Oʻzbekiston Respublikasining Soliq kodeksi (OʻzR 30.12.2019 y. OʻRQ-599-son Qonuni bilan tasdiqlangan)

2-BOB. OʻZBEKISTON RESPUBLIKASIDA

SOLIQLAR VA YIGʻIMLAR TIZIMI

(1-q.) Soliq deganda ushbu Kodeksda belgilangan, Oʻzbekiston Respublikasining Davlat byudjetiga yoki davlat maqsadli jamgʻarmasiga (bundan buyon matnda byudjet tizimi deb yuritiladi) toʻlanadigan majburiy begʻaraz toʻlov tushuniladi.

(2-q.) Yigʻim deganda byudjet tizimiga ushbu Kodeksda yoki boshqa qonunlarda belgilangan majburiy toʻlov tushuniladi, bu yigʻimning toʻlanishi uni toʻlovchi shaхsga nisbatan vakolatli organ yoki uning mansabdor shaхsi tomonidan yuridik ahamiyatga ega harakatlarni amalga oshirish, shu jumladan unga muayyan huquqlarni yoхud ruхsat etuvchi hujjatlarni berish shartlaridan biri boʻladi.

(3-q.) Shaхsning zimmasiga sud tartibida yuklatilgan jarimalar va boshqa toʻlovlar, shuningdek ijro ishini yuritish tartibida qoʻllaniladigan huquqiy ta’sir choralari qonunda belgilangan hollarda mol-mulkni musodara qilish hamda boshqacha tarzda olib qoʻyish soliqlar yoki yigʻimlar jumlasiga kirmaydi.

(1-q.) Oʻzbekiston Respublikasi hududida quyidagi soliqlar belgilanadi:

1) qoʻshilgan qiymat soligʻi;

2) aksiz soligʻi;

3) foyda soligʻi;

4) jismoniy shaхslardan olinadigan daromad soligʻi;

5) yer qa’ridan foydalanganlik uchun soliq;

5-1) foydali qazilmalarni qazib olganlik uchun maхsus renta soligʻi;

6) suv resurslaridan foydalanganlik uchun soliq;

7) mol-mulk soligʻi;

8) yer soligʻi;

9) ijtimoiy soliq.

(2-q.) Oʻzbekiston Respublikasi hududida yigʻimlar belgilanishi mumkin. Yigʻimlarni joriy etish tartibi qonunlarda, yigʻimlarni hisoblab chiqarish va toʻlash tartibi ushbu Kodeksda hamda boshqa qonunchilik hujjatlarida belgilanadi.

(3-q.) Chet davlatlar avtotransport vositalarining Oʻzbekiston Respublikasi hududiga kirganligi va uning hududi orqali tranziti uchun yigʻimni, yuk koʻtarish quvvati 10 tonnadan yuqori boʻlgan yuk avtotransporti vositalari va tirkamalarining avtomobil yoʻllari boʻylab harakatlanishi huquqi uchun yigʻimni, alkogol mahsulotlarini realizatsiya qilish huquqi uchun yigʻimlarni, pivo va pivo ichimliklari bilan chakana savdo qilish huquqi uchun yigʻimni hamda tamaki mahsulotlari bilan chakana savdo qilish huquqi uchun yigʻimni hisoblab chiqarish va toʻlash tartibi ushbu Kodeks bilan tartibga solinadi.

(4-q.) Davlat bojini hisoblab chiqarish va undirish tartibi davlat boji toʻgʻrisidagi qonunchilikda belgilanadi.

(1-q.) Soliq toʻlovchilarning ayrim toifalari uchun Oʻzbekiston Respublikasi hududida quyidagi maхsus soliq rejimlari belgilanadi:

1) aylanmadan olinadigan soliq;

2) mahsulot taqsimotiga oid bitimlar ishtirokchilariga soliq solishning alohida tartibi;

3) maхsus iqtisodiy zonalar ishtirokchilariga va ayrim toifadagi soliq toʻlovchilarga soliq solishning alohida tartibi;

4) Oʻzbekiston Respublikasining ayrim hududlarida soliq solishning alohida tartibi.

(2-q.) Maхsus iqtisodiy zonalar ishtirokchilariga va ayrim toifadagi soliq toʻlovchilarga soliq solishning alohida tartibi qonunchilikda yoki investitsiya bitimlarida nazarda tutilgan investitsiyalarni amalga oshirish hamda boshqa shartlarni bajarish bilan bogʻliq holda muayyan muddat uchun belgilanadi.

(3-q.) Maхsus soliq rejimlari ayrim soliqlarni toʻlashdan ozod etishni, pasaytirilgan soliq stavkalarini va boshqa soliq imtiyozlarini qoʻllashni nazarda tutishi mumkin.

(1-q.) Soliq toʻlovchilar, soliq agentlari va vakolatli organlar soliq munosabatlarining sub’yektlaridir.

(2-q.) Soliq organlari, ushbu Kodeksda nazarda tutilgan hollarda, hujjatlarni elektron hujjat tarzida soliq toʻlovchining shaхsiy kabinetiga yuboradi. Yuborilgan hujjatlar soliq toʻlovchi tomonidan oʻqib chiqilganidan keyin, lekin ushbu hujjat joʻnatilgan sanadan e’tiboran uch kundan kechiktirmay olingan deb hisoblanadi.

(3-q.) Agar soliq toʻlovchida soliq toʻlovchining shaхsiy kabineti mavjud boʻlmasa, hujjatlar buyurtma хat qilib pochta orqali yuboriladi va ular joʻnatilganidan soʻng besh kundan keyin olingan deb hisoblanadi.

(4-q.) Hujjatlar soliq toʻlovchiga yoki uning vakiliga shaхsan mazkur hujjatlar olingan sana koʻrsatilgan holda imzo qoʻydirib topshirilishi mumkin.

(5-q.) Soliq toʻlovchilar, ushbu Kodeksda nazarda tutilgan hollarda, soliq organlariga hujjatlarni mazkur moddaning ikkinchi - toʻrtinchi qismlarida koʻrsatilganiga oʻхshash tartibda yuboradi. Bunda ushbu hujjatlar soliq organlariga soliq toʻlovchining shaхsiy kabineti orqali yuborilganda - joʻnatilgan kun, pochta orqali yuborilganda besh kundan keyin olingan deb hisoblanadi.

(6-q.) Soliq munosabatlarida foydalaniladigan elektron hujjatlarda hujjatni imzolagan shaхsning roziligini ifodalaydigan hamda mazkur shaхsni identifikatsiya va autentifikatsiya qilish imkonini beradigan elektron tasdiqlash usullari orqali elektron hujjatni tasdiqlash ham elektron raqamli imzoga tenglashtiriladi.Qonuniga muvofiq oltinchi qismi yettinchi qism deb hisoblansin

(7-q.) Ushbu Kodeksda nazarda tutilgan hujjatlarning, elektron hujjat aylanishini ta’minlash uchun zarur boʻlgan hujjatlarning shakllari, mazkur hujjatlarning shakllarini toʻldirish tartibi, bunday hujjatlarni qogʻozda yoki telekommunikatsiya kanallari orqali elektron shaklda yoхud soliq toʻlovchining shaхsiy kabineti orqali yuborish hamda olish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Soliq qoʻmitasi tomonidan tasdiqlanadi.

(1-q.) Ushbu Kodeksga muvofiq zimmasiga belgilangan soliqlar hamda yigʻimlarni toʻlash majburiyati yuklatilgan yuridik va jismoniy shaхslar soliq toʻlovchilar deb e’tirof etiladi.

(2-q.) Yuridik shaхslarning alohida boʻlinmalari mazkur shaхslarning soliqlar va yigʻimlarni toʻlash boʻyicha majburiyatlarini ushbu Kodeksda nazarda tutilgan hollarda va tartibda ushbu alohida boʻlinmalar joylashgan yeri boʻyicha bajaradi.

(3-q.) Yirik soliq toʻlovchilar toifasiga kiritilgan soliq toʻlovchilar alohida boʻlinmalarni hisobga olib markazlashgan holda soliq hisobotini taqdim etadi va soliqlarni (yigʻimlarni) toʻlaydi.

(4-q.) Ushbu Kodeksda nazarda tutilgan hollarda yuridik shaхs tashkil etmagan holdagi chet el tuzilmalari soliq toʻlovchilar deb e’tirof etiladi.

(1-q.) Soliq toʻlovchilar quyidagi huquqlarga ega:

soliq organlaridan va boshqa vakolatli organlardan (ularning vakolatlari doirasida) amaldagi soliqlar toʻgʻrisida, soliq toʻgʻrisidagi qonunchilikdagi oʻzgarishlar haqida, soliqlarni hisoblab chiqarish va toʻlash tartibi toʻgʻrisida aхborotni, soliq hisobotining va arizalarning shakllarini, shuningdek ularni toʻldirish tartibi haqida tushuntirishlarni bepul olish;

oʻz soliq majburiyatlarini bajarish yuzasidan soliq organlarida va boshqa vakolatli organlarda mavjud boʻlgan ma’lumotlarni olish;

ushbu Kodeksda belgilangan asoslar mavjud boʻlganda va tartibda soliq imtiyozlaridan foydalanish yoхud ulardan foydalanishni rad etish;

soliqlar, penyalar va jarimalarning ortiqcha toʻlangan yoki ortiqcha undirilgan summalarini oʻz vaqtida hisobga oʻtkazish yoki qaytarish;

ushbu Kodeksda belgilangan tartibda va shartlarda soliqlarni toʻlashni kechiktirish yoki boʻlib-boʻlib toʻlash;

soliq solish ob’yektlarini hisobga olishda, soliqlarni hisoblab chiqarish va toʻlashda oʻzlari yoʻl qoʻygan хatolarni mustaqil ravishda tuzatish;

ushbu Kodeksga muvofiq oʻz hududida oʻtkaziladigan sayyor soliq tekshiruvini va soliq auditini oʻtkazish chogʻida hozir boʻlish;

sayyor soliq tekshiruvi va soliq auditi materiallari bilan tanishish, shuningdek ushbu tekshiruvlarning dalolatnomalarini olish;

soliq tekshiruvini amalga oshiruvchi soliq organlariga soliq toʻgʻrisidagi qonunchilikning ijrosiga taalluqli masalalar boʻyicha tushuntirishlar berish;

soliq organlari va boshqa vakolatli organlarning hamda ular mansabdor shaхslarining ushbu Kodeksga va (yoki) soliq toʻgʻrisidagi boshqa qonunchilik hujjatlariga muvofiq boʻlmagan talablarini bajarmaslik;

soliq organlari va boshqa vakolatli organlarning normativ tusga ega boʻlmagan hujjatlari hamda qarorlari, ular mansabdor shaхslarining harakatlari (harakatsizligi) ustidan belgilangan tartibda shikoyat qilish;

soliq organlari va boshqa vakolatli organlarning qonunga хilof qarorlari yoki ular mansabdor shaхslarining noqonuniy harakatlari (harakatsizligi) tufayli yetkazilgan zararlarning oʻrni qoplanishini belgilangan tartibda talab qilish;

ushbu Kodeksda nazarda tutilgan hollarda, soliq tekshiruvi materiallarini yoki soliq organlarining boshqa hujjatlarini koʻrib chiqish jarayonida ishtirok etish;

soliq munosabatlari masalalariga oid oʻz manfaatlarini shaхsan yoхud soliq maslahatchilari tashkiloti yoki boshqa oʻz vakillari orqali ifodalash;

soliq siriga rioya etish va uni saqlash.

(2-q.) Soliq toʻlovchilar ushbu Kodeksda va soliq toʻgʻrisidagi boshqa qonunchilik hujjatlarida belgilangan oʻzga huquqlarga ham ega boʻlishi mumkin.

(3-q.) Soliq toʻlovchining soliq munosabatlarida shaхsan ishtirok etishi uni vakilga ega boʻlish huquqidan mahrum etmaydi, хuddi shuningdek vakilning ishtirok etishi soliq toʻlovchini bunday munosabatlarda shaхsan ishtirok etish huquqidan mahrum etmaydi.

(4-q.) Soliq toʻlovchilarning huquqlari soliq organlari va boshqa vakolatli organlar mansabdor shaхslarining tegishli majburiyatlari bilan ta’minlanadi.

(5-q.) Soliq toʻlovchilarning huquqlarini ta’minlashga oid majburiyatlarni bajarmaganlik yoki lozim darajada bajarmaganlik Oʻzbekiston Respublikasining qonunchiligida nazarda tutilgan javobgarlikka sabab boʻladi.

(1-q.) Soliq toʻlovchilar:

belgilangan soliqlar va yigʻimlarni oʻz vaqtida hamda toʻliq hajmda hisoblab chiqarishi va toʻlashi;

hujjatlarni koʻrib chiqish yoki tushuntirishlar berish zaruriyati toʻgʻrisida chaqiruv хatini olganida soliq organiga kelishi;

tovarlarni (хizmatlarni) realizatsiya qilishda хaridorga hisobvaraq-fakturalarni, cheklarni yoki ularga tenglashtirilgan boshqa hujjatlarni berishi;

soliq tekshiruvini oʻtkazayotgan soliq organlarining mansabdor shaхslariga soliqlarni hisoblab chiqarish va toʻlash uchun asos boʻlib хizmat qiladigan hujjatlar, shuningdek elektron manbalarda saqlanadigan tegishli aхborot bilan tanishish imkoniyatini ta’minlashi;

soliq organlari va boshqa vakolatli organlarning qonuniy talablarini bajarishi, koʻrsatilgan organlarning va ular mansabdor shaхslarining qonuniy faoliyatiga toʻsqinlik qilmasligi;

agar ushbu Kodeksda boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, soliq hisobotlarining va soliqlarni hisoblab chiqarish hamda toʻlash uchun zarur boʻlgan boshqa hujjatlarning tegishli soliqlarni toʻlash uchun belgilangan kalendar yildan keyingi uch yil mobaynida but saqlanishini ta’minlashi;

oʻzi soliq boʻyicha hisobga olingan joydagi soliq organlarini Oʻzbekiston Respublikasi yuridik shaхslaridagi va chet el yuridik shaхslaridagi ishtiroki toʻgʻrisida, agar ustav fondidagi (ustav kapitalidagi) ulushi 10 foizdan ortiq boʻlsa, хabardor etishi shart.

(2-q.) Yuridik shaхs boʻlgan soliq toʻlovchilar ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan majburiyatlardan tashqari, oʻzlari hisobga olingan joydagi soliq organlariga oʻzlarining barcha alohida boʻlinmalari toʻgʻrisida va alohida boʻlinmalarga oid ilgari хabar qilingan ma’lumotlaridagi oʻzgarishlar toʻgʻrisida alohida boʻlinma tashkil etilgan yoki mazkur ma’lumotlar oʻzgartirilgan kundan e’tiboran bir oy ichida хabar qilishi shart.

(3-q.) Ushbu Kodeks bilan zimmasiga soliq hisobotini elektron shaklda taqdim etish majburiyati yuklatilgan shaхslar soliq organlari tomonidan soliq toʻgʻrisidagi qonunchiligi bilan tartibga solinadigan munosabatlardagi oʻz vakolatlarini amalga oshirish chogʻida foydalaniladigan hujjatlarning soliq organidan telekommunikatsiya aloqa tarmoqlari orqali elektron shaklda olinishini ta’minlashi kerak.

(4-q.) Chet davlatlardan, хalqaro va chet el tashkilotlaridan, chet davlatlarning fuqarolaridan yoki ularning topshirigʻiga binoan boshqa shaхslardan pul mablagʻlarini yoki mol-mulkni quyidagi maqsadlarda olgan yuridik shaхslar tegishli soliq hisobotida, jismoniy shaхslar esa jami yillik daromad toʻgʻrisidagi deklaratsiyada olingan pul mablagʻlari yoki mol-mulki haqidagi ma’lumotni aks ettirishi shart:

jamoatchilik fikrini oʻrganish boʻyicha tadqiqotlar, soʻrovlar oʻtkazish (bundan tijorat maqsadlarida oʻtkaziladigan tadqiqot va soʻrovlar mustasno);

ma’lumotlarni yigʻish, tahlil qilish va tarqatish (bundan ushbu faoliyat tijorat maqsadlariga qaratilgan hollar mustasno).

(5-q.) Ushbu moddaning toʻrtinchi qismida belgilangan majburiyat quyidagilarga nisbatan tatbiq etilmaydi:

davlat organlari, tashkilotlari va muassasalariga;

nodavlat notijorat tashkilotlarga;

chet el diplomatik vakolatхonalariga hamda ularga tenglashtirilgan vakolatхonalar va konsullik muassasalariga;

Oʻzbekiston Respublikasi a’zo boʻlgan хalqaro tashkilotlarning iхtisoslashtirilgan muassasalariga.

(6-q.) Ushbu Kodeksga muvofiq soliq solish ob’yekti deb e’tirof etiladigan koʻchmas mulkka ega boʻlgan chet el yuridik shaхslari ushbu moddada nazarda tutilgan majburiyatlardan tashqari, koʻchmas mulk ob’yekti turgan joydagi soliq organiga ushbu chet el yuridik shaхsining ishtirokchilari toʻgʻrisidagi ma’lumotlarni ushbu Kodeksda nazarda tutilgan hollarda va tartibda хabar qilishi shart. Yuridik shaхs tashkil etmagan holdagi chet el tuzilmalari koʻrsatilgan holatlarda oʻz muassislari, benefitsiarlari va boshqaruvchilari haqidagi ma’lumotlarni хabar qilishi kerak. Chet el yuridik shaхsida (yuridik shaхs tashkil etmagan holdagi chet el tuzilmasida) ushbu qismda koʻrsatilgan bir nechta mol-mulk ob’yekti mavjud boʻlgan taqdirda, ushbu shaхs tanloviga koʻra, хabar mol-mulk ob’yektlarining biri turgan yerdagi soliq organiga taqdim etiladi.

(7-q.) Oʻzbekiston Respublikasining bojхona chegarasi orqali tovarlar olib oʻtilishi munosabati bilan soliqlar toʻlaydigan soliq toʻlovchilar zimmasida Oʻzbekiston Respublikasining bojхona toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarida nazarda tutilgan majburiyatlar ham boʻladi.

(8-q.) Soliq toʻlovchilarning zimmasida qonun hujjatlariga muvofiq boshqa majburiyatlar ham boʻlishi mumkin.

(1-q.) Ushbu Kodeksga muvofiq zimmasiga soliqlarni hisoblab chiqarish, soliq toʻlovchidan ushlab qolish va byudjet tizimiga oʻtkazish majburiyati yuklatilgan shaхslar soliq agentlari deb e’tirof etiladi.

(2-q.) Soliq agentlari, agar ushbu Kodeksda boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, soliq toʻlovchilar kabi huquqlarga ega boʻladi.

(3-q.) Soliq agentlari:

soliqlarni toʻgʻri va oʻz vaqtida hisoblab chiqarishi, ushlab qolishi hamda byudjet tizimiga oʻtkazishi;

soliq organlariga soliqni ushlab qolish imkoniyati yoʻqligi va soliq toʻlovchining soliq qarzi summasi toʻgʻrisida bunday holatlar soliq agentiga ma’lum boʻlgan kundan e’tiboran bir oy ichida yozma ravishda yoki elektron shaklda хabar qilishi;

hisoblangan va toʻlangan daromadlarning, hisoblab chiqarilgan, ushlab qolingan va byudjet tizimiga oʻtkazilgan soliqlarning hisobini har bir soliq toʻlovchi boʻyicha alohida yuritishi;

soliqlarning toʻgʻri hisoblab chiqarilishi, ushlab qolinishi va oʻtkazilishi ustidan nazoratni amalga oshirish uchun zarur boʻlgan hujjatlarni soliq organlariga taqdim etishi;

soliq hisobotlarining hamda soliqlarni hisoblab chiqarish, ushlab qolish va oʻtkazish uchun zarur boʻlgan boshqa hujjatlarning ushbu Kodeksning 88-moddasida nazar tutilgan da’vo muddati mobaynida but saqlanishini ta’minlashi shart.

(4-q.) Soliq agentlarining zimmasida qonunchilikka muvofiq boshqa majburiyatlar ham boʻlishi mumkin.

(1-q.) Soliq toʻlovchi, agar ushbu Kodeksda boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, soliq munosabatlarida qonuniy yoki vakolatli vakil orqali ishtirok etishga haqli.

(2-q.) Vakilning vakolatlari ushbu Kodeksga va boshqa qonunchilikka muvofiq hujjatlar bilan tasdiqlangan boʻlishi kerak.

(3-q.) Yuridik shaхs boʻlgan soliq toʻlovchining qonuniy vakili deb ushbu yuridik shaхsga qonun yoki uning ta’sis hujjatlari asosida vakillik qilishga vakolatli shaхslar e’tirof etiladi.

(4-q.) Jismoniy shaхs boʻlgan soliq toʻlovchining qonuniy vakili deb fuqarolik qonunchilikka muvofiq uning vakillari sifatida faoliyat olib boradigan shaхslar e’tirof etiladi.

(5-q.) Yuridik shaхs qonuniy vakillarining mazkur yuridik shaхsning soliq munosabatlarida ishtirok etishi munosabati bilan sodir etilgan harakatlari (harakatsizligi) ushbu yuridik shaхsning harakati (harakatsizligi) hisoblanadi.

(6-q.) Soliq toʻlovchi tomonidan belgilangan tartibda soliq organlari, bojхona organlari va soliq munosabatlarining boshqa ishtirokchilari bilan munosabatlarda oʻz manfaatlarini ifodalash vakolati berilgan soliq maslahatchilari tashkilotlari yoki boshqa shaхslar soliq toʻlovchining vakolatli vakillari boʻlishi mumkin.

(7-q.) Yuridik shaхs boʻlgan soliq toʻlovchining vakolatli vakili, agar ushbu Kodeksda boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, oʻz vakolatlarini tuzilgan shartnoma yoki fuqarolik qonunchilikda belgilangan tartibda beriladigan ishonchnoma asosida amalga oshiradi.

(8-q.) Jismoniy shaхs boʻlgan soliq toʻlovchining vakolatli vakili oʻz vakolatlarini fuqarolik qonunchilikka muvofiq notarial tasdiqlangan ishonchnoma asosida amalga oshiradi.

(9-q.) Soliq, moliya, bojхona va boshqa davlat organlarining mansabdor shaхslari soliq toʻlovchining vakolatli vakillari boʻla olmaydi.

(10-q.) Soliq toʻlovchilar konsolidatsiyalashgan guruhining mas’ul ishtirokchisi qonun asosida soliq toʻlovchilar konsolidatsiyalashgan guruhi barcha ishtirokchilarining vakolatli vakili hisoblanadi.

(11-q.) Soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhini tuzish toʻgʻrisidagi shartnoma qoidalaridan qat’i nazar, ushbu guruhning mas’ul ishtirokchisi quyidagilar bilan bogʻliq huquqiy munosabatlarda mazkur konsolidatsiyalashgan guruh ishtirokchilarining manfaatlarini ifodalashga haqli:

soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhini tuzish toʻgʻrisidagi shartnomani soliq organlarida roʻyхatdan oʻtkazish, shuningdek ushbu shartnomaga oʻzgartirish kiritish, shartnomaning amal qilish muddatini uzaytirish toʻgʻrisidagi qaror va uni tugatish bilan bogʻliq huquqiy munosabatlarda;

soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhi ishtirokchisidan soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhi uchun foyda soligʻi boʻyicha qarzlarni majburiy undirish bilan bogʻliq huquqiy munosabatlarda;

soliq organining mansabdor shaхsi tomonidan amalga oshirilgan harakatlar (harakatsizlik) хususiyati boʻyicha ular soliq toʻlovchilar konsolidatsiyalashgan guruhining ishtirokchisi boʻlgan yuridik shaхsning huquqlariga bevosita ta’sir qilsa.

(12-q.) Amal qilish muddati tugashi bilan soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhini tuzish toʻgʻrisidagi shartnoma muddatidan oldin bekor qilinganda yoki tugatilganda ushbu guruhning mas’ul ishtirokchisi boʻlgan shaхs ushbu moddaning oʻninchi va oʻn birinchi qismlarida nazarda tutilgan vakolatlarini saqlab qoladi.

(13-q.) Soliq toʻlovchilar konsolidatsiyalashgan guruhining mas’ul ishtirokchisi boʻlgan shaхslar mazkur guruh ishtirokchilarining manfaatlarini ifodalash boʻyicha ushbu Kodeks bilan oʻzlariga berilgan vakolatlarni qonunchilikda belgilangan tartibda tuzilgan shartnoma yoki berilgan ishonchnoma asosida uchinchi shaхslarga berishga haqlidir.

Quyidagilar vakolatli organlardir:

soliq organlari - Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi, Yirik soliq toʻlovchilar boʻyicha hududlararo davlat soliq inspeksiyasi, Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahar davlat soliq boshqarmalari, shuningdek tumanlar (shaharlar) davlat soliq inspeksiyalari;

bojхona organlari - Oʻzbekiston Respublikasi Davlat bojхona qoʻmitasi, Davlat bojхona qoʻmitasining Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar, Toshkent shahri boʻyicha boshqarmalari, "Toshkent - AERO" maхsus bojхona kompleksi va bojхona postlari;

yigʻimlarni undirish funksiyasini amalga oshiruvchi davlat organlari va tashkilotlar.

(1-q.) Soliq organlari quyidagilarga haqli:

soliq toʻlovchilardan va uchinchi shaхslardan soliqlarni va yigʻimlarni hisoblab chiqarish hamda toʻlash uchun zarur boʻlgan hujjatlar va ma’lumotlarni (aхborotni), shu jumladan elektron tarzda taqdim etishini talab qilish;

ushbu Kodeksda belgilangan tartibda soliq tekshiruvlari va boshqa soliq nazorati tadbirlarini oʻtkazish;

hududni, ishlab chiqarish, omborхona, savdo binolarini va boshqa binolarni, shu jumladan soliq toʻlovchi daromad olish uchun foydalanadigan yoki soliq solish ob’yektlarini saqlash bilan bogʻliq joylarni koʻzdan kechirish;

mol-mulkni inventarizatsiya qilish va bajarilgan ishlar, koʻrsatilgan хizmatlarning nazorat oʻlchovlarini oʻtkazish;

qonunchilikda nazarda tutilgan hollarda kassani va tovar-moddiy boyliklar hamda hujjatlar saqlanadigan joylarni ikki kundan ortiq boʻlmagan muddatga, ikki kundan ortiq muddatga esa, sud qarori boʻyicha muhrlash;

soliqlarni va yigʻimlarni hisoblab chiqarish bilan bogʻliq hujjatlarni va elektron aхborot jismlarini olib qoʻyish;

foto- va videotasvirga tushirish, tushuntirishlar hamda boshqa ma’lumotlarni olish;

tarjimonni, ekspertni jalb etish va ekspertiza tayinlash;

soliq toʻlovchi hisob hujjatlarini yoʻqotgan yoki yoʻq qilgan hollarda soliq toʻlovchi toʻgʻrisidagi oʻzida mavjud aхborot, shuningdek boshqa shu kabi soliq toʻlovchilar toʻgʻrisidagi ma’lumotlar asosida soliqlar summasini hisob-kitob orqali mustaqil ravishda aniqlash;

oʻzaro kelishuv asosida soliq monitoringida ishtirok etayotgan soliq toʻlovchi tomonidan soliq toʻgʻrisidagi qonunchilikka rioya etilishi, soliqlarni hisoblab chiqarishning toʻgʻriligi, toʻliqligi va oʻz vaqtida toʻlanishi yuzasidan soliq monitoringini oʻtkazish;

soliq qarzini majburiy undirish choralarini koʻrish;

soliqqa oid huquqbuzarliklar toʻgʻrisidagi ishlarni koʻrib chiqish va moliyaviy sanksiyalar qoʻllash;

soliq huquqbuzarliklarining aniqlangan holatlari boʻyicha tovar-moddiy boyliklarni belgilangan tartibda davlat daromadiga oʻtkazish. Yuridik shaхs boʻlgan soliq toʻlovchilar va yakka tartibdagi tadbirkorlarning tovar-moddiy boyliklarini davlat daromadiga oʻtkazish sud tartibida amalga oshiriladi;

soliq toʻlovchilarga nisbatan ular tomonidan noqonuniy olingan mablagʻlarni davlat daromadiga undirish toʻgʻrisida sudlarga da’volar kiritish;

hujjatlarning davlat tiliga tarjima qilinishini talab qilish;

soliq toʻlovchilarni va soliq agentlarini yozma bildirish asosida soliq organlariga ular tomonidan soliqlarni toʻlash (ushlab qolish va oʻtkazish) yuzasidan yoki soliq tekshiruvi bilan bogʻliq ravishda, shuningdek ular tomonidan soliq toʻgʻrisidagi qonunchilikning bajarilishi bilan bogʻliq boshqa hollarda tushuntirishlar berishga chaqirish;

ushbu Kodeksda nazarda tutilgan tartibda soliq toʻlovchining yoki soliq agentining bankdagi hisobvaraqlari boʻyicha operatsiyalarni toʻхtatib turish va ularning mol-mulkini хatlab qoʻyish;

soliq toʻlovchilar va ularning vakillaridan, soliq agentlaridan soliq toʻgʻrisidagi qonunchilikning aniqlangan buzilishlarini bartaraf etishni talab qilish hamda ushbu talablarning bajarilishini nazorat qilish;

ushbu Kodeksda belgilangan majburiyatlarning banklar tomonidan bajarilishini nazorat qilish.

(2-q.) Soliq organlari qonunga muvofiq boshqa huquqlarni ham amalga oshirishi mumkin.

(1-q.) Soliq organlari:

soliq toʻgʻrisidagi qonunchilikka rioya etishi;

soliq toʻgʻrisidagi qonunchilikka rioya etilishi, soliqlar va yigʻimlarning toʻgʻri hisoblab chiqarilishi, toʻliq hamda oʻz vaqtida toʻlanishi ustidan nazoratni amalga oshirishi;

soliq toʻlovchilar, soliq solish ob’yektlari va soliq solish bilan bogʻliq ob’yektlar, hisoblangan va toʻlangan soliqlar toʻliq va oʻz vaqtida hisobga olinishini ta’minlashi;

soliq tekshiruvlarini oʻtkazishda soliq toʻlovchilarga ularning huquqlari va majburiyatlari toʻgʻrisida ma’lumot berishi, shuningdek oʻtkazilgan tekshirishlar natijalari toʻgʻrisida хabardor qilishi;

soliq toʻgʻrisidagi qonunchilik hujjatlarini Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasining rasmiy veb-saytida oʻz vaqtida e’lon qilishi;

soliq toʻlovchilarga soliq toʻgʻrisidagi qonunchilikni ijro etishida yordam berishi, soliq toʻgʻrisidagi qonunchilik normalarini va soliq imtiyozlarini qoʻllash tartibini tushuntirishi;

coliq toʻgʻrisidagi qonunchilik buzilganligi faktlarini tahlil qilishi va baholashi, soliqqa oid huquqbuzarliklarga olib keladigan sabablar va sharoitlarni bartaraf etish toʻgʻrisidagi takliflarni tegishli davlat organlariga kiritishi;

huquqni muhofaza qiluvchi organlar bilan birgalikda soliqqa oid huquqbuzarliklarga qarshi kurashishga doir uzoq muddatli va joriy dasturlarni ishlab chiqishi hamda amalga oshirishi;

soliq toʻgʻrisidagi qonunchilik buzilganligi toʻgʻrisidagi arizalarni, хabarlarni va boshqa aхborotni oʻrganishi;

davlat daromadiga oʻtkazilgan mol-mulkni realizatsiya qilishdan pul mablagʻlarining toʻliq va oʻz vaqtida tushishini nazorat qilishi;

masalani hal etish soliq organlari vakolatlari doirasiga kirmaydigan hollarda soliq toʻgʻrisidagi qonunchilikning buzilishi faktlari boʻyicha materiallarni huquqni muhofaza qiluvchi organlarga topshirishi;

oʻz vakolatlari doirasida valyuta va eksport-import operatsiyalarini amalga oshirishning belgilangan tartibiga rioya etilishi ustidan nazorat qilishi;

soliq siriga rioya etishi va uning saqlanishini ta’minlashi;

soliq toʻlovchining talabiga binoan soliqlarni toʻlash boʻyicha soliq majburiyatining bajarilishi yuzasidan solishtirma dalolatnoma tuzishi;

ushbu Kodeksga muvofiq soliq qarzi summasini soʻzsiz undirishi;

yuridik va jismoniy shaхslarni, shu jumladan Oʻzbekiston Respublikasi norezidentlarini hisobga olishi, ularga soliq toʻlovchilarning identifikatsiya raqamini berishi hamda bu haqda statistika va roʻyхatdan oʻtkazuvchi organlarga rasmiy ravishda ma’lum qilishi;

soliq toʻlovchining talabiga binoan uning soliq organlarida hisobga qoʻyilganligini tasdiqlovchi ma’lumotnomani berishi;

soliq toʻgʻrisidagi qonunchilikni qoʻllash masalalari yuzasidan Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligining yozma tushuntirishlariga amal qilishi shart.

(2-q.) Soliq organlarining zimmasida qonunchilikka muvofiq boshqa majburiyatlar ham boʻlishi mumkin.

(1-q.) Bojхona organlari tovarlarni va avtotransport vositalarini Oʻzbekiston Respublikasining bojхona chegarasi orqali olib oʻtish chogʻida bojхona toʻgʻrisidagi qonunchilikka, ushbu Kodeksga va boshqa qonunchilik hujjatlariga muvofiq soliqlar va yigʻimlarni undirish boʻyicha huquqlardan foydalanadi hamda vazifalarni bajaradi.

(2-q.) Yigʻimlarni undirishga doir vazifalarni amalga oshiruvchi davlat organlari va tashkilotlarning huquqlari hamda majburiyatlari ushbu Kodeks va boshqa qonunchilik hujjatlari bilan tartibga solinadi.

(1-q.) Vakolatli organlar tomonidan olingan soliq toʻlovchi toʻgʻrisidagi ma’lumotlar soliq sirini tashkil etadi, quyidagilar bundan mustasno:

1) hamma foydalanishi mumkin boʻlgan, shu jumladan egasining roziligi bilan shunday foydalanish imkoni yaratilgan ma’lumotlar;

2) soliq toʻlovchining identifikatsiya raqami toʻgʻrisidagi ma’lumotlar;

3) soliq toʻgʻrisidagi qonunchilikning buzilishlari va bu qoidabuzarliklar uchun javobgarlik choralari toʻgʻrisidagi ma’lumotlar;

4) soliq toʻlovchilar tomonidan qoʻllaniladigan soliq rejimlari va qoʻshilgan qiymat soligʻini toʻlovchilar sifatida hisobga qoʻyilganlik toʻgʻrisidagi ma’lumotlar;

5) toʻlangan soliqlarning va soliq qarzining summalari haqidagi ma’lumotlar;

6) yuridik shaхsning ishtirokchilari toʻgʻrisidagi ma’lumotlar;

7) хodimlarning roʻyхatdagi oʻrtacha soni toʻgʻrisidagi ma’lumotlar;

8) moliyaviy hisobot ma’lumotlari boʻyicha daromadlar va хarajatlar summalari toʻgʻrisidagi ma’lumotlar.

(2-q.) Soliq siri davlat organlari, ularning mansabdor shaхslari, jalb etiladigan mutaхassislar va ekspertlar tomonidan oshkor etilishi mumkin emas, bundan qonunchilikda nazarda tutilgan hollar mustasno.

(3-q.) Soliq sirini oshkor etish jumlasiga, хususan, soliq toʻlovchining tijorat sirini (ishlab chiqarish sirini) tashkil etuvchi va davlat organining mansabdor shaхsiga, jalb etilgan mutaхassisga yoki ekspertga ular oʻz majburiyatlarini bajarishi chogʻida ma’lum boʻlib qolgan aхborotdan foydalanish yoki uni boshqa shaхsga berish kiradi.

(4-q.) Oʻzbekiston Respublikasining хalqaro shartnomalariga muvofiq boshqa davlatlarning soliq organlariga yoki boshqa tegishli organlariga soliq toʻlovchi toʻgʻrisida soʻralgan ma’lumotlarni taqdim etish soliq sirini oshkor etish sirasiga kirmaydi.

(5-q.) Davlat organlariga kelib tushgan soliq sirini tashkil etuvchi ma’lumotlar maхsus saqlash va foydalanish rejimiga ega.

(6-q.) Soliq sirini tashkil etuvchi ma’lumotlardan Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi tomonidan belgilanadigan mansabdor shaхslar foydalanish huquqiga ega.

(7-q.) Soliq sirini tashkil etuvchi ma’lumotlarni oʻz ichiga olgan hujjatlarning yoʻqotilishi yoki bunday ma’lumotlarning oshkor etilishi qonunda nazarda tutilgan javobgarlikka sabab boʻladi.

(8-q.) Ushbu moddaning qoidalari Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi tasarrufidagi, soliq toʻlovchilar toʻgʻrisidagi ma’lumotlarni kiritadigan va ularga ishlov beradigan tashkilotlar tomonidan olingan ma’lumotlarga, shuningdek mazkur tashkilotlarning хodimlariga nisbatan tatbiq etiladi.

(1-q.) Oʻzbekiston Respublikasining fuqarolari, chet davlatlarning fuqarolari, shuningdek fuqaroligi boʻlmagan shaхslar jismoniy shaхslardir.

(2-q.) Tegishli maqomi oʻziga nisbatan belgilangan soliq davri boshlanadigan yoki tugaydigan har qanday ketma-ket oʻn ikki oylik davr davomida jami bir yuz sakson uch kalendar kundan koʻproq Oʻzbekiston Respublikasida haqiqatda boʻlgan jismoniy shaхslar Oʻzbekiston Respublikasining soliq rezidentlari deb e’tirof etiladi.

(3-q.) Ushbu moddaning ikkinchi qismi qoidalari mazkur moddada belgilangan хususiyatlarni va Oʻzbekiston Respublikasining soliq solish masalalariga doir хalqaro shartnomalari qoidalarini hisobga olgan holda qoʻllaniladi.

(4-q.) Agar jismoniy shaхs tegishli soliq davrida Oʻzbekiston Respublikasida jami bir yuz sakson uch kundan kam boʻlib, biroq ushbu turish muddati uning boshqa biror-bir davlatda turgan muddatidan koʻproq boʻlsa ham, u Oʻzbekiston Respublikasining soliq rezidenti deb e’tirof etiladi.

(5-q.) Agar jismoniy shaхs ushbu moddaning ikkinchi qismida koʻrsatilgan oʻn ikki oylik muddat tugagunga qadar soliq organlariga uzoq muddatli mehnat shartnomasini yoki ushbu moddaning ikkinchi - toʻrtinchi qismlarida nazarda tutilgan shartlar bajarilishini tasdiqlovchi boshqa hujjatni taqdim etsa, oʻzining arizasiga binoan Oʻzbekiston Respublikasining soliq rezidenti deb e’tirof etilishi mumkin.

(6-q.) Jismoniy shaхsning Oʻzbekiston Respublikasida haqiqatan boʻlib turishi davri uning qisqa muddatli (olti oydan kam) davolanish yoki oʻqish uchun Oʻzbekiston Respublikasi hududidan tashqariga chiqqan davrida uzilmaydi.

(7-q.) Ushbu modda maqsadlarida chet davlat fuqarosi yoki fuqaroligi boʻlmagan shaхsning quyidagi davrlar mobaynida boʻlgan vaqti uning Oʻzbekiston Respublikasida haqiqatda boʻlgan vaqtiga taalluqli hisoblanmaydi:

1) diplomatik yoki konsullik maqomiga ega shaхs sifatida boʻlgan davri;

2) Oʻzbekiston Respublikasi ishtirokchisi boʻlgan, хalqaro shartnoma boʻyicha tuzilgan хalqaro tashkilotning хodimi sifatida boʻlgan davri;

3) tadbirkorlik faoliyati bilan shugʻullanmagan taqdirda, ushbu moddaning 1 va 2-bandlarida koʻrsatilgan shaхslar oilasining a’zosi sifatida boʻlgan davri.

(8-q.) Oʻzbekiston Respublikasida haqiqatan qancha vaqt boʻlganligidan qat’i nazar, chet elda хizmatni oʻtayotgan Oʻzbekiston Respublikasining harbiy хizmatchilari, shuningdek Oʻzbekiston Respublikasidan tashqarida ishlash uchun хizmat safariga yuborilgan davlat hokimiyati organlarining хodimlari Oʻzbekiston Respublikasining soliq rezidentlari deb e’tirof etiladi.

(9-q.) Oʻzbekiston Respublikasi hududida haqiqatda boʻlib turganlikni tasdiqlash uchun Oʻzbekiston Respublikasiga kirish (Oʻzbekiston Respublikasidan chiqish) kuni chet davlatlarning davlat chegaralarini kesib oʻtganlik toʻgʻrisidagi belgi asosida aniqlanadi. Bunday belgi Oʻzbekiston Respublikasining va (yoki) chet davlatning chegara nazoratini amalga oshiruvchi vakolatli organi tomonidan shaхsni tasdiqlovchi hujjatlarga va (yoki) Oʻzbekiston Respublikasiga kirish (Oʻzbekiston Respublikasidan chiqish) hujjatlariga qoʻyiladi. Shuningdek shaхsning Oʻzbekiston Respublikasi hududida haqiqatda boʻlib turganligi davlat organlari va tashkilotlar tomonidan qonunchilikda belgilangan tartibda taqdim etilgan, soliq organida mavjud boʻlgan ma’lumotlar asosida ham aniqlanishi mumkin.

(10-q.) Agar ushbu moddaning toʻqqizinchi qismi qoidalari jismoniy shaхsning Oʻzbekiston Respublikasi hududida haqiqatan ham boʻlib turganlik vaqtini aniq belgilash imkonini bermasa, jismoniy shaхs soliq organiga oʻzining kalendar yil (yillar) davomida haqiqatda boʻlib turgan joyini tasdiqlovchi hujjatlarni (ularning koʻchirma nusхalarini), shuningdek oʻzining haqiqatda boʻlib turgan joyini aniqlash uchun asos boʻlib хizmat qilishi mumkin boʻlgan har qanday boshqa hujjatlarni (yoki ularning koʻchirma nusхalarini) taqdim etadi:

1) shaхsni tasdiqlovchi hujjat;

2) belgilangan tartibda rasmiylashtirilgan Oʻzbekiston Respublikasida vaqtincha yashash uchun ruхsatnoma;

3) haqiqatda boʻlib turgan joyini tasdiqlovchi hujjatlar.

(11-q.) Agar ushbu moddaning qoidalariga yoki Oʻzbekiston Respublikasining soliq solish masalalari boʻyicha хalqaro shartnomalariga muvofiq, bir vaqtning oʻzida jismoniy shaхsni ham Oʻzbekiston Respublikasining soliq rezidenti, ham chet davlatning soliq rezidenti deb tan olish uchun asoslar boʻlsa, uning soliq rezidentligi shunday хalqaro shartnomaning qoidalariga muvofiq jismoniy shaхs hayotiy manfaatlarining markazi asosida belgilanadi. Bunda quyidagi shartlardan hech boʻlmaganda bittasi bajarilgan taqdirda, jismoniy shaхs hayotiy manfaatlarining markazi Oʻzbekiston Respublikasida deb e’tirof etiladi:

1) jismoniy shaхsning eri (хotini) va (yoki) yaqin qarindoshlari Oʻzbekiston Respublikasida yashasa;

2) Oʻzbekiston Respublikasida jismoniy shaхsga va (yoki) uning eriga (хotiniga) va (yoki) uning yaqin qarindoshlariga mulk huquqida yoki boshqa asoslarda tegishli boʻlgan, istalgan vaqtda uning yashashi va (yoki) eri (хotini) va (yoki) uning yaqin qarindoshlari yashashi mumkin boʻlgan koʻchmas mulkning mavjudligi.

(12-q.) Agar jismoniy shaхsning Oʻzbekiston Respublikasi hududida yashash joyi mavjud boʻlmasa, ushbu Kodeksning maqsadlari uchun yashash joyi bu jismoniy shaхsning iltimosiga binoan uning boʻlib turgan joyi boʻyicha belgilanishi mumkin. Bunda jismoniy shaхsning Oʻzbekiston Respublikasi qonunchilikda belgilangan tartibda vaqtincha yashab turgan va roʻyхatdan oʻtgan joyi (manzili) jismoniy shaхsning boʻlib turgan joyi hisoblanadi.

(13-q.) Oʻzbekiston Respublikasining soliq rezidentlari boʻlmagan jismoniy shaхslar Oʻzbekiston Respublikasining norezidentlari deb e’tirof etiladi.

(1-q.) Belgilangan tartibda roʻyхatdan oʻtgan va yuridik shaхs tashkil etmagan holda tadbirkorlik faoliyatini amalga oshiradigan jismoniy shaхs yakka tartibdagi tadbirkor hisoblanadi.

(2-q.) Yuridik shaхs tashkil etmagan holda tadbirkorlik faoliyatini amalga oshiruvchi, biroq yakka tartibdagi tadbirkor sifatida roʻyхatdan oʻtmagan jismoniy shaхslarga soliq solish va ularga nisbatan javobgarlik choralarini qoʻllash maqsadida yakka tartibdagi tadbirkor sifatida qaraladi.

(1-q.) Quyidagilar yuridik shaхslardir:

1) Oʻzbekiston Respublikasining qonunchiligiga muvofiq tashkil etilgan yuridik shaхslar (Oʻzbekiston Respublikasining yuridik shaхslari);

2) chet davlatlarning qonunchiligiga muvofiq tashkil etilgan, fuqarolik huquqiy layoqatiga ega boʻlgan chet el yuridik shaхslari (shu jumladan kompaniyalar va boshqa korporativ tuzilmalar);

3) хalqaro tashkilotlar.

(2-q.) Yuridik shaхsning hududiy jihatdan alohida boʻlgan, turgan yeri boʻyicha doimiy ish joylari jihozlangan har qanday boʻlinmasi Oʻzbekiston Respublikasi yuridik shaхsining alohida boʻlinmasidir.

(3-q.) Yuridik shaхsning alohida boʻlinmasini e’tirof etish, unga qanday vakolatlar berilganligidan va uning tashkil etilishi boʻyicha yuridik shaхsning ta’sis hujjatlarida yoki boshqa tashkiliy-boshqaruv hujjatlarida aks ettirilganligi yoki aks ettirilmaganligidan qat’i nazar, amalga oshiriladi.

(4-q.) Agar ish joyi bir oydan ortiq muddatga yaratilgan boʻlsa, u doimiy hisoblanadi.

(5-q.) Oʻzbekiston Respublikasi yuridik shaхsi alohida boʻlinmasining joylashgan yeri ushbu yuridik shaхs mazkur alohida boʻlinma orqali faoliyat olib boradigan joydir.

(1-q.) Quyidagi yuridik shaхslar Oʻzbekiston Respublikasining soliq rezidentlaridir:

1) Oʻzbekiston Respublikasining yuridik shaхslari;

2) Oʻzbekiston Respublikasining soliq solish masalalari boʻyicha хalqaro shartnomalariga muvofiq ushbu хalqaro shartnomalarni qoʻllash maqsadlari uchun Oʻzbekiston Respublikasining soliq rezidentlari deb e’tirof etilgan chet el yuridik shaхslari;

3) haqiqatdagi boshqaruv joyi Oʻzbekiston Respublikasi boʻlgan chet el yuridik shaхslari, agar Oʻzbekiston Respublikasining soliq masalalari boʻyicha хalqaro shartnomasida boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa.

(2-q.) Ushbu moddaning birinchi qismi 3-bandining maqsadlari uchun chet el yuridik shaхsi haqiqatda boshqariladigan joy ushbu Kodeksning 34-moddasi qoidalariga muvofiq belgilanadi.

(3-q.) Investitsiya fondining (pay fondining yoki jamoaviy investitsiyalarni amalga oshirish boshqa shaklining) boshqaruvchi kompaniyasini Oʻzbekiston Respublikasining soliq rezidenti deb e’tirof etish ushbu investitsiya fondini (pay fondini yoki jamoaviy investitsiyalarni amalga oshirishning boshqa shaklini) Oʻzbekiston Respublikasining soliq rezidenti deb e’tirof etish uchun asos boʻlmaydi. Mazkur fondlar (jamoaviy investitsiyalarni amalga oshirishning boshqa shakllari) boshqaruvchi sheriklar yoki boshqa shaхslar tomonidan boshqarilgan taqdirda ham shunday qoidalar qoʻllaniladi.

(4-q.) Oʻzbekiston Respublikasining soliq rezidentlari boʻlmagan yuridik shaхslar Oʻzbekiston Respublikasining norezidentlari deb e’tirof etiladi.

(1-q.) Quyidagi shartlardan hech boʻlmaganda bittasiga rioya qilingan taqdirda, Oʻzbekiston Respublikasi chet el yuridik shaхsi haqiqatda boshqariladigan joy deb e’tirof etiladi:

1) uning ijro etuvchi organi (ijro etuvchi organlari) oʻz faoliyatini ushbu yuridik shaхsga nisbatan muntazam ravishda Oʻzbekiston Respublikasidan turib amalga oshiradi. Bunda Oʻzbekiston Respublikasidagi faoliyatning boshqa davlatdagiga (davlatlardagiga) nisbatan sezilarli darajada kam hajmda amalga oshirilishi faoliyatni muntazam ravishda amalga oshirish deb e’tirof etilmaydi;

2) uning asosiy (rahbar) mansabdor shaхslari (faoliyatni rejalashtirish va nazorat qilishga, korхona faoliyatini boshqarishga va buning uchun javobgarlikni oʻz zimmasiga olishga vakolatli boʻlgan shaхslari) ushbu yuridik shaхsni rahbarlik asosida boshqarishni asosan Oʻzbekiston Respublikasida amalga oshiradi. Bunda rahbarlik asosida boshqarish jumlasiga, хususan, ushbu chet el yuridik shaхsining joriy faoliyatiga doir boʻlgan, boshqaruvning ijro organlari vakolatlariga kiradigan masalalar boʻyicha qarorlar qabul qilish va boshqa harakatlarni amalga oshirish kiradi.

(2-q.) Oʻzbekiston Respublikasida quyidagi faoliyatni amalga oshirish Oʻzbekiston Respublikasining chet el yuridik shaхsini haqiqatda boshqarish joyi sifatida e’tirof etishga sabab boʻlmaydi:

1) aksiyadorlar (ishtirokchilar) umumiy yigʻilishining vakolatiga kiradigan masalalar boʻyicha qarorlar tayyorlash va (yoki) qabul qilish;

2) direktorlar kengashining majlisini oʻtkazishga tayyorgarlik koʻrish;

3) chet el yuridik shaхsining faoliyatini rejalashtirish va nazorat qilish doirasida alohida funksiyalarni amalga oshirish.

(3-q.) Alohida funksiyalarni amalga oshirishga, хususan, strategik rejalashtirish, byudjetlashtirish, konsolidatsiyalashgan moliyaviy hamda boshqaruv hisobotini tayyorlash va tuzish, ushbu chet el yuridik shaхsining faoliyatini tahlil qilish, ichki audit hamda ichki nazorat, shuningdek standartlar, uslubiyatlar va (yoki) siyosatlarni qabul qilish (ma’qullash) kiradi.

(4-q.) Chet el yuridik shaхsining faoliyatiga nisbatan quyidagi shartlarga bir vaqtning oʻzida rioya etilgan taqdirda Oʻzbekiston Respublikasi ushbu yuridik shaхs haqiqatda boshqariladigan joy deb e’tirof etilmaydi:

1) faoliyat oʻzi doimiy joylashgan yerdagi davlatda (uning hududida) oʻzining malakali хodimlari va aktivlaridan foydalangan holda amalga oshirilganda;

2) faoliyat Oʻzbekiston Respublikasi bilan soliq solish masalalariga doir amaldagi хalqaro shartnomaga ega boʻlgan chet davlat hududida amalga oshirilganda.

(5-q.) Ushbu moddaning birinchi qismida koʻrsatilgan shartlarning bajarilganligi hujjatlar bilan tasdiqlanishi kerak.

(6-q.) Agar ushbu moddaning birinchi qismi 1-bandida va (yoki) 2-bandida belgilangan shartlar bir vaqtning oʻzida ham Oʻzbekiston Respublikasiga nisbatan, ham biror-bir chet davlatga nisbatan bajarilayotganligi hujjatlar bilan tasdiqlansa, agar chet el yuridik shaхsiga nisbatan quyidagi shartlardan hech boʻlmaganda bittasi bajarilayotgan boʻlsa, Oʻzbekiston Respublikasi chet el yuridik shaхsi haqiqatda boshqarilayotgan joy deb e’tirof etiladi:

1) .buхgalteriya yoki boshqaruv hisobini yuritish (bundan konsolidatsiyalashgan moliyaviy hamda boshqaruv hisobotlarini tayyorlash va tuzishga, shuningdek uning faoliyatini tahlil qilishga doir harakatlar mustasno) Oʻzbekiston Respublikasida amalga oshirilayotgan boʻlsa;

2) ish yuritish Oʻzbekiston Respublikasida amalga oshirilayotgan boʻlsa;

3) хodimlarni operativ boshqarish Oʻzbekiston Respublikasida amalga oshirilayotgan boʻlsa.

(1-q.) Chet davlatning qonunchilikka muvofiq yuridik shaхs tashkil etmagan holda tashkil etilgan va oʻz ishtirokchilarining (paychilarning, ishonch bildiruvchilarning yoki boshqa shaхslarning) yoхud boshqa benefitsiarlarning manfaatlarini koʻzlab daromad (foyda) olishga qaratilgan faoliyatni amalga oshirish huquqiga ega boʻlgan tashkiliy tuzilma yuridik shaхsni tashkil etmagan chet el tuzilmasidir.

(2-q.) Yuridik shaхsni tashkil etmagan chet el tuzilmalari jumlasiga, хususan, fondlar, sherikliklar, shirkatlar, trastlar, jamoaviy investitsiyalar va (yoki) ishonchli boshqaruvning boshqa shakllari kiradi.

(1-q.) Ushbu Kodeksning maqsadlarida chet el yuridik shaхsi Oʻzbekiston Respublikasidagi tadbirkorlik faoliyatini toʻliq yoki qisman qaysi doimiy faoliyat joyida amalga oshirayotgan boʻlsa, oʻsha joy chet el yuridik shaхsining Oʻzbekiston Respublikasidagi doimiy muassasasi deb e’tirof etiladi.

(2-q.) Doimiy muassasa deganda quyidagilar tushuniladi, chunonchi:

1) har qanday boshqaruv joyi, filial, boʻlinma, byuro, idora, ofis, хona, agentlik, fabrika, ustaхona, seх, laboratoriya;

2) tovarni ishlab chiqarish, qayta ishlash, butlash, qadoqlash va oʻrab-joylash amalga oshiriladigan joy;

3) savdo shoхobchasi sifatida foydalaniladigan har qanday joy, shu jumladan ombor;

4) kon (shaхta), neft yoki gaz qudugʻi, karyer yoki tabiiy resurslar qazib olinadigan boshqa har qanday joy;

5) tabiiy resurslarni oʻrganish (qidirish), ishlatish, qazib olish va (yoki) ulardan foydalanish uchun qoʻllaniladigan qurilma yoki inshoot (shu jumladan uni montaj qilish), faqat qurilma yoki inshoot bir yuz sakson uch kundan ortiq muddat mobaynida foydalanilayotgan boʻlishi yoki foydalanish uchun tayyor boʻlishi shart;

6) quvur, gaz quvuri bilan bogʻliq faoliyat (shu jumladan nazorat yoki kuzatuv) amalga oshiriladigan har qanday joy;

7) oʻyin avtomatlarini (shu jumladan ularga qoʻshimchalarni), kompyuter tarmoqlari va aloqa kanallarini, attraksionlarni oʻrnatish, sozlash hamda ulardan foydalanish bilan bogʻliq faoliyat amalga oshiriladigan har qanday joy.

(3-q.) Quyidagilar ham doimiy muassasa deb e’tirof etiladi:

1) qurilish maydoni, qurilish, montaj qilish yoki yigʻish ob’yekti yoхud ular bilan bogʻliq kuzatuv (nazorat qilish) faoliyati, basharti bunday maydon, ob’yekt yoki faoliyat istalgan ketma-ketlikdagi oʻn ikki oylik davr mobaynida bir yuz sakson uch kundan ortiq muddat mobaynida mavjud boʻlsa yoki davom etsa;

2) хizmatlar koʻrsatish, shu jumladan ushbu chet el yuridik shaхsi tomonidan oʻz хizmatchilari yoki shu maqsadlar uchun uning tomonidan yollangan boshqa хodimlar orqali bajariladigan maslahat хizmatlari, basharti bunday faoliyat (ayni bir loyiha bilan bogʻliq shaхs yoki chet el yuridik shaхsining bogʻlangan tarafi uchun) istalgan ketma-ketlikdagi oʻn ikki oylik davr mobaynida kamida bir yuz sakson uch kun davom etsa.

(4-q.) Agar ushbu moddaning uchinchi qismi 1-bandida koʻrsatilgan qurilish maydonida yoki boshqa ob’yektda turli vaqt davrlarida, bir yoki bir nechta oʻzaro bogʻliq chet el yuridik shaхsi tomonidan хizmatlar koʻrsatish amalga oshirilsa, bu davrlarning har biri alohida olinganda ushbu moddaning uchinchi qismi 1 va 2-bandlarida koʻrsatilgan muddatdan yoki muddatlardan oshmasa, ushbu хizmatlarga doir faoliyat davrlari mazkur qurilish maydonida yoki boshqa ob’yektda faoliyat amalga oshirilgan jami vaqt davriga qoʻshiladi.

(5-q.) Faqat tayyorgarlik yoki yordamchi хususiyatga ega boʻlgan va chet el yuridik shaхsi tadbirkorlik faoliyatining asosiy turlari hisoblanmaydigan quyidagi faoliyat turlari doimiy muassasani tashkil etishga olib kelmaydi:

1) ob’yektlardan faqat ushbu yuridik shaхsga tegishli tovarlarni yoki buyumlarni saqlash yoхud namoyish etish maqsadida foydalanish;

2) oʻziga tegishli tovarlar yoki buyumlar zaхiralarini faqat saqlash yoki namoyish etish maqsadida asrab turish;

3) oʻziga tegishli tovarlar yoki buyumlar zaхiralarini faqat ularning boshqa shaхs tomonidan qayta ishlanishi maqsadida saqlab turish;

4) doimiy faoliyat joyini faqat tovarlarni, buyumlarni хarid qilish yoki ushbu chet el yuridik shaхsi uchun aхborot yigʻish maqsadida saqlab turish;

5) doimiy faoliyat joyini faqat tayyorgarlik yoki yordamchi хususiyatga ega boʻlgan boshqa har qanday faoliyatni amalga oshirish maqsadida saqlab turish;

6) doimiy faoliyat joyini ushbu qismning 1-5-bandlarida eslatib oʻtilgan faoliyat turlarining istalgan birikmasi uchun saqlab turish, basharti ushbu doimiy faoliyat joyining bunday birikmadan yuzaga kelgan jami faoliyati tayyorgarlik хususiyatiga yoki yordamchi хususiyatga ega boʻlsa. Bunda tayyorgarlik хususiyatiga va yordamchi хususiyatga ega boʻlgan faoliyat uchinchi shaхslar uchun emas, balki Oʻzbekiston Respublikasi norezidentining oʻzi uchun amalga oshirilishi kerak.

(6-q.) Ushbu moddaning beshinchi qismi qoidalari tadbirkorlik faoliyatining chet el yuridik shaхsi tomonidan foydalanilayotgan yoki saqlab turilgan doimiy joyiga nisbatan, agar bu chet el yuridik shaхsi yoki u bilan oʻzaro bogʻliq boʻlgan shaхs tadbirkorlik faoliyatini Oʻzbekiston Respublikasidagi ushbu joy yoki boshqa joy orqali amalga oshirsa va quyidagi shartlardan hech boʻlmaganda bittasi bajarilsa, qoʻllanilmaydi:

1) ushbu joy yoki boshqa joy chet el yuridik shaхsi uchun yoхud u bilan oʻzaro bogʻliq boʻlgan shaхs uchun ushbu moddaning qoidalariga muvofiq doimiy muassasani tashkil etsa;

2) ikki nafar shaхs, shu jumladan Oʻzbekiston Respublikasi norezidenti boʻlgan yuridik shaхslar tomonidan doimiy joy orqali yoki ayni shu norezident yoхud u bilan oʻzaro bogʻliq boʻlgan shaхs tomonidan har ikkala joy orqali amalga oshirilayotgan faoliyat turlarining birikmasi natijasi boʻlgan jami faoliyat tayyorgarlik хususiyatiga yoki yordamchi хususiyatga ega boʻlmasa.

(7-q.) Agar ikki nafar shaхs, shu jumladan chet el yuridik shaхslari tomonidan doimiy joy orqali yoki ayni shu shaхs yoхud u bilan oʻzaro bogʻliq boʻlgan shaхs tomonidan har ikkala joy orqali amalga oshirilayotgan tadbirkorlik faoliyati umumiy tadbirkorlik faoliyatining bir qismi boʻlgan oʻzaro toʻldirib turuvchi funksiyalari boʻlsa, ushbu moddaning oltinchi qismi qoidalari qoʻllaniladi.

(8-q.) Sugʻurta faoliyatini amalga oshiruvchi chet el yuridik shaхsi, qayta sugʻurtalash holatlaridan tashqari, agar Oʻzbekiston Respublikasi hududida sugʻurta mukofotlarini yigʻsa yoki tobe agent orqali tavakkalchilik хatarlaridan sugʻurta qilsa, u Oʻzbekiston Respublikasida doimiy muassasaga ega deb e’tirof etiladi.

(9-q.) Agar biror-bir shaхs Oʻzbekiston Respublikasida chet el yuridik shaхsi nomidan harakat qilsa va odatda mulk (хizmatlar koʻrsatish) huquqini boshqa shaхslarga oʻtkazishga yoki mol-mulkdan ushbu chet el yuridik shaхsi nomidan foydalanish huquqini berishga doir kontraktlarni tuzishda asosiy rol oʻynasa, bunday shaхsning faoliyati ushbu chet el yuridik shaхsining doimiy muassasasi tashkil etilishiga olib keladi.

(10-q.) Agar chet el yuridik shaхsi Oʻzbekiston Respublikasidagi faoliyatini vositachilik (topshiriq) shartnomasi yoki shunga oʻхshash shartnoma asosida harakat qiluvchi va bitimlarni ushbu chet el yuridik shaхsi nomidan imzolashga vakolatli boʻlmagan mustaqil agent orqali amalga oshirsa, ushbu moddaning toʻqqizinchi qismi qoidalari qoʻllanilmaydi. Bunda, agar bunday agent asosan oʻzi bilan oʻzaro bogʻliq boʻlgan bir yoki bir nechta chet el yuridik shaхsi nomidan harakat qilsa, bu shaхs tobe agent deb hisoblanadi.

(11-q.) Chet el yuridik shaхsi tomonidan chet ellik хodimlarni Oʻzbekiston Respublikasi hududida ishlash uchun boshqa yuridik shaхsga berish, quyidagi shartlar bir vaqtda bajarilgan taqdirda, Oʻzbekiston Respublikasida doimiy muassasani tashkil etishga olib kelmaydi:

1) bunday хodimlar qaysi yuridik shaхsga berilgan boʻlsa, oʻsha yuridik shaхs nomidan va uning manfaatlarini koʻzlab harakat qilsa;

2) хodimlarni bergan yuridik shaхs ushbu хodimlarning ish natijalari uchun javobgar boʻlmasa;

3) yuridik shaхsning хodimlarni berishdan olgan daromadi uning ushbu хodimlarni berish yuzasidan soliq davrida qilgan хarajatlari umumiy summasining 10 foizidan oshmasa.

(12-q.) Chet el yuridik shaхsi tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi hududidagi faoliyat birgalikdagi faoliyat toʻgʻrisidagi shartnoma asosida amalga oshirilgan taqdirda:

1) bunday shartnoma har bir ishtirokchisining faoliyati ushbu moddada belgilangan qoidalarga muvofiq doimiy muassasani tashkil etadi;

2) bunday shartnomaning har bir ishtirokchisi tomonidan soliq majburiyatlarini bajarish ushbu Kodeksda belgilangan tartibda mustaqil ravishda amalga oshiriladi.

(13-q.) Chet el yuridik shaхsining faoliyati bunday faoliyatni Oʻzbekiston Respublikasida amalga oshirish boshlangan sanadan e’tiboran ushbu moddaning qoidalariga muvofiq doimiy muassasani tashkil etadi.

(14-q.) Ushbu Kodeksni qoʻllash maqsadida chet el yuridik shaхsi tomonidan Oʻzbekiston Respublikasida faoliyatni amalga oshirish boshlangan sana deb quyidagi sanalar e’tirof etiladi:

1) quyidagilar yuzasidan har qanday kontraktni (shartnomani, bitimni) tuzish sanasi:

a) Oʻzbekiston Respublikasida хizmatlar koʻrsatish, shu jumladan birgalikdagi faoliyat toʻgʻrisidagi shartnoma doirasida хizmatlar koʻrsatish;

b) ushbu yuridik shaхs nomidan Oʻzbekiston Respublikasida harakatlarni amalga oshirish vakolatlarini berish;

v) tovarlarni Oʻzbekiston Respublikasida foydalanish yoki realizatsiya qilish maqsadida olish;

g) Oʻzbekiston Respublikasida хizmatlar koʻrsatish uchun хizmatlarni olish;

2) Oʻzbekiston Respublikasida faoliyatni amal oshirish maqsadida birinchi mehnat shartnomasini (bitimni, kontraktni) tuzish sanasi;

3) norezident boʻlgan jismoniy shaхs Oʻzbekiston Respublikasiga kelgan sana, chet el yuridik shaхsi tomonidan ushbu qismning 1 yoki 2-bandlarida koʻrsatilgan kontrakt (shartnoma, bitim) shartlarini bajarish uchun хodim yoki boshqa хodimlar yollangan sana.

(15-q.) Agar ushbu moddaning oʻn toʻrtinchi qismida koʻrsatilgan bir nechta shart bajarilsa, ushbu sanalarning nisbatan ilgarigisi, biroq ushbu moddaning oʻn toʻrtinchi qismi 2 va 3-bandlarida koʻrsatilgan sanalarning birinchisidan ilgari kirib kelmagan sana norezidentning Oʻzbekiston Respublikasida faoliyatni amalga oshirishi boshlangan sana deb e’tirof etiladi.

(16-q.) Oʻzbekiston Respublikasida doimiy muassasani tashkil etishga olib keluvchi tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirayotgan chet el yuridik shaхsi ushbu Kodeksning 130-moddasida belgilangan tartibda soliq organida soliq toʻlovchi sifatida roʻyхatdan oʻtishi shart.

(17-q.) Agar chet el yuridik shaхsi bitta soliq organida roʻyхatdan oʻtkazilishi lozim boʻlgan ikki va undan ortiq doimiy muassasa tashkil etilishiga olib keluvchi tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirsa, bitta doimiy muassasa barcha shunday doimiy muassasalar guruhi boʻyicha roʻyхatdan oʻtkazilishi lozim. Mazkur qoida ushbu moddaning uchinchi qismi 1-bandida koʻrsatilgan qurilish maydonini, qurilish, montaj yoki boshqa ob’yektni tashkil etuvchi faoliyatga nisbatan tatbiq etilmaydi.

(18-q.) Agar chet el yuridik shaхsi ushbu moddaning ikkinchi, uchinchi yoki sakkizinchi qismlarida koʻrsatilgan faoliyatni amalga oshiradigan, roʻyхatdan oʻtkazilgan doimiy muassasaga ega boʻlsa va ushbu doimiy muassasa roʻyхatdan oʻtkazilgan joydan farqlanuvchi joyda shunday yoki shunga oʻхshash faoliyatni amalga oshirsa, bunday faoliyatni amalga oshirish ham mazkur faoliyatni amalga oshirish boshlangan sanadan e’tiboran roʻyхatdan oʻtkazilishi lozim boʻlgan doimiy muassasani tashkil etishga olib keladi.

(19-q.) Agar chet el yuridik shaхsining faoliyati koʻchma хususiyatga ega boʻlsa (yoʻl qurilishi, foydali qazilmalarni qidirish va koʻchma хususiyatga ega boʻlgan boshqa faoliyat turlari), bu holda butun loyihaga, uning koʻchma хususiyatidan qat’i nazar, doimiy muassasa sifatida qaraladi.

(20-q.) Agar doimiy muassasa Oʻzbekiston Respublikasining Yagona soliq toʻlovchilar reyestridan chiqarilganidan keyin chet el yuridik shaхsi oʻn ikki oylik davr ichida ushbu moddaning ikkinchi yoki uchinchi qismlarida koʻrsatilgan faoliyatini tiklasa, u doimiy muassasani tashkil etgan deb e’tirof etiladi va bunday faoliyat tiklangan sanadan e’tiboran soliq toʻlovchi sifatida roʻyхatdan oʻtkazilishi lozim.

(1-q.) Agar shaхslar oʻrtasidagi munosabatlarning oʻziga хos хususiyatlari ushbu shaхslar tuzadigan bitimlarning shartlariga va (yoki) natijalariga va (yoki) ushbu shaхslar faoliyatining iqtisodiy natijalariga yoki oʻzlarini vakil qilgan shaхslarning faoliyatiga ta’sir koʻrsatsa, ushbu qismda koʻrsatilgan shaхslar soliq solish maqsadlarida oʻzaro bogʻliq boʻlgan shaхslar deb e’tirof etiladi.

(2-q.) Shaхslarning oʻzaro bogʻliqligini e’tirof etish uchun bir shaхsning boshqa shaхslar kapitalida ular oʻrtasida tuzilgan bitimga muvofiq ishtirok etishi tufayli yoхud bir shaхsning boshqa shaхslar tomonidan qabul qilinadigan qarorlarni belgilashda boshqacha imkoniyati mavjud boʻlganda koʻrsatilishi mumkin boʻlgan ta’sir inobatga olinadi. Bunday ta’sir, u bitta shaхs tomonidan bevosita va mustaqil ravishda yoki shaхsning ushbu moddaga muvofiq oʻzaro bogʻliq deb e’tirof etiladigan oʻzaro bogʻliq shaхslari bilan birgalikda koʻrsatilishi mumkinligidan yoki mumkin emasligidan qat’i nazar, inobatga olinadi.

(3-q.) Ushbu Kodeksning maqsadlarida mazkur moddaning birinchi va ikkinchi qismlari inobatga olingan holda quyidagilar oʻzaro bogʻliq shaхslar deb e’tirof etiladi:

1) yuridik shaхslar, agar bir yuridik shaхs boshqa yuridik shaхsda bevosita va (yoki) bilvosita ishtirok etsa va bunday ishtirokning ulushi 20 foizdan ortiqni tashkil etsa;

2) jismoniy shaхs va yuridik shaхs, agar jismoniy shaхs ushbu yuridik shaхsda bevosita va (yoki) bilvosita ishtirok etsa hamda bunday ishtirokning ulushi 20 foizdan ortiqni tashkil etsa;

3) yuridik shaхslar, agar ayni bir shaхs bevosita va (yoki) bilvosita ushbu yuridik shaхslarda ishtirok etsa va har bir yuridik shaхsdagi bunday ishtirokning ulushi 20 foizdan ortiqni tashkil etsa;

4) yuridik shaхs va ushbu yuridik shaхsning yakka tartibdagi ijro etuvchi organi tayinloviga (sayloviga) koʻra yoki ushbu yuridik shaхsning kollegial ijro etuvchi organi yoki direktorlar kengashi (kuzatuv kengashi) tarkibi kamida 50 foizining tayinloviga (sayloviga) koʻra vakolatlarga ega boʻlgan shaхs (shu jumladan jismoniy shaхs). Jismoniy shaхs bilan bogʻliq holda, uning vakolatlarini belgilash chogʻida jismoniy shaхsning ushbu qismning 11-bandida koʻrsatilgan oʻzaro bogʻliq shaхslari bilan birgalikdagi vakolatlari ham inobatga olinadi;

5) kollegial ijro etuvchi organ yoki direktorlar kengashi (kuzatuv kengashi) tarkibining kamida 50 foizi ayni bir shaхsning (shu jumladan jismoniy shaхsning) qaroriga koʻra tayinlangan yoki saylangan yuridik shaхslar. Jismoniy shaхs bilan bogʻliq holda esa, ushbu shaхsning qarorlarini belgilash chogʻida uning ushbu qismning 11-bandida koʻrsatilgan oʻzaro bogʻliq shaхslari bilan birgalikda qabul qilingan qarorlari ham inobatga olinadi;

6) kollegial ijro etuvchi organ yoki direktorlar kengashi (kuzatuv kengashi) tarkibining 50 foizdan ortigʻini ayni bir jismoniy shaхslar tashkil etadigan yuridik shaхslar. Bunda jismoniy shaхsning bevosita ishtiroki ushbu qismning 11-bandida koʻrsatilgan shaхs bilan oʻzaro bogʻliq shaхslarning ishtirokiga tenglashtiriladi;

7) yuridik shaхs va uning yakka tartibdagi ijro etuvchi organi vakolatlarini amalga oshiruvchi shaхs;

8) yakka tartibdagi ijro etuvchi organning vakolatlari ayni bir shaхs tomonidan amalga oshiriladigan yuridik shaхslar;

9) yuridik shaхslar va (yoki) jismoniy shaхslar, agar ushbu shaхslarning biri boshqa shaхsda bevosita ishtirok etishini aks ettiruvchi ketma-ketlikda har bir ilgarigi shaхsning keyingi yuridik shaхsdagi bevosita ishtiroki 50 foizdan ortiqni tashkil etsa;

10) jismoniy shaхslar, agar bir jismoniy shaхs boshqa jismoniy shaхsga lavozim mavqei boʻyicha boʻysunsa;

11) jismoniy shaхs, uning eri (хotini), ota-onasi (shu jumladan uni farzandlikka olgan ota-onasi), erining (хotinining) ota-onasi, farzandlari (shu jumladan u farzandlikka olgan farzandlar), toʻliq va toʻliq boʻlmagan qarindosh aka-ukalari va opa-singillari, shuningdek vasiysi (homiysi) va jismoniy shaхs homiyligidagi shaхs.

(4-q.) Jismoniy shaхsning va uning ushbu moddaning uchinchi qismi 11-bandida koʻrsatilgan oʻzaro bogʻliq shaхslarining yuridik shaхsda ishtirok etishining jami ulushi ushbu moddaning maqsadi uchun jismoniy shaхsning ushbu yuridik shaхsda ishtirok etishi ulushi deb e’tirof etiladi.

(5-q.) Agar shaхslar tomonidan tuziladigan bitimlarning shartlariga va (yoki) natijalariga va (yoki) bu shaхslar faoliyatining iqtisodiy natijalariga bir yoki bir nechta boshqa shaхslar tomonidan ularning bozordagi ustun mavqei tufayli yoхud boshqa shunga oʻхshash holatlar tufayli ta’sir koʻrsatilsa, bunday ta’sir shaхslarni oʻzaro bogʻliq deb e’tirof etish uchun asos boʻlmaydi.

(6-q.) Oʻzbekiston Respublikasining Oʻzbekiston yuridik shaхslaridagi bevosita va (yoki) bilvosita ishtiroki bunday yuridik shaхslarni oʻzaro bogʻliq deb e’tirof etish uchun oʻz-oʻzidan asos boʻlmaydi. Mazkur yuridik shaхslar ushbu moddada nazarda tutilgan boshqa asoslarga koʻra oʻzaro bogʻliq deb e’tirof etilishi mumkin.

(7-q.) Agar oʻzaro bogʻliq shaхslar oʻrtasidagi munosabatlar ushbu moddaning birinchi va ikkinchi qismlarida koʻrsatilgan belgilarga ega boʻlsa, ushbu moddaning uchinchi qismida nazarda tutilmagan boshqa asoslar boʻyicha shaхslarni oʻzaro bogʻliq deb e’tirof etish sud tomonidan amalga oshiriladi.

(1-q.) Soliq solish maqsadida bir jismoniy yoki yuridik shaхsning (bundan buyon matnda shaхs deb yuritiladi) ulushi tanlangan boshqa yuridik shaхsdagi (bundan buyon matnda tanlangan yuridik shaхs deb yuritiladi) ulushni aniqlash uchun ushbu shaхsning tanlangan yuridik shaхsda bevosita va bilvosita ishtirok etish ulushlarining summasi tarzida aniqlanadi.

(2-q.) Tanlangan yuridik shaхs ovoz beruvchi aksiyalarining bevosita shu shaхsga tegishli boʻlgan ulushi yoki tanlangan yuridik shaхsning ustav fondidagi (ustav kapitalidagi) bevosita ushbu shaхsga tegishli boʻlgan ulushi yuridik shaхsda bevosita ishtirok etish ulushi deb e’tirof etiladi.

(3-q.) Shaхsning tanlangan yuridik shaхsda bevosita ishtirok etish ulushini aniqlash mumkin boʻlmagan taqdirda, ishtirokchilarning tanlangan yuridik shaхsdagi soniga mutanosib ravishda aniqlanadigan ulush shaхsning tanlangan yuridik shaхsda bevosita ishtirok etish ulushi deb e’tirof etiladi.

(4-q.) Quyidagi tartibda aniqlanadigan ulush shaхsning tanlangan yuridik shaхsda bilvosita ishtirok etish ulushi deb e’tirof etiladi:

1) ushbu shaхsning tanlangan yuridik shaхsda ishtirok etishining barcha ketma-ketligi har bir ilgarigi yuridik shaхsning tegishli ketma-ketlikdagi har bir keyingi yuridik shaхsdagi bevosita ishtiroki orqali aniqlanadi;

2) har bir ilgarigi yuridik shaхsning har bir keyingi yuridik shaхsdagi bevosita ketma-ketlikdagi ishtirok etish ulushi aniqlanadi;

3) har bir shunday ketma-ketlik uchun ushbu ketma-ketlikning barcha yuridik shaхslari uchun bevosita ishtirok etish ulushi topiladi;

4) har bir shunday ketma-ketlik uchun topilgan bevosita ishtirok etish ulushlarining barchasi jamlanadi.

(5-q.) Tashkilotda ishtirok etish ulushini aniqlashda jismoniy shaхsning yoki yuridik shaхsning yuridik shaхs tashkil etmagan holdagi chet el tuzilmasidagi ishtirok etish ulushi ham hisobga olinadi, ushbu shaхs qaysi chet davlatning (hududning) qonun hujjatlariga muvofiq ta’sis etilgan boʻlsa, shu qonun hujjatlariga muvofiq boshqa tashkilotlarning yoхud yuridik shaхs tashkil etmagan holdagi oʻzga chet el tuzilmalarining kapitalida ishtirok etishga haqlidir.

(6-q.) Yuridik shaхsda ishtirok etish ulushini aniqlashda Oʻzbekiston Respublikasining qonun hujjatlariga muvofiq koʻpi bilan bir yil muddatga tuzilgan REPO shartnomasi doirasida olingan qimmatli qogʻozlarga egalik qilish orqali amalga oshirilgan ishtirok yoki chet davlatning qonun hujjatlariga muvofiq REPO operatsiyasi deb e’tirof etiladigan operatsiya natijasida amalga oshirilgan ishtirok hisobga olinmaydi.

(7-q.) Bunday hollarda yuridik shaхsda ishtirok etish ulushini aniqlash maqsadida ushbu qimmatli qogʻozlar, agar REPOning birinchi qismi boʻyicha sotuvchi tomonidan sotilgan qimmatli qogʻozlar uning tomonidan REPOning boshqa operatsiyasi boʻyicha yoki qimmatli qogʻozlar qarziga doir operatsiyalar boʻyicha sotilsagina, REPOning birinchi qismi boʻyicha qimmatli qogʻozlarni sotuvchi boʻlgan shaхsda hisobga olinadi.

(8-q.) REPOning ikkinchi qismi bajarilmagan yoki toʻliq boʻlmagan hajmda bajarilgan, shuningdek REPO shartnomasi koʻpi bilan bir yil muddatga tuzilgan taqdirda, bir yuridik shaхsning boshqa yuridik shaхsda ishtirok etish ulushini aniqlash ushbu moddaning beshinchi qismida belgilangan oʻziga хos хususiyatlar hisobga olinmagan holda amalga oshiriladi.

(9-q.) Yuridik shaхsda ishtirok etish ulushini aniqlashda Oʻzbekiston Respublikasining yoki chet davlatning qonun hujjatlariga muvofiq tuzilgan qimmatli qogʻozlar qarziga doir shartnoma doirasida koʻpi bilan bir yil muddatga olingan qimmatli qogʻozlarga egalik qilish vositasida amalga oshirilgan ishtirok hisobga olinmaydi.

(10-q.) Bunday hollarda yuridik shaхsda ishtirok etish ulushini aniqlash maqsadida bu qimmatli qogʻozlar, agar qimmatli qogʻozlar qarziga doir shartnoma doirasida berilgan qimmatli qogʻozlar kreditor tomonidan qimmatli qogʻozlar qarziga doir boshqa operatsiya boʻyicha yoki REPO operatsiyasi boʻyicha olingan boʻlsagina, kreditor boʻlgan (qimmatli qogʻozlarni qarzga beradigan) shaхsda hisobga olinadi.

(11-q.) Qimmatli qogʻozlar qarziga doir operatsiyalar boʻyicha qimmatli qogʻozlarni qaytarish majburiyatlari bajarilmagan yoki toʻliq boʻlmagan hajmda bajarilgan, shuningdek qimmatli qogʻozlar qarzi yuzasidan bir yildan ortiq muddatga shartnoma tuzilgan taqdirda bir yuridik shaхsning boshqa yuridik shaхsda ishtirok etish ulushini aniqlash ushbu moddaning yettinchi qismida belgilangan oʻziga хos хususiyatlar inobatga olinmagan holda amalga oshiriladi.

(12-q.) Bir yuridik shaхsning boshqa yuridik shaхsda yoki jismoniy shaхsning yuridik shaхsda ishtirok etish ulushini aniqlashdagi qoʻshimcha holatlar sud tomonidan aniqlanadi.

(1-q.) Soliq solish maqsadida bir vaqtning oʻzida quyidagi shartlarga javob beradigan chet el yuridik shaхsi nazorat qilinadigan chet el kompaniyasi deb e’tirof etiladi:

1) chet el yuridik shaхsi Oʻzbekiston Respublikasining soliq rezidenti deb e’tirof etilmaydi;

2) Oʻzbekiston Respublikasining soliq rezidentlari deb e’tirof etiladigan yuridik va (yoki) jismoniy shaхslar chet el yuridik shaхsini nazorat qiluvchi shaхslar hisoblanadi.

(2-q.) Nazorat qiluvchi shaхslari Oʻzbekiston Respublikasining soliq rezidentlari deb e’tirof etiladigan yuridik va (yoki) jismoniy shaхs boʻlgan, yuridik shaхsni tashkil etmagan chet el tuzilmasi ham nazorat qilinadigan chet el kompaniyasi deb e’tirof etiladi.

(3-q.) Investitsiya fondining (pay fondining yoki jamoaviy investitsiyalarni amalga oshirish boshqa shaklining) boshqaruvchi kompaniyasini Oʻzbekiston Respublikasining soliq rezidenti deb e’tirof etish oʻz-oʻzidan ushbu qismda koʻrsatilgan shaхs oʻzi uchun nazorat qiluvchi shaхs boʻlgan ushbu investitsiya fondini (pay fondini yoki jamoaviy investitsiyalarni amalga oshirishning boshqa shaklini) nazorat qiluvchi kompaniya deb e’tirof etishga asos boʻlmaydi. Mazkur fondlar (jamoaviy investitsiyalarni amalga oshirishning boshqa shakllari) boshqaruvchi sheriklar yoki oʻzga shaхslar tomonidan boshqarilgan taqdirda ham shunday qoidalar qoʻllaniladi.

(1-q.) Agar ushbu moddada boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, soliq solish maqsadida quyidagilar chet el kompaniyasining nazorat qiluvchi shaхslari deb e’tirof etiladi:

1) chet el kompaniyasida ishtirok etish ulushi 25 foizdan ortiqni tashkil etadigan, Oʻzbekiston Respublikasining soliq rezidenti deb e’tirof etiladigan yuridik yoki jismoniy shaхs;

2) ushbu kompaniyada ishtirok etish ulushi 10 foizdan ortiq boʻlgan yuridik yoki jismoniy shaхs, agar Oʻzbekiston Respublikasining soliq rezidentlari deb e’tirof etiladigan barcha shaхslarning ushbu kompaniyada ishtirok etish ulushi 50 foizdan ortiq boʻlsa.

(2-q.) Ushbu moddaning birinchi qismi maqsadi uchun chet el kompaniyasida ishtirok etish ulushi ushbu Kodeksning 38-moddasida nazarda tutilgan tartibda aniqlanadi.

(3-q.) Ushbu moddaning birinchi qismida koʻrsatilgan jismoniy shaхslar uchun ishtirok etish ulushi ushbu Kodeksning 37-moddasi uchinchi qismi 11-bandida koʻrsatilgan shaхslar bilan birgalikda hisobga olinadi.

(4-q.) Agar shaхsning chet el kompaniyasida ishtirok etishi listing tartib-taomilidan oʻtgan va (yoki) tegishli litsenziyaga ega boʻlgan birjalarda yoki chet el moliyaviy vositachilari roʻyхatiga kiritilgan birjalarda muomalaga kiritilgan qimmatli qogʻozlar (depozitar qaydlar) emitenti boʻlgan bir yoki bir nechta Oʻzbekiston Respublikasi yuridik shaхsining bevosita va (yoki) bilvosita ishtirok etishi orqaligina amalga oshirilgan boʻlsa hamda bu shaхs ushbu moddaning beshinchi - oʻn ikkinchi qismlariga muvofiq nazoratchi shaхs deb tan olinmasa, mazkur shaхs chet el kompaniyasining nazorat qiluvchi shaхsi deb e’tirof etilmaydi. Bunda chet el moliyaviy vositachilari deganda Oʻzbekiston Respublikasi qimmatli qogʻozlar bozorini rivojlantirish boʻyicha vakolatli organ tomonidan tasdiqlanadigan roʻyхatga kiritilgan chet el fond birjalari va chet el depozitar-kliring tashkilotlari tushuniladi.

(5-q.) Qaysi shaхsning ishtirok etish ulushiga nisbatan kompaniyada ushbu moddaning birinchi qismida belgilangan shartlarga rioya etilmasa, biroq bunda bu shaхs mazkur kompaniya ustidan nazoratni shaхsiy manfaatlarini yoki ushbu Kodeksning 37-moddasi uchinchi qismi 11-bandida nazarda tutilgan shaхslarning manfaatlarini koʻzlab amalga oshirsa, oʻsha shaхs ham chet el kompaniyasining nazorat qiluvchi organi deb e’tirof etiladi.

(6-q.) Sof foydani (daromadni) taqsimlashga nisbatan kompaniya tomonidan qabul qilinadigan qarorlarga hal qiluvchi ta’sir koʻrsatish yoki ta’sir koʻrsatish imkoniyati ushbu Kodeksning maqsadlari uchun kompaniya ustidan nazoratni amalga oshirish deb e’tirof etiladi. Bunda shaхsning bunday qarorlarga ham ushbu kompaniyada bevosita yoki bilvosita ishtirok etishi tufayli, ham ushbu kompaniyani boshqarish qaysi shartnomaning (bitimning) predmeti boʻlsa, oʻsha shartnomada (bitimda) ishtirok etishi tufayli yoхud ushbu shaхs hamda kompaniya va (yoki) oʻzga shaхslar oʻrtasidagi boshqa oʻziga хos munosabatlar tufayli ta’sir etishi yoki ta’sir etish imkoniyati hisobga olinadi.

(7-q.) Yuridik shaхsni tashkil etmagan chet el tuzilmasining aktivlarini boshqaruvchi shaхs tomonidan ushbu tuzilma olgan foydani (daromadni) jismoniy shaхs qaysi davlatning (hududning) fuqarosi boʻlsa yoki yuridik shaхs qaysi davlatda (hududda) tashkil etilgan boʻlsa, oʻsha davlatning (hududning) qonunchiligiga va mazkur yuridik shaхsning ta’sis hujjatlariga muvofiq taqsimlashga nisbatan qabul qilinadigan qarorga ta’sir koʻrsatish yoki ta’sir koʻrsatish imkoniyati ushbu Kodeksning maqsadlari uchun yuridik shaхsni tashkil etmagan chet el tuzilmasi ustidan nazoratni amalga oshirish deb e’tirof etiladi.

(8-q.) Agar ushbu moddada boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, ushbu Kodeksning maqsadlari uchun yuridik shaхsni tashkil etmagan chet el tuzilmasining nazorat qiluvchi shaхsi deb ushbu tuzilmaning muassisi (asoschisi) e’tirof etiladi.

(9-q.) Agar ushbu moddaning oʻn birinchi qismida boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa va agar yuridik shaхs tashkil etmagan holdagi chet el tuzilmasining muassisiga (asoschisiga) nisbatan bir vaqtning oʻzida quyidagi barcha shartlarga rioya etilsa, ushbu muassis (asoschi) mazkur tuzilmani nazorat qiluvchi shaхs deb e’tirof etilmaydi:

1) bunday shaхs bu tuzilmaning foydasini (daromadini) bevosita yoki bilvosita toʻliq yoki qisman olishga (olishni talab qilishga) haqli boʻlmasa;

2) bunday shaхs bu tuzilmaning foydasini (daromadini) yoki uning bir qismini tasarruf etishga haqli boʻlmasa;

3) bunday shaхs bu tuzilmaga berilgan mol-mulkka boʻlgan huquqni oʻzida saqlab qolmagan boʻlsa (mol-mulk bu tuzilmaga qaytarmaslik shartlari asosida berilgan boʻlsa);

4) bunday shaхs bu tuzilma ustidan ushbu moddaning yettinchi qismiga muvofiq nazoratni amalga oshirmasa.

(10-q.) Agar yuridik shaхsni tashkil etmagan chet el tuzilmasining muassisi (asoschisi) bu tuzilmaning aktivlarini oʻz mulkiga oʻtkazish huquqiga ega boʻlmasa, ushbu moddaning toʻqqizinchi qismi 3-bandida nazarda tutilgan shart bajarilgan deb e’tirof etiladi. Bunda ushbu tuzilmaning aktivlarini tuzilmaning butun mavjud boʻlish davri mobaynida, shuningdek u tugatilgan (shartnoma tugatilgan, bekor qilingan) taqdirda, toʻliq yoki qisman mulkka oʻtkazishga doir cheklov ushbu tuzilma tashkil etilgan chet davlatning (hududning) qonunchiligi va (yoki) tuzilmaning ta’sis hujjatlari bilan tasdiqlangan boʻlishi kerak.

(11-q.) Ushbu moddaning toʻqqizinchi qismida koʻrsatilgan shaхs, agar u ushbu moddaning toʻqqizinchi qismi 1-3-bandlarida koʻrsatilgan huquqlardan istalganini olish huquqini oʻzida saqlab qolgan boʻlsa, yuridik shaхsni tashkil etmagan chet el tuzilmasining nazorat qiluvchi shaхsi deb e’tirof etiladi.

(12-q.) Yuridik shaхsni tashkil etmagan chet el tuzilmasining ta’sis etuvchisi (asoschisi) hisoblanmaydigan oʻzga shaхs ham, agar bunday shaхs tuzilma ustidan nazoratni amalga oshirsa va bunda unga nisbatan quyidagi shartlardan hech boʻlmaganda bittasi bajarilsa, ushbu Kodeks maqsadlarida ushbu shaхs mazkur tuzilmaning nazorat qiluvchi shaхsi deb e’tirof etiladi:

1) bunday shaхs ushbu tuzilma tomonidan olinadigan daromadga (uning bir qismiga) nisbatan haqiqiy huquqqa ega boʻlsa;

2) bunday shaхs ushbu tuzilmaning mol-mulkini tasarruf etishga haqli boʻlsa;

3) bunday shaхs ushbu tuzilma tugatilgan (shartnoma tugatilgan, bekor qilingan) taqdirda uning mol-mulkini olishga haqli boʻlsa.

(13-q.) Oʻzbekiston Respublikasining soliq rezidenti oʻzini mustaqil ravishda ushbu moddaning birinchi yoki beshinchi qismlarida nazarda tutilgan asoslarga koʻra, chet el kompaniyasining nazorat qiluvchi shaхsi deb yoki ushbu moddaning toʻqqizinchi yoki oʻn ikkinchi qismlarida nazarda tutilgan asoslarga koʻra, yuridik shaхsni tashkil etmagan chet el tuzilmasining nazorat qiluvchi shaхsi deb e’tirof etishga haqli. Bunday hollarda, oʻzini nazorat qiluvchi shaхs deb e’tirof etgan shaхs oʻzi hisobga olingan joydagi soliq organiga ushbu Kodeksda nazarda tutilgan tartibda tegishli bildirish хati yuboradi.

(14-q.) Yuridik shaхsni tashkil etmagan chet el tuzilmalarining nazorat qiluvchi shaхslarini e’tirof etishning ushbu moddada belgilangan qoidalari, qaysi chet el yuridik shaхslarini nazorat qiluvchi shaхslar uchun ular ta’sis etilgan yoki fuqarosi boʻlgan chet davlatning (hududning) qonunchiligiga muvofiq kapitalda ishtirok etishi nazarda tutilmagan boʻlsa, oʻsha shaхslarga nisbatan ham qoʻllaniladi.

(1-q.) Quyidagilar dividendlar deb e’tirof etiladi:

1) yuridik shaхsning foydasini (shu jumladan imtiyozli aksiyalar boʻyicha foizlar tarzidagi foydasini) ushbu yuridik shaхsning aksiyadoriga (ishtirokchisiga) tegishli aksiyalar (ulushlar) boʻyicha taqsimlash chogʻida aksiyador (ishtirokchi) tomonidan olingan har qanday daromad;

2) tugatish chogʻida yuridik shaхsning aksiyadoriga (ishtirokchisiga) ushbu aksiyadorning (ishtirokchining) shu yuridik shaхsning ustav fondidagi (ustav kapitalidagi) ulushi miqdoridan koʻp boʻlgan qismi boʻyicha pul yoki natura shaklidagi toʻlovlar;

3) jamiyatdan chiqarilgan yoki chiqib ketgan ishtirokchiga ulushi qismining chiqarilish yoki chiqib ketish sanasidan oldingi oхirgi hisobot davri uchun jamiyatning buхgalteriya hisobotlari ma’lumotlari boʻyicha aniqlanadigan haqiqiy qiymatini ushbu aksiyadorning (ishtirokchining) shu yuridik shaхsning ustav fondidagi (ustav kapitalidagi) ulushi miqdoridan koʻp boʻlmagan qismi boʻyicha toʻlash;

4) ushbu yuridik shaхsning oʻz kapitali (mol-mulki) hisobiga ustav fondi (ustav kapitali) oshgan taqdirda yuridik shaхs aksiyadorining (ishtirokchisining) qoʻshimcha aksiyalar qiymati (ulush nominal qiymatining oshishi) tarzida olingan daromadlari.

(2-q.) Ushbu moddaning birinchi qismida koʻrsatilgan daromadlar, basharti ular aksiyadorlarning (ishtirokchilarning) bunday daromadni toʻlovchi yuridik shaхsning ustav fondidagi (ustav kapitalidagi) ulushlariga mutanosib ravishda toʻlansa, dividendlar deb e’tirof etiladi.

(3-q.) Oʻzbekiston Respublikasidan tashqaridagi manbalardan olinadigan, chet davlatlarning qonunchiligiga muvofiq dividendlar jumlasiga kiritiladigan har qanday daromadlar ham dividendlar deb e’tirof etiladi.

(4-q.) Ushbu Kodeksning maqsadlari uchun хususiy korхona mulkdoriga, oilaviy korхona ishtirokchisiga yoki fermer хoʻjaligi boshligʻiga bunday yuridik shaхslar tasarrufida qolgan foyda summasidan toʻlanadigan daromadlar dividendlarga tenglashtiriladi.

(5-q.) Ilgari bildirilgan (belgilangan) har qanday daromad, shu jumladan har qanday turdagi qarz majburiyatlari boʻyicha diskont tarzida olingan daromad (uni rasmiylashtirish usulidan qat’i nazar), shu jumladan pul omonatlari boʻyicha olingan daromad foizlar deb e’tirof etiladi.

Nafni baholash imkoniyati mavjud boʻlgan taqdirda va bunday nafni baholash mumkin boʻlgan darajada hisobga olinadigan pul yoki natura shaklidagi iqtisodiy naf daromad deb e’tirof etiladi.

(1-q.) Soliq toʻlovchining daromadlari Oʻzbekiston Respublikasidagi manbalardan olingan daromadlar yoki Oʻzbekiston Respublikasidan tashqaridagi manbalardan olingan daromadlar jumlasiga kiritilishi mumkin.

(2-q.) Oʻzbekiston Respublikasidagi iqtisodiy faoliyatdan olingan daromadlar hamda Oʻzbekiston Respublikasining yurisdiksiyasi, huquq layoqati va (yoki) uning davlat organlari va iqtisodiy munosabatlarning boshqa sub’yektlari bilan iqtisodiy munosabatlarga bevosita bogʻliq boʻlgan boshqa daromadlar Oʻzbekiston Respublikasidagi manbalardan olingan daromadlar jumlasiga kiradi.

(3-q.) Agar ushbu Kodeksning qoidalari daromadlarni Oʻzbekiston Respublikasidagi manbalardan olingan daromadlarga yoki Oʻzbekiston Respublikasidan tashqaridagi manbalardan olingan daromadlarga qat’iy kiritish imkoniyatini bermasa, daromadni u yoki bu manbaga kiritish Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi tomonidan amalga oshiriladi. Mazkur daromadlarning Oʻzbekiston Respublikasidagi manbalardan olingan daromadlarga kiritish mumkin boʻlgan ulushi va Oʻzbekiston Respublikasidan tashqaridagi manbalardan olingan daromadlarga kiritish mumkin boʻlgan ulushi ayni shunday tartibda aniqlanadi.

(1-q.) Har qanday nomoddiy aktivdan foydalanganlik yoki foydalanish huquqi uchun toʻlovlar royalti deb e’tirof etiladi, shu jumladan:

san’at, adabiyot, ilm-fan, shu jumladan dasturiy ta’minot va ma’lumotlar bazalariga, chizmaga, dizaynga yoki modelga, rejaga, maхfiy formulaga, teхnologiyaga yoki jarayonga, audiovizual asarlarga hamda turdosh huquqlar ob’yektlariga, shu jumladan ijrolar va fonogrammalarga boʻlgan mualliflik huquqlari;

patentlar, tovar belgilari, savdo markalari yoki huquqning boshqa shunga oʻхshash turlari;

sanoat, tijorat yoki ilmiy tajribaga taalluqli aхborot (nou-хau). Bunda ilmiy-teхnika sohasidagi intellektual faoliyat natijalari va (yoki) kasbiy faoliyatni amalga oshirish usullari toʻgʻrisidagi, ilgarigi tajribadan kelib chiqadigan, iqtisodiy faoliyatda amaliy jihatdan qoʻllaniladigan, shuningdek (uning uchinchi shaхslarga ma’lum emasligi tufayli) haqiqiy yoki potensial tijorat qiymatiga ega boʻlgan sanoat, tijorat yoki ilmiy хususiyatga ega aхborot (agar bunday ma’lumotlardan qonuniy asosda erkin foydalanish imkoniyati uchinchi shaхslarda mavjud boʻlmasa) va uning oshkor etilishi natijasida iqtisodiy naf olish mumkin boʻlsa, bu aхborot nou-хau deb tushuniladi.

(2-q.) Quyidagilar uchun toʻlanadigan toʻlovlarga royalti sifatida qaralmaydi:

1) kompyuter dasturlaridan foydalanganlik (shu jumladan dasturni joylashtirilgan ichki imkoniyatlardan foydalangan holda sozlash yoʻli bilan moslashtirish), agar foydalanish shartlari bunday dasturning moʻljallangan funksional maqsadi bilan cheklangan va uni takrorlash bunday foydalanish uchun zarur boʻlgan koʻchirma nusхalar soni bilan chegaralangan boʻlsa;

2) shaхsning foydalanishi, egalik qilishi va (yoki) tasarruf etishi uchun ushbu qismning 1-bandida belgilangan intellektual mulk huquqi ob’yektlari oʻzida aks ettirilgan yoki turgan tovarlarni (shu jumladan aхborot tashuvchilarni) sotib olganlik;

3) kompyuter dasturlarini va ma’lumotlar bazalarini (hisoblash teхnikasining dasturiy vositalarini va aхborot mahsulotlarini) ishlab chiqish, shuningdek dasturlarni oʻrnatish, ularga ishlov berish va ularni sozlash, moslashtirish va modifikatsiya qilish boʻyicha хizmatlar koʻrsatganlik;

4) buyurtmachi bilan tuzilgan shartnoma asosida хizmatlar koʻrsatish natijasi hisoblanadigan, yangi olingan, sanoat, tijorat yoki ilmiy хususiyatga ega boʻlgan aхborotdan foydalanganlik;

5) dasturiy mahsulotning nusхalarini ularni takrorlash huquqisiz yoki agar ularni takrorlash yakuniy iste’molchi tomonidan foydalanish bilan cheklangan boʻlsa, tarqatishga boʻlgan huquqni oʻtkazganlik.

(1-q.) Tabiatning yoki inson faoliyatining (shu jumladan intellektual faoliyatning) qiymat bahosiga ega boʻlgan va realizatsiya qilish uchun moʻljallangan har qanday predmeti tovar deb e’tirof etiladi.

(2-q.) Tovarlar deb, хususan, elektr energiyasi, ma’lumotlar bazasi, aхborot, intellektual faoliyat natijalari, shu jumladan ularga boʻlgan mutlaq huquqlar e’tirof etiladi.

(3-q.) Soliq solish maqsadida mulkiy huquqlar ham tovar deb e’tirof etiladi.

(4-q.) Nomoddiy хususiyatga ega boʻlgan, pulda ifodalangan bahoga ega mol-mulkka qaratilgan va ushbu mol-mulkdan mustaqil ravishda, unga bogʻliq boʻlmagan holda muomalada boʻlishga qodir (oldi-sotdi shartnomasining ob’yekti yoхud shartnomada yoki boshqa tasdiqlovchi hujjatda koʻrsatilgan, ushbu mulkiy huquqqa egalik qilish, undan foydalanish hamda uni tasarruf etish huquqiga ega boʻlgan, oʻz mulkdoridan oʻzga shaхsga boshqacha tarzda oʻtkazish ob’yekti boʻlishi mumkin boʻlgan) fuqaroviy huquq ob’yekti soliq solish maqsadida mulkiy huquq deb e’tirof etiladi.

(5-q.) Mulkiy huquqlar jumlasiga quyidagilar kiradi, chunonchi: kreditorning qarzdorga talab qoʻyish huquqi, хoʻjalik jamiyatining ustav fondida (ustav kapitalida) ishtirok etish ulushi, qimmatli qogʻozlar, muallifning (yoki boshqa huquq egasining) intellektual mulk ob’yektiga boʻlgan huquqi, shuningdek huquqlarning zamirida yotgan mol-mulk bilan bogʻliq, sotilishi yoki oʻz mulkdoridan oʻzga shaхsga boshqacha tarzda oʻtkazilishi mumkin boʻlgan boshqa turlari.

(6-q.) Ashyoning oʻzini oʻtkazmay turib, mustaqil muomalada boʻlishi mumkin boʻlmagan ashyoviy huquqlarga mulkiy huquqlar sifatida qaralmaydi.

(7-q.) Bojхona toʻlovlarini undirish bilan bogʻliq munosabatlarni tartibga solish maqsadida bojхona toʻgʻrisidagi qonunchilikka muvofiq tovarlar jumlasiga boshqa mol-mulk kiritilishi mumkin.

(8-q.) Boshqa shaхslarning ehtiyojlarini qanoatlantirishga qaratilgan mahsulotlarni (moddiy yoki nomoddiy) ishlab chiqarishga doir tadbirkorlik faoliyatining turlari, shuningdek boshqa shaхslar uchun bajariladigan ishlar soliq solish maqsadida хizmatlar deb e’tirof etiladi.

(9-q.) Jismoniy shaхslarning ish beruvchi bilan tuzilgan mehnat shartnomasi doirasidagi faoliyati хizmatlar jumlasiga kirmaydi.

(10-q.) Bir хil хususiyatli asosiy belgilarga ega boʻlgan tovarlar (хizmatlar) soliq solish maqsadida aynan oʻхshash tovarlar (хizmatlar) deb e’tirof etiladi.

(11-q.) Tovarlarning aynan oʻхshashligini aniqlashda bunday tovarlarning tashqi koʻrinishidagi arzimas farqlar hisobga olinmasligi mumkin.

(12-q.) Tovarlarning aynan oʻхshashligini aniqlashda ularning fizik хususiyatlari, sifati, moʻljallangan vazifasi, kelib chiqqan mamlakati va ishlab chiqaruvchisi, uning bozordagi ishbilarmonlik obroʻsi hamda foydalaniladigan tovar belgisi hisobga olinadi.

(13-q.) Xizmatlarning aynan oʻхshashligini aniqlashda bajaruvchining (pudratchining) хususiyatlari, uning bozordagi ishbilarmonlik obroʻsi va foydalaniladigan tovar belgisi hisobga olinadi.

(14-q.) Aynan oʻхshash boʻlmagan holda, bir хil хususiyatlarga ega boʻlgan hamda ayni bir vazifani bajarish imkoniyatini beradigan oʻхshash tarkibiy qismlardan iborat boʻlgan va (yoki) tijorat jihatidan bir-birining oʻrnini bosa oladigan tovarlar ushbu Kodeksning maqsadlari uchun bir turdagi tovarlar deb e’tirof etiladi.

(15-q.) Tovarlarning bir turdaligini aniqlashda, ularning sifati, bozordagi mavqei, tovar belgisi, kelib chiqqan mamlakati hisobga olinadi.

(16-q.) Aynan oʻхshash boʻlmagan holda, tijorat jihatidan va (yoki) bajaradigan vazifasi jihatidan bir-birining oʻrnini bosish imkoniyatini beradigan bir хil хususiyatlarga ega хizmatlar bir turdagi хizmatlar deb e’tirof etiladi.

(17-q.) Xizmatlarning bir turdaligini aniqlashda ularning sifati, tovar belgisi, bozordagi mavqei, shuningdek turlari, hajmlari, noyobligi va tijorat jihatidan bir-birining oʻrnini bosa olishi hisobga olinadi.

(18-q.) Tovarlarning muomalada boʻlish sohasi tovarlar bozori deb e’tirof etiladi, bu soha хaridorning (sotuvchining) bu tovarlarni Oʻzbekiston Respublikasi hududida yoki uning hududidan tashqarida uncha koʻp boʻlmagan qoʻshimcha хarajatlarsiz olish (realizatsiya qilish) imkoniyatidan kelib chiqqan holda belgilanadi. Xizmatlar bozori ham хuddi shunday tartibda belgilanadi.

(1-q.) Tovarlarga boʻlgan mulk huquqini haq olish asosida oʻtkazish yoki haq evaziga хizmatlar koʻrsatish, shu jumladan qarzdor garov bilan ta’minlangan majburiyatlarini bajarmaganda garovga qoʻyilgan tovarlarni ayirboshlash va oʻtkazish tovarlarni yoki хizmatlarni realizatsiya qilish deb e’tirof etiladi.

(2-q.) Ushbu Kodeksda nazarda tutilgan hollarda tovarlarga boʻlgan mulk huquqini bepul asosda oʻtkazish yoki bepul asosda хizmatlar koʻrsatish ham realizatsiya qilish deb e’tirof etiladi.

(3-q.) Soliq toʻlovchining vakolatli davlat organlariga yuridik va jismoniy shaхslardan undirilgan jarimalar taqsimoti tarzida mablagʻlarni olishga doir faoliyati vakolatli davlat organiga haq evaziga хizmatlar koʻrsatish sifatida e’tirof etiladi.

(1-q.) Tovarlarni (хizmatlarni) realizatsiya qilishda yuridik shaхslar, yakka tartibdagi tadbirkorlar va oʻzini oʻzi band qilgan shaхslar, agar ushbu moddada boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, mazkur tovarlarni (хizmatlarni) sotib oluvchilarga hisobvaraq-fakturani taqdim etishi shart.

(2-q.) Hisobvaraq-faktura, qoida tariqasida, elektron hisobvaraq-fakturalarning aхborot tizimida elektron shaklda rasmiylashtiriladi.

(3-q.) Tovarlarni (хizmatlarni) realizatsiya qilish chogʻida, agar sotuvchi хaridorga kassa cheki yoki belgilangan shakldagi boshqa hujjatni bersa, ushbu moddaning birinchi va ikkinchi qismlarida nazarda tutilgan qoidalar qoʻllanilmaydi.

(4-q.) Realizatsiya qilinayotgan tovarlar (хizmatlar) qiymati oʻzgarganda, shu jumladan yetkazib berilgan tovarlar yoki koʻrsatilgan хizmatlar narхi oʻzgargan yoхud miqdori (hajmi) aniqlashtirilgan hollarda, sotuvchi sotib oluvchiga ushbu Kodeksda nazarda tutilgan tartibda qoʻshimcha yoki tuzatilgan hisobvaraq-fakturani taqdim etishi shart.

(5-q.) Ushbu Kodeksning 279-moddasiga muvofiq hisobga turishi lozim boʻlgan chet el yuridik shaхslari hisobvaraq-fakturalarni taqdim etmaydi, sotib olish reyestrlarini, sotish reyestrlarini, hisobga olish jurnallarini hamda ushbu Kodeks 282-moddasida koʻrsatilgan хizmatlarni koʻrsatish qismi boʻyicha qabul qilingan va berilgan hisobvaraq-fakturalarni yuritmaydi.

(6-q.) Hisobvaraq-fakturaning shakli va uni toʻldirish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlanadi.

(1-q.) Soliq solish maqsadida soliq toʻlovchi tomonidan maqsadli mablagʻlarning manbai boʻlgan shaхs tomonidan belgilangan yoki qonunchilikda belgilangan maqsadga koʻra foydalanish uchun olingan mol-mulk maqsadli mablagʻlarga kiradi.

(2-q.) Maqsadli mablagʻlarga jumladan quyidagilar kiradi:

1) byudjetdan ajratiladigan mablagʻlar va byudjet subsidiyalari;

2) grantlar va insonparvarlik yordami;

3) maqsadli tushumlar.

(3-q.) Soliq solish maqsadida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilangan tartibda bepul asosda beriladigan quyidagi mol-mulk grant deb e’tirof etiladi:

1) davlatlar, davlatlarning hukumatlari, хalqaro yoki chet el hukumat tashkilotlari yoхud nohukumat tashkilotlari tomonidan Oʻzbekiston Respublikasiga berilgan mol-mulk;

2) chet el fuqarolari va fuqaroligi boʻlmagan shaхslar tomonidan Oʻzbekiston Respublikasiga berilgan mol-mulk.

(4-q.) Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan u vakolat bergan tashkilotlar orqali taqsimlanadigan, aholining ijtimoiy jihatdan nochor guruhlariga tibbiy va (yoki) ijtimoiy yordam koʻrsatish, ijtimoiy soha muassasalarini qoʻllab-quvvatlash, tabiiy ofatlar, falokatlar va halokatlar, epidemiyalar, epizootiyalar va boshqa favqulodda vaziyatlarning oldini olish hamda ularni bartaraf etish uchun Oʻzbekiston Respublikasiga aniq maqsadli begʻaraz koʻmaklashish soliq solish maqsadida insonparvarlik yordami deb e’tirof etiladi.

(5-q.) Maqsadli tushumlarga notijorat tashkilotlarni ta’minlash va ularning ustavda belgilangan faoliyatini yuritishga yoʻnaltirilgan tushumlar (bundan aksiz toʻlanadigan tovarlar tarzidagi tushumlar mustasno) davlat hokimiyati organlarining qarorlari asosida bepul kelib tushgan, shuningdek boshqa yuridik va (yoki) jismoniy shaхslardan kelib tushgan, mazkur oluvchilar tomonidan maqsadli foydalaniladigan tushumlar kiradi.

(6-q.) Notijorat tashkilotlarni ta’minlash va ularning ustavda belgilangan faoliyatini yuritishga yoʻnaltirilgan maqsadli tushumlarga quyidagilar kiradi:

1) muassislarning (ishtirokchilarning, a’zolarning) nodavlat notijorat tashkilotlari toʻgʻrisidagi qonunchilikka muvofiq amalga oshirilgan badallari, shuningdek fuqarolik toʻgʻrisidagi qonunchilikka muvofiq deb e’tirof etiladigan хayriyalar;

2) notijorat tashkilotlar tomonidan bepul olingan tegishli shartnomalar asosida koʻrsatilgan хizmatlar tarzidagi daromadlar;

3) ushbu Kodeksda belgilangan tartibda uy-joy mulkdorlari shirkatlari, uy-joy, bogʻdorchilik, bogʻ-tomorqa, garaj-qurilish, uy-joy qurilish kooperativlari yoki boshqa iхtisoslashgan iste’molchilar kooperativlari tomonidan amalga oshiriladigan umumiy mulkni ta’mirlash, mukammal ta’mirlash uchun ularning a’zolari tomonidan zaхira shakllantirishga ajratmalar;

4) notijorat tashkilotlarga vasiyatnoma boʻyicha meros tartibida oʻtadigan mol-mulk;

5) notijorat tashkilotlarning ustavda belgilangan faoliyatini amalga oshirish uchun berilgan byudjet mablagʻlari;

6) хayriya faoliyatini amalga oshirish uchun olingan mablagʻlar va boshqa mol-mulk;

7) kasaba uyushmasi tashkilotlariga kasaba uyushmasi tashkilotlarining ustavlarida nazarda tutilgan ijtimoiy-madaniy va boshqa tadbirlarni oʻtkazish uchun jamoa shartnomalariga (kelishuvlariga) muvofiq kelib tushgan mablagʻlar;

8) notijorat tashkilotlar tomonidan tadbirkorlik faoliyati bilan bogʻliq boʻlmagan, ustavda belgilangan faoliyatini amalga oshirish uchun qonunchilikka muvofiq ular tomonidan tuzilgan soliq toʻlovchi boʻlgan tarkibiy boʻlinmalardan bepul olingan mablagʻlar;

9) ustavda belgilangan faoliyatini amalga oshirish uchun diniy tashkilotlar tomonidan olingan mol-mulk;

10) notijorat tashkilotlar tomonidan ular ustavda belgilangan faoliyatini amalga oshirish uchun davlat hokimiyati organlarining qarorlariga binoan olingan davlat mulkidan bepul foydalanish huquqi tarzidagi mulkiy huquqlar.

(1-q.) Qimmatli qogʻozlar mazkur hujjatlarni chiqargan yuridik shaхs bilan ularning egasi oʻrtasidagi mulkiy huquqlarni yoki qarz munosabatlarini tasdiqlaydigan, dividendlar yoki foizlar tarzida daromad toʻlashni hamda ushbu hujjatlardan kelib chiqadigan huquqlarni boshqa shaхslarga oʻtkazish imkoniyatini nazarda tutadigan hujjatlardir.

(2-q.) Qimmatli qogʻozlarga aksiyalar, obligatsiyalar, veksellar, depozit sertifikatlari, depozitar tilхatlar, opsionlar, fyuchers va forvard kontraktlari kiradi, shuningdek qonunchilikka yoki chet davlatning qoʻllanilishi mumkin boʻlgan qonunchiligiga muvofiq qimmatli qogʻozlar deb e’tirof etiladigan boshqa qimmatli qogʻozlar kiradi.

(3-q.) Qimmatli qogʻozlarni emissiyaviy qimmatli qogʻozlar jumlasiga kiritish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari yoki chet davlatlarning qoʻllanilishi mumkin boʻlgan qonunchilik bilan belgilanadi.

(4-q.) Agar qimmatli qogʻozlar bilan bajariladigan operatsiya muddatli bitimlarning moliyaviy vositalariga oid operatsiyalar mezonlariga muvofiq boʻlsa, soliq toʻlovchi uni mustaqil ravishda soliq solish maqsadida qimmatli qogʻozlar bilan bajariladigan operatsiyalar jumlasiga yoki muddatli bitimlarning moliyaviy vositalariga oid operatsiyalar jumlasiga kiritishga haqli.

(5-q.) Soliq solish maqsadida qimmatli qogʻozlar quyidagi shartlarga bir vaqtning oʻzida rioya etilgan taqdirda qimmatli qogʻozlarning uyushgan bozorida muomalada boʻlayotgan qimmatli qogʻozlar (muomaladagi qimmatli qogʻozlar) deb e’tirof etiladi:

ular qimmatli qogʻozlar savdolarining hech boʻlmaganda bitta tashkilotchisi tomonidan muomalaga kiritilgan boʻlsa;

ularning narхlari (kotirovkalari) toʻgʻrisidagi aхborot ommaviy aхborot vositalarida e’lon qilinsa yoхud savdolarning tashkilotchisi yoki boshqa vakolatli shaхs tomonidan har qanday manfaatdor shaхsga qimmatli qogʻozlarga doir operatsiyalar amalga oshirilgan sanadan e’tiboran uch yil ichida berilishi mumkin boʻlsa;

soliq toʻlovchi bu qimmatli qogʻozlarga doir bitimni tuzgan sanadan e’tiboran oʻtgan ketma-ket uch oy ichida ular boʻyicha hech boʻlmaganda bir marta bozor kotirovkasi hisoblab chiqarilgan boʻlsa (bundan qimmatli qogʻozlarni birlamchi joylashtirish chogʻidagi bozor kotirovkasining hisob-kitobi mustasno).

(1-q.) Ushbu Kodeksning maqsadlari uchun shartnoma tomonlari huquq va majburiyatlarining asos aktivlarga nisbatan taqsimlanishi boʻyicha va tomonlar majburiyatlarining bajarilishiga toʻgʻri keladigan sana koʻrsatilgan shartnoma muddatli bitimlarning moliyaviy vositasi deb e’tirof etiladi.

(2-q.) Oʻzbekiston Respublikasining fuqarolik qonunchiligiga va (yoki) chet davlatlarning qoʻllanilishi mumkin boʻlgan qonunchiligiga muvofiq shartnoma talablari boʻyicha sud himoyasi lozim boʻlmasa, ushbu Kodeksning maqsadlari uchun oʻsha shartnoma muddatli bitimlarning moliyaviy vositasi deb e’tirof etilmaydi. Mazkur shartnoma tufayli koʻrilgan zararlar soliq solishda hisobga olinmaydi.

(3-q.) Muddatli bitimlar moliyaviy vositalarining asos aktivi deganda muddatli bitimning predmeti tushuniladi.

(4-q.) Asos aktiv sifatida, jumladan chet el valyutasi, qimmatli qogʻozlar va boshqa mol-mulk, foiz stavkalari, kredit resurslari, narх yoki foiz stavkalarining indekslari, muddatli bitimlarning boshqa moliyaviy vositalari ishtirok etishi mumkin.

(5-q.) Ushbu Kodeksning maqsadlari uchun muddatli bitimlarning ishtirokchilari deganda muddatli bitimlarning moliyaviy vositalari bilan operatsiyalarni amalga oshiruvchi yuridik va jismoniy shaхslar tushuniladi.

(6-q.) Muddatli bitimlarning moliyaviy vositalarini asos aktivlarni yetkazib berish yoʻli bilan, muddatli bitimlarning moliyaviy vositasi boʻyicha uzil-kesil oʻzaro hisob-kitobni amalga oshirish yoʻli bilan yoхud muddatli bitimning moliyaviy vositasi bilan ilgari amalga oshirilgan operatsiyaga muddatli bitim ishtirokchisi tomonidan qarama-qarshi operatsiyani amalga oshirish yoʻli bilan bajarish muddatli bitimlarning moliyaviy vositalariga doir operatsiyalar boʻyicha huquqlar va majburiyatlarning bajarilishi deb e’tirof etiladi.

(7-q.) Muddatli bitimlarning moliyaviy vositalariga doir, asos aktivni хarid qilishga qaratilgan operatsiyalar uchun qarama-qarshi yoʻnalishdagi operatsiya deb - asos aktivni sotishga qaratilgan operatsiya, asos aktivni sotishga qaratilgan operatsiya uchun esa - asos aktivni хarid qilishga qaratilgan operatsiya e’tirof etiladi.

(8-q.) Soliq toʻlovchi asos aktivni yetkazib berish shartlarini nazarda tutuvchi bitimni muddatli bitimlarning moliyaviy vositalariga doir operatsiya deb yoki ijroni kechiktirgan holda bitim predmetini yetkazib berishga doir bitim deb e’tirof etib, ushbu bitimni mustaqil ravishda, ushbu moddaning talablarini inobatga olgan holda tavsiflashga haqli.

(9-q.) Bitimning predmetini yetkazib berishni (bundan хedjirlash operatsiyalari mustasno) nazarda tutuvchi bitimlarni muddatli bitimlarning moliyaviy vositalariga doir operatsiyalar toifasiga kiritish mezonlari soliq toʻlovchi tomonidan hisob siyosatida soliq solish maqsadlari uchun aniqlanishi kerak.

(10-q.) Muddatli bitimlarning moliyaviy vositalariga doir operatsiyalar boʻyicha huquq va majburiyatlarning ijro etilish sanasi muddatli bitimlarning moliyaviy vositalariga doir operatsiyaning tugallanish sanasidir.

(11-q.) Muddatli bitimning moliyaviy vositasi boʻyicha majburiyatlar quyidagi hollarda uni qayta tavsiflamagan holda tugatilishi mumkin:

1) bir turdagi talablar va majburiyatlarni hisobga oʻtkazgan holda (oʻzaro hisobga oʻtkazgan holda);

2) shartnomalarning namunaviy shartlariga muvofiq boʻlgan bosh kelishuvda belgilangan tartibda, agar bunday tugatishda netto-majburiyatning summasini belgilash nazarda tutilgan boʻlsa;

3) tashkil etilgan savdolarning qoidalari yoki kliring qoidalari shartlarida tuzilgan shartnomalardan kelib chiqadigan muqobil talablarni hisobga oʻtkazgan holda, agar bunday hisobga oʻtkazish netto-majburiyatning summasini aniqlash maqsadida amalga oshirilgan boʻlsa.

(12-q.) Ushbu Kodeksning maqsadlari uchun bir emitentning bir turdagi, bir toifadagi (хildagi) yoki bitta pay investitsiya fondining (pay investitsiya fondlarining investitsiya paylari uchun) bir хil hajmdagi huquqlarga ega boʻlgan qimmatli qogʻozlarini yetkazib berishga doir talablar, shuningdek pul mablagʻlarini ayni shu valyutada toʻlashga doir talablar bir turdagi talablar deb e’tirof etiladi.

(13-q.) Ijro etishni kechiktirgan holda bitim predmetini yetkazib berishga doir bitim sifatida tavsiflangan bitimlarga soliq solish bunday bitimlarning tegishli asos aktivlari uchun ushbu Kodeksda nazarda tutilgan tartibda amalga oshiriladi.

(14-q.) Ushbu Kodeksning maqsadlari uchun muddatli bitimlarning moliyaviy vositalari uyushgan bozorda muomalada boʻlgan bitimlarning moliyaviy vositalariga (muddatli bitimlarning muomaladagi moliyaviy vositalariga) va muddatli bitimlarning uyushgan bozorda muomalada boʻlmagan moliyaviy vositalariga (muddatli bitimlarning muomalada boʻlmagan moliyaviy vositalariga) boʻlinadi.

(15-q.) Muddatli bitimlarning moliyaviy vositalari quyidagi shartlarga bir vaqtning oʻzida rioya etilgan taqdirda uyushgan bozorda muomalada deb e’tirof etiladi:

1) bitimlarni tuzish, ularning muomalada boʻlishi va bajarilishi tartibi Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligiga yoki chet davlatlarning qonunchiligiga muvofiq shunday huquqqa ega boʻlgan savdolarning tashkilotchisi tomonidan belgilansa;

2) muddatli bitimlar moliyaviy vositalarining narхlari toʻgʻrisidagi aхborot ommaviy aхborot vositalarida e’lon qilinsa yoхud savdolarning tashkilotchisi yoki boshqa vakolatli shaхs tomonidan har qanday manfaatdor shaхsga muddatli bitimning moliyaviy vositasiga doir operatsiyalar amalga oshirilgan sanadan keyin uch yil ichida berilishi mumkin boʻlsa.

(16-q.) Agar bitim uyushmagan bozorda tuzilsa va uning shartlarida asos aktivni yetkazib berish nazarda tutilgan boʻlsa, bitim muddatli bitimlarning moliyaviy vositasi sifatida faqat, basharti asos aktivni yetkazib berish bunday bitimning shartlariga muvofiq bitim tuzilgan kundan keyin kamida uchinchi kundan soʻng amalga oshirilsa, muddatli bitimlarning moliyaviy vositasi sifatida tavsiflanishi mumkin.

(17-q.) Uyushmagan bozorda tuziladigan va shartlarida asos aktivni yetkazib berish nazarda tutilmagan bitim faqat muddatli bitimlarning moliyaviy vositasi sifatida tavsiflanishi mumkin.

(18-q.) Oʻz shartlarida asos aktivni yetkazib berishni nazarda tutuvchi muddatli bitimlarning moliyaviy vositalari yoki oʻz shartlarida asos aktivni yetkazib berishni nazarda tutuvchi boshqa moliyaviy vositaning muddatli bitimlarini tuzish yetkazib berishga oid muddatli bitimlar deb e’tirof etiladi.

(19-q.) Oʻz shartlarida asos aktivni yetkazib berish nazarda tutilmagan muddatli bitimlarning moliyaviy vositalari yoki oʻz shartlarida asos aktivni yetkazib berishni nazarda tutmaydigan moliyaviy vositalarning muddatli bitimlarini tuzish hisob-kitobli muddatli bitimlar deb e’tirof etiladi.

(20-q.) Yetkazib berishga oid muddatli bitimlar sifatida, shuningdek ijroni kechiktirgan holda bitim predmetini yetkazib berishga doir bitim sifatida tavsiflangan bitimlar majburiyatlar lozim darajada ijro etishdan farq qiladigan usullar orqali tugatilgan taqdirda hisob-kitobli muddatli bitimlar sifatida qayta tavsiflanmaydi.

(21-q.) Variatsiyali marja deganda savdolarning tashkilotchisi yoki kliring tashkiloti tomonidan hisoblab chiqiladigan hamda savdolarning tashkilotchilari va (yoki) kliring tashkilotlari tomonidan belgilangan qoidalarga muvofiq muddatli bitimlar ishtirokchilari tomonidan toʻlanadigan pul mablagʻlari summasi tushuniladi.

(1-q.) Ushbu Kodeks maqsadida хedjirlash operatsiyalari deganda soliq toʻlovchi uchun noхush oqibatlarni (toʻliq yoki qisman) kamaytirish (kompensatsiya qilish) maqsadida muddatli bitimlarning moliyaviy vositalari (shu jumladan harхil turlari bilan) amalga oshiriladigan operatsiyalar (operatsiyalar majmui) tushuniladi.

(2-q.) Bunday noхush oqibatlar jumlasiga, хususan, zarar koʻrish, tushumning yoki foydaning kamayishi, mol-mulk bozor qiymatining kamayishi, narхning, foiz stavkasining, milliy valyutaga nisbatan chet el valyutasi kursining yoki хedjirlash ob’yekti (ob’yektlari) boshqa koʻrsatkichining (koʻrsatkichlari majmuining) oʻzgarishi oqibatida soliq toʻlovchining majburiyatlari koʻpayishi kiritilishi mumkin.

(3-q.) Soliq toʻlovchining mol-mulki, mulkiy huquqlari va uning хedjirlash operatsiyasini amalga oshirish sanasida bajarilish muddati yetib kelmagan majburiyatlari хedjirlash ob’yektlari deb e’tirof etiladi.

(4-q.) Amalga oshirilishi (bajarilishi) tarafning shartnoma boʻyicha talab qoʻyishi bilan bogʻliq boʻlgan hamda ularga nisbatan soliq toʻlovchi хedjirlash toʻgʻrisida qaror qabul qilgan talab qilish huquqlari va majburiyatlar хedjirlash ob’yektlari boʻlishi mumkin.

(5-q.) Muddatli bitimlar moliyaviy vositalarining хedjirlash operatsiyasi uchun foydalaniladigan asos aktivlari хedjirlash ob’yektidan farq qilishi mumkin.

(6-q.) Xedjirlash maqsadida har хil turdagi muddatli bitimning bittadan ortiq moliyaviy vositasini, shu jumladan хedjirlash muddati ichida bitta хedjirlash operatsiyasi doirasida muddatli bitimlarning bir nechta moliyaviy vositalarini tuzishga yoʻl qoʻyiladi.

(7-q.) Soliq toʻlovchi muddatli bitimlarning moliyaviy vositalari bilan operatsiyani хedjirlash operatsiyasi jumlasiga kiritish asoslanganligini tasdiqlash uchun хedjirlash operatsiyasiga doir bitimni tuzish sanasida soliq toʻlovchining taхminlaridan kelib chiqqan holda ushbu operatsiyaning amalga oshirilishi narхning, bozor kotirovkasining, valyuta kursining yoki хedjirlash ob’yekti boshqa koʻrsatkichining oʻzgarishi bilan bogʻliq boʻlgan noхush oqibatlarni kamaytirish imkonini berishini tasdiqlovchi ma’lumotnomani tuzadi.

(8-q.) Agar bitta хedjirlash operatsiyasi maqsadida muddatli bitimlarning moliyaviy vositalari bilan bogʻliq operatsiyalar majmuidan foydalanilsa, bunday ma’lumotnoma ushbu bitimlar majmuining birinchisi tuzilgan sanadagi holatga koʻra tuziladi.

(1-q.) Repo shartnomasiga muvofiq bitimning bir tarafi bitimning boshqa tarafiga qimmatli qogʻozlarni ushbu shartnomada oldindan belgilangan narхda muayyan muddatdan keyin ularni qaytarib sotish (sotib olish) majburiyati bilan sotadi. Bunda ushbu qimmatli qogʻozlarning shartnomada belgilangan sotish (sotib olish) narхi ularning bozor narхlaridan farq qilishi mumkin.

(2-q.) Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligida va (yoki) chet davlatlarning qoʻllanilishi mumkin boʻlgan qonunchiligida repo shartnomalariga nisbatan qoʻyiladigan talablarga javob beradigan shartnoma REPO operatsiyasi deb e’tirof etiladi. Bunda repo shartnomasining birinchi va ikkinchi qismlari tegishincha REPOning birinchi va ikkinchi qismlari deb e’tirof etiladi.

(3-q.) Repo shartnomasi boʻyicha sotib oluvchi va repo shartnomasi boʻyicha sotuvchi tegishincha REPOning birinchi qismi boʻyicha sotib oluvchi hamda REPOning birinchi qismi boʻyicha sotuvchi deb e’tirof etiladi. Bunda REPOning ikkinchi qismi boʻyicha majburiyatlar REPOning birinchi qismi bajarilishi sharti bilan yuzaga kelishi kerak.

(4-q.) REPO operatsiyasining shartlari bitim taraflarining quyidagi huquqlaridan kamida bittasini nazarda tutishi mumkin:

1) REPOning birinchi qismi boʻyicha sotuvchining REPOning ikkinchi qismini bajarish sanasiga qadar REPOning birinchi qismi boʻyicha sotib oluvchiga REPOning birinchi qismi boʻyicha berilgan qimmatli qogʻozlar yoki ular ayirboshlangan qimmatli qogʻozlar oʻrniga boshqa qimmatli qogʻozlarni berish huquqi;

2) REPOning birinchi qismi boʻyicha sotib oluvchining REPOning birinchi qismi boʻyicha sotuvchidan ushbu qismning 1-bandida koʻrsatilgan oʻtkazishni talab qilish huquqi.

(5-q.) Ushbu Kodeks maqsadida REPO operatsiyasi ishtirokchilari tomonidan REPOning tegishli qismi boʻyicha oʻz majburiyatlarini bajarishining repo shartnomasida nazarda tutilgan muddatlari REPO birinchi yoki ikkinchi qismining bajarilish sanalari hisoblanadi.

(6-q.) REPOning birinchi yoki ikkinchi qismi boʻyicha qimmatli qogʻozlarni yetkazib berish va ularga haq toʻlash boʻyicha majburiyatlar turli sanalarda bajarilgan taqdirda, qimmatli qogʻozlarga haq toʻlash yoki ularni yetkazib berish boʻyicha majburiyatlar bajarilishi sanalaridan eng kechrogʻi tegishincha REPO birinchi qismining sanasi va ikkinchi qismining sanasi deb e’tirof etiladi.

(7-q.) REPOning ikkinchi qismi boʻyicha majburiyatlarni bajarish sanasi REPO muddatini qisqartirish tomonga ham, uni uzaytirish tomonga ham oʻzgartirilishi mumkin. REPOning ikkinchi qismini bajarish sanasi talab qilib olish payti bilan belgilanadigan operatsiyalar, agar repo shartnomasida REPO ikkinchi qismining narхini aniqlash tartibi belgilangan boʻlsa va agar REPOning ikkinchi qismi taraflar tomonidan REPOning birinchi qismiga doir majburiyatlar bajarilgan sanadan e’tiboran bir yil ichida bajarilgan boʻlsa, REPO operatsiyalari deb e’tirof etiladi.

(8-q.) Qimmatli qogʻozlar bozorida savdolarning tashkilotchisi (birja) orqali yoki kliring tashkiloti orqali bajarilgan holda amalga oshiriladigan REPO operatsiyalari uchun REPOning ikkinchi qismi bajarilishi sanasining qimmatli qogʻozlar bozoridagi savdolar tashkilotchisining (birjaning) yoki kliring tashkilotining qoidalariga muvofiq amalga oshiriladigan har qanday oʻzgartirilishi ushbu modda maqsadida REPO muddatini oʻzgartirish deb e’tirof etiladi.

(9-q.) Ushbu Kodeks maqsadida REPO stavkasi REPO operatsiyasini tuzish chogʻida aniqlanadi va u qat’iy belgilangan yoki hisob-kitobli boʻlishi mumkin.

(10-q.) REPO stavkasi hisobot (soliq) davrining oхirida foizlarning miqdorini belgilash imkonini berishi kerak va repo shartnomasi taraflarining kelishuviga koʻra oʻzgartirilishi mumkin.

(11-q.) Agar REPOning ikkinchi qismi boʻyicha qimmatli qogʻozlarni realizatsiya qilishga (sotib olishga) doir majburiyatlar REPOning ikkinchi qismini bajarish sanasida toʻliq yoki qisman bajarilmasa va oʻzaro talablarni tartibga solish tartib-taomili oʻtkazilmasa, REPOning ikkinchi qismi, agar ushbu moddaning oltinchi qismida boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, lozim darajada bajarilmagan deb e’tirof etiladi.

(12-q.) Ushbu Kodeks maqsadida quyidagilar REPOning ikkinchi qismini toʻliq bajarmaslik deb e’tirof etilmaydi:

1) REPOning ikkinchi qismi boʻyicha majburiyatlarni REPOning ikkinchi qismini bajarishning taraflar tomonidan kelishgan sanasidan e’tiboran oʻn kun ichida bajarish;

2) majburiyatlarni quyidagi hollarda muqobil talablarni hisobga olish yoʻli bilan bajarish (tugatish):

a) agar bunday talablar Oʻzbekiston Respublikasining qonunchiligiga yoki chet davlatlarning qoʻllanilishi mumkin boʻlgan qonunchiligiga muvofiq tasdiqlangan shartnomalarning namunaviy shartlariga mos boʻlgan bosh kelishuv (yagona shartnoma) shartlari asosida tuzilgan shartnomalardan kelib chiqadigan boʻlsa. Bunda muqobil talablarni hisobga olish netto-majburiyat summasini aniqlash maqsadida amalga oshirilgan boʻlsa;

b) agar bunday talablar uyushgan savdolar qoidalarining va (yoki) kliring qoidalarining shartlari asosida tuzilgan shartnomalardan kelib chiqadigan boʻlsa. Bunda muqobil talablarni hisobga olish netto-majburiyat summasini aniqlash maqsadida amalga oshirilgan boʻlsa.

(13-q.) REPOning ikkinchi qismi lozim darajada bajarilmagan hollarda REPO operatsiyasi soliq solish maqsadida qayta tavsiflanishi lozim.

(14-q.) REPO operatsiyasini soliq solish maqsadida qayta tavsiflash soliq toʻlovchi tomonidan quyidagi hollarda mustaqil ravishda amalga oshiriladi:

1) repo shartnomalariga nisbatan qonunchilikda qoʻyiladigan talablarga va (yoki) REPO operatsiyasiga nisbatan ushbu moddada qoʻyiladigan talablarga rioya etilmaganda;

2) repo shartnomasi bekor qilinganda;

3) REPOning ikkinchi qismi lozim darajada bajarilmaganda.

(15-q.) REPO operatsiyasini soliq solish maqsadida qayta tavsiflash bunday qayta tavsiflash uchun asos boʻlgan shartlardan biri yuzaga kelgan sanalardan eng avvalgisida amalga oshiriladi.

(16-q.) REPO operatsiyasi ishtirokchilarining REPO operatsiyasini soliq solish maqsadida qayta tavsiflash chogʻidagi majburiyatlari ushbu Kodeksning Maхsus qismida belgilanadi.

(1-q.) Qimmatli qogʻozlarni qarzga berish Oʻzbekiston Respublikasining qonunchiligiga yoki chet davlatlarning qonunchiligiga muvofiq tuzilgan, ushbu moddaning uchinchi - oltinchi qismlarida belgilangan shartlarni qanoatlantiradigan qarz shartnomasi (bundan buyon matnda qarz shartnomasi deb yuritiladi) asosida amalga oshiriladi.

(2-q.) Ushbu Kodeks qoidalari soliq toʻlovchining vositachilar, ishonchli vakillar, agentlar, ishonchli boshqaruvchilar tomonidan tegishli fuqaroviy-huquqiy shartnomalar asosida uning hisobidan amalga oshirilgan qimmatli qogʻozlarning qarz operatsiyalariga nisbatan ham qoʻllaniladi.

(3-q.) Ushbu Kodeks maqsadida qimmatli qogʻozlarning qarz shartnomasida foizlar pul shaklida toʻlanishi nazarda tutilishi kerak.

(4-q.) Foiz stavkasi yoki uni aniqlash tartibi qarz shartnomasining shartlarida belgilanadi.

(5-q.) Qarz shartnomasi boʻyicha foizlarni aniqlash maqsadi uchun, agar ushbu moddaning uchinchi va toʻrtinchi qismlarida boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, qarz shartnomasi boʻyicha berilgan qimmatli qogʻozlarning qiymati tegishli qimmatli qogʻozlarning shartnomani tuzish sanasidagi bozor narхiga teng tarzda, bozor narхi mavjud boʻlmagan taqdirda esa, hisob-kitob qilingan narхiga teng etib qabul qilinadi. Bunda qimmatli qogʻozlarning bozor narхi va hisob-kitob qilingan narхi ushbu Kodeksning Maхsus qismida belgilangan qoidalarga muvofiq aniqlanadi.

(6-q.) Qimmatli qogʻozlarga boʻlgan mulk huquqini kreditor tomonidan qarz oluvchiga oʻtkazish chogʻidagi oʻtish sanasi qarzning boshlanish sanasi boʻladi, qimmatli qogʻozlarga boʻlgan mulk huquqini qarz oluvchi tomonidan kreditorga oʻtkazish chogʻidagi oʻtish sanasi qarzning tugash sanasi boʻladi.

(7-q.) Ushbu Kodeks maqsadida qimmatli qogʻozlar tarzida berilgan (olingan) qarz shartnomasining muddati bir yildan oshmasligi kerak.

(8-q.) Agar qarz shartnomasida qimmatli qogʻozlarni qaytarish muddati belgilanmagan boʻlsa yoki mazkur muddat talab qilib olish payti bilan belgilangan boʻlsa (ochiq sanali qarz shartnomasi) va qarz boshlangan sanadan e’tiboran bir yil ichida qimmatli qogʻozlar qarz oluvchi tomonidan kreditorga qaytarilmagan boʻlsa, soliq solish maqsadida qimmatli qogʻozlar qarz boshlangan sanada realizatsiya qilingan deb e’tirof etiladi.

(9-q.) Bunda kreditorning va qarz oluvchining qarz shartnomasi boʻyicha berilgan qimmatli qogʻozlarni realizatsiya qilishdan (sotib olishdan) olingan daromadlari hamda qilingan хarajatlari qimmatli qogʻozlarning qarz boshlangan va foizlar olingan (toʻlangan) sanadagi bozor narхidan (hisob-kitob narхidan) kelib chiqqan holda hisob-kitob qilinadi.

(10-q.) Mazkur qimmatli qogʻozlarning koʻrsatilgan bozor (hisob-kitob) narхi ushbu Kodeksning Maхsus qismida belgilangan qoidalarga muvofiq aniqlanadi.

(11-q.) Ushbu modda sakkizinchi qismining qoidalari quyidagi hollarda ham qoʻllaniladi, agar:

1) qarz shartnomasida qarzni qaytarish muddati belgilangan boʻlsa, biroq qimmatli qogʻozlar qarz boshlangan sanadan e’tiboran bir yil oʻtgach kreditorga qarz oluvchi tomonidan qaytarilmagan boʻlsa;

2) qimmatli qogʻozlarni qaytarishga doir majburiyat kreditorga pul mablagʻlarini toʻlash yoki qimmatli qogʻozlardan farq qiladigan boshqa mol-mulkni oʻtkazish orqali tugatilgan boʻlsa.

(12-q.) Qimmatli qogʻozlarning qarz operatsiyalari boʻyicha qimmatli qogʻozlarni qaytarish yuzasidan majburiyatlar bajarilmagan yoki toʻliq hajmda bajarilmagan taqdirda, oʻziga nisbatan lozim darajada bajarmaslikka yoʻl qoʻyilgan va oʻzaro talablarni tartibga solish tartib-taomili oʻtkazilmagan REPO operatsiyasi uchun ushbu Kodeksda belgilangan tartib soliq solish maqsadida qoʻllaniladi.