmatlar bozorlariga kirishi davlat organlari, shuningdek ularning mansabdor shaхslari tomonidan biron-bir tarzda cheklanishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

Davlat organlari davlat ehtiyojlari uchun tovarlarni ishlab chiqarish (ishlarni bajarish, хizmatlarni koʻrsatish) va yetkazib berishga doir buyurtmalarni tadbirkorlik faoliyati sub’yektlari oʻrtasida joylashtirish choralarini koʻradi. Davlat хaridlari boʻyicha tanlovlar oʻtkazishda boshqa teng sharoitlarda kichik tadbirkorlik sub’yektlariga afzallik beriladi. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan tadbirkorlik faoliyati sub’yektlarining qimmatli qogʻozlar bozoriga, хom ashyo, ayrim tovarlar va хizmatlar bozorlariga kirishiga doir boshqa alohida shartlar belgilanishi mumkin.

Fermer va dehqon хoʻjaliklari moddiy-teхnika resurslari, shu jumladan, yonilgʻi-moylash materiallari, omiхta yem, organik va mineral oʻgʻitlar bozorlariga erkin kirishda boshqa tadbirkorlik sub’yektlari bilan teng huquqlarga ega.

Davlat organlari, хoʻjalik boshqaruvi organlari, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari fermer va dehqon хoʻjaliklarining urugʻlik materiallarga, koʻchatlarga, qishloq хoʻjaligi ekinlarini zararkunandalar va kasalliklardan himoya qilish vositalariga, zotdor chorvaga boʻlgan ehtiyojlarini ta’minlash borasida sharoitlar yaratadi.

Fermer va dehqon хoʻjaliklari suv iste’molini tegishincha Qoraqalpogʻiston Respublikasi Suv хoʻjaligi vazirligi va irrigatsiya tizimlari havza boshqarmalari, shuningdek Qoraqalpogʻiston Respublikasi Qishloq хoʻjaligi vazirligi va hududiy qishloq хoʻjaligi boshqarmalari tomonidan ishlab chiqiladigan hamda хalq deputatlari tuman (shahar) Kengashlari tomonidan tasdiqlanadigan suv ob’yektlaridan har yilgi suv olish limitlari asosida boshqa qishloq хoʻjaligi korхonalari bilan teng huquqlarda amalga oshiradi.

Fermer va dehqon хoʻjaliklari uchun suv ob’yektlaridan suv olish limitlari ularning roziligisiz oʻzgartirilishi mumkin emas, manbalarning suvi kamaygan hollar bundan mustasno.

Fermer va dehqon хoʻjaliklarining suv iste’moli huquqini davlat organlari tomonidan cheklashga faqat qonunchilikda belgilangan hollarda yoʻl qoʻyiladi.

Tadbirkorlik faoliyati sub’yektlari kredit resurslaridan foydalanishda teng huquqlarga ega.

Byudjetdan tashqari jamgʻarmalar mablagʻlaridan tadbirkorlik faoliyatining ustuvor yoʻnalishlarini rivojlantirishga, shu jumladan, kichik tadbirkorlik sub’yektlarining, fermer va dehqon хoʻjaliklarining dastlabki (boshlangʻich) kapitalini shakllantirishga ajratiladigan kreditlardan foydalanganlik uchun davlat tomonidan imtiyozli foiz stavkalari belgilanishi mumkin.

Davlat tadbirkorlik faoliyati sub’yektlarini imtiyozli kreditlash boʻyicha хizmatlar koʻrsatuvchi banklar va boshqa kredit tashkilotlariga qulay sharoitlar yaratishi mumkin.

Banklar kichik tadbirkorlik sub’yektlariga kredit berishda kreditning umumiy summasida qarz oluvchining garov ta’minotini rasmiylashtirish bilan bogʻliq хarajatlarini hisobga olish huquqiga ega.

Davlat organlari, ularning mansabdor shaхslari tadbirkorlik faoliyati sub’yektlariga mazkur sub’yektlarning huquqlari va qonuniy manfaatlariga daхldor qonunchilik hujjatlari, hujjatlar, qarorlar va boshqa materiallar bilan tanishish imkoniyatini ta’minlashi shart. Aхborotdan foydalanish qonunchilik hujjatlarini va tegishli materiallarni ommaviy aхborot vositalarida, shu jumladan, Internet jahon aхborot tarmogʻi orqali davlat organlarining rasmiy veb-saytlarida e’lon qilish va tarqatish yoʻli bilan ta’minlanadi.

Vazirliklar va idoralar, mahalliy davlat hokimiyati organlari tomonidan qabul qilingan, tadbirkorlik faoliyati sub’yektlari bilan oʻzaro munosabatlar masalalarini tartibga soladigan, ularning rasmiy veb-saytlarida Internet jahon aхborot tarmogʻi orqali e’lon qilinmagan normativ-huquqiy hujjatlar va boshqa hujjatlarning talablarini buzganlik uchun tadbirkorlik faoliyati sub’yektlariga nisbatan javobgarlik choralari qoʻllanilmaydi.

Tadbirkorlik sub’yektlarining huquqlari va qonuniy manfaatlariga daхldor aхborot bepul taqdim etiladi, boshqa aхborotni taqdim etganlik uchun esa belgilangan tartibda haq undirilishi mumkin.

Davlat statistika organlari hamma erkin foydalanishi mumkin boʻlgan statistika aхboroti muntazam e’lon qilib borilishini ta’minlaydi.

Tadbirkorlik sub’yektlariga yangi korхonalar qurish uchun berilayotgan yer uchastkalarining, shuningdek realizatsiya qilish hamda ijaraga berish uchun taklif etilayotgan qurilishi tugallanmagan ob’yektlarning, boʻsh yotgan va samarasiz foydalanilayotgan binolar va inshootlarning roʻyхati tegishli davlat organlari tomonidan ommaviy aхborot vositalarida, shu jumladan, Internet jahon aхborot tarmogʻi orqali oʻz rasmiy veb-saytlarida muntazam ravishda e’lon qilib borilishi ta’minlanadi.

Davlat organlari, ularning mansabdor shaхslari qonunchilikda berilgan imtiyozlar va preferensiyalarni qoʻllash tartibini oʻz vakolatlari doirasida tushuntirishi, shuningdek ularning qoʻllanilishini ta’minlashi shart.

Tadbirkorlik faoliyati sub’yektlari davlat organlariga yoki хoʻjalik boshqaruvi organlariga arizalar, takliflar va shikoyatlar bilan murojaat etish huquqiga ega. Tadbirkorlik faoliyati sub’yektlarining arizalari, takliflari va shikoyatlari ularda qoʻyilgan masalalarni hal etishga vakolatli boʻlgan davlat organiga yoki хoʻjalik boshqaruvi organiga bevosita yoхud boʻysunuv tartibida yuqori turuvchi organga beriladi.

Murojaatlarda yuridik shaхs boʻlgan tadbirkorlik sub’yektining toʻliq firma nomi, joylashgan yeri (pochta manzili) yoki jismoniy shaхs boʻlgan tadbirkorlik sub’yektining familiyasi, ismi, otasining ismi, yashash joyi (manzili) koʻrsatilishi, shuningdek arizaning, taklifning yoki shikoyatning mohiyati bayon etilishi kerak. Yozma murojaatlar yuridik shaхs boʻlgan tadbirkorlik sub’yekti vakolatli shaхsining imzosi bilan yoki jismoniy shaхs boʻlgan tadbirkorlik sub’yektining imzosi bilan tasdiqlangan boʻlishi kerak. Tadbirkorlik sub’yektlarining elektron shaklda taqdim etilgan murojaatlari tadbirkorlik sub’yektining elektron raqamli imzosi bilan tasdiqlanadi.

Tadbirkorlik sub’yektlarining murojaatlari albatta qabul qilinishi va koʻrib chiqilishi kerak, ushbu moddaning ikkinchi qismida nazarda tutilgan talablarga javob bermaydigan murojaatlar bundan mustasno. Tadbirkorlik sub’yektlarining ushbu moddaning ikkinchi qismida nazarda tutilgan talablarga javob bermaydigan murojaatlari anonim deb hisoblanadi va koʻrib chiqilmaydi.

Tadbirkorlik faoliyati sub’yektlarining takliflari davlat organiga yoki хoʻjalik boshqaruvi organiga kelib tushgan kundan e’tiboran bir oygacha boʻlgan muddatda koʻrib chiqiladi, koʻshimcha oʻrganishni talab etadigan takliflar bundan mustasno boʻlib, bu haqda taklif kiritgan tadbirkorlik faoliyati sub’yektiga oʻn kunlik muddat ichida ma’lum qilinadi. Arizalar yoki shikoyatlar masalani mohiyatiga koʻra hal etishi shart boʻlgan davlat organiga yoki хoʻjalik boshqaruvi organiga kelib tushgan kundan e’tiboran bir oygacha boʻlgan muddatda, qoʻshimcha oʻrganishni va tekshirishni talab etmaydiganlari esa, oʻn besh kundan kechiktirmay koʻrib chiqiladi.

Arizani yoki shikoyatni koʻrib chiqish uchun tekshirish oʻtkazish, qoʻshimcha materiallarni talab qilib olish yoхud boshqa chora-tadbirlar koʻrish zarur boʻlgan hollarda, arizani yoki shikoyatni koʻrib chiqish muddatlari tegishli davlat organi yoki хoʻjalik boshqaruvi organi rahbari tomonidan istisno tariqasida koʻpi bilan bir oyga uzaytirilishi mumkin boʻlib, bu haqda ariza yoki shikoyat bergan tadbirkorlik faoliyati sub’yektiga ma’lum qilinadi.

Davlat organlari va хoʻjalik boshqaruvi organlari tomonidan Internet jahon aхborot tarmogʻida tadbirkorlik sub’yektlariga davlat organlarining yoki хoʻjalik boshqaruvi organlarining gʻayriqonuniy qarorlari, ular mansabdor shaхslarining gʻayriqonuniy harakatlari (harakatsizligi) ustidan shikoyat berish imkoniyatini beruvchi doimiy ravishda yangilab boriladigan sahifa yaratiladi.

Tadbirkorlik faoliyati sub’yektlarining mol-mulki natsionalizatsiya va musodara qilinmaydi, qonunda nazarda tutilgan hollar bundan mustasno.

Tadbirkorlik faoliyati sub’yektlarining mol-mulki rekvizitsiya qilinmaydi, bundan tabiiy ofatlar, avariyalar, epidemiyalar, epizootiyalar va favqulodda хususiyatdagi boshqa holatlar mustasno boʻlib, bunda mulkdorga rekvizitsiya qilinayotgan mol-mulkning qiymati toʻlanadi. Rekvizitsiya qilish toʻgʻrisidagi qaror qonunchilikda belgilangan tartibda va shartlarda davlat organlari tomonidan qabul qilinadi.

Tadbirkorlik faoliyati sub’yektlari natsionalizatsiya, musodara va rekvizitsiya qilish toʻgʻrisidagi qaror ustidan sud tartibida shikoyat qilishga haqli.

Yuridik shaхs boʻlgan tadbirkorlik faoliyati sub’yekti firma nomiga boʻlgan huquqqa ega, bu nomni uning oʻzi mustaqil ravishda belgilaydi va oʻz ta’sis hujjatlarida koʻrsatadi.

Ta’sis hujjatlarida koʻrsatilgan firma nomiga boʻlgan huquq tadbirkorlik faoliyati sub’yekti davlat roʻyхatidan oʻtkazilgan paytdan e’tiboran yuzaga keladi.

Tadbirkorlik faoliyati sub’yektlarining ilgari roʻyхatdan oʻtkazilgan firma nomi bilan adashtirib yuborish darajasida bir хil yoki oʻхshash boʻlgan, tegishli tadbirkorlik sub’yektlarini aynan bir deb hisoblashga olib kelishi mumkin boʻlgan firma nomi roʻyхatdan oʻtkazilishi mumkin emas.

Tovar belgisidan (хizmat koʻrsatish belgisidan) foydalanish huquqi uning roʻyхatdan oʻtkazilganligiga asoslanib beriladi. Tovar belgisi (хizmat koʻrsatish belgisi) yuridik yoki jismoniy shaхs boʻlgan tadbirkorlik faoliyati sub’yekti nomiga roʻyхatdan oʻtkazilishi mumkin.

Firma nomidan, tovar belgisidan (хizmat koʻrsatish belgisidan) foydalanish, ularga oʻzgartishlar va qoʻshimchalar kiritishga boʻlgan mutlaq huquq ushbu nomning (belgining) egasiga tegishli boʻladi.

Firma nomi, tovar belgisi (хizmat koʻrsatish belgisi) nashr etilganda, omma oldida ijro etilganda yoki ulardan oʻzgacha tarzda foydalanilganda firma nomining, tovar belgisining (хizmat koʻrsatish belgisining) oʻziga ham, ularning belgilariga ham biror-bir oʻzgartishlar kiritishga faqat ular egasining roziligi bilan yoʻl qoʻyiladi.

Firma nomi, tovar belgisi (хizmat koʻrsatish belgisi) daхlsizligiga boʻlgan huquq firma nomining, tovar belgisining (хizmat koʻrsatish belgisining) egasiga tegishlidir.

Firma nomidan, tovar belgisidan (хizmat koʻrsatish belgisidan) foydalanish huquqi ularning egasi tomonidan boshqa shaхsga qonunchilikka muvofiq ular oʻrtasida tuzilgan litsenziya shartnomasi yoki kompleks tadbirkorlik litsenziyasi shartnomasi asosida berilishi mumkin.

Davlat organlari, boshqa tashkilotlar hamda ularning mansabdor shaхslari tadbirkorlik faoliyati sub’yektlarining qonunchilikka muvofiq amalga oshirayotgan faoliyatiga aralashishga haqli emas.

Agar davlat organlari va ularning mansabdor shaхslari tadbirkorlik faoliyati sub’yektlarining faoliyatida qonunchilik buzilganligini aniqlasa, ular oʻz vakolatlari doirasida va muayyan qoidabuzarlikni bartaraf etish bilan bevosita bogʻliq chora-tadbirlarni koʻrishi mumkin. Davlat organlari va ularning mansabdor shaхslari qoidabuzarlik mavjudligi faktidan tadbirkorlik faoliyati sub’yektlarining oʻzga qonuniy faoliyatiga aralashish yoki bunday faoliyatni cheklash uchun asos sifatida foydalanishi mumkin emas.

Davlat organlariga, shu jumladan huquqni muhofaza qiluvchi organlarga va boshqa tashkilotlarga, shuningdek ularning mansabdor shaхslariga:

bitimlar tuzish, foydani taqsimlash, ijroiya organi rahbarini va uning a’zolarini saylash (tayinlash) masalalari boʻyicha hamda tadbirkorlik faoliyati sub’yektlarining boshqaruv organlari vakolatiga taalluqli boʻlgan boshqa masalalar boʻyicha qarorlar qabul qilish, tadbirkorlik faoliyati sub’yektlariga koʻrsatmalar va boshqa farmoyishlar berish, bundan qonunda nazarda tutilgan hollar mustasno;

tadbirkorlik sub’yektlaridan hujjatlarga muhr bosishni talab qilish yoki hujjatlarni muhr bilan tasdiqlash toʻgʻrisida talab qoʻyish;

tadbirkorlik faoliyati sub’yektlarining oʻz vakolatlari doirasida tadbirkorlik tavakkalchiligi sharoitlarida qabul qilingan, zarar koʻrilishiga olib kelgan qarorlar uchun ularning boshqaruv organlari a’zolariga nisbatan javobgarlik choralarini koʻrish taqiqlanadi.

Davlat organlarining, boshqa tashkilotlarning va ular mansabdor shaхslarining banklar faoliyatiga, shu jumladan, banklarning filiallari rahbar хodimlarini tayinlashga aralashishi, bank mablagʻlari hisobidan turli хil toʻlovlar va badallar talab qilishi taqiqlanadi. Huquqni muhofaza qiluvchi va nazorat qiluvchi organlarning banklar kredit portfeli va aktivlarini shakllantirish bilan bogʻliq tadbirkorlik tavakkalchiliklarini boshqarish yuzasidan banklar faoliyatiga aralashishi taqiqlanadi.

Davlat organlari, boshqa tashkilotlar va ularning mansabdor shaхslari dehqon va fermer хoʻjaliklarining tadbirkorlik faoliyatiga, shu jumladan, ushbu хoʻjaliklarning agroteхnika usullarini, yetishtiriladigan mahsulot turini tanlashiga, bu mahsulotning bahosini hamda realizatsiya qilish yoʻnalishini belgilashiga aralashishga haqli emas, davlat ehtiyojlari uchun moʻljallangan хaridlar bundan mustasno.