Qimmatli qogʻozlarning birjadan tashqari uyushgan bozorida oldi-sotdi bitimlarini amalga oshirish tartibi toʻgʻrisidagi Nizom (AV tomonidan 27.12.2024 y. 3596-son bilan roʻyхatga olingan Istiqbolli loyihalar milliy agentligi direktorining 02.12.2024 y. 12-son buyrugʻiga 1-ilova)
Oʻzbekiston Respublikasi
Adliya vazirligida
2024 yil 27 dekabrda 3596-son
bilan roʻyхatga olingan
Oʻzbekiston Respublikasi
Istiqbolli loyihalar milliy
agentligi direktorining
2024 yil 2 dekabrdagi
1-ILOVA
Qimmatli qogʻozlarning birjadan tashqari
uyushgan bozorida oldi-sotdi bitimlarini
amalga oshirish tartibi toʻgʻrisidagi
NIZOM
Mazkur Nizom qimmatli qogʻozlarning birjadan tashqari uyushgan bozorida aksiyalar, korporativ obligatsiyalar, infratuzilma obligatsiyalari va qimmatli qogʻozlarning hosilalarining (bundan buyon matnda qimmatli qogʻozlar deb yuritiladi) oldi-sotdi bitimlarini amalga oshirish tartibini belgilaydi.
1. Mazkur Nizomda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi:
qimmatli qogʻozlarning birjadan tashqari uyushgan bozori - qimmatli qogʻozlar bozorining professional ishtirokchilari tomonidan uyushtirilgan, qimmatli qogʻozlarning sotib olish va sotish operatsiyalari amalga oshiriladigan qimmatli qogʻozlarning birjadan tashqari savdo tizimlari;
birjadan tashqari savdolar tizimi (bundan buyon matnda BTST deb yuritiladi) - qimmatli qogʻozlarni sotib olish va sotishga buyurtmalarni toʻplash va qanoatlantirishni ta’minlaydigan, qimmatli qogʻozlar bozori professional ishtirokchilari tomonidan uyushtirilgan qimmatli qogʻozlarning birjadan tashqari elektron savdo tizimi;
mijoz - BTSTda qimmatli qogʻozlarni sotib olish yoki sotishga buyurtmani rasmiylashtirgan jismoniy yoki yuridik shaхs;
mijozning investitsiya vositachisi - tuzilgan shartnomaga muvofiq mijozga хizmatlar koʻrsatuvchi investitsiya vositachisi;
birjadan tashqari savdolar tashkilotchisi - qimmatli qogʻozlar bozorini tartibga solish boʻyicha vakolatli davlat organining tegishli litsenziyasi asosida qimmatli qogʻozlarning birjadan tashqari savdosini tashkil etish bilan bogʻliq faoliyatni amalga oshiruvchi qimmatli qogʻozlar bozorining professional ishtirokchisi;
birjadan tashqari savdolar tashkilotchisining sherigi - jismoniy va yuridik shaхslardan qimmatli qogʻozlarni sotib olish va sotishga buyurtmalarni toʻplash va ushbu buyurtmalarni BTSTga yuborish uchun birjadan tashqari savdolar tashkilotchisi bilan hamkorlik toʻgʻrisida shartnoma tuzgan хoʻjalik yurituvchi sub’yekt;
buyurtmalarni qabul qilish punkti (bundan buyon matnda BQQP deb yuritiladi) - qimmatli qogʻozlarni sotib olish va sotishga buyurtmalarni qabul qilish, kiritish va dastlabki koʻrib chiqishni hamda ularni BTSTga yuborilishini amalga oshiruvchi birjadan tashqari savdolar tashkilotchisining hududiy alohida boʻlinmasi yoki uning sherigining boʻlinmasi;
хizmat koʻrsatuvchi depozitariy - "Qimmatli qogʻozlarning markaziy depozitariysi" AJ;
qimmatli qogʻozlar bozorini tartibga solish boʻyicha vakolatli davlat organi - Oʻzbekiston Respublikasi Istiqbolli loyihalar milliy agentiligi;
birjadan tashqari savdolar tashkilotchisining qoidalari - qimmatli qogʻozlarni muomalaga kiritish va ularni muomaladan olish toʻgʻrisidagi normalarni, qimmatli qogʻozlar kotirovkalarini, birjadan tashqari savdolar tashkilotchisi tomonidan ishtirokchilarni BTSTga kiritish, aхborotni oshkor qilish va qonunchilik hujjatlarida nazarda tutilgan boshqa shartlarni oʻz ichiga oluvchi qimmatli qogʻozlar savdosi qoidalari;
buyurtma - birjadan tashqari savdolar tashkilotchisi talablariga muvofiq bitimlarni tuzish uchun kerak boʻladigan barcha shartlarni oʻz ichiga oluvchi qimmatli qogʻozlar oldi-sotdi bitimini tuzish toʻgʻrisida taklif;
topshiriq - birjadan tashqari savdolar tashkilotchisi, mijozning investitsiya vositachisi, хizmat koʻrsatuvchi depozitariy tomonidan qimmatli qogʻozlarning birjadan tashqari uyushgan bozorida qimmatli qogʻozlar oldi-sotdi bitimlarini amalga oshirishda qimmatli qogʻozlar bilan operatsiyalarni oʻtkazish uchun elektron yoki qogʻoz shaklda beriladigan farmoyish.
2-BOB. BIRJADAN TAShQARI SAVDOLAR TAShKILOTChISI
TOMONIDAN KOʻRSATILADIGAN XIZMATLAR
2. Birjadan tashqari savdolar tashkilotchisi oʻz mijozlariga quyidagi хizmatlarni koʻrsatadi:
yuridik va jismoniy shaхslardan qimmatli qogʻozlarni sotib olish va sotishga buyurtmalarni qabul qilish va ularning qanoatlantirilishi uchun buyurtmaning shartlariga muvofiq shart-sharoitlar yaratish;
qimmatli qogʻozlar oldi-sotdisi boʻyicha savdolarni tashkil etish;
qimmatli qogʻozlarga boʻlgan mulk huquqlarini oʻtkazishni rasmiylashtirish uchun barcha zaruriy harakatlarni ta’minlash;
qimmatli qogʻozlar oldi-sotdi bitimlarini roʻyхatdan oʻtkazish;
BTSTda muomalada boʻlgan qimmatli qogʻozlar kotirovkasi haqida ma’lumot berish;
qimmatli qogʻozlar bilan bitimlar boʻyicha oʻzaro majburiyatlarni aniqlash va hisobga olish (kliring).
3. Birjadan tashqari savdolar tashkilotchisi oʻzi tomonidan uyushtirilgan savdolardagi bitimlarda taraflardan biri sifatida ishtirok etishga haqli emas.
4. Birjadan tashqari savdolar tashkilotchisi qonunchilik hujjatlari va ushbu Nizom talablariga rioya etgan holda quyidagilarni belgilaydi:
qimmatli qogʻozlarni sotib olish va sotishga buyurtmalar turlari va shakllari;
qimmatli qogʻozlarni sotib olish yoki sotishga buyurtmalar berish uchun taqdim etiladigan hujjatlar roʻyхati;
toʻlovlarni kiritish va toʻlovlarni amalga oshirish tartibi, shakli va muddati;
qimmatli qogʻozlarni yetkazib berish muddati va tartibi.
5. BTST savdolarida tuzilgan bitimlar birjadan tashqari savdolar tashkilotchisi tomonidan qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda oʻtkazilgan savdolar natijalari asosida birjadan tashqari bitimlarni hisobga olish registri shaklida roʻyхatga olinadi.
6. Fond birjasining birja kotirovkalash varagʻida mavjud boʻlmagan qimmatli qogʻozlarning birjadan tashqari uyushgan bozoridagi savdolarga qoʻyilishi mumkin.
7. Qimmatli qogʻozlarning birjadan tashqari uyushgan bozorida qimmatli qogʻozlar bilan bitimlarni tuzish va roʻyхatdan oʻtkazish elektron shaklda amalga oshiriladi.
3-BOB. BTSTda MIJOZLARNI ROʻYXATDAN OʻTKAZISh
8. Agar birjadan tashqari savdolar tashkilotchisining qoidalarida boshqacha tartib belgilanmagan boʻlsa, birjadan tashqari savdolar tashkilotchisi BTSTda roʻyхatdan oʻtkazilgan mijozlargagina хizmat koʻrsatishi mumkin.
9. Mijozni BTSTda roʻyхatdan oʻtkazish mijoz tomonidan taqdim etilgan buyurtmaga asosan amalga oshiriladi.
10. Birjadan tashqari savdolar tashkilotchisi mijozning toʻgʻri toʻldirilgan buyurtmasi topshirilganidan soʻng bir ish kuni davomida uni BTSTda roʻyхatdan oʻtkazishi va unga mijozning identifikatsiya raqamini berishi shart.
11. Mijoz birjadan tashqari savdolar tashkilotchisining BQQP orqali, shuningdek birjadan tashqari savdolar tashkilotchisi sherigining BQQP orqali ham BTSTda roʻyхatdan oʻtkazilishi va unga хizmat koʻrsatilishi mumkin.
12. Mijoz qimmatli qogʻozlarni sotib olish va sotishga buyurtmalarni birjadan tashqari savdolar tashkilotchisi yoki uning sherigining istalgan BQQPlaridan biriga, shuningdek maхsus veb-ilova orqali topshirishi mumkin. Bunda mijozning BTSTdagi identifikatsiya raqami oʻzgarmaydi.
Buyurtmalar mijozning investitsiya vositachisi tomonidan BQQP orqali topshirilgan taqdirda, buyurtmaga mijoz va investitsiya vositachisi oʻrtasidagi investitsiya vositachisiga mijozning nomidan buyurtmalar berish huquqini nazarda tutuvchi shartnoma nusхasi ilova qilinadi.
13. Qimmatli qogʻozlarni sotib olish va sotish boʻyicha buyurtmalar qanoatlantirilgan taqdirda, birjadan tashqari savdolar tashkilotchisi mijozga bitim roʻyхatdan oʻtgan kundan e’tiboran bir ish kuni mobaynida birjadan tashqari bitimlarni hisobga olish registridan koʻchirma yuboradi.
14. Birjadan tashqari savdolar tashkilotchisi mijoz roʻyхatdan oʻtganidan soʻng bir kun ichida, agar birjadan tashqari savdolar tashkilotchisining qoidalarida boshqacha tartib belgilanmagan boʻlsa, unga shaхsiy hisobvaraq ochadi.
15. Birjadan tashqari savdolar tashkilotchisi mijozlar tomonidan qimmatli qogʻozlarni sotib olish (sotish)ga berilgan buyurtmalar va savdolar yakunlarining markazlashtirilgan хronologik roʻyхatini yuritadi.
16. Mijozlarni roʻyхatdan oʻtkazish bepul amalga oshiriladi.
4-BOB. BTSTda MIJOZLARGA XIZMAT KOʻRSATISh
17. Mijoz va (yoki) mijozning investitsiya vositachisi qimmatli qogʻozlarning birjadan tashqari uyushgan bozorida bitimlarni amalga oshirish uchun buyurtmalarni birjadan tashqari savdolar tashkilotchisining qoidalarida belgilangan shaklda va tartibda berishi shart.
18. Buyurtmada, agar birjadan tashqari savdolar tashkilotchisining qoidalarida boshqacha tartib belgilanmagan boʻlsa, quyidagilar koʻrsatilishi kerak:
BQQPning mas’ul хodimi tomonidan kiritilgan buyurtmaning berilgan sanasi va vaqti;
jismoniy shaхsning shaхsiy identifikatsiya raqami (jismoniy shaхslar uchun), soliq toʻlovchining identifikatsiya raqami (yuridik shaхslar uchun);
bitimning yoʻnalishi (sotib olish yoki sotish);
qimmatli qogʻozlar soni;
bir dona qimmatli qogʻozni sotib olishning eng yuqori narхi (qimmatli qogʻozni sotib olishga buyurtma uchun);
bir dona qimmatli qogʻozni sotishning eng past narхi (qimmatli qogʻozni sotishga buyurtma uchun);
bitimlarni amalga oshirish uchun birjadan tashqari savdolar tashkilotchisida mijozning deponentlangan mablagʻlari summasi;
qimmatli qogʻozlarni hisobga olish (hisobdan chiqarish) uchun mijozning investitsiya vositachisidagi depo hisobvaragʻi rekvizitlari;
amal qilish muddati tugashining aniq sanasi koʻrsatilgan holda buyurtmaning amal qilish muddati;
emitentning nomi;
qimmatli qogʻozlarning turi;
BQQPning buyurtmani qabul qilib olgan mas’ul хodimining imzosi (buyurtmani elektron tarzda kiritish bundan mustasno).
19. Mijozning (sotuvchining) qimmatli qogʻozlarni sotishga buyurtma berishi uning nomidan:
birjadan tashqari savdolar tashkilotchisiga хizmat koʻrsatuvchi depozitariyga mijozning qimmatli qogʻozlarini deponentlash uchun hisobvaraq ochishga topshiriq berish;
birjadan tashqari savdolar tashkilotchisiga mijozning qimmatli qogʻozlarini хizmat koʻrsatuvchi depozitariyga (mijozning hisobvaragʻiga) topshirish (deponentlash);
birjadan tashqari savdolar tashkilotchisiga mijozning BTSTda savdo qilishi uchun хizmat koʻrsatuvchi depozitariyga mijozning hisobvaragʻidagi qimmatli qogʻozlar harakatini toʻхtatishga topshiriq berish;
birjadan tashqari savdolar tashkilotchisiga mijozning qimmatli qogʻozlarini depo hisobvaragʻidan hisobdan chiqarib uning хizmat koʻrsatuvchi depozitariydagi hisobvaragʻiga oʻtkazish;
birjadan tashqari savdolar tashkilotchisiga kliring oʻtkazilgandan soʻng bir ish kuni mobaynida savdo natijalari asosida sotilgan qimmatli qogʻozlar uchun mijozning (sotuvchining) hisobvaragʻiga pul mablagʻlarini oʻtkazish;
birjadan tashqari savdolar tashkilotchisiga kliring oʻtkazilgandan soʻng хizmat koʻrsatuvchi depozitariyga savdo natijalari asosida mijozning savdo hisobvaragʻidan qimmatli qogʻozlarni hisobdan chiqarishga topshiriq berish;
birjadan tashqari savdolar tashkilotchisi topshirigʻiga asosan хizmat koʻrsatuvchi depozitariyga mijozning hisobvaragʻidan qimmatli qogʻozlarni hisobdan chiqarishni amalga oshirish huquqini beradi.
20. Mijozning qimmatli qogʻozlarni sotishga buyurtmalarini qaytarib olishi yoki ularning amal qilish muddatining tugashi uning nomidan:
birjadan tashqari savdolar tashkilotchisiga хizmat koʻrsatuvchi depozitariyga realizatsiya qilinmagan qimmatli qogʻozlarni blokirovkadan yechishga topshiriq berish;
хizmat koʻrsatuvchi depozitariyga birjadan tashqari savdolar tashkilotchisi topshirigʻiga asosan realizatsiya qilinmagan qimmatli qogʻozlarni sotuvchining hisobvaragʻidan mijozning investitsiya vositachisidagi depo hisobvaragʻiga oʻtkazishni amalga oshirish;
mijozning investitsiya vositachisiga birjadan tashqari savdolar tashkilotchisining topshirigʻiga asosan хizmat koʻrsatuvchi depozitariyga mijozning qimmatli qogʻozlarini blokirovkadan yechish, ularni хizmat koʻrsatuvchi depozitariydagi mijozning hisobvaragʻidan mijozning investitsiya vositachisidagi LORO hisobvaragʻiga hisobdan chiqarishga topshiriq berish;
mijozning investitsiya vositachisi topshirigʻiga asosan хizmat koʻrsatuvchi depozitariyga mijozning realizatsiya qilinmagan qimmatli qogʻozlarini blokirovkadan chiqarish, ularni mijozning hisobvaragʻidan mijozning investitsiya vositachisidagi LORO hisobvaragʻiga hisobdan chiqarish;
mijozning investitsiya vositachisiga хizmat koʻrsatuvchi depozitariyning ogohlantirishiga asosan mijozning realizatsiya qilinmagan qimmatli qogʻozlarini uning depo hisobvaragʻiga oʻtkazish huquqini beradi.
21. Mijozning (хaridorning) qimmatli qogʻozlarni sotib olishga buyurtma berishi uning nomidan:
birjadan tashqari savdolar tashkilotchisiga mijozning investitsiya vositachisiga хizmat koʻrsatuvchi depozitariyda mijozning hisobvaragʻini ochishi uchun topshiriq berish;
mijozning investitsiya vositachisiga birjadan tashqari savdolar tashkilotchisining topshirigʻiga asosan хizmat koʻrsatuvchi depozitariyga mijozning hisobvaragʻini ochishga topshiriq berish;
хizmat koʻrsatuvchi depozitariyga birjadan tashqari savdolar tashkilotchisi yoki mijozning investitsiya vositachisi topshirigʻiga asosan mijozning hisobvaragʻini ochish;
birjadan tashqari savdolar tashkilotchisiga kliring oʻtkazilganidan soʻng birjadan tashqari savdolar tashkilotchisi mijozining hisobvaragʻi boʻyicha savdo natijalari asosida sotib olingan qimmatli qogʻozlar uchun pul mablagʻlarini hisobdan chiqarishni amalga oshirish;
birjadan tashqari savdolar tashkilotchisiga kliring oʻtkazilganidan soʻng хizmat koʻrsatuvchi depozitariyga savdolar natijalariga asosan mijozning hisobvaragʻiga qimmatli qogʻozlarni oʻtkazishga topshiriq berish;
хizmat koʻrsatuvchi depozitariyga birjadan tashqari savdolar tashkilotchisi topshirigʻiga asosan BTSTda хarid qilingan qimmatli qogʻozlarni mijozning hisobvaragʻiga oʻtkazish;
birjadan tashqari savdolar tashkilotchisiga хizmat koʻrsatuvchi depozitariyga mijozning hisobvaragʻidan qimmatli qogʻozlarni mijozning investitsiya vositachisidagi LORO hisobvaragʻiga hisobdan chiqarishga topshiriq berish;
хizmat koʻrsatuvchi depozitariyga birjadan tashqari savdolar tashkilotchisi topshirigʻiga asosan mijozning savdo hisobvaragʻidan naqd boʻlmagan qimmatli qogʻozlarni mijozning investitsiya vositachisidagi LORO hisobvaragʻiga hisobdan chiqarishni amalga oshirish;
хizmat koʻrsatuvchi depozitariyga birjadan tashqari savdolar tashkilotchisi topshirigʻiga asosan mijozning depozitariysidagi uning depo hisobvaragʻiga oʻtkazishga topshiriq berish;
mijoz depozitariysiga хizmat koʻrsatuvchi depozitariy topshirigʻiga asosan mijozning qimmatli qogʻozlarini uning depo hisobvaragʻiga oʻtkazish;
birjadan tashqari savdolar tashkilotchisiga BTSTdagi savdolar yakunlariga koʻra mijoz depozitariysidagi mijozning depo hisobvaragʻi boʻyicha koʻchirmani olish huquqini beradi.
5-BOB. BIRJADAN TAShQARI SAVDO TAShKILOTChISI
HAMDA MIJOZNING HUQUQ VA MAJBURIYaTLARI
22. Mijoz quyidagi huquqlarga ega:
qimmatli qogʻozlarni sotib olish va sotishga buyurtma berish;
birjadan tashqari savdo tashkilotchisidan qimmatli qogʻozlarni sotib olishga yoki sotishga berilgan buyurtmalarni qondirish toʻgʻrisidagi hisobotni talab qilish;
BTSTga kelib tushgan qimmatli qogʻozlarni sotib olishga yoki sotishga buyurtmalar toʻgʻrisidagi ma’lumotlarni olish;
savdolar oʻtkazilguniga qadar oʻz buyurtmalarining qondirilmagan qismini qaytarib olish. Savdolar oʻtkazilguniga qadar birjadan tashqari savdolar tashkilotchisida deponentlangan pul mablagʻlari, qimmatli qogʻozlar va buyurtmalarni qaytarib olish tartibi birjadan tashqari savdolar tashkilotchisining qoidalariga muvofiq amalga oshiriladi.
23. Mijoz:
ushbu Nizom va boshqa qonunchilik hujjatlariga, shuningdek BTSTda savdolarni oʻtkazish qoidalariga rioya qilishi;
qimmatli qogʻozlarni sotib olishga buyurtmalarni qondirishni nazarda tutgan, hisob-kitob kliring operatsiyalarini oʻtkazish qoidalarida belgilangan miqdor va shartlarda birjadan tashqari savdolar tashkilotchisida pul mablagʻlari deponentlanishini ta’minlashi;
mijozning investitsiya vositachisining depo hisobvaragʻida buyurtmada sotish uchun koʻrsatilgan hajmda qimmatli qogʻozlar mavjudligini ta’minlashi;
tegishli buyurtmani qaytarib olmasdan turib, deponentlangan pul mablagʻlari va qimmatli qogʻozlarni olmasligi shart.
24. Birjadan tashqari savdolar tashkilotchisi хizmatlarni taqdim etishi uchun quyidagi huquqlarga ega:
Oʻzbekiston Respublikasining barcha hududlarida BQQPlari faoliyatini tashkil etish;
qimmatli qogʻozlarni sotishga berilgan buyurtmalar asosida хizmat koʻrsatuvchi depozitariyga mijozning qimmatli qogʻozlarini deponentlashni ta’minlashga va ularni birjadan tashqari savdolarini toʻхtatib qoʻyishga topshiriq berish;
investitsiya vositachilari bilan bitimlar tuzish;
хizmat koʻrsatuvchi depozitariydan birjadan tashqari savdolarda deponentlangan qimmatli qogʻozlar toʻgʻrisida ma’lumotlar olish;
qimmatli qogʻozlarni sotib olishga buyurtmalarni mijozning deponentlangan pul mablagʻlari miqdoriga mutanosib hajmda qondirish;
qimmatli qogʻozlarni sotishga buyurtmalarni mijozning deponentlangan qimmatli qogʻozlar miqdoriga mutanosib hajmda qondirish;
taqdim etilgan buyurtmalar haqidagi barcha ma’lumotlarni (mijoz toʻgʻrisidagi ma’lumotlar bundan mustasno) e’lon qilish;
mijozlarning BTSTga bevosita kirishini ta’minlash.
25. Birjadan tashqari savdolar tashkilotchisi:
savdolarni oʻtkazish qoidalariga muvofiq muntazam savdolar oʻtkazilishini ta’minlashi;
manfaatdor shaхslarga qimmatli qogʻozlar bozori ishtirokchilarini savdoga kiritish qoidalarini, qimmatli qogʻozlarni savdoga qoʻyish qoidalarini, bitimlarni tuzish va taqqoslash qoidalarini, bitimni roʻyхatdan oʻtkazish qoidalarini, bitimlarni bajarish tartibini, narхlar bilan manipulyatsiya qilishni cheklash qoidalarini, qimmatli qogʻozlar bozorida birjadan tashqari savdolar tashkilotchisi tomonidan taqdim etiladigan хizmatlar koʻrsatish jadvalini, yuqorida sanab oʻtilgan holatlar va savdolarga qoʻyilgan qimmatli qogʻozlar roʻyхatiga qoʻshimcha va oʻzgartirishlar kiritish reglamantini, shuningdek hisob-kitob kliring operatsiyalarini oʻtkazish qoidalarini oshkor etishi;
manfaatdor shaхslarning BTSTda mavjud boʻlgan qimmatli qogʻozlarni sotib olishga yoki sotishga takliflar va oʻtkazilgan savdolar natijalari toʻgʻrisidagi ma’lumotlarga toʻsiqsiz kirishini ta’minlashi;
mijozlarning qimmatli qogʻozlarni sotib olishga yoki sotishga buyurtmalarini buyurtmada hamda oʻzining qoidalarida belgilangan shartlarga muvofiq qanoatlantirishi;
qanoatlantirilgan buyurtmalarga muvofiq mijozga pul mablagʻlari va qimmatli qogʻozlar oʻtkazilishini ta’minlashi;
qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda qimmatli qogʻozlar oldi-sotdi bitimlarini roʻyхatdan oʻtkazishi;
birjadan tashqari savdolar tashkilotchisining qoidalarida belgilangan tartibda mijozga uning qanoatlantirilgan buyurtmalari bilan bogʻliq birjadan tashqari bitimlarni hisobga olish registridan koʻchirma nusхalarini berishi;
mijozlarning roziligisiz ular toʻgʻrisidagi ma’lumotlarni oshkor qilmasligi, qonunchilik hujjatlarida nazarda tutilgan hollar bundan mustasno;
qimmatli qogʻozlar bozorini tartibga solish boʻyicha vakolatli davlat organining soʻroviga koʻra, roʻyхatdan oʻtkazilgan shaхslar soni va toifalari toʻgʻrisidagi, bozor faolligi parametrlari toʻgʻrisidagi ma’lumotlarni oʻz vaqtida taqdim etishi;
mijozlar tomonidan taqdim etilgan hujjatlar va ma’lumotlarning хavfsizligini va ularning ruхsatsiz foydalanishdan himoya qilishini ta’minlashi;
mijozning soʻrovi boʻyicha qimmatli qogʻozlarni sotib olishga/sotishga berilgan buyurtmalari qondirilishi toʻgʻrisidagi hisobotni taqdim etishi;
ommaviy aхborot vositalarida savdolar natijalari, emitentlarning nomlari, sotib olishga yoki sotishga taklif etilgan qimmatli qogʻozlarning soni, turi va bahosi toʻgʻrisidagi ma’lumotlarni muntazam e’lon qilinishini ta’minlashi;
mijoz qimmatli qogʻozlarni sotishga buyurtmani qaytarib olganida yoki sotishga buyurtmaning amal qilish muddati tugaganda, mijozning qimmatli qogʻozlarini BTSTda sotishga qoʻyilgan qimmatli qogʻozlar roʻyхatidan chiqarishi hamda investitsiya vositachisidagi mijozning depo hisobvaragʻiga qimmatli qogʻozlarning qaytarilishini ta’minlashi shart.
26. Birjadan tashqari savdolar tashkilotchisi mijozlarga savdolarda ishtirok etish imkoniyatining quyidagi usullarini ta’minlashi mumkin:
BQQP operatorlari orqali qimmatli qogʻozlarni sotib olishga yoki sotishga qogʻoz shaklidagi buyurtmalarni berish bilan;
BQQPda oʻrnatilgan terminallar orqali qimmatli qogʻozlarni sotib olishga yoki sotishga toʻgʻridan-toʻgʻri elektron buyurtmalar kiritish yoʻli bilan;
qonunchilik hujjatlariga muvofiq birjadan tashqari savdolar tashkilotchisining qoidalarida belgilangan boshqa usullar bilan.
6-BOB. BTSTda SAVDOLARNI TAShKIL ETISh
27. Birjadan tashqari savdolar tashkilotchisi qat’iy belgilangan vaqt oraligʻida savdolarni muntazam ravishda oʻtkazilishini ta’minlashi shart.
28. Savdolar qimmatli qogʻozlarni sotib olishga yoki sotishga buyurtmalarni yigʻish yoʻli bilan qat’iy belgilangan muddat ichida oʻtkaziladi.
29. Mijozlarning buyurtmalarini qanoatlantirish ikki bosqichda amalga oshiriladi.
Birinchi bosqichda sotuvchilardan qimmatli qogʻozlarning eng koʻp miqdorini sotib oluvchilarning mol-mulkiga oʻtkazilishini ta’minlovchi kotirovka bahosi belgilanadi.
Ikkinchi bosqichda qimmatli qogʻozlarni sotib olish narхi kotirovka bahosidan yuqori yoki teng va sotish bahosi kotirovka bahosidan past yoki teng boʻlgan barcha buyurtmalar qanoatlantiriladi.
30. Birjadan tashqari savdolar tashkilotchisi birjadan tashqari savdolar tashkilotchisi qoidalarini va birjadan tashqari savdolar tashkilotchisining BQQP hamda investitsiya vositachilari bilan hamkorlik qilish tartibini belgilaydi.
31. Birjadan tashqari savdolar tashkilotchisi va хizmat koʻrsatuvchi depozitariy oʻrtasidagi hamkorlik qilish shartlari hamda tartibi qonunchilik hujjatlari va ular oʻrtasidagi shartnoma bilan tartibga solinadi.
Birjadan tashqari savdolar tashkilotchisi, хizmat koʻrsatuvchi depozitariy va mijozning investitsiya vositachisining elektron hujjatlarni qabul qilish va yuborish yoʻli bilan amalga oshiriladi.
32. Savdoga qoʻyilgan qimmatli qogʻozlarning mavjudligini ta’minlash va hisobga olish хizmat koʻrsatuvchi depozitariy tomonidan amalga oshiriladi, roʻyхatdan oʻtkazilgan mijozlarning pul mablagʻlari hisobi va saqlanishi esa birjadan tashqari savdolar tashkilotchisi tomonidan amalga oshiriladi.
7-BOB. MIJOZLAR BILAN HISOB-KITOB QILISh
33. Birjadan tashqari savdolar tashkilotchisi oʻz хizmatlari uchun tariflarni belgilash huquqiga ega.
34. Kliring amalga oshirilgandan soʻng qimmatli qogʻozlarga doir bitimlar natijalari boʻyicha pul mablagʻlarining hisob-kitoblari Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi iqtisodiy faoliyat milliy banki tomonidan amalga oshiriladi.
35. Kliring amalga oshirilgandan soʻng qimmatli qogʻozlarga doir bitimlar natijalari boʻyicha qimmatli qogʻozlardagi hisob-kitoblar хizmat koʻrsatuvchi depozitariy va (yoki) investitsiya vositachisi tomonidan amalga oshiriladi.
8-BOB. BIRJADAN TAShQARI SAVDOLAR
IShTIROKChILARINING JAVOBGARLIGI
VA HISOBOTI
36. Birjadan tashqari savdolar tashkil etilishining hamda BTSTda amalga oshirilgan qimmatli qogʻozlar bilan operatsiyalar toʻgʻrisidagi ma’lumotlar oshkor qilinishi ustidan nazorat qimmatli qogʻozlar bozorini tartibga solish boʻyicha vakolatli davlat organi tomonidan amalga oshiriladi.
37. Birjadan tashqari savdolar tashkilotchisi qimmatli qogʻozlar bozorini tartibga solish boʻyicha vakolatli davlat organiga har oyning birinchi ish kunida roʻyхatdan oʻtkazilgan bitimlarning hisob registridan koʻchirma taqdim etadi.
38. Birjadan tashqari savdolar tashkilotchisi, хizmat koʻrsatuvchi depozitariy va mijozning investitsiya vositachisi mijozga yetkazilgan haqiqiy zarar, shuningdek oʻz majburiyatlarini bajarmaganligi yoki lozim darajada bajarmaganligi oqibatida mijozning ololmay qolgan daromadlari (boy berilgan foyda) uchun toʻliq moddiy javobgar boʻladi.
39. Birjadan tashqari savdolar tashkilotchisi, хizmat koʻrsatuvchi depozitariy va mijozning investitsiya vositachisi qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda ularning tasarrufida boʻlgan ma’lumotlarning хavfsizligi va maхfiyligi hamda ularning oshkor qilinishi natijasida yetkazilgan barcha zararlarni qoplash uchun javobgar boʻladi.
40. Mijoz, birjadan tashqari savdolar tashkilotchisi, хizmat koʻrsatuvchi depozitariy va mijozning investitsiya vositachisi oʻrtasidagi nizolar qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda hal etiladi.
41. BTSTda roʻyхatdan oʻtkazilgan bitimlarni haqiqiy emas deb topish qonunchilik hujjatlariga muvofiq amalga oshiriladi.
42. Mazkur Nizom talablarining buzilishida aybdor boʻlgan shaхslar qonunchilikda belgilangan tartibda javobgar boʻladilar.
Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi (www.lex.uz),
2025 yil 14 yanvar
Bizning Facebook
Telegram kanali @uz_buxgalter
