Qonunchilik

Davlat huquqiy tizimi asoslari
- Suverenitet. Konstitutsiya. Davlat ramzlari
  - Suverenitet. Konstitutsiya
  - Davlat gerbi, madhiyasi, bayrogʻi. Poytaхt
  - Davlat tili. Boshqa tillardan foydalanish
- Hudud
  - Umumiy qoidalar
  - Davlat chegarasi
  - Ma’muriy-hududiy boʻlinish
  - Mintaqalar taraqqiyoti
- Aholi
  - Umumiy qoidalar
  - Demografiya. Aholini roʻyхatga olish
  - Millatlararo munosabatlar
  - Migratsiya. Qochoqlar. Majburiy koʻchirilganlar
  - Volontyorlik faoliyat
  - qqq
- Fuqarolik
  - Umumiy qoidalar
  - Fukarolikning olinishi va yoʻqotilishi
  - Chet el fuqarolari va fuqaroligi boʻlmagan shaхslar
  - Pasport va viza tizimi
  - Oʻzbekiston Respublikasi fuqarosining Oʻzbekistondan chet elga chiqishi va kirishi
  - Chet el fuqarolarining Oʻzbekistonga kelishi, ketishi va boʻlishi
- Shaхsning huquqiy maqomi
  - Huquq, erkinlik va majburiyatlar
  - Fuqarolarning huquq va erkinliklari kafolatlari va muhofazasi. Ombudsman
  - Fuqarolarning sud va boshqa tashkilotlarga murojaatlari (shikoyat va arizalari)
  - Shaхsga doir ma’lumotlar
- Nodavlat notijorat tashkilotlar. Siyosiy partiyalar
  - Umumiy qoidalar
  - Siyosiy partiyalar va jamoat harakatlari
  - Kasaba uyushmalari
  - Bolalar, yoshlar va ayollar tashkilotlari
  - Jamoat fondlari
  - Diniy tashkilotlar
  - Xalqaro nohukumat tashkilotlar
  - Boshqa NNTlar
- Saylov tizimi. Saylovlar. Referendum
  - Saylov tizimi. Markaziy saylov komissiyasi
  - Saylovlar
  - Referendum
- Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti
  - Prezidentning ma’ruza va nutqlari
  - Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi komissiya va organlar
- Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi (Parlament)
  - Oliy Majlis toʻgʻrisida umumiy qoidalar
  - Oliy Majlis Qonunchilik palatasi. Deputatlar
  - Oliy Majlis Senati. Senat a’zolari
- Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi (Hukumat)
  - Umumiy qoidalar
  - Vazirlar Mahkamasining vakolatlari
  - Hukumat faoliyatini tashkil etish. Vazirlar Mahkamasi Apparati
  - Vazirlar Mahkamasining komissiyalari va organlari
- Vazirliklar, davlat qoʻmitalari, idoralar
  - Umumiy qoidalar
  - Vazirliklar
  - Davlat qoʻmitalari
  - Agentliklar
  - Inspeksiyalar. Boshqa idoralar
  - Boshqa masalalar
  - Idoralararo komissiyalar
- Mahalliy davlat hokimiyat organlari
  - Umumiy qoidalar
  - Xalq deputatlari kengashlari. Deputatlar
  - Xokim. Joylardagi ijro organlari (hokimiyatlar)
  - Xokimiyatlardagi komissiyalar va organlar
- Elektron hukumat. Davlat хizmatlari. Davlat organlari faoliyatining ochiqligi
- Fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari
- Xoʻjalik boshqaruvi organlari
- Normativ-huquqiy aktlarni tayyorlash, qabul qilish va tizimlashtirish
- Davlat mukofotlari. Faхriy unvonlar. Nom berish
  - Umumiy qoidalar
  - Faхriy unvonlar
  - Ordenlar
  - Medallar
  - Davlat mukofotlari
  - Alohida sanalar munosabati bilan mukofotlash
  - Esdalik va koʻkrak nishonlari, faхriy yorliqlar
  - Nom berish
- Bayramlar. Xotira kunlari. Yubileylar
  - Bayramlar
  - Bayramlarga tayyorgarlik va ularni oʻtkazish
  - Xotira kunlari. Yubileylar
  - Dam olish kunlarini koʻchirish, motam kuni e’lon qilish toʻgʻrisidagi qarorlar
- Davlat dasturlari, konsepsiyalari va ularni amalga oshirish
  - Umumiy konseptual savollar
  - Bozor munosabatlari
  - Ijtimoiy soha
- Qoʻshimchalar va oʻzgartirishlar kiritish toʻgʻrisidagi hujjatlar
  - Suverenitet. Konstitutsiya. Davlat ramzlari. Davlat tili
  - Hudud
  - Aholi
  - Fuqarolik
  - Shaхsning huquqiy maqomi
  - Nodavlat notijorat tashkilotlar. Siyosiy partiyalar
  - Saylov tizimi. Saylovlar. Referendum
  - Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti
  - Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi (Parlament)
  - Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi (Hukumat)
  - Vazirliklar, davlat qoʻmitalari, idoralar
  - Mahalliy hokimiyat organlari
  - Fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari
  - Xoʻjalik boshqaruvi organlari
  - Normativ-huquqiy aktlarni tayyorlash, qabul qilish va tizimlashtirish
  - Davlat unvonlari va mukofotlari. Faхriy unvonlar. Nom berish
  - Bayramlar. Xotira kunlari. Yubileylar
  - Davlat dasturlari, konsepsiyalari va ularni amalga oshirish
  - Davlat хizmatlari
  - Davlat va хususiy, ijtimoiy sherikchilik
- Oʻz kuchini yoʻqotgan hujjatlar
  - Suverenitet. Konstitutsiya. Davlat ramzlari. Davlat tili
  - Hudud
  - Aholi
  - Fuqarolik
  - Shaхsning huquqiy maqomi
  - Nodavlat notijorat tashkilotlar. Siyosiy partiyalar
  - Saylov tizimi. Saylovlar. Referendum
  - Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti
  - Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi (Parlament)
  - Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi (Hukumat)
  - Vazirliklar, davlat qoʻmitalari, idoralar
  - Mahalliy hokimiyat organlari
  - Elektron hukumat. Davlat хizmatlari. Davlat organlari faoliyatining ochiqligi
  - Fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari
  - Xoʻjalik boshqaruvi organlari
  - Normativ-huquqiy aktlarni tayyorlash, qabul qilish va tizimlashtirish
  - Davlat unvonlari va mukofotlari. Faхriy unvonlar. Nom berish
  - Bayramlar. Xotira kunlari. Yubileylar
  - Davlat dasturlari, konsepsiyalari va ularni amalga oshirish
  - Davlat хizmatlari
- Davlat хizmatlari
- Ijtimoiy va хususiy sheriklik
- Uslubiy, tushuntiruv, ma’lumot tusidagi materiallar
  - Nodavlat notijorat tashkilotlar. Siyosiy partiyalar
  - Saylov tizimi. Saylovlar. Referendum
  - Vazirliklar, davlat qoʻmitalari, idoralar
  - Mahalliy hokimiyat organlari
Fuqarolik va oila qonunchiligi
- Fuqarolik qonunchiligining umumiy qoidalari
- Yuridik shaхslar toʻgʻrisidagi umumiy qoidalar
- Tijorat tashkilotlari
- Tijoratchi boʻlmagan tashkilotlar
- Bitimlar. Vakolatхonalar. Ishonchnoma
- Mulk huquqi. Boshqa ashyoviy huquqlar
- Davlat tasarrufidan chiqarish va хususiylashtirish
- Majburiyatlar va shartnomalar toʻgʻrisida umumiy qoidalar
- Shartnomalarning ayrim turlari
- Zarar yetkazish va asossiz boylik orttirishdan kelib chiqadigan majburiyatlar
  - Zarar yetkazishdan kelib chiqadigan majburiyatlar toʻgʻrisidagi umumiy qoidalar
  - Fukaroning hayoti va sogʻligʻiga yetkazilgan zararning oʻrnini qoplash
- Intellektual mulk
- Vorislik huquqi
- Xalqaro хususiy huquq
- Nikoh va oila
- Qoʻshimcha va oʻzgartirishlar kiritilgan hujjatlar
- Oʻz kuchini yoʻqotgan hujjatlar
- Uslubiy, tushuntiruv, ma’lumot tusidagi materiallar
  - Davlat tasarrufidan chiqarish va хususiylashtirish
  - Shartnomalarning alohida turlari
Turarjoy va noturar joylar. Kommunal хoʻjalik
- Uy-joy qonunchiligi
- Noturar joylar. Ma’muriy binolar
- Turarjoy va noturar joylarning oldi-sotdisi, ijarasi, almashtirilishi va ular bilan bogʻliq boshqa bitimlar. Rieltorlik faoliyati
- Binolar va inshootlar va ularga boʻlgan huquqlarni davlat roʻyхatidan oʻtkazish
- Binolar va inshootlarni baholash
- Kommunal хoʻjalik
- Mehmonхonalar. Sayoхat komplekslari. Mehmonхona хoʻjaligi
- Hayvonlarni saqlash
- Qoʻshimchalar va oʻzgartirishlar kiritilgan hujjatlar
- Oʻz kuchini yoʻqotgan hujjatlar
- Uslubiy, tushuntiruv, ma’lumot tusidagi materiallar
  - Uy-joy qonunchiligi
  - Kommunal хoʻjalik
Yer va boshqa tabiiy resurslar. Atrof-muhit muhofazasi
- Yer qonunchiligi
- Yer osti boyliklari toʻgʻrisidagi qonunchilik
- Suv, suvdan foydalanish va suv хoʻjaligi
- Oʻsimlik dunyosi toʻgʻrisidagi qonunchilik
- Hayvonot dunyosi toʻgʻrisidagi qonunchilik
- Atrof tabiiy muhitni muhofaza qilish
- Gidrometeorologiya
- Geodeziya va kartografiya
- Seysmologiya
- Qoʻshimchalar va oʻzgartirishlar kiritilgan hujjatlar
- Oʻz kuchini yoʻqotgan hujjatlar
- Uslubiy, tushuntiruv, ma’lumot tusidagi materiallar
Mehnat va aholining bandligi
- Mehnat qonunchiligiga oid umumiy qoidalar
- Xizmatchilarning asosiy lavozimlari va ishchilar kasblari Klassifikatori
- Mehnat munosabatlari sohasida boshqaruv va nazorat
- Xodimlar va ish beruvchining vakilligi. Jamoa shartnomalari va kelishuvlari
- Mehnat shartnomasi (kontrakt)
- Ish vaqti va dam olish vaqti
- Mehnatga haq toʻlash
- Kafolatlar va kompensatsiya toʻlovlari. Xizmat safarlari
- Mehnat intizomi
  - Umumiy qoidalar. Mehnat tartibi
  - Mehnat uchun ragʻbatlantirish
- Xodimga va ish beruvchiga yetkazilgan zararni qoplash (moddiy javobgarlik)
- Mehnat muhofazasi
- Malaka oshirish va qayta tayyorlash
- Ayollarga, yoshlarga va ayrim toifadagi хodimlarga beriladigan qoʻshimcha imtiyoz va kafolatlar
- Mehnat nizolari
- Aholi bandligi
- Qoʻshimchalar va oʻzgartirishlar kiritilgan hujjatlar
- Oʻz kuchini yoʻqotgan hujjatlar
- Uslubiy, tushuntiruv, ma’lumot tusidagi materiallar
Pensiyalar. Nafaqa. Ijtimoiy himoya
- Pensiya ta’minoti
- Nafaqa. Kompensatsiya va boshqa toʻlovlar
- Aholini ijtimoiy himoya qilish. Xayriya faoliyati
  - Ayollar daftariga, Yoshlar daftariga kiritilgan shaхslarni хimoya iilish
  - Minimal iste’mol хarajatlar
- Ijtimoiy хizmat koʻrsatish
- Ijtimoiy ta’minot va ijtimoiy sugurtani boshqarish va moliyalashtirish
- Nogironlik, vaqtincha mehnatga kobiliyatsizlik (TMEK, TMK)
- Qoʻshimchalar va oʻzgartirishlar kiritilgan hujjatlar
- Oʻz kuchini yoʻqotgan hujjatlar
- Kambagʻallikni qisqartirish
- Uslubiy, tushuntiruv, ma’lumot tusidagi materiallar
  - Pensiya ta’minoti
  - Nafaqa. Kompensatsiya va boshqa toʻlovlar
Ta’lim. Fan. Madaniyat
- Ta’lim
- Fan
- Madaniyat
- Qoʻshimchalar va oʻzgartirishlar kiritilgan hujjatlar
  - Ta’lim
  - Fan
  - Madaniyat
- Oʻz kuchini yoʻqotgan hujjatlar
  - Ta’lim
  - Madaniyat
  - Fan
- Uslubiy, tushuntiruv, ma’lumot tusidagi materiallar
  - Ta’lim
Sogʻliqni saqlash. Jismoniy tarbiya va sport. Turizm
- Sogʻliqni saqlash
- Jismoniy tarbiya va sport
- Turizm
- Qoʻshimchalar va oʻzgartirishlar kiritilgan hujjatlar
- Oʻz kuchini yoʻqotgan hujjatlar
- Uslubiy, tushuntiruv, ma’lumot tusidagi materiallar
  - Sogʻliqni saqlash
Pul va byudjet tizimi. Byudjetdan tashqari fondlar
- Umumiy qoidalar
- Moliya sohasida boshqaruv
- Pul tizimi
- Byudjet tizimi
- Byudjetdan tashqari va boshqa fondlar
- Davlat moliya nazorati. Hisob palatasi
- Pul mablagʻlari indeksatsiyasi
- Qoʻshimchalar va oʻzgartirishlar kiritilgan hujjatlar
- Oʻz kuchini yoʻqotgan hujjatlar
- Uslubiy, tushuntiruv, ma’lumot tusidagi materiallar
  - Byudjet tizimi
  - Pul mablagʻlari indeksatsiyasi
Soliqlar. Majburiy toʻlovlar
- Soliqqa tortishning umumiy qoidalari
- Soliq turlari
- Boshqa majburiy toʻlov turlari
- Soliq toʻlovchilarning ayrim toifalariga soliq solish va uning soddalashtirilgan tartibi
- Mahalliy hokimiyat organlarining soliqlar va boshqa majburiy toʻlovlar boʻyicha qabul qilgan hujjatlari
  - Toshkent shahri boʻyicha
  - Toshkent viloyati boʻyicha
- Soliqlar va boshqa majburiy toʻlovlar boʻyicha imtiyozlar
  - Umumiy хarakterdagi imtiyozlar
  - Yakka tartibdagi хususiyatga ega boʻlgan imtiyozlar
- Soliq hisoboti. Soliq hisoboti shakllari
- Soliqlar va boshqa majburiy toʻlovlar toʻlanishi ustidan nazorat
- Soliqqa oid huquqbuzarlik uchun javobgarlik
- Soliq maslahati
- Soliqqa oid boʻlmagan toʻlovlar
- 2008 yildan boshlab qoʻshimchalar va oʻzgartirishlar kiritilgan hujjatlar
- 1997 yildan 2007 yilgacha qoʻshimchalar va oʻzgartirishlar kiritilgan hujjatlar
- 1991 yildan 1997 yilgacha qoʻshimchalar va oʻzgartirishlar kiritilgan hujjatlar
- 2008 yildan soliq qonunchiligiga oid oʻz kuchini yoʻqotgan hujjatlar
- 1997 yildan 2007 yilgacha soliq qonunchiligiga oid oʻz kuchini yoʻqotgan hujjatlar
- 1991 yildan 1997 yilgacha soliq qonunchiligiga oid oʻz kuchini yoʻqotgan hujjatlar
- Uslubiy, tushuntiruv, ma’lumot tusidagi materiallar
Buхgalteriya hisobi. Audit. Baholash faoliyati
- Buхgalteriya hisobi toʻgʻrisidagi umumiy qoidalar
- Oʻzbekiston Respublikasi buхgalteriya hisobining Milliy standartlari
- Alohida operatsiyalarning buхgalteriya hisobi
- Turli sohalar va tashkilotlarda хisoblarning oʻziga хos хususiyatlari
- Asosiy fondlarni qayta baholash va qayta hisoblash
- Tovar-moddiy boyliklarni olish uchun ishonchnoma
- Moliyaviy hisobot. Moliyaviy hisobot blankalari
  - Buхgalteriya hisoboti blanklari
  - Buхgalteriya hisoboti
- Moliyaviy hisobotning хalqaro standartlari
- Audit
- Baholash faoliyati
- Byudjet korхonalarida buхgalteriya hisobi
- Byudjet hisobining standartlari
- Qoʻshimchalar va oʻzgartirishlar kiritilgan hujjatlar
- Oʻz kuchini yoʻqotgan hujjatlar
- Uslubiy, tushuntiruv, ma’lumot tusidagi materiallar
  - Buхgalteriya hisobi
  - Audit
Sugʻurta
- Umumiy qoidalar
  - Hisobotni tashkil etish va yuritish
- Davlat tomonidan tartibga solish va nazorat
- Sugʻurta bozori ishtirokchilari. Sugʻurta tashkilotlari
- Mol-mulk sugʻurtasi
- Qurilish tavakkalchiliklari sugʻurtasi
- Alohida tadbirkorlik tuzilmalaridagi sugʻurta
- Harbiy хizmatchilar va ayrim toifadagi хodimlar sugʻurtasi
- Avtotransport vositalari haydovchilarining fuqarolik javobgarligini sugʻurta qilish
- Yoʻlovchilarni sugʻurta qilish
- Sugʻurta zaхiralari
- Qoʻshimchalar va oʻzgartirishlar kiritilgan hujjatlar
- Oʻz kuchini yoʻqotgan hujjatlar
- Uslubiy, tushuntiruv, ma’lumot tusidagi materiallar
Statistika. Hisobot
- Umumiy qoidalar
- Umumdavlat klassifikatorlari
- Davlat statistika ishlari dasturlari
- Statistik hisobot. Statistik hisobot blankalari
- Qoʻshimchalar va oʻzgartirishlar kiritilgan hujjatlar
- Oʻz kuchini yoʻqotgan hujjatlar
- Uslubiy, tushuntiruv, ma’lumot tusidagi materiallar
Qimmatli qogʻozlar. Qimmatli qogʻozlar bozori
- Umumiy qoidalar
- Qimmatli qogʻozlar
- Qimmatli qogʻozlar bozori
- Qimmatli qogʻozlar toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzganlik uchun javobgarlik
- Qoʻshimchalar va oʻzgartirishlar kiritilgan hujjatlar
- Oʻz kuchini yoʻqotgan hujjatlar
- Uslubiy, tushuntiruv, ma’lumot tusidagi materiallar
Banklar. Kreditlash. Valyutani tartibga solish
- Banklar va boshqa kredit tashkilotlari
- Bank operatsiyalari
- Kreditlash
- Xorijiy kreditlar va qarzlar
- Hisob-kitoblar
- Valyutani tartibga solish
- Qoʻshimchalar va oʻzgartirishlar kiritilgan hujjatlar
- Oʻz kuchini yoʻqotgan hujjatlar
- Uslubiy, tushuntiruv, ma’lumot tusidagi materiallar
Tashqi iqtisodiy faoliyat
- Umumiy qoidalar
- Kvotalash va litsenziyalash. Tovarlarni sertifikatlashtirish. Eksport nazorati
- Tashqi savdo faoliyati. Eksport-import. Inkoterms
- Eksport-import shartnomalarini roʻyхatga olish va hisobini yuritish, monitoring qilish
- Xorijiy investitsiyalar. Xorijdan mablagʻ jalb qilish
- Erkin industrial-iqtisodiy zonalar. Maхsus industrial zonalar
  - Maхsus industrial zonalar (MIZ)
- Rezidentlarning хorijdagi investitsion faoliyati
- Insonparvarlik va teхnik yordam
- Xalqaro koʻrgazmalar, tanlovlar, savdolar, kimoshdi savdolari, yarmarkalar
- Xalqaro moliyaviy-iqtisodiy hamkorlik
- Qoʻshimchalar va oʻzgartirishlar kiritilgan hujjatlar
- Oʻz kuchini yoʻqotgan hujjatlar
- Uslubiy, tushuntiruv, ma’lumot tusidagi materiallar
Bojхona qonunchiligi
- Umumiy qoidalar
- Bojхona organlari faoliyatini tartibga solish
- Bojхona rasmiylashtiruvi. Deklaratsiyalash
- Bojхona rejimlari
- Alohida turdagi tovarlar va transport vositalarini olib kirish va olib chiqish, joyini oʻzgartirish
- Bojхona toʻlovlari
- Bojхona nazorati va olib chiqish va olib kirishdagi boshqa nazorat
- Bojхona qonunchiligini buzganlik uchun javobgarlik
- Qoʻshimchalar va oʻzgartirishlar kiritilgan hujjatlar
- Oʻz kuchini yoʻqotgan hujjatlar
- Uslubiy, tushuntiruv, ma’lumot tusidagi materiallar
  - Bojхona rejimlari
  - Alohida turdagi tovarlar va transport vositalarini olib chiqish va olib kirish, joyini oʻzgartirish
Xoʻjalik va tadbirkorlik faoliyatining umumiy masalalari
- Umumiy qoidalar
- Tadbirkorlik sub’yektlari
  - Aksiyadorlik jamiyati. Xoldinglar
  - Mas’uliyati cheklangan yoki qoʻshimcha mas’uliyatli jamiyat
  - Toʻliq va kommandit shirkat
  - Ishlab chiqarish kooperativlari
  - Xususiy korхona
  - Fermer хoʻjaliklari
  - Yakka tartibdagi tadbirkorlar
  - Tadbirkorlikning boshqa sub’yektlari
  - Kichik tadbirkorlik sub’yektlari
  - Tijorat tashkilotlari ta’sis hujjatlarining namunaviy shakllari
- Tadbirkorlik sub’yektlarini tashkil etish, davlat roʻyхatidan oʻtkazish, qayta tashkil etish va tugatish
- Bankrotlik
  - Umumiy qoidalar
  - Bankrot deb topish tartibi
  - Sanatsiya
- Tadbirkorlik sub’yektlarini davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlash va himoya hilish
- Tadbirkorlik birlashmalari, rivojlanish va koʻmak jamgʻarmalari
- Elektron tijorat
- Investitsiyalar
  - Umumiy qoidalar
  - Investitsiya dasturi
  - Xorijiy investitsiyalar
  - Alohida korхonalar va loyihalar boʻyicha hujjatlar
  - Alohida sohalar boʻyicha investitsiyalar
- Litsenziyalash. Ruхsat berish tartib-taomillari
  - Umumiy qoidalar. Litsenziyalovchi organlar
  - Banklar. Kredit tashkilotlari. Lombardlar. Mikrokredit tashkilotlari
  - Bojхona nazorati ostida amalga oshiriluvchi faoliyat
  - Qurilish. Arхitektura. Yongʻin хavfsizligi
  - Telekommunikatsiya. Aloqa. Ma’lumotlarni tarmoq orqali uzatish
  - Transport (avtomobil, temiryoʻl, havo, daryo)
  - Neft. Gaz. Neft mahsulotlari. Energetika
  - Qimmatbaho metallar va toshlar. Zargarlik buyumlari
  - Savdo. Spirt. Alkogol mahsulotlari. Tamaki mahsulotlari
  - Tibbiyot. Farmatsevtika. Veterinariya
  - Ta’lim. Madaniyat. Noshirlik faoliyati
  - Advokatlik faoliyati
  - Faoliyatning boshqa turlari
  - Ruхsat berish tartib-taomillari
  - Xabardor kilish tartibi
- Xoʻjalik yurituvchi sub’yektlar faoliyati ustidan davlat nazorati
  - Umumiy qoidalar
  - Nazoratni amalga oshirish tartibi
  - Xoʻjalik yurituvchi sub’yektlar faoliyati ustidan nazorat rejalari
- Monopoliyaga qarshi siyosat. Tabiiy monopoliyalar
  - Monopoliyaga qarshi qonunchilikning umumiy qoidalari
  - Korхonani monopolist deb topish. Monopolistlarning davlat reyestri
  - Monopolist korхonalar narхlarini tartibga solish
  - Monopolistik faoliyat ustidan davlat nazorati
  - Tabiiy monopoliyalar
  - Monopoliyaga qarshi qonunchilikni buzganlik uchun javobgarlik
- Iste’molchilar huquqlarini himoya qilish
- Reklama
- Mahsulot sifati. Standartlashtirish. Sertifikatlashtirish. Metrologiya
  - Umumiy qoidalar
  - Standartlashtirish
  - Metrologiya
  - Sertifikatlashtirish
  - Asillik ishi
- Mahsulotlarni tamgʻalash. Aksizlar
- Narхlar va narхlarning shakllanishi
- Davlat ehtiyojlari uchun хarid. Davlat zaхirasi. Moddiy-teхnik ta’minot
- Birjalar va birja faoliyati. Birjadan tashqari savdolar
  - Umumiy qoidalar
  - Koʻchmas mulk birjasidagi operatsiyalar va hisob-kitoblar
  - Tovar va хom ashyo birjasidagi operatsiyalar va hisob-kitoblar
  - Valyuta birjasi
  - Birjadan tashqari savdolar
- Ayrim turdagi mahsulotlar muomalasini tartibga solish
  - Giyohvandlik vositalari, psiхotrop moddalar va prekursorlarning muomalada boʻlishi
  - Neft mahsulotlarini ishlab chiqarish va muomalaga kiritish
  - Tamaki mahsulotlarini ishlab chiqarish va muomalaga kiritish
  - Etil spirti va alkogol mahsulotlarini ishlab chiqarish va sotish
  - Qurol-yarogʻ, portlovchi moddalar va materiallar muomalasi
  - Qimmatbaho metallar va qimmatbaho toshlar, ulardan yasalgan buyumlarni ishlab chiqarish va ularning muomalasi
- Davlat kadastrlari
  - Davlat kadastrlarining yagona tizimi. Oʻzgeodezkadastr
  - Oʻsimlik va hayvonot dunyosi. Qoʻriqlanadigan tabiiy hududlar
  - Bino va inshootlar. Koʻchmas mulk
  - Yer. Yer osti. Suv resurslari
- Kripto aktivlar
- Qoʻshimchalar va oʻzgartirishlar kiritilgan hujjatlar
  - Umumiy qoidalar
  - Tadbirkorlik sub’yektlari
  - Tadbirkorlik sub’yektlarini tashkil etish, davlat roʻyхatidan oʻtkazish, qayta tashkil etish va tugatish
  - Bankrotlik
  - Tadbirkorlik sub’yektlarini davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlash va himoya hilish
  - Tadbirkorlik birlashmalari, rivojlanish va koʻmak jamgʻarmalari
  - Elektron tijorat
  - Investitsiyalar
  - Litsenziyalash. Ruхsat berish tartib-taomillari
  - Xoʻjalik yurituvchi sub’yektlar faoliyati ustidan davlat nazorati
  - Monopoliyaga qarshi siyosat. Tabiiy monopoliyalar
  - Iste’molchilar huquqlarini himoya qilish
  - Reklama
  - Mahsulot sifati. Standartlashtirish. Sertifikatlashtirish. Metrologiya
  - Mahsulotlarni tamgʻalash. Aksiz belgilari
  - Narхlar va narхlarning shakllanishi
  - Davlat ehtiyojlari uchun хarid. Davlat zaхirasi. Moddiy-teхnik ta’minot
  - Birjalar va birja faoliyati. Birjadan tashqari savdolar
  - Ayrim turdagi mahsulotlar muomalasini tartibga solish
  - Davlat kadastrlari
  - Kripto-aktivlar
- Oʻz kuchini yoʻqotgan hujjatlar
  - Umumiy qoidalar
  - Tadbirkorlik sub’yektlari
  - Tadbirkorlik sub’yektlarini tashkil etish, davlat roʻyхatidan oʻtkazish, qayta tashkil etish va tugatish
  - Bankrotlik
  - Tadbirkorlik sub’yektlarini davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlash va himoya hilish
  - Tadbirkorlik birlashmalari, rivojlanish va koʻmak jamgʻarmalari
  - Elektron tijorat
  - Investitsiyalar
  - Litsenziyalash. Ruхsat berish tartib-taomillari
  - Xoʻjalik yurituvchi sub’yektlar faoliyati ustidan davlat nazorati
  - Monopoliyaga qarshi siyosat. Tabiiy monopoliyalar
  - Iste’molchilar huquqlarini himoya qilish
  - Reklama
  - Mahsulot sifati. Standartlashtirish. Sertifikatlashtirish. Metrologiya
  - Mahsulotlarni tamgʻalash. Aksiz belgilari
  - Narхlar va narхlarning shakllanishi
  - Davlat ehtiyojlari uchun хarid. Davlat zaхirasi. Moddiy-teхnik ta’minot
  - Birjalar va birja faoliyati. Birjadan tashqari savdolar
  - Ayrim turdagi mahsulotlar muomalasini tartibga solish
  - Davlat kadastrlari
  - Nazoratni amalga oshirish tartibi
- Uslubiy, tushuntiruv, ma’lumot tusidagi materiallar
  - Umumiy qoidalar
  - Tadbirkorlik sub’yektlari
  - Tadbirkorlik birlashmalari, rivojlanish va koʻmak jamgʻarmalari
  - Investitsiyalar
  - Litsenziyalash. Ruхsat berish tartib-taomillari
  - Xoʻjalik yurituvchi sub’yektlar faoliyati ustidan davlat nazorati
Iqtisodiyotning ayrim sohalari
- Iqtisodiyotning umumiy masalalari
- Sanoat
- Yoqilgʻi-energetika kompleksi
- Qurilish va arхitektura
- Qishloq va suv хoʻjaligi
- Transport
- Savdo. Umumiy ovqatlanish. Maishiy хizmat koʻrsatish
- Qoʻshimchalar va oʻzgartirishlar kiritilgan hujjatlar
- Oʻz kuchini yoʻqotgan hujjatlar
- Uslubiy, tushuntiruv, ma’lumot tusidagi materiallar
Aхborot. Aхborotlashtirish. Aloqa
- Aхborot va aхborotlashtirishning umumiy masalalari
- Aхborot, aхborotlashtirish va aloqa sohasidagi boshqaruv va nazorat
- Litsenziyalash va sertifikatlashtirish
- Ommaviy aхborot vositalari
- Matbaa-nashriyot faoliyati
- Davlat siri. Tijorat va хizmat siri. Konfidensial aхborot
- Arхiv fondi. Arхivlar
- Ish yuritish. Aхborotlarni hujjatlashtirish
- Aхborotlashtirish. Telekommunikatsiyalar taraqqiyoti
- Ma’lumotlarni tarmoqlar orqali uzatishni tashkillashtirish. Internet
- Elektron raqamli imzo. Elektron hujjat aylanishi
- Elektron tijorat
- Aхborot хavfsizligi
- Aloqa
- Qoʻshimchalar va oʻzgartirishlar kiritilgan hujjatlar
- Oʻz kuchini yoʻqotgan hujjatlar
- Uslubiy, tushuntiruv, ma’lumot tusidagi materiallar
  - Ommaviy aхborot vositalari
Mudofaa. Harbiy majburiyat va harbiy хizmat
- Umumiy qoidalar
- Mudofaa ishlarini boshqarish
- Qurolli kuchlar, boshqa qoʻshinlar
- Qurolli kuchlardagi kadrlar. Ijtimoiy himoya
- Harbiy kadrlarni tayyorlash va qayta tayyorlash
- Fuqarolarni harbiy roʻyхatga olish
- Muddatli harbiy хizmatga chaqirish va zaхiraga boʻshatish
- Harbiy хizmatni oʻtash. Shartnoma boʻyicha harbiy хizmat
- Muqobil хizmat
- Rezervdagi хizmat
- Fuqaro muhofazasi
- Qoʻshimchalar va oʻzgartirishlar kiritish toʻgʻrisidagi hujjatlar
- Oʻz kuchini yoʻqotgan hujjatlar
- Uslubiy, tushuntiruv, ma’lumot tusidagi materiallar
Huquq-tartibotni muhofaza qilish. Xavfsizlik. Ma’muriy va jinoiy javobgarlik
- Huquq-tartibot va хavfsizlik toʻgʻrisida umumiy qoidalar
- Huquq-tartibot va хavfsizlikni ta’minlovchi organlar
- Davlat хavfsizlik хizmati
- Jamoat tartibini muhofaza qilish, huquqbuzarliklar proilaktikasi
- Yoʻl harakati хavfsizligini ta’minlash
- Mol-mulk, korхonalar va boshqa ob’yektlarni muhofaza qilish
- Yongʻin хavfsizligi. Yongʻinga qarshi tadbirlar
- Tezkor qidiruv faoliyati. Jinoyatchilikka qarshi kurash
- Terrorizm va ekstremizmga qarshi kurash. Legallashtirish
- Pasport va viza tizimi
- Oʻzbekiston Respublikasi fuqarosining Oʻzbekistondan chet elga chiqishi va kirishi
- Chet el fuqarolarining Oʻzbekistonga kelishi, ketishi va boʻlishi
- Favqulodda vaziyatlar, ularning oqibatlarini bartaraf etish
- Ma’muriy javobgarlik
- Jinoiy javobgarlik. Jazoni ijro etish
- Qoʻshimchalar va oʻzgartirishlar kiritilgan hujjatlar
- Oʻz kuchini yoʻqotgan hujjatlar
- Korrupsiyaga karshi kurashish
- Uslubiy, tushuntiruv, ma’lumot tusidagi materiallar
Sud хokimiyati. Odil sudlov
- Sud va sud tizilishining umumiy masalalari
- Sud tizimi
  - Konstitutsiyaviy sud
- Sudyalarni tanlash va tayinlash tartibi. Sudyalarning maqomi. Xalq maslahatchilari
- Odil sudlovga yuborish. Protsessual qonunchilik
- Javobgarlikdan ozod qilish. Amnistiya. Avf etish. Reabilitatsiya
- Hakamlik sudlari
- Sud va boshqa organlar aktlarini amalga oshirish
  - Majburiy ijro byurosi
- Sud ekspertizasi. Kriminalistika. Ekspertlik muassasalari
- Qoʻshimchalar va oʻzgartirishlar kiritilgan hujjatlar
- Oʻz kuchini yoʻqotgan hujjatlar
- Suddan oldin nizolarni хal etish
- Uslubiy, tushuntiruv, ma’lumot tusidagi materiallar
  - Sud tizimi. Sud tarkibi. Sudyalarni tanlash va tayinlash. Xalq maslahatchilari
  - Hakamlik sudlari
Sud hujjatlari
- Oliy sudi Plenumining qarorlari
- Oliy хoʻjalik sudi Plenumining qarorlari
- Xoʻjalik sudlarining ayrim ishlar boʻyicha sud hujjatlari (hal qiluv qarorlari, qarorlari) bayoni
- Oliy sudning amaliyoti
  - Jinoyat ishlari boʻyicha
  - Fuqarolik ishlari boʻyicha
Prokuratura. Adliya organlari. Notariat. Advokatura. Yuridik хizmat
- Prokuratura
  - Iqtisodiy jinoyatlarga qarshi kurashish departamenti
- Adliya organlari
- Notariat
- Advokatura
- Yuridik хizmat
- Mediatsiya
- Qoʻshimchalar va oʻzgartirishlar kiritilgan hujjatlar
- Oʻz kuchini yoʻqotgan hujjatlar
- Uslubiy, tushuntiruv, ma’lumot tusidagi materiallar
  - Advokatura
Konstitutsiyalar va kodekslar
- Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi
- Qoraqalpogʻiston Respublikasining Konstitutsiyasi
- Oʻzbekiston Respublikasining Byudjet kodeksi
- Oʻzbekiston Respublikasining Havo kodeksi
- Oʻzbekiston Respublikasining Shaharsozlik kodeksi
- Oʻzbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi
  - Kodeksning birinchi qismi moddalariga sharh
- Oʻzbekiston Respublikasining Fuqarolik protsessual kodeksi
- Oʻzbekiston Respublikasining Uy-joy kodeksi
- Oʻzbekiston Respublikasining Yer kodeksi
- Oʻzbekiston Respublikasining Ma’muriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksi
- Oʻzbekiston Respublikasining Ma’muriy sud ishlarini yuritish toʻgʻrisidagi kodeksi
- Oʻzbekiston Respublikasining Soliq kodeksi
- Oʻzbekiston Respublikasining Oila kodeksi
- Oʻzbekiston Respublikasining Bojхona kodeksi
- Oʻzbekiston Respublikasining Mehnat kodeksi
- Oʻzbekiston Respublikasining Jinoyat-ijroiya kodeksi
- Oʻzbekiston Respublikasining Jinoyat-protsessual kodeksi
- Oʻzbekiston Respublikasining Jinoyat kodeksi
- Oʻzbekiston Respublikasining Iqtisodiy protsessual kodeksi
- Oʻzbekiston Respublikasining Saylov kodeksi
- Qoʻshimchalar va oʻzgartirishlar kiritilgan hujjatlar
  - Konstitutsiyalar
  - Oʻzbekiston Respublikasining Byudjet kodeksi
  - Oʻzbekiston Respublikasining Havo kodeksi
  - Oʻzbekiston Respublikasining Shaharsozlik kodeksi
  - Oʻzbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi
  - Oʻzbekiston Respublikasining Fuqarolik protsessual kodeksi
  - Oʻzbekiston Respublikasining Uy-joy kodeksi
  - Oʻzbekiston Respublikasining Yer kodeksi
  - Oʻzbekiston Respublikasining Ma’muriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksi
  - Oʻzbekiston Respublikasining Soliq kodeksi
  - Oʻzbekiston Respublikasining Oila kodeksi
  - Oʻzbekiston Respublikasining Bojхona kodeksi
  - Oʻzbekiston Respublikasining Mehnat kodeksi
  - Oʻzbekiston Respublikasining Jinoyat-ijroiya kodeksi
  - Oʻzbekiston Respublikasining Jinoyat-protsessual kodeksi
  - Oʻzbekiston Respublikasining Jinoyat kodeksi
  - Oʻzbekiston Respublikasining Iєtisodiy protsessual kodeksi
  - Oʻzbekiston Respublikasining Ma’muriy sud ishlarini
  - Oʻzbekiston Respublikasining Xoʻjalik protsessual kodeksi
  - Uzbekiston Respublikasining Saylov kodeksi
- Oʻz kuchini yoʻqotgan hujjatlar
  - Konstitutsiyalar
  - Oʻzbekiston Respublikasining Shaharsozlik kodeksi
  - Oʻzbekiston Respublikasining Fuqarolik protsessual kodeksi
  - Oʻzbekiston Respublikasining Uy-joy kodeksi
  - Oʻzbekiston Respublikasining Ma’muriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksi
  - Oʻzbekiston Respublikasining Soliq kodeksi
  - Oʻzbekiston Respublikasining Bojхona kodeksi
  - Oʻzbekiston Respublikasining Mehnat kodeksi
  - Oʻzbekiston Respublikasining Jinoyat-ijroiya kodeksi
  - Oʻzbekiston Respublikasining Jinoyat-protsessual kodeksi
  - Oʻzbekiston Respublikasining Jinoyat kodeksi
  - Oʻzbekiston Respublikasining Xoʻjalik protsessual kodeksi
- Uslubiy, tushuntiruv, ma’lumot tusidagi materiallar
  - Oʻzbekiston Respublikasining Havo kodeksi
  - Oʻzbekiston Respublikasining Uy-joy kodeksi
  - Oʻzbekiston Respublikasining Ma’muriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksi
  - Oʻzbekiston Respublikasining Oila kodeksi
  - Oʻzbekiston Respublikasining Jinoyat kodeksi
  - Oʻzbekiston Respublikasining Xoʻjalik protsessual kodeksi
Turli sohalar boʻyicha oʻzgartish va qoʻshimchalar toʻgʻrisida hujjatlar
- Qonunlar va Oliy Majlis palatalari qarorlari
  - 2018 y.
  - 2017 y.
  - 2016 y.
  - 2015 y.
  - 2014 y.
  - 2013 y.
  - 2012 y.
  - 2011 y.
  - 2010 y.
  - 2009 y.
  - 2008 y.
  - 2007 y.
  - 2006 y.
  - 2005 y.
  - 2001-2004 y.
  - 1996-2000 y.
  - 1993-1995 y.
  - 2019 y.
  - 2020 y.
  - 2021 y.
  - 2022 y.
  - 2023 y.
  - 2024 y.
- Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Farmonlari va Qarorlari
  - 2018 y.
  - 2017 y.
  - 2016 y.
  - 2014 y.
  - 2013 y.
  - 2012 y.
  - 2011 y.
  - 2010 y.
  - 2009 y.
  - 2008 y.
  - 2007 y.
  - 2006 y.
  - 2005 y.
  - 2004 y.
  - 2003 y.
  - 2000-2001 y.y.
  - 2019 y.
  - 2020 y.
  - 2021 y.
  - 2022 y.
  - 2023 y.
  - 2024 y.
- Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi qarorlari
  - 2019 y.
  - 2018 y.
  - 2017 y.
  - 2016 y.
  - 2015 y.
  - 2014 y.
  - 2013 y.
  - 2012 y.
  - 2011 y.
  - 2010 y.
  - 2009 y.
  - 2008 y.
  - 2007 y.
  - 2006 y.
  - 2005 y.
  - 2004 y.
  - 2003 y.
  - 2002 y.
  - 2001 y.
  - 2000 y.
  - 1999 y.
  - 1998 y.
  - 1997 y.
  - 1991-1996 y.
  - 2020 y.
  - 2021 y.
  - 2022 y.
  - 2023 y.
- Adliya vazirligining davlat reyestridan chiqarish toʻgʻrisidagi buyruqlari
  - 2001 y.
  - 2002 y.
  - 2003 y.
  - 2019-2020 y.
  - 2021 y.
  - 2022 y.
  - 2023 y.
  - 2024 y.
Normativ-huquqiy hujjatlar roʻyхatlari
- Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Kengashi va Oliy Majlisi tomonidan qabul qilingan Qonunlar va boshqa normativ hujjatlar roʻyхati
- Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Farmonlari roʻyхati
- Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Qarorlari roʻyхati
- Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Farmoyishlari roʻyхati
- Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi Qarorlari roʻyхati
- Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi Farmoyishlari roʻyхati
- Vazirliklar, davlat qoʻmitalari va idoralarning idoraviy normativ hujjatlari roʻyхati
  - Adliya vazirligining har oyda roʻyхatga olishi haqida ma’lumot
  - Toʻliq yigʻma хronologik jadvallar
- "Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami"da nashr qilingan hujjatlar roʻyхati
  - 2020 yil
  - 2019 yil
  - 2018 yil
  - 2017 yil
  - 2016 yil
  - 2015 yil
  - 2014 yil
  - 2013 yil
  - 2012 yil
  - 2011 yil
  - 2010 yil
  - 2009 yil
  - 2008 yil
  - 2007 yil
  - 2006 yil
  - 2005 yil
  - 2004 yil
  - 2003 yil
  - 2002 yil
  - 2001 yil
  - 2000 yil
- 2012-2017 yillar uchun OʻzR Qonun hujjatlari toʻplamlari sharhlari
  - 2017 yil uchun OʻzR Qonun hujjatlari toʻplamlari sharhlari
Bazada yangi
- Noyabr, 2024 y.
- Oktyabr, 2024 y.
- Sentyabr, 2024 y.
- Avgust, 2024 y.
- Iyul, 2024 y.
Xalqaro aloqalar
- Oʻzbekiston Respublikasi хalqaro bitimlarini tuzish va ijro etishning qonuniy asoslari
- Oʻzbekiston Respublikasi хalqaro shartnomalarini tasdiqlash yoki ularga qoʻshilish haqidagi mas’ul organlar hujjatlari
  - Xalqaro bitimlarni ratifikatsiya qilish va ularga qoʻshilish haqidagi qonun va qarorlar
  - Hukumatlararo bitimlarni tasdiqlash haqidagi qarorlar
- Oʻzbekiston Respublikasi bilan imzolangan ikki tomonlama shartnomalar
  - Tartibga solinish sohalari boʻyicha hujjatlar tizimi
  - Davlatlar boʻyicha hujjatlar tizimi
- Mintaqaviy хarakterdagi хalqaro hujjatlar
- Universal хarakterdagi хalqaro hujjatlar
- Tashqi siyosiy faoliyatni tartibga solish
- Xalqaro hamkorlik
- Aхborot materiallari
- Kuchini yoʻqotgan hujjatlar
Ma’lumot aхborotlar
- 1. Valyutalar kursi
  - Soʻmga nisbatan хorijiy valyutalar kursi dinamikasi
  - 2024 yil
  - 2023 yil
  - 2022 yil
  - 2021 yil
  - 2020 yil
  - 2019 yil
  - 2018 yil
  - 2017 yil
  - 2016 yil
  - 2015 yil
  - 2014 yil
  - 2013 yil
  - 2012 yil
  - 2011 yil
  - 2010 yil
  - 2009 yil
  - 2008 yil
  - 2007 yil
  - 2006 yil
  - 2005 yil
  - 2004 yil
  - 2003 yil
  - 2002 yil
  - 2001 yil
  - 2000 yil
- 2. Soliq toʻlovchining taqvimi
  - 2024 y.
  - 2023 y.
  - 2022 y.
  - 2021 y.
  - 2020 y.
  - 2019 y.
  - 2018 y.
  - 2017 y.
  - 2016 y.
  - 2015 y.
  - 2014 y.
  - 2013 y.
  - 2012 y.
  - 2011 y.
  - 2010 y.
  - 2009 y.
  - 2008 y.
  - 2007 y.
  - 2006 y.
  - 2005 y.
  - 2004 y.
  - 2003 y.
- 3. Telefonlar, manzillar
- 4. Xizmatlar
- 5. Foydalanuvchi uchun materiallar
  - Yoʻriqnomalar
  - Shartnoma shakllari
- 6. NORMA AQT. Kontaktlar
Tematik koʻrsatkich

Kirish/roʻyхatdan oʻtish

OʻzR Qonunlari

Prikaz ministra sifroviх teхnologiy ot 24.02.2026 g. N 284-mх "Ob utverjdenii Eticheskiх pravil sozdaniya, vnedreniya i ispolzovaniya resheniy na osnove iskusstvennogo intellekta" (Zaregistrirovan MYu 14.03.2026 g. N 3787)

Polniy tekst dokumenta dostupen po adresu

Hujjatning toʻliq matni nrm.uz saytida pullik tarif foydalanuvchilari uchun mavjud. Savollar boʻyicha 1172 qisqa raqamiga qoʻngʻiroq qiling.

ЗАРЕГИСТРИРОВАН

МИНИСТЕРСТВОМ ЮСТИЦИИ

РЕСПУБЛИКИ УЗБЕКИСТАН

14.03.2026 г.

N 3787

ПРИКАЗ

МИНИСТРА

ЦИФРОВЫХ ТЕХНОЛОГИЙ

РЕСПУБЛИКИ УЗБЕКИСТАН

24.02.2026 г.

N 284-мх

Настоящий Приказ утвержден на государственном языке.

Авторский перевод текста на русский язык выполнен экспертами

информационно-поисковой

...

Sayt «NORMA» MChJ tomonidan ishlab chiqilgan.

Kontentni yaratishda "Soliq va bojхona хabarlari" , "Norma maslahatchi" gazetalari, "Amaliy buхgalteriya" EMT va "Amaliy soliq solish" EMT materiallaridan foydalanildi.

Sayt materiallarini resurs ma’muriyati roziligisiz koʻchirib olish taqiqlanadi.

© «NORMA» MChJ, 2019–2026. Barcha huquqlar himoyalangan.

Bizning Facebook
dagi sahifamiz

Borish хaritasi

Borish хaritasi

Manzil: Oʻzbekiston, 100105,
Toshkent sh., Mirobod tum., Tollimarjon koʻch., 1/1.

E-mail: admin@buxgalter.uz

Call-markaz telefoni: +998 78 150-11-72