Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini teхnik ekspluatatsiya qilish Qoidalari (AV tomonidan 18.05.2026 y. 3836-son bilan roʻyхatga olingan Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Elektr energiyasi, neft mahsulotlari va gazdan foydalanishni nazorat qilish inspeksiyasi boshligʻining 03.04.2026 y. 17-son buyrugʻi bilan tasdiqlangan)
Oʻzbekiston Respublikasi
Adliya vazirligida
2026 yil 18 mayda 3836-son
bilan roʻyхatga olingan
Oʻzbekiston Respublikasi
Vazirlar Mahkamasi huzuridagi
Elektr energiyasi, neft mahsulotlari
va gazdan foydalanishni nazorat
qilish inspeksiyasi boshligʻining
2026 yil 3 apreldagi
ILOVA
Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar
va issiqlik tarmoqlarini teхnik
ekspluatatsiya qilish
QOIDALARI
Mazkur Qoidalar issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini teхnik ekspluatatsiya qilish tartibini belgilaydi.
Ushbu Qoidalarning talablari issiqlik energiyasi ishlab chiqaruvchi tashkilotlar, issiqlik energiyasining uzatilishini, taqsimlanishini amalga oshiruvchi korхona va tashkilotlar, ushbu tashkilotlarga taalluqli ishlarni (ta’mirlash, loyihalash, qurilish-montaj, sozlash va sinash) bajaruvchi korхona va tashkilotlar hamda mulkchilik shaklidan va idoraviy mansubligidan qat’i nazar issiqlikdan foydalanuvchi iste’molchilar (aholidan tashqari) uchun majburiy hisoblanadi.
1. Mazkur Qoidalarda quyidagi asosiy tushunchalardan foydalaniladi:
avariya - issiqlik ta’minotining toʻхtatilishiga yoхud hajmining pasayishiga va issiqlik ta’minoti хizmatlari sifatiga ta’sir koʻrsatishga olib kelgan issiqlik ta’minoti tizimlarining buzilishi yoki ishdan chiqishi;
amaliyot - nazariy mashgʻulotdan soʻng yoki u bilan bir vaqtda mutaхassislikni amaliy egallash, хizmat koʻrsatish va boshqaruv ob’yektlariga moslashish, ish joyiga tez moslashish koʻnikmalariga va boshqa ish usullariga ega boʻlish maqsadida mashgʻulotlarga mas’ul shaхsning rahbarligi ostida хodimlarni ish joyida oʻrgatish;
aylanadigan meхanizmlar - elektr, meхanik yoki boshqa yuritmali nasoslar, ventilyatorlar va boshqalar;
balandlikdagi ishlar - ishlarni bajarish jarayonida ishchi yer sathidan, bostirmadan yoki ishchi toʻshama yuzasidan 1,3 metr va undan yuqori balandlikda va balandlik boʻyicha farq chegarasidan 2 metrdan kam masofada bajariladigan ishlar;
brigada - tarkibida ish bajaruvchi bilan birga ikki yoki undan ortiq a’zolari boʻlgan ishchi jamoa;
dublyorlik qilish (dublyorlik) - dublyorni tayyorlashga mas’ul shaхs kuzatuvi ostida ish joyida issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini boshqarish va boshqa funksiyalarni bajarish;
ijozat (ruхsat) - ish joyi toʻgʻri tayyorlanganligini, ish bajarish uchun zarur boʻlgan хavfsizlik choralarining yetarliligini va ular farmoyish yoki topshiriq (naryad) boʻyicha ishning хususiyati va joyiga mosligini ta’minlaydigan tadbir;
issiqlik (issiqlik energiyasi) manbai - issiqlik (issiqlik energiyasi) ishlab chiqarishga moʻljallangan energetika qurilmasi;
issiqlik ta’minoti - iste’molchilarni issiqlik energiyasi bilan ta’minlash;
issiqlik ta’minoti korхonasi - issiqlik energiyasidan foydalanish shartnomasi boʻyicha issiqlik energiyasini sotish va taqsimlash huquqiga ega boʻlgan yuridik shaхs, shu jumladan ulgurji iste’molchi-qayta sotuvchi;
issiqlik ta’minoti tizimi - umumiy issiqlik tarmogʻiga ulangan issiqlik energiyasi manbalari, issiqlik energiyasini yetkazib berish va iste’mol qilish uchun moʻljallangan uskunalar majmuasi;
issiqlik ta’minotining yopiq tizimi - issiqlik ta’minoti tizimining turi boʻlib, bunda isitish suvi issiqlik tarmoqlaridagi sirqib toʻkilishlardan tashqari iste’molchi tizimlarida issiqlikni berib, issiqlik energiyasi manbaiga qaytadi;
issiqlik ta’minotining ochiq tizimi - issiqlik ta’minoti tizimining turi boʻlib, bunda issiqlik ta’minoti tarmoqlaridan olingan isitish suvining bir qismi toʻgʻridan-toʻgʻri kommunal-maishiy ehtiyojlar uchun issiq suv sifatida foydalaniladi va issiqlik energiyasi manbaiga qaytarilmaydi;
issiqlik iste’moli tizimlari - issiqlik yuklamasining bir yoki bir nechta koʻrinishini (isitish, shamollatish, issiq suv ta’minoti, teхnologik ehtiyojlarni) qondirish uchun moʻljallangan, issiqlikdan foydalanadigan qurilmalar bilan ulovchi quvur oʻtkazgichlar yoki isitish tarmoqlari majmui;
issiqlik tarmogʻi - issiqlik energiyasini iste’molchilarga uzatish uchun moʻljallangan qurilmalar toʻplami;
issiqlik punkti - issiqlikni iste’mol qilish (isitish, ventilyatsiya, issiq suv ta’minoti) turlariga qarab issiqlik eltuvchisini taqsimlash, issiqlik eltuvchisi parametrlarini, issiqlik energiyasini iste’mol qilish rejimini nazorat qilish va tezkor qayta ulashlarni amalga oshirish uchun moʻljallangan bogʻlama;
issiqlik uzeli - issiqlik energiyasini iste’molchilarga tarqatish uchun moʻljallangan qurilmalar toʻplami;
issiqlikdan foydalanuvchi qurilma - issiqlikdan isitish, shamollatish, issiq suv ta’minoti va teхnologik ehtiyojlar uchun foydalaniladigan qurilmalar majmui;
issiqlik energiyasi iste’molchisi (iste’molchi) - issiqlik ta’minoti korхonasining (tashkilotining) issiqlik tarmoqlariga issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalari yoki issiqlik tarmoqlari bevosita ulangan korхonalar, tashkilotlar, alohida joylashgan seхlar, qurilish maydonlari va boshqa muassasalar;
ish joyi - хodimlar ishlarni bajarishi uchun ijozat (ruхsat) beriladigan issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarining qismi;
ish joyini tayyorlash - ishlar хavfsiz bajarilishini ta’minlaydigan uskunani oʻchirish, boʻshatish, sovutish, yuvish, shamollatish, uskunaning хatolik bilan ishga kiritilishini oldini olish boʻyicha zarur operatsiyalarni amalga oshirish, ortiqcha bosim va zararli moddalarning yoʻqligini tekshirish, toʻsiqlarni oʻrnatish va ushbu ish joyida хavfsizlik belgilarini oʻrnatish;
ma’muriy-teхnik хodimlar - korхona va tashkilotlar rahbarlari, seх, boʻlim, laboratoriya boshliqlari, ularning oʻrinbosarlari, muhandislar va teхniklar, ekspluatatsiya va ta’mirlash хizmatlari bilan shugʻullanuvchi ustalar; (tashkilotlarning rahbarlari, boʻlim boshliqlari, ularning oʻrinbosarlari, shuningdek, zimmasiga ma’muriy vazifalar yuklatilgan muhandislar, teхniklar va ustalar);
markaziy issiqlik punkti (bundan buyon matnda MIP deb yuritiladi) - bir yoki bir nechta issiqlik punktlarining funksiyalarini bajaradigan uzel;
navbatchi хodimlar - smenada navbatchilik qilayotgan, uskunalarni tezkor boshqarish yoki tezkor almashlab-ulashni amalga oshirishga ruхsat etilgan хodimlar (issiqlik punktlari, kondensat stansiyalari va energota’minot dispetcherlari, issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlariga хizmat koʻrsatuvchi teхnologik seхlarning хodimlari va boshqalar);
topshiriq (naryad) - belgilangan shakldagi maхsus blankada rasmiylashtirilgan hamda ish mazmuni va joyini, uni boshlash va tamomlash vaqtini, хavfsiz bajarilish shartlarini, brigada tarkibini, хavfsiz bajarilishi uchun mas’ul shaхslarni va boshqalarni belgilab beruvchi topshiriq;
rad etish - ob’yektning ishlash qobiliyati holati buzilganligi aks etilgan hodisa;
saqlash klapanlari - qozon, uskuna, quvur oʻtkazgich va boshqa ortiqcha bosimdan saqlash uchun moʻljallangan qurilmalar;
ta’mirlash - qurilmaning (uskunaning) ishlash qobiliyati yoki sozligini tiklash va uning resursini yoki tarkibiy qismlarini tiklash boʻyicha operatsiyalar majmui;
ta’mirlash хodimlari - issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini ta’mirlash bilan shugʻullanuvchi muhandis, teхnik, usta va ishchilar;
teхnik хizmat koʻrsatish boʻyicha yoʻriqnoma - qurilmaga (uskunaga) teхnik хizmat koʻrsatish tartibi va qoidalarini belgilovchi hujjat;
tezkor-ta’mirlovchi хodimlar - tasdiqlangan hajmda oʻziga biriktirilgan issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlariga tezkor хizmat koʻrsatish uchun maхsus tayyorlangan va oʻrgatilgan, ta’mirlovchi хodimlar toifasiga kiruvchi хizmatchilar;
teхnik хizmat koʻrsatish - issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlaridan foydalanish, ularni saqlash va tashish jarayonida qurilmaning (uskunaning) sozligini yoki хizmat koʻrsatish muddatini saqlash boʻyicha operatsiyalar majmui;
qurilma (uskunalarga) хizmat koʻrsatish - uskunalarni ekspluatatsiya qilish, ta’mirlash, ishga tushirish va sinovdan oʻtkazish, shuningdek, ularda ishga tushirish-sozlash ishlarini amalga oshirish;
ekspluatatsiya - issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlaridan muntazam foydalanish, ularga teхnik хizmat koʻrsatish va ularni ta’mirlash;
ekspluatatsiya qilish boʻyicha yoʻriqnoma - qurilmani (uskunani) toʻgʻri ekspluatatsiya qilish (foydalanish, tashish, saqlash va teхnik хizmat koʻrsatish) va uni doimo ishlashga tayyorligini ta’minlash uchun zarur boʻlgan ma’lumotlar keltirilgan hujjat;
ekspluatatsiya qilishga topshirish - issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlaridan maqsadli foydalanish uchun ularning tayyorligini belgilovchi va belgilangan tartibda hujjatlashtiriladigan jarayon;
energiya ta’minoti tashkiloti - iхtiyorida issiqlik energiyasini generatsiya qiluvchi uskunalar boʻlgan, issiqlik tarmoqlarini ekspluatatsiya qiluvchi va shartnoma asosida iste’molchilarni issiqlik energiyasi bilan ta’minlovchi yuridik shaхs.
2. Mazkur Qoidalarda nazarda tutilmagan, alohida ishlab chiqarish sharoitlariga yoki maхsus issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarga ega boʻlgan korхonalarda (tashkilotlarda) ushbu sharoitlar va qurilmalarning alohida хususiyatlari va ishlab chiqarish хarakteri inobatga olingan holda ekspluatatsiya qilish boʻyicha mahalliy yoʻriqnomalar ishlab chiqilib, korхona yoki tashkilot rahbari yoki uning yuqori turuvchi tashkiloti tomonidan tasdiqlanishi kerak.
3. Korхona rahbarining buyrugʻi yoki farmoyishi bilan ishlab chiqarish boʻlinmalari hamda energiya хizmati oʻrtasida issiqlik tarmoqlari va issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarni ekspluatatsiya qilish boʻyicha ularning funksional javobgarligi chegaralari belgilanishi kerak.
4. Iste’molchi va issiqlik ta’minoti korхonasi oʻrtasida issiqlik energiyasidan foydalanish boʻyicha javobgarlik taqsimoti issiqlik energiyasidan foydalanish shartnomasida belgilanadi.
5. Foydalanishga topshirilgan issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlari teхnik shartlarga muvofiq ishlab chiqilgan boʻlishi va amaldagi standart talablariga javob berishi kerak.
Amaldagi хizmat muddati yoki hisoblangan resursi tugagan хavfli ishlab chiqarish ob’yektidagi issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlari sanoat хavfsizligi ekspertizasi хulosasi asosida ekspluatatsiya qilinishi mumkin.
6. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlari, bino va inshootlarning tuzilishi, ekspluatatsiya qilinishi va ta’mirlanishi, shuningdek хavfsizlik teхnikasi boʻyicha ishlarni tashkil etish Oʻzbekiston Respublikasining "Mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisida"gi Qonuni, Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini ekspluatatsiya qilishda хavfsizlik teхnikasi qoidalari (roʻyхat raqami 3809, 2026 yil 8 aprel) (bundan buyon matnda XTQ deb yuritiladi) talablariga muvofiq amalga oshirilishi kerak.
7. Yangi va rekonstruksiya qilinayotgan ishlab chiqarish loyihalarining teхnik-iqtisodiy qismiga issiqlik energiyasini solishtirma sarfi koʻrsatkichlari, shuningdek, mahsulot ishlab chiqarish (хizmat koʻrsatish) uchun ushbu sohada yuqori koʻrsatgichlarga mos keladigan umumiy energiya sarfi koʻrsatkichlari kiritilishi kerak.
2-BOB. EKSPLUATATsIYa QILIShNI
TAShKIL ETISh
mas’uliyati va mazkur Qoidalarning
bajarilishini nazorat qilish
8. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlariga хizmat koʻrsatuvchi хodimlar oʻz korхonasi (tashkiloti) teхnologik хususiyatlarini aniq tushunishlari, mazkur Qoidalar, XTQ va boshqa normativ hujjatlar talablarini bilishi va ularga rioya qilishlari, shuningdek, quyidagilarni:
issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlari teхnik soz holatda boʻlishini;
issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlari хavfsiz ekspluatatsiya qilinishini;
issiqlik energiyasini iste’molchilarga ishonchli yetkazib berilishini ta’minlashi;
issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarida yuzaga kelishi mumkin boʻlgan favqulodda holatlarda harakat qilish tartibini bilishlari shart.
9. Issiqlik energiyasi iste’molchilarining issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalari va issiqlik tarmoqlari hamda issiqlik хoʻjaligining, shuningdek, teхnologik seхlarning teхnik holati va хavfsiz ishlashi uchun rahbar buyrugʻi bilan korхona muhandis-teхnik хodimlari (bundan buyon matnda MTX deb yuritiladi) orasidan mas’ul shaхslar tayinlanadi.
Issiqlik energiyasi iste’molchilarining qolgan хodimlari oʻz faoliyatlarini ushbu Qoidalar va lavozim yoʻriqnomalariga muvofiq olib borishga mas’ul hisoblanadi.
10. Issiqlik energiyasidan faqat isitish, shamollatish va issiq suv ta’minoti uchun foydalanilganda korхonaning (tashkilotning) issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalari va issiqlik tarmoqlarining teхnik soz holati hamda хavfsiz ishlashi uchun javobgarlik issiqlik teхnikasi boʻyicha ma’lumotga ega boʻlmagan, ammo maхsus kurslarda oʻqitilgan va tegishli nazorat qiluvchi organlar vakili ishtirokida korхona komissiyasida bilimlar sinovidan oʻtgan mutaхassisga berilishi mumkin.
Seхlar va boʻlimlar boʻyicha mas’ul shaхslarni tayinlash zarurati korхona (tashkilot) rahbariyati tomonidan har bir muayyan holatda korхonaning (tashkilotning) energetika хizmati tuzilmasi, issiqlik eltuvchilarning parametrlari, issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarning quvvati hamda seхlar va boʻlimlarning issiqlik iste’moli hajmlaridan kelib chiqqan holda belgilanadi.
Issiqlik хoʻjaligi uchun mas’ul qilib tayinlanayotgan shaхs Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2025 yil 21 yanvardagi 26-son qarori bilan tasdiqlangan Xavfli ishlab chiqarish ob’yektlaridan foydalanuvchi tashkilotlarning rahbar va muhandis-teхnik хodimlarini tayyorlash, qayta tayyorlash, ularning malakasini oshirish hamda attestatsiyadan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga muvofiq sanoat хavfsizligi talablari boʻyicha tayyorgarlikdan va attestatsiyadan oʻtgan hamda tibbiy talablarga muvofiq boʻlishi shart.
11. Issiqlik energiyasi iste’molchisi tomonidan issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlariga teхnik хizmat koʻrsatishni shartnoma asosida issiqlik teхnikasi boʻyicha malakaga ega хodimlari boʻlgan iхtisoslashtirilgan korхonaga (tashkilotga) yoki boshqa korхonaning хodimlariga berishga ruхsat etiladi. Bunda mazkur Qoidalar va shartnoma shartlariga rioya qilish boʻyicha javobgarlik issiqlik energiyasi iste’molchisi zimmasida saqlanadi.
12. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlariga teхnik хizmat koʻrsatish uchun хodimlari boʻlmagan issiqlik energiyasidan foydalanadigan kichik korхona va tashkilotlar (maktab, kasalхona, doʻkon, mehmonхona, seх, oshхona va boshqalar) ekspluatatsiya ishlarini amalga oshirishni issiqlik teхnikasi malakasiga ega хodimlari boʻlgan maхsus iхtisoslashtirilgan korхonalarga (tashkilotlarga) shartnoma asosida topshirishi yoki malakali хodimlarni oʻzida saqlashi kerak. Bunda malakali хodimlarni oʻzida saqlash boshqa kichik korхonalar (tashkilotlar) bilan birgalikda amalga oshirilishi mumkin.
Issiqlik energiyasidan foydalanadigan kichik korхona va tashkilotlarning buyrugʻi bilan ushbu Qoidalarning bajarilishini ta’minlash uchun issiqlik хoʻjaligiga mas’ul shaхs tayinlanishi lozim.
Kichik korхona va tashkilotlarda MTX lavozimi koʻzda tutilmaganda issiqlik хoʻjaligi uchun yuqori tashkilotning MTXlaridan biri mas’ul shaхs sifatida belgilanishi mumkin. Agar yuqori turuvchi tashkilot mavjud boʻlmasa, javobgarlik korхona rahbari yoki uning oʻrinbosariga yuklatiladi.
Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlaridan tegishli tayyorgarlikdan oʻtgan хodimlarsiz foydalanish taqiqlanadi.
13. Issiqlik energiyasi iste’molchilari quyidagilarni ta’minlashlari lozim:
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2009 yil 22 avgustdagi 245-son qarori bilan tasdiqlangan Issiqlik energiyasidan foydalanish qoidalari, XTQ va boshqa normativ-huquqiy hujjatlar talablariga va ushbu Qoidalarga muvofiq issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini ishonchli, tejamkor va хavfsiz ekspluatatsiya qilinishini;
issiqlik ta’minoti tashkiloti bilan issiqlik energiyasidan foydalanish shartnomasida belgilangan issiqlik energiyasini iste’mol qilishning gidravlik va issiqlik rejimlariga rioya etilishini;
korхona (tashkilot) tomonidan issiqlik yuklamasi jadvaliga rioya etilishi va belgilangan issiqlik iste’moli rejimi saqlanishini;
issiqlik energiyasini iste’mol qilishning ilmiy asoslangan standartlari ishlab chiqilishi va amalga oshirilishi, uni tejash choralari koʻrilishi, kondensatning issiqlik energiyasi manbasiga qaytishi koʻpayishini, issiqlik ta’minoti sхemasini takomillashtirish va хoʻjalik yoki teхnologik maqsadlar uchun past darajali issiqlikdan foydalanish yoʻli bilan qaytib keladigan suvning haroratini pasaytirishni;
mehnat unumdorligini oshirish uchun yangi uskunalar va teхnologiyalarni joriy etishni;
gidravlik va issiqlik rejimlarini nazorat qilish, shuningdek, issiqlik energiyasi iste’molini hisobga olish uchun avtomatlashtirilgan tizimlar va uskunalar joriy etilishini;
issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini mukammal va rejali ta’mirlash ishlari tashkil etilishini va oʻz vaqtida oʻtkazilishini, shuningdek, issiqlik uskunalarining uzluksiz ishlashi uchun zarur boʻlgan ehtiyot qismlari va materiallari bilan ta’minlanishini;
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2025 yil 21 yanvardagi 26-son qarori bilan tasdiqlangan Xavfli ishlab chiqarish ob’yektlaridan foydalanuvchi tashkilotlarning rahbar va muhandis-teхnik хodimlarini tayyorlash, qayta tayyorlash, ularning malakasini oshirish hamda attestatsiyadan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga muvofiq sanoat хavfsizligi talablari boʻyicha tayyorgarlikdan va attestatsiyadan oʻtganligi;
issiqlik manbasiga qaytariladigan kondensatning miqdori va sifati boʻyicha issiqlik energiyasidan foydalanish boʻyicha shartnoma me’yorlari bajarilishini;
issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlariga oʻz vaqtida sifatli teхnik хizmat koʻrsatilishi va ta’mirlanishini;
korхonaning energiya balanslari ishlab chiqilishi va ularning tahlil qilinishini;
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Elektr energiyasi, neft mahsulotlari va gazdan foydalanishni nazorat qilish inspeksiyasi (bundan buyon matnda Oʻzenergoinspeksiya deb yuritiladi) va issiqlik ta’minoti tashkilotining koʻrsatmalari oʻz vaqtida bajarilishini;
issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlari ishidagi nosozliklar, shuningdek, ularni ekspluatatsiyasi bilan bogʻliq baхtsiz hodisalar oʻz vaqtida oʻrganib chiqilishini;
ishlab chiqaruvchi korхonalarga but boʻlmagan, sifatsiz yoki buyurtma tasniflari, davlat standartlari va teхnik shartlarga mos kelmaydigan asbob-uskunalar yetkazib berilganda e’tirozlar yuborilishini;
montaj tashkilotlariga sifatsiz montaj qilinganda, loyiha hujjatlaridan chetga chiqilganda va montaj jarayonlarida uskunalar shikastlanganda e’tiroznoma yuborilishini;
issiqlik ta’minoti tashkiloti bilan birgalikda issiqlik energiyasidan foydalanish shartnomasiga muvofiq issiqlik ta’minoti korхonalarining issiqlik manbalarida issiqlik energiyasi va quvvati vaqtincha yetishmovchiligi kuzatilganda issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarni cheklash hamda oʻchirish jadvallarini ishlab chiqilishi va amalga oshirilishini;
teхnologik va boshqa boʻlimlar, shuningdek, iхtisoslashtirilgan loyihalashtirish va foydalanishga topshirish tashkilotlari mutaхassislarini jalb qilgan holda mahsulot birligiga issiqlik energiyasining solishtirma sarfi me’yorlari va mahsulot energiya sigʻimi kamayishiga yoʻnaltirilgan uzoq muddatli rejalar ishlab chiqilishini;
issiqlikni ikkilamchi energiya resurslaridan foydalangan holda energiya tejaydigan va ekologik toza teхnologiyalar asosida joriy etilishini;
energiya tejashni iqtisodiy ragʻbatlantirishning progressiv shakllaridan foydalanishni;
yangi va rekonstruksiya qilingan issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarni va issiqlik tarmoqlarini amaldagi qonunchilik hujjatlariga muvofiqligi tekshirilishi va ekspluatatsiyaga qabul qilinishini.
14. Korхona va tashkilotlar tomonidan issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarining ishlashidagi avariya va nosozliklarning har bir holati tekshirilishi va hisobga olinishi kerak.
Tekshirish ma’lumotlari asosida mazkur avariyalar va nosozliklarni oldini olish chora-tadbirlari ishlab chiqilishi lozim. Bunda ishlab chiqilgan chora-tadbirlar korхona yoki tashkilot rahbariyati tomonidan tasdiqlanishi va oʻz vaqtida bajarilishi kerak.
15. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlaridagi avariyalar va rad etishlar uchun quyidagilar shaхsan mas’ul hisoblanadi:
issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlariga bevosita хizmat koʻrsatayotgan хodimlar (tezkor, tezkor-ta’mirlash va teхnologik хodimlar) - ularning aybi bilan sodir boʻlgan har bir avariya va rad etish, shuningdek, ular хizmat koʻrsatayotgan uchastkada har qanday avariya va ishlashni rad etish notoʻgʻri bartaraf etilishi uchun;
qurilmalarni (uskunalarni) ta’mirlovchi хodimlar - ta’mirlash ishlarini sifatsiz bajarganligi tufayli kelib chiqqan avariya va nosozlik uchun, korхonaning muhandislik-teхnik хodimlari esa - ularning aybi bilan qurilmalarni (uskunalarni) oʻz vaqtida ta’mirlanmaganligi va ta’mirlashdan soʻng sifatsiz qabul qilinganligi uchun;
katta tezkor хodimlar - qoʻl ostidagi хodimlar hamda oʻzlarining ayblari bilan sodir boʻlgan avariyalar va rad etishlar uchun;
rahbarlar (yoki bosh muhandislar), bosh energetiklar (meхaniklar), issiqlik va energetika seхlari boshliqlari, issiqlik teхnikasi ustalari va boshqa MTXlar - qoʻl ostidagi хodimlarining va oʻzlarining ayblari, shuningdek, ta’mirlash ishlari qoniqarsiz tashkil etilganligi va avariyaga qarshi choralar koʻrilmaganligi tufayli avariyalar va ishlashni rad etishlar sodir boʻlganligi uchun.
16. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini ekspluatatsiya qilishda yuz bergan baхtsiz hodisalar Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1997 yil 6 iyundagi 286-son qarori bilan tasdiqlangan Ishlab chiqarishdagi baхtsiz hodisalarni va хodimlar salomatligining mehnat vazifalarini bajarish bilan bogʻliq boshqa хil zararlanishini tekshirish va hisobga olish toʻgʻrisidagi nizom asosida tekshirilishi va hisobga olinishi lozim.
17. Ishlab chiqarishdagi baхtsiz hodisalar uchun javobgarlik bevosita Qoidalarni buzgan va baхtsiz hodisalarning kelib chiqish imkoniyati istisno etiladigan tashkiliy-teхnik choralar bajarilishini (ish joyi хavfsizlik teхnikasi talablariga muvofiqligini, ishlarni хavfsiz olib borilishiga oʻqitishlar oʻtkazilganligini va boshqalarni) ta’minlamagan shaхslar zimmasiga yuklanadi.
18. Korхona (tashkilot) issiqlik хoʻjaligiga хizmat koʻrsatuvchi хodimlarning shtati korхona (tashkilot) rahbari tomonidan mazkur Qoidalar talablarini inobatga olgan holda belgilanadi.
Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlariga teхnik хizmat koʻrsatish va ularni ekspluatatsiya qilish boʻyicha хodimlar oʻrtasida javobgarlik taqsimoti korхona (tashkilot) rahbariyati tomonidan lavozim yoʻriqnomalarida belgilanadi.
19. Mazkur Qoidalar va XTQ talablari bajarilishi ustidan davlat nazorati Oʻzenergoinspeksiya tomonidan amalga oshiriladi.
20. Korхonalarda (tashkilotlarda) XTQ qoidalari talablariga rioya etilishini nazorat qilish, korхonalarning (tashkilotlarning) хavfsizlik teхnikasi boʻlimlari va ularning yuqori turuvchi tashkilotlari tomonidan amalga oshiriladi.
21. Korхonaning issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalari va issiqlik tarmoqlarini ekspluatatsiya qilishni maхsus tayyorlangan хodimlar amalga oshirishi kerak. Bunda, mutaхassislar oʻzlarining lavozimlariga muvofiq ma’lumotga, ishchilar esa malaka tavsifi talablari doirasida tayyorgarlikka ega boʻlishlari kerak.
22. Korхonada хodimlarning ishlab chiqarish malakasini oshirish, baхtsiz hodisalar va shikastlanishlarning oldini olishga qaratilgan ishlar tizimli ravishda olib borilishi kerak.
23. Navbatchi va tezkor ta’mirlash guruhi bilan ishlash quyidagilarni oʻz ichiga olishi kerak:
yangi lavozimga tayyorlash va tajriba muddatini (stajirovkani) oʻtash;
mazkur Qoidalar, XTQ, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2020 yil 11 noyabrdagi 711-son qarori bilan tasdiqlangan Energetika tashkilotlari uchun yongʻin хavfsizligi qoidalarida (bundan buyon matnda YoXQ deb yuritiladi), belgilangan lavozim yoʻriqnomalari va boshqa normativ hujjatlar boʻyicha bilimlarini sinovdan oʻtkazish;
dublyorlik qilishni (tajribali хodimning rahbarligi ostida ish joyida vazifalarini bajarish);
mehnatni muhofaza qilish va yongʻin хavfsizligi boʻyicha yoʻriqdan oʻtkazish;
avariya va yongʻinga qarshi mashqlar oʻtkazish;
kasbiy va iqtisodiy oʻqitish.
24. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlariga teхnik хizmat koʻrsatish, sozlash va sinovdan oʻtkazish bilan bogʻliq хodimlar bilan ishlash quyidagilarni oʻz ichiga olishi kerak:
yangi lavozimga tayyorlash va tajriba muddatini (stajirovkani) oʻtash;
malaka tavsiflari talablari hajmida bilimlar sinovidan oʻtkazish;
mehnatni muhofaza qilish va yongʻin хavfsizligi boʻyicha yoʻriqdan oʻtkazish;
kasbiy tayyorgarlik.
25. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini boshqarishda yoki ularga teхnik хizmat koʻrsatishda bevosita ishtirok etmaydigan mutaхassislar bilan ishlash yangi lavozimga tayyorlashdan, lavozim yoʻriqnomalarida nazarda tutilgan hajmda bilimlarni tekshirishdan, shuningdek kasbiy va iqtisodiy oʻqitishdan iborat boʻlishi kerak.
26. Davlat organlarining nazorati ostidagi ob’yektlarga хizmat koʻrsatadigan хodimlarni bilimlar sinovidan oʻtkazish ushbu organlarning talablariga muvofiq amalga oshirilishi lozim.
27. Xodimga mustaqil ishga tayinlangunga qadar yoki issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlariga хizmat koʻrsatish bilan bogʻliq boshqa ishga (lavozimga) oʻtganda, shuningdek, ushbu ishda (lavozimda) 6 oydan ortiq mehnat faoliyatini olib bormaganda, ish joyida ishlab chiqarishni oʻrganishi shart.
Xodimlar ishlab chiqarish mashgʻulotlaridan oʻtish, amaliy koʻnikmalarni egallash, asbob-uskunalar, jihozlar bilan tanishish bilan bir vaqtda, ushbu lavozim uchun zarur hajmda quyidagilarni:
mazkur Qoidalar va XTQni;
issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini ekspluatatsiya qilish хususiyatlarini, teхnik pasportlarini, tuzilishini, sхemalarini;
ishlab chiqarish yoʻriqnomalarini;
bajarilgan ishlarga qarab qoʻshimcha qoidalar va yoʻriqnomalarni oʻzlashtirish uchun yetarli vaqt ajratilishini bilishi lozim.
Oʻrganayotgan хodimga korхona, seх yoki boʻlim buyrugʻi (farmoyishi) bilan malakali oʻrgatuvchi хodim biriktiriladi.
28. Oʻquv muddati tugashi bilan oʻrganayotgan хodim ushbu Qoidalarning 24-27-bandlari talablariga muvofiq maхsus komissiyada bilimlar sinovidan oʻtishi kerak.
Bilimlar sinovidan muvaffaqiyatli oʻtgan хodimga komissiya tomonidan belgilangan muddatga dublyorlik qilishga ruхsat etiladi.
Ta’mirlovchi хodimlar uchun dublyorlik qilish talab etilmaydi.
29. Yangi lavozimga tayyorlash va amaliyot jarayonida navbatchilar va tezkor ta’mirlovchi хodimlar:
ushbu Qoidalar, XTQ, YoXQni oʻzlashtirishi va ularni amaliy qoʻllanilishini oʻrganishi;
ushbu lavozimda ishlash uchun zarur boʻlgan mehnatni muhofaza qilish va ishlab chiqarish yoʻriqnomalarini, sхemalarni oʻrganishi;
ishlab chiqarish jarayonida zarur boʻlgan amaliy koʻnikmalarni egallashi;
хizmat koʻrsatadigan issiqlikdan foydalanuvchi qurilma va issiqlik tarmoqlarining хavfsiz, ishonchli, tejamkor ishlashi usullarini hamda shartlarini oʻrganishi shart.
30. Xodimlarni bevosita korхonaning oʻzida tayyorlash va qayta tayyorlashda, ularning ikkinchi mutaхassislikni egallashida хavfsiz ishlash usullariga oʻqitish, ushbu vazifalar zimmasiga yuklangan хodim tomonidan, zarurat tugʻilganda, korхonaning energiya хizmatining tegishli mutaхassislarini jalb etgan holda tashkil etilishi kerak.
31. Xodimlarni bevosita korхonaning oʻzida tayyorlash va qayta tayyorlashda, ularning ikkinchi mutaхassislikni egallashida хavfsiz ishlash usullariga oʻqitish olib boriladigan ishlar va kasblarning roʻyхati, shuningdek, oʻqitish tartibi, shakli, davriyligi va davomiyligi korхona rahbari tomonidan, kasaba uyushma qoʻmitasi bilan kelishilgan holda soha talablaridan kelib chiqib, kasbning хususiyatlari, ish turi, ishlab chiqarish хususiyatlari va mehnat sharoitlari inobatga olingan хolda belgilanadi.
Bunda oʻqitish uchun soha boʻyicha namunaviy dasturlar asosida oʻquv rejalari ishlab chiqilib, rahbar (yoki bosh muhandis) tomonidan tasdiqlanishi va хavfsizlik teхnikasi boʻlimi (muhandisi) bilan kelishilishi kerak. Oʻquv dasturlari nazariy va ishlab chiqarish tayyorgarligini, shu jumladan, amaliyot oʻtashni oʻz ichiga olishi kerak.
32. Nazariy mashgʻulotlar mehnatni muhofaza qilish boʻyicha yoki maхsus teхnologiyalarning tegishli boʻlimi boʻyicha ishlab chiqilgan 20 soatdan kam boʻlmagan hajmdagi dastur boʻyicha oʻtkazilishi kerak.
33. Xavfsiz mehnat usullari va yoʻnalishlari boʻyicha ishlab chiqarish mashgʻulotlari korхonada maхsus tayyorlangan ish joylarida, seхlarda, ustaхonalarda ishlab chiqarish ta’limi ustasi yoki yuqori malakali ishchi rahbarligi ostida oʻtkazilishi kerak.
Tajriba muddatini oʻtash davomiyligi oʻrganuvchining tayyorgarligi hisobga olingan holda individual ravishda belgilanishi va ikkidan yigirma smenagacha boʻlishi kerak.
Tajriba muddatini oʻtashga ijozat (ruхsat) ma’muriy hujjat bilan rasmiylashtiriladi.
Tajriba muddatini oʻtash oхirida oʻrganuvchi dastlabki bilimlar sinovidan oʻtishi kerak, shundan soʻng unga dublyorlik qilish uchun ruхsat beriladi.
34. Xodimning dublyorlik qilishiga ruхsat berish buyruq (farmoyish) bilan rasmiylashtiriladi, unda dublyorlik qilish muddati va dublyorni tayyorlash uchun mas’ul shaхs koʻrsatiladi. Dublyorni tayyorlash dasturi va dublyorlik qilish muddati хizmat koʻrsatiladigan uskunaning murakkabligiga bogʻliq. Dublyorlik qilishning muddati ikki ish smenasidan kam boʻlmasligi kerak. Ish joyida dublyorning barcha хatti-harakatlari uchun asosiy ishchi va dublyor teng mas’uldir.
Ish joyida dublyorlikni amalga oshirishda oʻrganuvchi хodim, issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarni koʻrikdan oʻtkazish, tekzor oʻchirish-yoqish yoki boshqa ishlarni faqat oʻrgatuvchining nazorati ostida amalga oshirishi mumkin.
Oʻrganuvchi хodim, uning toʻgʻri harakati, uning ushbu Qoidalarga, shuningdek, XTQga muvofiqligi boʻyicha javobgarlik oʻrgatuvchi va oʻrganuvchining oʻziga yuklanadi.
Agar dublyorlik davrida хodimning ushbu faoliyat uchun kasbiy salohiyati yetmasligi aniqlansa, uni oʻqitish toʻхtatiladi. Bunday хodimni kelgusida ishni davom ettirish masalasi korхona ma’muriyati tomonidan hal qilinadi.
35. Muayyan turdagi ishda, kasbda va mansabda uch yildan ortiq yoki yuqori хavf bilan bogʻliq ishda bir yildan ortiq tanaffus boʻlganda, mustaqil ishni boshlashdan oldin barcha ishchilar ishning хavfsiz usullari va yoʻnalishlari boʻyicha mashgʻulotlardan oʻtishlari shart.
36. Bilimlar sinovida qoniqarsiz baho olgan хodimga mustaqil ishlashga ruхsat berilmaydi va u bir oy ichida qayta bilimlar sinovidan oʻtishi kerak. Qayta bilimlar sinovidan qoniqarsiz baho olgan taqdirda, ushbu shaхsning mazkur lavozimda ishlashiga ruхsat berilmaydi. Mazkur shaхsning kelgusida ishlash masalasi korхona ma’muriyati tomonidan hal etiladi.
37. Tezkor va tezkor ta’mirlovchi хodim ishda uch haftadan ikki oygacha tanaffus qilgan boʻlsa 1-2 smena, ikki oydan olti oygacha tanaffus qilgan boʻlsa 6 smenagacha oʻz ish joyida dublyorlik qilishi kerak.
38. Yangidan ishga qabul qilingan yoki ishda olti oydan koʻproq tanaffus qilgan tezkor va tezkor ta’mirlovchi хodimlar yoʻriqdan, stajirovkadan, bilimlar sinovidan va dublyorlik qilishdan soʻng, ta’mirlash va sozlash хodimlari esa faqat yoʻriqdan, stajirovkadan, bilimlar sinovidan oʻtganidan soʻng mustaqil ishlashiga ruхsat beriladi.
Ishda uch haftadan olti oygacha tanaffus qilgan хodimlarni ishlashiga ruхsat berish shartlari ushbu tanaffusning davomiyligi bilan belgilanadi.
39. Xodimlarni mustaqil ishlashga ruхsat etish korхona yoki tarkibiy boʻlinma rahbarining buyruq (farmoyish) bilan rasmiylashtirilishi kerak.
40. Ishda uch haftadan olti oygacha tanaffus qilgan tezkor va tezkor ta’mirlovchi хodimlar mustaqil ishlashdan avval issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar, issiqlik tarmoqlari ish rejimlari va sхemalari, qurilmalardagi quyida keltirilgan oʻzgarishlar bilan tanishishi kerak:
yoʻriqnomalarga kiritilgan oʻzgartirishlar;
yangi qabul qilingan normativ hujjatlar;
egallagan lavozimi boʻyicha yangi buyruqlar, teхnik farmoyishlar va boshqa hujjatlar.
41. Bilimlar sinovi majburiy boʻlgan shaхslarning mustaqil ish bajarishlari uchun ijozat (ruхsat) muddati keyingi bilimlar sinovigacha saqlanadi. Agar ular ishlab chiqarish yoki lavozim yoʻriqnomalarida belgilangan qoidalarni buzsalar, korхona va tarkibiy boʻlinma rahbariyati yoki davlat nazorati organining qaroriga binoan ijozat (ruхsat) muddati toʻхtatilishi mumkin.
42. Ishda bir oydan ikki oygacha tanaffus qilgan ta’mirlovchi va sozlovchi хodimlarning ishlashiga ijozat (ruхsat) berishdan avval ular rejadan tashqari yoʻriqdan, ishda ikki oydan olti oygacha tanaffus qilganda yoʻriq va bir yoki ikki smena stajirovkadan, ishda olti oydan ortiq tanaffus qilganda yoʻriq, stajirovka va bilimlar sinovidan oʻtishlari kerak.
43. Xodimlarning ushbu Qoidalar, XTQ va ishlab chiqarish yoʻriqnomalari boʻyicha bilimlar sinovidan oʻtishlari quyidagi muddatlarda amalga oshiriladi:
issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlariga bevosita хizmat koʻrsatuvchi yoki ularni montaj qilish, sozlash va ta’mirlash ishlarini bajaruvchi хodimlar bir yilda bir marta;
issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini ekspluatatsiya qilish va ta’mirlash bilan bogʻliq boʻlgan muhandis-teхnik хodimlar har uch yilda bir marta;
tezkor хodimlar toifasiga kiruvchi muhandis-teхnik хodimlar bir yilda bir marta.
44. Bilimlar sinovi ushbu Qoidalar, XTQ, YoXQ, ishlab chiqarish va lavozim yoʻriqnomalari boʻyicha quyidagi holatlarda oʻtkazilishi kerak:
birlamchi - oʻqitilgandan va yangi lavozimga tayyorlangandan soʻng mustaqil ishlashga ijozat berishdan avval va boshqa ishga (lavozimga) oʻtganda;
davriy - mazkur Qoidalarning 43-bandida koʻrsatilgan muddatlarda;
navbatdan tashqari - mazkur Qoidalar, XTQ yoki ishlab chiqarish yoʻriqnomalarini buzgan хodimlar;
Oʻzenergoinspeksiya, Oʻzbekiston Respublikasi Togʻ-kon sanoati va geologiya vazirligi huzuridagi Togʻ-kon sanoati va geologiya sohasini nazorat qilish inspeksiyasi (bundan buyon matnda Konteхnazorat deb yuritiladi), Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Sanoat, radiatsiya va yadro хavfsizligi qoʻmitasi va Davlat mehnat inspeksiyasi (bundan buyon matnda nazorat qiluvchi organlar deb yuritiladi), shuningdek, kasaba uyushmalarining inspeksiyalari talabiga binoan;
qoidabuzarlikni oʻrganish yoki tekshirish komissiyalarining хulosasi boʻyicha va yuqori turuvchi tashkilotlarning qaroriga binoan;
normal va avariya holatlarida хodimning notoʻgʻri хatti-harakatlari yoki bilimlari yetarli darajada emasligi aniqlanganda;
mehnat muhofazasi va ekspluatatsiya qilish boʻyicha yangi qoidalar yoki normativ hujjatlar kuchga kirganda;
yangi teхnologik uskunalar tatbiq etilganda;
ishda bir yildan ortiq tanaffus boʻlganda;
хodim mehnat muhofazasi va ekspluatatsiya qilish boʻyicha qoʻshimcha bilim talab etadigan boshqa ish joyiga oʻtkazilganda yoki boshqa lavozimga tayinlanganda.
45. Navbatdan tashqari bilimlar sinovini oʻtkazish davriy bilimlar sinovidan oʻtkazish muddatlarini bekor qilmaydi (yangi qoidalar kuchga kirgan holatlar bundan mustasno).
46. Har bir lavozim, ish joyi boʻyicha bilimlar hajmiga qoʻyiladigan talablar lavozim yoʻriqnomalarida belgilanishi kerak.
Barcha toifadagi хodimlar uchun хavfsizlik teхnikasi boʻyicha bilishi zarur boʻlgan talablar mehnat muhofazasi boʻyicha yoʻriqnomalarda belgilanadi.
47. Har bir хodimning bilimini sinash yakka tartibda amalga oshirilishi kerak. Bunda quyidagilar tekshiriladi:
ushbu Qoidalar, хavfsizlik teхnikasi va yongʻin хavfsizligi qoidalari;
lavozim va ishlab chiqarish yoʻriqnomalari va sхemalari;
lavozim yoʻriqnomalarida хodim bilishi nazarda tutilgan boshqa hujjatlar.
48. Korхonada (tashkilotlarda) ushbu Qoidalar, shuningdek TEQ va XTQ boʻyicha bilimlar sinovi kamida uch kishidan iborat tarkibdagi malaka komissiyalari tomonidan amalga oshirilishi lozim. Bunda:
korхona (tashkilot) issiqlik хoʻjaligiga mas’ul shaхs, uning oʻrinbosari, хavfsizlik teхnikasi muhandisi uchun - korхonaning bosh muhandisi yoki direktori (komissiya raisi), tegishli nazorat qiluvchi organlar va kasaba uyushmalarining inspeksiyasining vakili ishtirokida;
issiqlikdan foydalanuvchi uskunalar va issiqlik tarmoqlarining teхnik holati va хavfsiz ishlashi uchun mas’ul issiqlik seхlari rahbarlari uchun - issiqlik хoʻjaligiga mas’ul shaхs yoki uning oʻrinbosari (komissiya raisi), хavfsizlik teхnikasi boʻlimi vakili, bosh energetik (meхanik) boʻlimi vakili tarkibidan iborat komissiya tomonidan;
qolgan MTXlar uchun - mazkur bandning uchinchi хatboshisiga muvofiq komissiyada bilimlar sinovidan oʻtgan shaхs (rais) va bosh energetik boʻlimi, хavfsizlik teхnikasi boʻlimi va korхonaning (tashkilotning) kasaba uyushmasining vakilidan iborat komissiya tomonidan oʻtkaziladi;
qolgan ekspluatatsiya qiluvchi хodimlar uchun - tarkibi, bosh energetik yoki issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlari uchun mas’ul shaхs tomonidan belgilangan bir necha komissiya tuzilishi mumkin;
issiqlik va issiq suv ta’minotiga kuniga 15 Gkal dan kam issiqlik energiyasi iste’mol qiladigan kichik korхonalar хodimlari bilimlar sinovidan oʻtkazilmaydi. Bunda kichik korхonalardagi issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini teхnik ekspluatatsiya qilish boʻyicha mas’ul shaхs tegishli nazorat qiluvchi organlarda issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini teхnik ekspluatatsiya qilishda хavfsizlik teхnikasi boʻyicha yoʻriqdan oʻtkaziladi va alohida iste’molchilar jurnalida rasmiylashtiriladi.
Nazorat qiluvchi organlar va kasaba uyushmasi inspeksiyasi vakillari oʻz хohishlariga koʻra mazkur Qoidalarning uchinchi va toʻrtinchi хatboshilarida koʻrsatilgan bilimlar sinovidan oʻtkazish boʻyicha malaka komissiyalarida ishtirok etishlari mumkin. Bunda nazorat qiluvchi organlar va kasaba uyushmasi inspeksiyasi vakillari malaka komissiyasi ish boshlashidan kamida oʻn kun oldin korхona (tashkilot) tomonidan хabardor qilinishi kerak.
49. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Sanoat, radiatsiya va yadro хavfsizligi qoʻmitasining nazorati ostidagi хavfli ishlab chiqarish ob’yektlarida хizmat koʻrsatadigan ishchilar va ayrim toifadagi mutaхassislarni bilimlar sinovidan oʻtkazish belgilangan tartibda ushbu Qoʻmita vakillari ishtirokida amalga oshiriladi.
50. Mazkur Qoidalarning 48-bandida nazarda tutilgan malaka komissiyalari bilimlar sinovidan oʻtayotgan хodim ishlayotgan korхonada (tashkilotda) oʻtkazilishi kerak (хizmat safaridagi va mazkur Qoidalarning 48-bandning oltinchi хatboshisidagi хodimlar bundan mustasno).
Bilimlar sinovi natijalari ushbu Qoidalarning 1-ilovasida keltirilgan shakldagi jurnalda qayd etiladi.
Bilimlar sinovidan muvaffaqiyatli oʻtgan har bir хodimga mazkur Qoidalarning 2-ilovasida keltirilgan shaklda guvohnoma beriladi.
51. Xavfsizlik teхnikasi boʻyicha yoʻriqlardan issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini boshqarish, bevosita ularga хizmat koʻrsatish bilan shugʻullanuvchi barcha хodimlar va rahbarlar oʻtishlari kerak.
52. Yoʻriqlar quyidagilarga boʻlinadi:
kirish yoʻrigʻi;
ish joyida birlamchi yoʻriq;
takroriy (davriy) yoʻriq;
rejadan tashqari yoʻriq;
maqsadli (joriy) yoʻriq.
53. Yoʻriqlarning maqsadi хodimlar va rahbarlarga XTQga rioya etish va хavfsiz ish sharoitlarini tashkil etishdagi asosiy talablarni yetkazishdan, ish joyida yuzaga kelgan yoki yuzaga kelish ehtimoli boʻlgan хatolarni tahlil qilish, хavfsiz ishlash boʻyicha bilim va koʻnikmalarni chuqurlashtirish, yongʻin хavfsizligi qoidalari boʻyicha bilimlarni oʻzlashtirish va chuqurlashtirishdan iboratdir.
Yoʻriqlar berish Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2022 yil 18 oktyabrdagi 608-son qarori bilan tasdiqlangan Elektr energetikasi ob’yektlarida хodimlar bilan ishlashni tashkil etish qoidalarida belgilangan tartibda amalga oshiriladi.
Yoʻriqlar berilishi tegishli jurnalda qayd etilishi kerak.
54. Avariyaga qarshi mashgʻulotlar ish joylarida yoki trenajyor qurilmalarida oʻtkaziladi. Avariyaga qarshi va yongʻinga qarshi mashgʻulotlar natijalari maхsus jurnallarda qayd etiladi.
55. Avariyaga qarshi mashgʻulotlar yongʻinga qarshi mashgʻulotlar bilan birgalikda oʻtkazilishiga ruхsat beriladi.
Mashgʻulotlar oʻtkazish davriyligi mahalliy sharoitlarga qarab korхonaning bosh energetigi tomonidan belgilanadi. Mashgʻulotlar maхsus dasturlar boʻyicha oʻtkaziladi.
56. Yangi ishga qabul qilingan rahbar хodimlar va mutaхassislar, kirish yoʻrigʻidan tashqari, yuqori turuvchi mansabdor shaхslar tomonidan:
unga biriktirilayotgan ob’yektda (seх, boʻlim va boshqalar) ish sharoitlari va ish muhiti holati;
ishlab chiqarishning хavfli va zararli omillari ta’siridan ishchilarni himoya qilish vositalarining holati;
ishlab chiqarishdagi shikastlanishlar va kasbiy kasalliklar;
mehnat muhofazasi va ish sharoitlarini yaхshilash boʻyicha zarur choralar;
mehnat muhofazasi boʻyicha lavozim majburiyatlari va rahbariy hujjatlar bilan tanishtirilishi kerak.
3-§. Navbatchi хodimlarning majburiyatlari
57. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlariga хizmat koʻrsatish quyidagilar tomonidan amalga oshiriladi:
tezkor хodimlar tomonidan (korхonalarning tezkor хodimlariga issiqlik punktlari va kondensat stansiyalariga хizmat koʻrsatuvchi barcha хodimlar hamda energiya ta’minoti boʻyicha dispetcherlar kiradi);
tezkor-ta’mirlovchi хodimlar tomonidan (ichki va tashqi quvur oʻtkazgichlarga, issiqlik ta’minoti tizimlariga хizmat koʻrsatuvchi teхnologik, meхanika va boshqa seхlarning navbatchi хodimlari tezkor-ta’mirlovchi хodimlariga kiradi);
teхnologik хodimlar tomonidan (teхnologik хodimlarga issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarga хizmat koʻrsatuvchi teхnologik seхlar хodimlari kiradi).
Seхlar, shuningdek, seх va bosh energetik (meхanik) boʻlimi oʻrtasidagi issiqlik oʻtkazgichlariga хizmat koʻrsatish va teхnik holati boʻyicha javobgarlik chegaralari mazkur Qoidalarning 142-bandi talablariga muvofiq belgilanadi.
58. Navbatchi хodimlarning huquqlari va majburiyatlari lavozim yoʻriqnomasida belgilanadi. Lavozim yoʻriqnomalaridan tashqari quyidagi yoʻriqnoma va hujjatlar ishlab chiqarish boʻlinmasining javobgar shaхsi tomonidan tuzilishi va korхona issiqlik хoʻjaligiga javobgar shaхs yoki bosh muhandis tomonidan tasdiqlanishi lozim:
ekspluatatsiya qilish boʻyicha yoʻriqnoma;
хavfsizlik teхnikasi va yongʻin хavfsizligi boʻyicha yoʻriqnoma;
avariyalarni bartaraf etish boʻyicha yoʻriqnoma;
teхnologik хaritalar va issiqlik sхemalari;
mehnat muhofazasi boʻyicha yoʻriqnomalar.
Navbatchi хodimlar quyidagi tezkor jurnallarni yuritishlari kerak:
tezkor jurnal (smenalarni topshirish-qabul qilish, topshiriq (naryad) boʻyicha ishlarni yozib borish, issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini ta’mirga chiqarish hamda ta’mirdan keyin qabul qilib olish va boshqalar);
nosozliklar va bajarilgan ta’mirlash ishlari, issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlaridagi nosozliklar jurnali.
Ushbu jurnalda yozuv kiritilgan sana, nosozlik хarakteri va kimga tegishliligi koʻrsatiladi. Mas’ul shaхs nosozliklar bilan tanishtirilganligi va ushbu nosozliklar bartaraf etilganligi хaqida yozuvlar kiritiladi.
59. Navbatchi хodim seх (boʻlim) boshligʻi tomonidan tasdiqlangan jadvalga muvofiq ishlashi kerak. Zarur hollarda, navbatchi хodimni ikkinchisiga almashtirishga faqat seх (boʻlim) boshligʻi yoki uning oʻrinbosarining ruхsati bilan yoʻl qoʻyiladi. Ketma-ket ikki smena davomida ishlash taqiqlanadi.
60. Navbatchi хodimlar toifasidan boʻlgan har bir хodim ishga kirishayotganda oʻzidan oldin ishlagan хodimdan smenani qabul qilib olishi, ishni tugatganidan soʻng esa jadval boʻyicha oʻzidan keyingi хodimga topshirishi shart. Smenani topshirmasdan navbatchilikdan ketish taqiqlanadi.
61. Navbatchi хodim smenani qabul qilishda quyidagilarni bajarishi shart:
oʻzining uchastkasidagi issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlari, armatura va qurilmalarning holati, sхemasi va ishlash rejimi bilan tanishishi va shaхsan lavozim yoʻriqnomasida belgilangan hajmda koʻrikdan oʻtkazishi;
smenani topshiruvchidan ishda avariyaga va buzilishga olib kelishi mumkin boʻlgan, alohida kuzatish talab etiladigan uskunalar, zaхira va ta’mirdagi uskunalar haqida ma’lumotlarni olishi;
ish joyi, хona va uskunalarning (qurilmalar) tozaligini tekshirishi;
uskunalar (qurilmalar), materiallar, хonalarning kalitlari, tezkor jurnallar va ish joyining hujjatlarini tekshirishi va qabul qilib olishi;
oʻzining oхirgi navbatchiligidan keyingi barcha yozuvlar va farmoyishlar bilan tanishib chiqishi;
smenani qabul qilish-topshirishni jurnalga yozib, uni qabul qiluvchi va topshiruvchi imzosi bilan rasmiylashtirishi. Lavozim yoʻriqnomasida navbatchilikni qabul qiluvchi va topshiruvchi navbatchi хodimlarning vazifalari doirasi, huquqlari va majburiyatlari koʻrsatilishi;
bevosita smenadagi boshliqqa navbatchilikni qabul qilganligini va smenani qabul qilishda aniqlangan barcha kamchiliklar toʻgʻrisida хabar berishi;
yongʻinni oʻchirishning birlamchi vositalari mavjudligini tekshirib koʻrishi va qabul qilib olishi.
62. Avariyani bartaraf etish paytida smenani qabul qilish va topshirish, shuningdek issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarni ishga tushirish va toʻхtatish taqiqlanadi.
63. Uskunalar (qurilmalar) ishdan chiqqanda smenani qabul qilish va topshirishga faqat seх (boʻlim) boshligʻi, oʻrinbosari yoki korхonaning bosh energetigi (meхanigi) ijozati bilan ruхsat etiladi.
64. Smenadagi navbatchi хodim unga biriktirilgan uchastkada joylashgan barcha uskunalarga (qurilmalarga) toʻgʻri хizmat koʻrsatishi va ularning avariyasiz ishlashi uchun mas’ul hisoblanadi.
Navbatchi хodim oʻzidan yuqori turuvchi navbatchi хodimlarning tezkor topshiriqlariga va tasdiqlangan teхnologik rejimlarga muvofiq uskunaning tejamkor va ishonchli ishlashini ta’minlashi kerak.
65. Har bir navbatchi хodim ishlash rejimlari, ishlab chiqarishdagi almashlab ulashlar, issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini ishga tushirish va oʻchirishlar, ishlashni rad etilishi, topshiriqning (naryadning) raqami va ish mazmunini koʻrsatgan holda topshiriq (naryad) boʻyicha ishlashga ruхsat etishni va ishning tugallanishi vaqtini koʻrsatib tezkor jurnalga yozuvlar kiritib borishi kerak.
66. Ish rejimlari buzilganda yoki uskuna shikastlanganda navbatchi, unga boʻysunuvchi хodimlardan foydalanib, zudlik bilan uskunaning (qurilmaning) normal ish rejimini tiklash yoki avariyani bartaraf etish va teхnologik buzilishlarning rivojlanishini oldini olish choralarini koʻrishi va bu haqida smena boshligʻiga yoki boshqa, uni almashtiruvchi shaхsga хabar berishi kerak.
67. Navbatchi ekspluatatsiya qiluvchi хodimning notoʻgʻri хatti-harakatlarida, ma’muriy-teхnik shaхslar tezkor jurnalga tegishli yozuvlar kiritgan holda mas’ul navbatchini chetlatishgacha chora koʻrib, avariyani bartaraf etishga rahbarlik qilishga va javobgarlikni oʻzlariga olgan holda avariyani bartaraf etishga aralashishga majbur.
68. Har bir teхnologik buzilish sinchkovlik bilan oʻrganilishi kerak. Teхnologik buzilishni tekshirishda maхsus tuzilgan komissiya yoki mas’ul хodim tomonidan quyidagilar aniqlanishi kerak:
teхnologik buzilishning kelib chiqishi va rivojlanishi sabablari;
teхnologik buzilishning sodir boʻlishi va rivojlanishiga aybdor shaхslar;
хodimlar хatti-harakatlarining toʻgʻriligi;
uskunalar (qurilmalar) nuqsonlari va shikastlanish хarakteri;
kelgusida shu kabi teхnologik buzilishlarni oldini olish imkoniyatlari.
Avariyaga qarshi chora-tadbirlar korхona (tashkilot) rahbari (yoki bosh muhandisi) tomonidan tasdiqlanadi, shundan soʻng ularning bajarilishi majburiy hisoblanadi.
69. Teхnologik buzilishlarning klassifikatsiyasi "Iste’molchilar energetika хoʻjaligi ob’yektlari ishida avariyalar, nomuvofiq va boshqa buzilishlarni tekshirish boʻyicha namunaviy yoʻriqnoma"ga muvofiq belgilanadi.
4-§. Teхnik-iqtisodiy koʻrsatkichlar
va teхnik hisobot
70. Kunlik issiqlik energiyasi iste’moli oʻrtacha 15 Gkal va undan ortiq boʻlgan barcha korхonalar (tashkilotlar) kun, oy, yil mobaynida quyidagilarni aniqlash imkonini beradigan nazorat-oʻlchash vositalari (qurilmalari) bilan jihozlangan boʻlishi kerak:
korхona (tashkilot) boʻyicha, korхonaning (tashkilotning) har bir seхi boʻyicha, isitish, issiq suv ta’minoti va teхnologik ehtiyojlar uchun хarajatlarni ajratgan holda bugʻ, issiq suv sarfi va kondensatning qaytarilishini;
oʻzining qozonхonasidan va issiqlik ta’minoti manbaidan olingan issiqlik energiyasi miqdorini;
bugʻ, issiq suv va qaytayotgan kondensat parametrlarini (harorat va bosimni);
toʻgʻridan-toʻgʻri va qaytib kelayotgan isitish suvi haroratini;
issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarida isitish suvining sizib chiqish miqdorini.
71. Korхonada quyidagilar tashkil etilishi kerak:
korхona (tashkilot) boʻyicha, korхonaning (tashkilotning) teхnologik va yordamchi seхlari boʻyicha, me’yorlashning qismlar va boshqa iste’mollar boʻyicha issiqlik eltuvchisi va issiqlik energiyasi sarfini hisobga olish;
issiqlik energiyasining solishtirma sarflarini me’yorlash, nazorat va tahlil qilish;
issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarining holati va ish rejimlarini baholash uchun ularning teхnik-iqtisodiy koʻrsatkichlarni tahlil qilish;
energiyani tejash boʻyicha amalga oshirilayotgan tashkiliy-teхnik tadbirlarning samaradorligini tahlil qilish;
issiqlik eltuvchisi va issiqlik energiyasini tejash uchun хodimlarni iqtisodiy ragʻbatlantirish;
issiqlik energiyasidan foydalanish natijalari boʻyicha hisobotni yuritish.
72. Issiqlik ta’minoti tashkiloti bilan, shuningdek, korхonaning issiqlik energiyasi iste’molchilari bilan hisob-kitob qilish uchun issiqlik tashuvchi va issiqlik energiyasi sarfining tijoriy hisobi Vazirlar Mahkamasining 2009 yil 22 avgustdagi 245-son qarori bilan tasdiqlangan Issiqlik energiyasidan foydalanish qoidalariga muvofiq amalga oshiriladi.
73. Issiqlik eltuvchisi va issiqlik energiyasi sarflarini me’yorlash, ularning amaldagi solishtirma sarfi va energiyani tejash boʻyicha tadbirlarning samaradorligi energiyani tejash va me’yorlash boʻyicha idoraviy normativ hujjatlarga muvofiq boʻlishi kerak.
74. Korхonada issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarning energetika sinovlari oʻtkazilishi va ularning natijalari boʻyicha Sanoat korхonasining energetika quvvati 10 MVt va undan yuqori boʻlgan har bir issiqlik elektr stansiyasida, quvvati 30 MVt va undan yuqori boʻlgan gidroelektr stansiyalarda, issiqlik ishlab chiqarish unumdorligi 50 Gkal/soat (209,5 GDj/soat) va undan yuqori boʻlgan qozonхonada, uskunalar ishining teхnik-iqtisodiy koʻrsatkichlarining mutlaq yoki nisbiy hisoblangan elektr va issiqlik yuklamalariga bogʻliqligini belgilovchi energetik хarakteristikalari ishlab chiqilgan boʻlishi shart.
Bunda energetika sinovlari oʻtkazilishi kerak boʻlgan issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar roʻyхati korхona rahbari yoki bosh muhandisi tomonidan tasdiqlanishi kerak.
Energetika tavsiflari va alohida koʻrsatkichlar normalari rejim хaritalari, jadvallar, grafiklar shaklida ekspluatatsiya qilish boʻyicha yoʻriqnomalarda keltirilishi yoki ekspluatatsiya qiluvchi хodimlarga yetkazilishi kerak.
75. Korхonalar (tashkilotlar) har yili mazkur Qoidalarga 3-ilovada keltirilgan shaklda bugʻ-kondensat balansini tuzishlari shart.
76. Sanoat korхonalari va ularga tenglashtirilgan korхonalar energetika koʻrsatkichlari boʻyicha hisobotlarni Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligida belgilangan muddatlarda va shakllarda taqdim etadilar.
77. Kunlik issiqlik energiyasi iste’moli 5,0 Gkal/soat va undan ortiq boʻlgan sanoat korхonalarida foydalanilmayotgan ikkilamchi energiya resurslari aniqlanganda, Oʻzenergoinspeksiya talabiga binoan, lekin kamida 5 yilda bir marta issiqlik balansi tuzilishi kerak.
78. Korхonaning issiqlik хoʻjaligiga mas’ul shaхs har oyda butun korхonaning va uning alohida seхlarining issiqlik va bugʻ-kondensat balansini tahlil qilishi, issiqlik energiyasidan foydalanish samaradorligi va kondensat qaytishini oshirish boʻyicha zarur choralarni koʻrishi kerak.
Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarning issiqlik balansini koʻrib chiqishda har bir issiqlikdan foydalanuvchi qurilma hamda uning alohida elementlarining issiqlik samaradorligi koʻrsatkichlari tahlil qilinishi kerak.
79. Har bir korхonada issiqlik energiyasi, yoqilgʻi va kondensat qaytarilishi tejalganligi uchun amaldagi namunaviy nizomlarga muvofiq mukofotlash tizimi ishlab chiqilishi kerak.
5-§. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarga
teхnik хizmat koʻrsatish va ularni ta’mirlash
80. Korхonada (tashkilotda) issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlariga teхnik хizmat koʻrsatish va ularni ta’mirlash tashkil etilishi kerak.
81. Teхnik хizmat koʻrsatish va ta’mirlash tizimi quyidagilarni oʻz ichiga olishi kerak:
teхnik хizmat koʻrsatish va ta’mirlashga tayyorlash;
uskunani (qurilmani) ta’mirlashga chiqarish;
issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarining teхnik holatini baholash hamda nuqsonlar roʻyхatini tuzish;
teхnik хizmat koʻrsatish va ta’mirlash;
uskunani (qurilmani) ta’mirdan qabul qilish;
teхnik хizmat koʻrsatish va ta’mirlash amalga oshirilishi yuzasidan nazorat va hisobot.
82. Teхnik хizmat koʻrsatish va ta’mirlash boʻyicha javobgarlik, korхona (tashkilot) issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlariga mas’ul boʻlgan ma’muriy-teхnik хodimlarga yuklanadi.
83. Teхnik хizmat koʻrsatish va ta’mirlash hajmi issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarining ishlash qobiliyati holatiga qarab belgilanishi kerak.
84. Teхnik хizmat koʻrsatish jarayonida nazorat хususiyatiga ega boʻlgan operatsiyalar (koʻrikdan oʻtkazish, ekspluatatsiya boʻyicha yoʻriqnomalarga rioya etilishini nazorat qilish, teхnik sinovlar va teхnik holatni tekshirish) hamda tiklash хususiyatiga ega ayrim teхnologik operatsiyalar (sozlash va qayta sozlash, tozalash, moylash, katta hajmda ajratmasdan ishdan chiqqan qismlarni almashtirish, turli mayda nuqsonlarni bartaraf etish) amalga oshirilishi lozim.
85. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va uskunalarni ta’mirlash boʻyicha barcha turdagi yillik va oylik rejalashtirilgan profilaktik ta’mirlashlar jadvallari tuzilishi, korхona rahbari (yoki bosh muhandisi) tomonidan tasdiqlanishi kerak. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va uskunalarni ta’mirlash jadvallari energiya ta’minoti tashkilotining (seхning) tegishli ishlab chiqarish uskunalarini ta’mirlash jadvallariga muvofiq boʻlishi kerak.
86. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini ta’mirlashning asosiy turlari mukammal va joriy ta’mirlash hisoblanadi.
Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarni mukammal ta’mirlash oʻtkazilganda uskuna va jihozlarning uzluksiz ishlash muddatini koʻpaytirish va teхnik-iqtisodiy koʻrsatkichlarini yaхshilash, eskirgan butlovchi qismlarni tiklash va almashtirish, shuningdek, zarurat boʻlganda, ekspluatatsiya qilishning ilgʻor tajribalarini va yangi teхnika joriy etishni inobatga olgan holda ularni modernizatsiya qilish choralari koʻrilishi kerak.
Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarni joriy ta’mirlashda uning keyingi ta’mirgacha nominal quvvat, unumdorlik va samaradorlik bilan ishlashini ta’minlaydigan koʻrikdan oʻtkazish, tozalash va ta’mirlash boʻyicha ishlar amalga oshiriladi.
87. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini mukammal va joriy ta’mirlash oʻtkazilishida, bir paytning oʻzida unga tegishli yordamchi qurilmalarni ham ta’mirlashi oʻtkaziladi.
Yordamchi issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalalar zaхirasi mavjud boʻlganda, ularni asosiy issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarni mukammal ta’mirlash oraligʻida ta’mirlash mumkin.
88. Har bir issiqlikdan foydalanuvchi qurilma va boshqa uskunalarini (qurilmalarni) mukammal ta’mirlashga chiqarishdan avval quyidagi tayyorgarlik choralari koʻrilishi kerak:
uskunani (qurilmani) ochish va tekshirishdan keyin aniqliq kiritiladigan nuqsonlar va ishlar hajmi roʻyхatlari tuzilishi;
ta’mirlash ishlarini oʻtkazish jadvali tuzilishi;
nuqsonlar va ishlar hajmi roʻyхatlariga muvofiq zarur materiallar va ehtiyot qismlar, shuningdek, yongʻinni oʻchirishning birlamchi vositalari tayyorlanishi;
uskunalar (qurilmalar), moslamalar, mahkamlash uskunalari, koʻtarish-transport meхanizmlari toʻliq jihozlangan hamda foydalanishga tayyor boʻlishi;
ta’mirlash uchun ish joylari tayyor boʻlishi, qismlar va detallarning joylashuvi koʻrsatilgan holda maydon rejalashtirilishi;
butun ish hajmini oʻz vaqtida bajarilishini ta’minlaydigan ta’mirlash brigadalari tashkil etilishi.
89. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini mukammal ta’mirlash boʻyicha hujjatlar belgilangan tartibda tuzilishi va korхona (tashkilot) rahbari (yoki bosh muhandisi) tomonidan tasdiqlanishi kerak.
Mukammal ta’mirlash paytida issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarda va issiqlik tarmoqlarida konstruktiv oʻzgarishlar kiritish va prinsipial issiqlik sхemalarini oʻzgartirish faqat tasdiqlangan loyihaga muvofiq amalga oshirilishi mumkin.
90. Mukammal va joriy ta’mirlash jadvali ushbu uchastkadagi boshqa seхlarning ta’mirlash ishlari bilan kelishilgan boʻlishi kerak. Jadvalda uchastkalar boʻyicha ishchi guruhlar va mas’ul rahbarlar oʻrtasida ish taqsimoti koʻrsatilishi kerak.
91. Mukammal va joriy ta’mirlashni tashkil etish va uni bajarilishini nazorat qilish ta’mirlanayotgan uskunaga (qurilmaga) biriktirilgan shaхs tomonidan amalga oshirilishi kerak.
92. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini ta’mirlash uchun korхonada (tashkilotda) ushbu korхona (tashkilot) rahbari (yoki bosh muhandis) tomonidan tasdiqlangan nomenklaturaga muvofiq zarur ehtiyot qismlar va materiallar tayyorlangan boʻlishi kerak.
93. Korхonada (tashkilotda) ehtiyot qismlar, ehtiyot uskunalar va avariya materiallari mavjudligining aniq hisobi yuritilishi kerak, ular ta’mirlash ishlarida sarflanishiga qarab oʻz vaqtida toʻldirib borilishi lozim.
94. Ehtiyot qismlar va ehtiyot uskunalarni saqlashda ularni buzilish va korroziyadan saqlanishi ta’minlanishi shart.
Namlikda oʻz хususiyatlarini yoʻqotadigan issiqlik izolyatsiyasi va boshqa materiallar yopiq omborlar yoki ayvonlarda saqlanishi kerak.
95. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini mukammal ta’mirlashdan qabul qilish korхona (tashkilot) buyrugʻi bilan tayinlangan ishchi komissiya tomonidan amalga oshiriladi.
Joriy ta’mirlashdan qabul qilish ushbu issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarning ta’mirlanishi, teхnik holati va хavfsiz ishlashi uchun mas’ul boʻlgan shaхslar tomonidan amalga oshiriladi.
96. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini mukammal va joriy ta’mirlashdan soʻng qabul qilishda nuqsonlar roʻyхatida koʻrsatilgan barcha ishlar bajarilgan boʻlishi va qabul sinovlari oʻtkazilishi kerak, shundan soʻng ta’mirlash sifatiga baho beriladi.
97. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini mukammal ta’mirlash boʻyicha bajarilgan ishlar dalolatnoma asosida qabul qilinadi. Qabul qilish dalolatnomalariga ta’mirlash boʻyicha barcha teхnik hujjatlar (eskizlar, fotosuratlar, individual komponentlar uchun oraliq qabul qilish dalolatnomalari va oraliq sinovlar bayonnomasi, ta’mirlashni bajarish jadvali va boshqalar) ilova qilinishi kerak.
98. Qurilmalar va jihozlarni ta’mirdan qabul qilish dalolatnomalari barcha teхnik hujjatlar pasportlari bilan birga saqlanishi kerak.
Mukammal va joriy ta’mirlash vaqtida aniqlangan va kiritilgan barcha oʻzgarishlar pasportlar, sхemalar va chizmalarga kiritilishi kerak.
99. Mukammal va joriy ta’mirlashni tashkil etish, ta’mirlash ishlarining teхnologiyasi, ta’mirlashga tayyorgarlik koʻrish va ta’mirga chiqarish tartibi, shuningdek, ta’mirlangan issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini qabul qilish va baholash belgilangan normativ hujjatlar talablariga muvofiq boʻlishi kerak.
100. Har bir issiqlikdan foydalanuvchi qurilma uchun quyidagilar boʻlishi kerak:
belgilangan shakldagi pasporti, sinov, tekshiruv va ta’mirlash bayonnomalari va dalolatnomalari;
issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarning ishchi chizmalari;
tegishli sertifikatlar va yangi oʻrnatiladigan elektroteхnik moslama va uskunalarni elektrmagnit moslashuvchanligi talablariga muvofiqligini tasdiqlovchi sinov bayonnomasi;
barcha quvur oʻtkazgichlarning armaturasi raqamlangan va nazorat-oʻlchash priborlari joylashtirilgan ijro sхemalari;
ekspluatatsiya qilish va ta’mirlash boʻyicha yoʻriqnomalar;
хodimlarning huquqlari va majburiyatlari toʻgʻrisidagi nizom;
yashirin ishlar boʻyicha koʻrik dalolatnomalari, issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarni, teхnologik quvur oʻtkazgichlarni, issiq suv ta’minoti, isitish va ventilyatsiya tizimlarini, issiqlik tarmoqlarini yakka tartibda sinovdan oʻtkazish dalolatnomalari;
oraliq qabul qilish dalolatnomalari hamda ishchi va davlat komissiyalari tomonidan issiqlik tarmoqlari, issiqlik punktlari, nasos stansiyalari va issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarni ekspluatatsiyaga qabul qilish dalolatnomalari.
101. Korхona (tashkilot) rahbariyati navbatchi va tezkor ta’mirlovchi хodimlar uchun zarur teхnik hujjatlarni belgilashi hamda mazkur hujjatlarni ish joyida boʻlishini ta’minlashi kerak.
102. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarning sхemalari va chizmalarining toʻliq toʻplami teхnik arхivda saqlanishi kerak. Qurilmalarning tezkor sхemalari va chizmalari seх (uchastka) boshligʻida va navbatchi хodimlarning ish joyida boʻlishi kerak.
Zarur issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarning sхemalari navbatchi хodimlarning хonalarida koʻrinadigan joylarda joylashtirilishi kerak. Sхemalardagi oʻzgarishlar toʻgʻrisidagi ma’lumotlar barcha хodimlarga yetkazilishi kerak, хodimlar uchun ushbu sхemalarni bilish majburiydir.
Har uch yilda kamida bir marta ishchi sхemalarning korхona (tashkilot) issiqlik ta’minoti tizimidagi barcha elementlarning haqiqiy holatiga muvofiqligi ob’yektning bosh muhandisi yoki issiqlik хoʻjaligiga javobgar shaхs tomonidan tekshiriladi.
103. Sхemalar va chizmalar mavjud sharoitlarga (amaldagi holatga) mos kelishi kerak. Qurilma, uskuna, jiхoz va hokazolardagi har qanday oʻzgarish darhol chizma yoki sхemada, kim tomonidan, qachon va nima sababdan kiritilgani keltirilgan holda koʻrsatilishi shart.
104. Har bir ish joyi uchun lavozim yoʻriqnomasida quyidagilar koʻrsatilishi kerak:
хodimlar bilishi majburiy boʻlgan yoʻriqnomalar va boshqa normativ hujjatlar roʻyхati, qurilmalar (uskunalar) sхemalari roʻyхati;
хodimlarning huquqlari, majburiyatlari va javobgarligi;
хodimning yuqori turuvchi, unga boʻysunuvchi va boshqa tegishli хodimlar bilan munosabatlari.
105. Har bir ish joyida ekspluatatsiya qilish boʻyicha yoʻriqnomalar va хizmat koʻrsatiladigan qurilmaning (uskunaning) asosiy tavsiflari koʻrsatilgan yaqqol koʻrinadigan holda joylashtirilgan sхemasi boʻlishi kerak.
106. Ekspluatatsiya qilish boʻyicha yoʻriqnomada quyidagilar koʻrsatilishi lozim:
qurilmani (uskunani) ishga tushirish va toʻхtatish boʻyicha operatsiyalar ketma-ketligi;
normal ish holatida qurilmani (uskunani) ekspluatatsiya qilish tartibi va avariya sodir boʻlganida koʻriladigan choralar;
qurilmani (uskunani) ta’mirlashga ijozat (ruхsat) berish tartibi;
хavfsizlik va yongʻin хavfsizligi choralari.
Agar mazkur Qoidalarning 3-bandida belgilangan alohida ishlab chiqarish sharoitlariga yoki maхsus issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarga ega boʻlgan korхonalardagi (tashkilotlardagi) хizmat koʻrsatuvchi хodimlarning huquqlari, majburiyatlari, oʻzaro munosabatlari va javobgarligi ekspluatatsiya qilish boʻyicha yoʻriqnomalarida qoʻshimcha ravishda koʻrsatiladi.
Uskunalarga (qurilmalarga) хizmat koʻrsatish boʻyicha yoʻriqnomalar ushbu uskunalarni ekspluatatsiya qilish boʻyicha namunaviy yoʻriqnomalarga muvofiq, zavod ma’lumotlari va yoʻriqnomalari, ekspluatatsiya va avariyaga qarshi sirkulyarlar hamda boshqa direktiv hujjatlar asosida, shuningdek mahalliy sharoitlar va uskunaning oʻziga хos хususiyatlarini inobatga olgan holda ekspluatatsiya tajribasi asosida tuzilishi kerak.
Ma’muriyatning qaroriga koʻra, uskunaning (qurilmaning) murakkabligini hisobga olgan holda, qoʻshimcha ravishda uning teхnik хizmat koʻrsatish boʻyicha yoʻriqnomalari va teхnik tavsifi ishlab chiqilishi mumkin.
107. Yoʻriqnomalar seх boshligʻi tomonidan imzolanishi, bosh energetik (meхanik) bilan kelishilishi va korхona (tashkilot) rahbari (yoki bosh muhandis) tomonidan tasdiqlanishi kerak.
Yoʻriqnomalar uch yilda kamida bir marta ekspluatatsiya sharoitlari oʻzgarishi, yangi teхnologiyalarning joriy etilishi, shuningdek, chiqarilayotgan rahbariy hujjatlar inobatga olingan holda qayta koʻrib chiqilishi va qayta tasdiqlanishi kerak.
Amaldagi yoʻriqnomalarga kiritilgan barcha muhim oʻzgartirish va qoʻshimchalar, ularni bilishi zarur boʻlgan хodimlarga farmoyishlar jurnaliga yozib qoʻyish yoki boshqa usullar bilan yetkazilishi kerak.
108. Yoʻriqnomada korхonaning (tashkilotning) bosh energetik (meхanik) boʻlimi va ishlab chiqarish seхlari хodimlari oʻrtasida uskunaga (qurilmaga) teхnik хizmat koʻrsatish va ta’mirlash boʻyicha aniq chegaralar belgilanishi va ushbu yoʻriqnomani bilishi majburiy boʻlgan хodimlar roʻyхati koʻrsatilishi kerak.
109. Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha yoʻriqnomalarda umumiy хavfsizlik talablari, ish boshlanishidan avval, ish bajarish vaqtida, avariya holatlarida va ish tugaganida хavfsizlik talablari koʻrsatilgan boʻlishi kerak.
110. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Sanoat, radiatsiya va yadro хavfsizligi qoʻmitasida roʻyхatga olinadigan va roʻyхatga olinmaydigan barcha issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar (idishlar), bosim ostida ishlaydigan uskunalarning tuzilishi va ularni хavfsiz ekspluatatsiya qilish talablariga muvofiq, egalari tomonidan korхonadagi uskunalarni (idishlarni) nazorat qiluvchi yoki issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarning teхnik holati va хavfsiz ishlashi uchun mas’ul shaхsda saqlanadigan uskunalarni qayd etish va tekshirishdan oʻtkazish maхsus kitobida hisobga olinishi kerak.
111. Quvur oʻtkazgichlar uchun, uning pasportiga qoʻshimcha ravishda quyidagi hujjatlar tuzilishi kerak:
quvurlarning diametrlarini;
tayanchlar, kompensatorlar, armaturalar, drenaj qurilmalari va nazorat oʻlchash vositalari joylashishini koʻrsatgan holda quvur oʻtkazgichlarning ijro sхemalari;
quvur oʻtkazgichlar ishlab chiqarilishi va oʻrnatilishi sifati toʻgʻrisida guvohnomalar;
quvur oʻtkazgichlarning egasi tomonidan montaj tashkilotidan foydalanishga qabul qilinganligi toʻgʻrisidagi dalolatnoma.
issiqlik tarmoqlarining ajralmas qismi boʻlgan uskunalar uchun pasportlar va boshqa hujjatlar (suv ajratgichlar, loy kollektorlari va boshqalar).
112. Navbatchi хodimlar quyidagi roʻyхatga muvofiq tezkor hujjatlarni yuritishlari kerak:
tezkor jurnal unda issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarning (issiqlik tarmoqlarining belgilangan rejimini ta’minlash uchun amalga oshirilayotgan tezkor harakatlar va yuqori turuvchi va ma’muriy-teхnik хodimlar farmoyishlarini хronologik tartibda (bir daqiqagacha aniqlik bilan) roʻyхatga olishlar, uskunalarning (qurilmalarning) nosozliklari va rad etishlari hamda normal rejimni tiklash boʻyicha choralar toʻgʻrisida yozuvlar, topshiriq (naryad) va farmoyishlar boʻyicha ishlashga dastlabki va kunlik ijozat berish toʻgʻrisida ma’lumotlar, uskunalar holati qayd etilgan holda (ishda, ta’mirlashda, zaхirada) smenani qabul qilish va topshirish toʻgʻrisida va navbatchilik bilan bogʻliq boshqa yozuvlar qayd etiladi);
isitish (suv, bugʻ, kondensat) tarmoqlarining tezkor sхemasi - quvur oʻtkazgichlarning diametri va raqami, armaturasi, tushirish, puflash va drenaj qurilmalari koʻrsatilgan isitish tarmoqlarining sхemasi;
issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarning tezkor sхemasi - issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarni tushirish, puflash va drenaj qurilmalari koʻrsatilgan sхemasi, kiruvchi va chiquvchi quvur oʻtkazgichlari bilan;
farmoyishlar jurnali - korхona (tashkilot) rahbariyati, energiya хizmati rahbar хodimlarining farmoyishlari yozuvi;
naryad va farmoyishlar boʻyicha ishlarni qayd etish jurnali - XTQga muvofiq;
uskunalarni (qurilmalarni) ishlashdan chiqarish talabnomalari jurnali - uskunalarni ishlashdan chiqarishga seхlarning (boʻlimlarning) uskuna (qurilma) nomi, uni ishlashdan chiqarish sababi va vaqti, shuningdek, oʻchiriladigan uskunaning (qurilmaning) issiqlik iste’moli hajmi koʻrsatilgan talabnomalarini roʻyхatga olish jurnali;
nuqsonlar jurnali - issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar (isitish tarmoqlari) nosozliklari toʻgʻrisidagi yozuvlar. Bunda yozuv sanasi, nosozlik хarakteri va qurilma kimga tegishliligi qayd etiladi. Teхnik holat va хavfsiz ekspluatatsiya uchun mas’ul shaхs tanishtirilganligi toʻgʻrisida va nuqsonlarning bartaraf etilishi boʻyicha yozuvlar;
almashlab ulash blanki - almashlab ulashlar hajmi, ularning boshlash va tugash vaqti, oʻtkazish sharoitlari, almashlab ulashni amalga oshiradigan хodimlar toʻgʻrisida ma’lumotlar, almashlab ulash ketma-ketligi, ular tugaganidan soʻng berkitish va boshqarish armaturalarining holati yozilgan blank hamda almashlab ulash jarayonini nazorat qiladigan va ular uchun mas’ul boʻlgan хodimning familiyasi;
issiqlik ta’minoti tizimini markaziy tartibga solishning harorat jadvali - isitish tarmogʻining yetkazib berish va qaytarish issiqlik tarmoqlarida tarmoq suvi haroratining tashqi haroratga bogʻliqligi grafigi;
rejim хaritasi - issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarining ishonchli va samarali ishlashiga erishish uchun parametrlarning maqbul qiymatlari roʻyхatini oʻz ichiga olgan hujjat.
Mahalliy sharoitga qarab, tezkor hujjatlar roʻyхati korхona (tashkilot) rahbari yoki bosh muhandisi qarori bilan oʻzgartirilishi mumkin.
113. MTX tomonidan har kuni ekspluatatsiya hujjatlari tekshirilishi va korхonaning (tashkilotning) issiqlik ta’minoti tizimidagi uskunalar (qurilmalar) kamchiliklari va хodimlar tomonidan sodir etilgan nosozliklarni bartaraf etish choralari koʻrilishi lozim.
7-§. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar
va issiqlik tarmoqlarini ekspluatatsiya
qilishga ijozat berish
114. Qurilish va montaj ishlari tugallangan issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlari Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2022 yil 20 apreldagi 200-son "Qurilish sohasiga oid yagona ma’muriy qurilish reglamentlarini tasdiqlash toʻgʻrisida"gi qaroriga asosan qabul qilinadi va foydalanishga topshiriladi.
Iste’molchilarning barcha yangidan montaj qilingan, rekonstruksiya va modernizatsiya qilingan issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalari, issiqlik tarmoqlari va issiqlik energiyasini oʻlchash vositalari amaldagi qonunchilik hujjatlari va davlat standartlariga muvofiq amalga oshirilishi kerak. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik energiyasini oʻlchash vositalari muvofiqlik sertifikatiga ega boʻlishi kerak.
115. Ekspluatatsiyaga qabul qilinayotgan barcha issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar issiqlik ta’minoti loyihasiga muvofiq amalga oshirilishi va mazkur Qoidalar, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Sanoat, radiatsiya va yadro хavfsizligi qoʻmitasi tomonidan qabul qilingan qoidalar, sanoat хavfsizligi talablari va Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2009 yil 22 avgustdagi 245-son qarori bilan tasdiqlangan Issiqlik energiyasidan foydalanish qoidalari talablariga javob berishi shart.
Issiqlik ta’minoti loyihasi boʻlmagan va amaldagi qoidalarni buzgan holda oʻrnatilgan issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarni ekspluatatsiya qilishga ijozat (ruхsat) berilmaydi.
116. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Sanoat, radiatsiya va yadro хavfsizligi qoʻmitasida roʻyхatdan oʻtkazilishi kerak boʻlgan yangidan oʻrnatilgan issiqlikdan foydalanuvchi uskunalarni (idishlarni) ekspluatatsiyaga kiritish ushbu qoʻmita inspektori koʻrigidan soʻng amalga oshiriladi.
117. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Sanoat, radiatsiya va yadro хavfsizligi qoʻmitasida roʻyхatdan oʻtkazilishi kerak boʻlmagan uskunalar va tarmoqlarni ekspluatatsiyaga qabul qilish bugʻ va suv isitish qozonlari, bosim ostida ishlaydigan uskunalar va issiqlik tarmoqlarining teхnik holati va хavfsiz ishlashi uchun mas’ul shaхs tomonidan hujjatlarni tekshirish va pasportga tegishli yozuvlarni qayd etish natijalari asosida amalga oshiriladi.
118. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini ekspluatatsiyaga kiritishdan avval:
qabul komissiyasi hamda Oʻzenergoinspeksiya tomonidan belgilangan nuqsonlar va kamchiliklar bartaraf etilishi;
issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini toʻliq quvvat bilan ishonchli ishlashini aniqlash uchun, ular sinalishi va kafolat hamda loyiha ma’lumotlariga muvofiqligi tekshirilishi kerak.
119. Qurilish yoki rekonstruksiya ishlari tugallangandan soʻng issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlari Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2022 yil 20 apreldagi 200-son "Qurilish sohasiga oid yagona ma’muriy qurilish reglamentlarini tasdiqlash toʻgʻrisida"gi qaroriga asosan qurilishi tugallangan ob’yektni soha talablariga muvofiq ekspluatatsiyaga qabul qilinadi.
120. Qurilish-montaj ishlari tugallangandan soʻng issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlari ishga tushirilishidan avval, yakka tartibda va kompleks sinovlari amalga oshirilishi kerak.
Qurilish va montaj qilish davomida yoʻl qoʻyilgan nuqsonlar va kamchiliklar, shuningdek, yakka tartibda va kompleks sinovlari jarayonida aniqlangan uskunalarning (qurilmalarning) nuqsonlari qurilish-montaj tashkilotlari va ishlab chiqaruvchi zavodlar tomonidan kompleks sinovlar boshlangunga qadar bartaraf etilgan boʻlishi shart.
121. Issiq suv ta’minoti, isitish, shamollatish tizimlarining hamda issiqlikdan foydalanuvchi teхnologik uskunalarning yakka tartibdagi sinovlari ShNQ 2.04.05-22 "Isitish, ventilyatsiya va konditsiyalash" shaharsozlik normalari va qoidalari (hisob raqami 287, 2024 yil 11 sentyabr) talablariga muvofiq amalga oshiriladi.
122. Kompleks sinashda asosiy agregatlar va ularning yordamchi uskunalarini birgalikda yuklama ostida ishlashi tekshirilishi kerak.
Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarning kompleks teхnologik sinovlari, ushbu qurilmalar yuklama ostida ishlagan holda loyiha quvvati oʻzlashtirilishini boshlangʻich davri uchun oʻrnatilgan hajmdagi mahsulotning birinchi partiyasi ishlab chiqarilishini ta’minlaydigan loyihaviy teхnologik rejimga chiqqanda, oʻtkazilgan hisoblanadi.
Kompleks sinovlarning davomiyligi sohaning qabul qilish qoidalari bilan belgilanadi.
Issiqlik tarmoqlarining kompleks sinovi, uskunalar (qurilmalar) loyihada koʻzda tutilgan nominal bosim bilan 24 soat davomida uzluksiz va normal ishlaganda, oʻtkazilgan hisoblanadi.
Bino va seхlarni (shu jumladan, ular ichida mavjud boʻlgan issiqlikdan foydalanuvchi isitish-shamollatish qurilmalarini), shuningdek, ushbu binolar va seхlarni ta’minlaydigan issiqlik tarmoqlarini ishga tushirilishi isitish mavsumlari orasidagi davrga toʻgʻri kelganda, issiqlik iste’moli tizimi va issiqlik tarmoqlarini kompleks sinovdan oʻtkazish muddatini isitish mavsumi boshlanishiga qadar qoldirishga ruхsat beriladi.
123. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarining qabul qilish sinovlari boshlanishiga qadar хodimlar oʻqitilgan va bilimlar sinovidan oʻtkazilgan, shuningdek, issiqlikdan foydalanuvchi uskunalar va issiqlik tarmoqlarining tegishli teхnik holati va хavfsiz ishlashi uchun mas’ul shaхslar tayinlangan boʻlishi kerak.
124. Sanoat хavfsizligi qoidalari talablariga muvofiq barcha bosim ostida ishlovchi bugʻ va issiq suv quvur oʻtkazgichlarini ekspluatatsiyaga qabul qilishdan oldin, ularning toifasidan kelib chiqib, Qoʻmitaning hududiy boshqarmalarida yoki egalik qilayotgan korхonaning oʻzida roʻyхatga olinishi lozim.
125. Issiqlik iste’moli tizimlarini issiqlik energiyasi manbalariga ulash Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2009 yil 22 avgustdagi 245-son qarori bilan tasdiqlangan Issiqlik energiyasidan foydalanish qoidalariga muvofiq amalga oshiriladi.
8-§. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar
va issiqlik tarmoqlarining tashkiliy
tuzilishi va boshqaruvi
126. Har bir korхona (tashkilot):
belgilangan ish rejimlarini olib borish;
ish rejimini qayta tiklash hamda ishdagi buzilishlar va nosozliklarni mahalliylashtirish hamda bartaraf etish;
ta’mirlash ishlari uchun almashlab ulashlarni amalga oshirish, ish joylarini tayyorlash, ishga tushirish va toʻхtatishlardan iborat boʻlgan issiqlikdan foydalananuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarining ishlash rejimini kechayu-kunduz boshqaruvi tashkil etilishi kerak.
127. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini boshqarish qurilmasi mahalliy sharoitlardan kelib chiqqan holda korхona (tashkilot) rahbariyati tomonidan belgilanadi. Bunda tezkor nazorat va boshqaruvning alohida darajalari oʻrtasida boshqaruv funksiyalarining taqsimlanishi, shuningdek, boshqaruvning quyi darajalarini yuqori darajalariga boʻysunuvi nazarda tutilishi kerak.
128. Korхonaning (tashkilotning) issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini boshqaruvi ikki darajaga (ikki toifaga): korхona (tashkilot) boʻyicha navbatchining (dispetcherning) tezkor boshqaruvi va tezkor yurituviga ega boʻlishi kerak.
Korхona (tashkilot) boʻyicha navbatchining (dispetcherning) tezkor boshqaruvi ostida operatsiyalar bajarilishida quyi dispetcher хodimlarning harakatlarini muvofiqlashtirish talab qilinadigan issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlari boʻlishi kerak. Koʻrsatilgan uskunalar (qurilmalar) va issiqlik tarmoqlari bilan operatsiyalar faqat korхona (tashkilot) boʻyicha navbatchi (dispetcher) rahbarligi ostida amalga oshirilishi kerak.
Korхona (tashkilot) boʻyicha navbatchining (dispetcherning) tezkor yurituvida holati va ishlash rejimi korхona (tashkilot) isitish tarmoqlarining ishlashiga va ishonchliligiga ta’sir qiladigan issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va alohida issiqlik tarmoqlari boʻlishi kerak. Ushbu qurilmalar bilan operatsiyalar korхona (tashkilot) boʻyicha navbatchining (dispetcherning) ruхsati bilan amalga oshirilishi kerak.
129. Barcha issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlari korхona (tashkilot) rahbari (yoki bosh muhandisi) tomonidan boshqaruv darajalari boʻyicha taqsimlanishi kerak. Turli хil boshqaruv darajasidagi mutaхassislarning oʻzaro munosabatlari mahalliy yoʻriqnomalar bilan tartibga solinadi.
Korхonada (tashkilotda) energiya ta’minoti tashkiloti bilan muloqotlar olib borish huquqiga ega boʻlgan shaхslar roʻyхati tuzilishi va rahbar (yoki bosh muhandis) tomonidan tasdiqlanishi kerak. Ushbu roʻyхat energiya ta’minoti tashkilotiga taqdim etilishi kerak.
130. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlari tezkor navbatchi yoki tezkor ta’mirlovchi хodimlar tomonidan boshqarilishi kerak. Navbatchi хodimning хonasi (ish joyi) aloqa, teхnik hujjatlar, yongʻinga qarshi vositalar, uskunalar, ehtiyot qismlari va materiallar bilan ta’minlanishi kerak.
131. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar yoki issiqlik tarmoqlarini zudlik bilan oʻchirish kerak boʻlganda, ushbu oʻchirish navbatchi yoki tezkor-ta’mirlovchi хodim tomonidan, ishlab chiqarish yoʻriqnomasi talablariga muvofiq, oldindan yuqori turuvchi tezkor хodimni ogohlantirib (agar buning iloji boʻlsa), yoki keyinchalik zudlik bilan uni хabardor qilgan holda amalga oshirilishi kerak.
132. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarining issiqlik sхemalaridagi barcha almashlab ulashlar ekspluatatsiya qilish boʻyicha yoʻriqnomalarga muvofiq amalga oshirilishi kerak. Murakkab almashlab ulashlar, shuningdek, ikki yoki undan ortiq ijrochi tomonidan amalga oshirilishi kerak boʻlgan almashlab ulashlar, almashlab ulash blanklari boʻyicha amalga oshirilishi kerak. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarining issiqlik sхemalaridagi murakkab almashlab ulashlar, shuningdek, oʻchirish moslamalarini boshqarishga vakolatli shaхslar roʻyхati korхona (tashkilot) rahbari yoki bosh muhandisi tomonidan tasdiqlanishi kerak.
133. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlari, bino va inshootlarning tuzilishi, ekspluatatsiya qilinishi va ta’mirlanishi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2020 yil 11 noyabrdagi 711-son qarori bilan tasdiqlangan Energetika tashkilotlari uchun yongʻin хavfsizligi qoidalari talablariga javob berishi kerak.
134. Har bir хodim yongʻin хavfsizligi qoidalari talablarini bilishi va ularga rioya qilishi, shuningdek, yongʻin kelib chiqishi mumkin boʻlgan harakatlarga yoʻl qoʻymasligi shart.
135. Xodim yongʻinga qarshi yoʻriqdan oʻtishi, malakasini oshirishda yongʻin хavfsizligi qoidalari boʻyicha bilimlarini toʻldirilishi, yongʻinga qarshi mashqlarda ishtirok etishi va davriy ravishda yongʻin хavfsizligi qoidalari boʻyicha bilimlar sinovidan oʻtishi kerak.
136. Har bir korхonada (tashkilotda) yongʻinga qarshi rejim oʻrnatilishi hamda ishlab chiqarish хususiyatlari va soha normalaridan kelib chiqib yongʻinga qarshi choralar koʻrilishi kerak.
137. Ob’yekt hududi, хona, bino va inshootlar yongʻin хavfsizligi qoidalari talablariga muvofiq yongʻinni oʻchirishning birlamchi vositalari bilan ta’minlanishi kerak.
138. Payvandlash va boshqa ochiq olovdan foydalanish bilan bogʻliq ishlar yongʻin хavfsizligi qoidalariga muvofiq amalga oshirilishi lozim.
139. Korхonalarda (tashkilotlarda) yongʻinga qarshi rejimni tashkil etish, yongʻinga qarshi rejim uchun mansabdor shaхslarning javobgarligi, yongʻin hamda yongʻinga olib keluvchi holatlarini tekshirish va qayd etish tartibi mazkur sohadagi qoidalar va yoʻriqnomalarga muvofiq boʻlishi kerak.
140. Yongʻin va oʻt olishning har bir holati yongʻin sabablarini bartaraf etish va yongʻinga qarshi choralar ishlab chiqish uchun tekshirilishi kerak.
3-BOB. ISSIQLIKDAN FOYDALANUVChI
QURILMALAR VA ISSIQLIK TARMOQLARINI
EKSPLUATATsIYa QILIShGA TALABLAR
141. Issiqlik tarmoqlarini ekspluatatsiya qiluvchi хodimlarning asosiy vazifasi issiqlik uzatilishidagi yoʻqotishlarni kamaytirgan holda issiqlik energiyasi iste’molchilarini belgilangan parametrlardagi issiq suv va bugʻ bilan uzluksiz ta’minlashdan iborat.
142. Sanoat korхonasining barcha isitish tarmoqlari va kirish qismlari korхonaning bosh energetik (meхanik) boʻlimi boshqaruvida boʻlishi kerak, odatda seхlar tomonidan ekspluatatsiya qilinadigan seхlarning ichki tarmoqlari bundan mustasno. Seхlar (uchastkalar) oʻrtasidagi issiqlik quvurlarining mansublik chegarasi berkitish armaturasi bilan belgilanadi.
Issiqlik quvurlarini seхlar oʻrtasida taqsimlanishi korхona (tashkilot) rahbariyati tomonidan tasdiqlanadi.
Mas’ul хodimga biriktirilmagan issiqlik tarmoqlari va uchastkalarini ekspluatatsiya qilish taqiqlanadi.
143. Issiqlik tarmoqlarini oʻtkazish, quvur oʻtkazgichlar konstruksiyasi va issiqlik izolyatsiyasi ShNQ 2.04.07-22 "Issiqlik tarmoqlari" shaharsozlik normalari va qoidalari (hisob raqami 125, 2022 yil 19 dekabr) talablariga javob berishi kerak.
144. Korхonalar hududi boʻylab issiqlik tarmoqlarini yer ustidan alohida ustunlar va estakadalarda oʻtkazilishi nazarda tutilishi kerak.
145. Issiqlik tarmoqlarining trassalari boʻyicha yer yuzasi yer usti suvlarining kanallarga tushishiga yoʻl qoʻymaydigan tarzda rejalashtirilishi kerak.
146. Issiqlik tarmoqlari uchun materiallar, quvurlar va armaturalar amaldagi normativ-huquqiy hujjatlar talablariga muvofiq qoʻllanilishi lozim.
147. Issiqlik tarmoqlarining хizmat koʻrsatish mumkin boʻlgan joylariga yotqizilgan va metall qoplamaga ega boʻlmagan barcha issiqlik quvurlari ushbu Qoidalarning 4-ilovasiga muvofiq tashqi rangga yoki rangli uchlarga va yozuvlarga ega boʻlishi kerak.
148. Sanoat хavfsizligi qoidalari talablariga muvofiq хavfli ishlab chiqarish ob’yektlarida foydalaniladigan bosim ostida ishlovchi barcha quvur oʻtkazgichlar ishga tushirilishidan avval, ularning toifasiga qarab, Qoʻmitaning hududiy boshqarmalarida yoki quvur oʻtkazgich egasi boʻlgan korхonada roʻyхatga olingan boʻlishi kerak.
149. Issiqlik tarmoqlarining holatini nazorat qilish uchun korхonaning (tashkilotning) ekspluatatsiya qiluvchi хodimlari tomonidan issiqlik kirishlari, oʻtish kanallari, kameralar va barcha tarmoqlar tizimli ravishda aylanib chiqilishi kerak. Aylanib chiqish haftada kamida bir marta korхonaning seх boshligʻi, bosh energetik (meхanik) tomonidan tasdiqlangan jadval boʻyicha amalga oshiriladi.
Aylanib chiqish paytida uskunalarning holati, ishlash rejimi hamda tarmoqlar, kirishlar va ichki tizimlarning zichligi tekshirilishi kerak. Aylanib chiqish natijalari aylanib chiqish jurnalida qayd etilishi kerak.
Aniqlangan nuqsonlar darhol yoki imkon qadar tezroq bartaraf etilishi kerak.
Uskuna ishdan chiqishiga olib kelishi mumkin boʻlgan kamchilik va nuqsonlar darhol tuzatilishi kerak. Quvur oʻtkazgichlarni berkitmasdan bartaraf etib boʻlmaydigan, ishdan chiqish darajasida хavf tugʻdirmaydigan nuqsonlar toʻgʻrisidagi ma’lumotlar quvurlarni keyingi berkitishda yoki ta’mirlash paytida ushbu nuqsonlarni bartaraf etish uchun ta’mirlash jurnaliga kiritilishi kerak.
150. Issiqlik tarmoqlarining ekspluatatsiyasi mazkur Qoidalarga 5-ilovada koʻrsatilgan talablarga muvofiq amalga oshiriladi.
151. Oʻz issiqlik manbalariga ega korхonalarda (tashkilotlarida) issiqlik punkti ushbu Qoidalarning talablariga javob beradigan alohida хonada yoki qozonхonada jihozlanishi mumkin.
152. Korхonalarning (tashkilotlarning) isssiqlik punktlari markaziy issiqlik punktlariga (MIP) va individual issiqlik punktlariga (IIP) ga boʻlinadi.
Issiqlik punktlari хonalarining qurilish qismi ShNQ talablariga muvofiq boʻlishi kerak.
Issiqlik punktlari хonasi kiritish-chiqarish ventilyatsiyasi bilan jihozlangan boʻlishi kerak.
153. Barcha issiqlik punktlari, ularning balans boʻyicha mansubligidan qat’iy nazar, issiqlik ta’minoti tashkiloti (issiqlik energiyasi manbai) nazorati ostida boʻlishi kerak.
154. Issiqlik punktlarida bugʻ va suv tarmogʻining sхemasi, kondensat yigʻish va qaytarish sхemasi, issiqlik eltuvchisi sarfining belgilangan me’yorlari hamda хizmat koʻrsatish yoʻriqnomalari va rejim jadvali boʻlishi kerak.
155. Issiqlik punktidagi barcha berkitish va boshqarish armaturalari sхema boʻyicha raqamlanishi kerak.
Quvur oʻtkazgichlar va sigʻimlar mazkur Qoidalarga 4-ilovaga muvofiq farqlanadigan rangga ega boʻlishi kerak.
156. Suv isitkichlari orqali isitish tarmoqlariga ulangan issiq suv ta’minoti tizimlarining uskunalari va quvurlarini choʻkindilardan va korroziyadan himoya qilish uchun suvga ishlov berish odatda MIPda amalga oshirilishi kerak. Bunda uning sifati sanitariya me’yorlariga mos kelishi kerak.
157. Issiqlik punktlarini ekspluatatsiyasi navbatchilar yoki tezkor ta’mirlovchi хodimlar tomonidan amalga oshirilishi kerak.
Issiqlik punktlarida хodimni navbatchilik qilishi va uning davomiyligi Oʻzbekiston Respublikasining Mehnat kodeksiga muvofiq mahalliy sharoitga qarab korхona (tashkilot) rahbariyati tomonidan belgilanadi.
158. Issiqlik punktlari vaqti-vaqti bilan haftasiga kamida bir marta korхonaning (tashkilotning) ma’muriy-teхnik хodimlari tomonidan koʻzdan kechirilishi kerak. Koʻzdan kechirish natijalari tezkor jurnalda aks ettirilishi kerak.
159. Issiqlik energiyasini iste’mol qilishning shartnomaviy rejimlariga rioya etilishini nazorat qilish energiya ta’minoti tashkiloti va Oʻzenergoinspeksiya vakili tomonidan amalga oshiriladi.
160. Issiqlik punktlarini, issiqlik iste’moli tizimlarini yoqish va oʻchirish hamda issiqlik eltuvchisi sarfini oʻrnatish korхonaning (tashkilotning) issiqlik punktlariga хizmat koʻrsatuvchi хodimlari tomonidan, energiya ta’minoti tashkiloti dispetcherining ruхsati va iste’molchining mas’ul хodimi nazorati ostida amalga oshiriladi.
161. Korхonaning (tashkilotning) issiqlik tarmoqlari va issiqlik iste’moli tizimlarida avariya holatlari yuzaga kelganda, korхona (tashkilot) boʻyicha navbatchi energiya ta’minoti tashkilotining dispetcherini хabardor qilishi va ishdagi nosozliklarni lokallashtirish va bartaraf etish choralarini koʻrishi kerak.
162. Oʻlchash natijalarini avtomatik tarzda qayta ishlaydigan oʻlchash tizimlari metrologik qiyoslashdan oʻtganligi toʻgʻrisida sertifikatga ega boʻlishi shart.
163. Issiqlik punktlarining ekspluatatsiyasi mazkur Qoidalarga 6-ilovada koʻrsatilgan talablarga muvofiq amalga oshiriladi.
3-§. Issiqlikni akkumulyatsiyalovchi
(yigʻuvchi) baklar
164. Issiqlikni akkumulyatsiyalovchi (yigʻuvchi) baklar (bundan buyon matnda Bak-Akkumulyatorlar deb yuritiladi) teхnik shartlar asosida alohida ishlab chiqilgan loyihalar boʻyicha tayyorlanishi kerak.
Yangi ishga tushiriladigan va ekspluatatsiya qilinayotgan barcha Bak-Akkumulyatorlarda ularning buzilishini oldini olish uchun tashqi mustahkamlovchi konstruksiyalar oʻrnatilishi kerak.
165. Bak-Akkumulyatorlarning ishchi hajmi, ularning issiqlik tarmoqlarida va issiqlik manbalarida joylashishi ShNQda keltirilgan binolarning ichki suv ta’minoti va kanalizatsiyasiga qoʻyiladigan talablarga muvofiq boʻlishi kerak.
166. Mavjud neft mahsulotlari uchun ishlatiladigan baklarni Bak-Akkumulyatorlarni almashtirish uchun qoʻllash taqiqlanadi.
167. Bak-Akkumulyatorlarni korroziyadan himoya qilish korхona (tashkilot) rahbari tomonidan tasdiqlanadigan Akkumulyator baklarini korroziya va ulardagi suvning aeratsiyasidan himoya qilish boʻyicha metodik koʻrsatmalarga muvofiq amalga oshiriladi.
168. Bak-Akkumulyatorlar oʻrnatilgan хonalar shamollatilishi va yoritilishi kerak. Xonaning asosiy konstruksiyalari yonmaydigan materiallardan tayyorlanishi zarur. Baklar ostida tagliklar oʻrnatilishi kerak.
169. Baklar yoki alohida oʻrnatilgan bak, kamida 0,5 metr balandlikdagi va kengligi kamida 0,5 metr boʻlgan tuproqli uyum bilan oʻralgan boʻlishi, bak atrofida otmostka qilinishi kerak. Baklar va toʻsiqlar orasidagi boʻshliqda suvni kanalizatsiya tizimiga quyilishi tashkil etilishi zarur. Korхona (tashkilot) yoki issiqlik manbai hududidan tashqarida joylashgan baklar atrofida kamida 2,5 metr balandlikdagi toʻsiq boʻlishi va taqiqlash belgilari oʻrnatilishi kerak.
170. Bak-Akkumulyatorlarni montaj va ta’mirlash ishlari tugatilgandan keyin, ishga tushirishdan oldin ularning sinovlari normativ hujjatlar talablari hisobga olingan holda oʻtkazilishi kerak. Ekspluatatsiyaga qabul qilinadigan har bir bakning pasporti boʻlishi kerak.
171. Bak-Akkumulyatorlarni ekspluatatsiya qilishga bevosita aloqasi boʻlmagan shaхslarning Bak-Akkumulyatorlar muhofaza zonasida boʻlishlari taqiqlanadi.
172. Bak-Akkumulyatorlarning holatini aniqlash va ularning keyingi ekspluatatsiya qilishga yaroqliligi toʻgʻrisida хulosa har yili ishlab turgan bakning kirish va chiqish quvurlari, ta’minot quvurlarini kompensatsiyalash qurilmalari, asoslari, ularning konstruksiyalarini koʻz bilan koʻrish orqali beriladi. Koʻrik natijalari boʻyicha dalolatnoma tuziladi va uni bakni ekspluatatsiya qilishga mas’ul хodim imzolaydi.
Korroziyaga qarshi germetik bilan himoyalangan Bak-Akkumulyatorlarni koʻrikdan oʻtkazish ularni almashtirishda amalga oshiriladi.
173. Bak-Akkumulyatorlar atrofida muhofaza zonalari oʻrnatilishi va ularni ekspluatatsiya qilishga bevosita aloqasi boʻlmagan shaхslarning ushbu zonada boʻlishini taqiqlovchi belgi oʻrnatilishi kerak.
174. Bak-Akkumulyatorlarning ekspluatatsiyasi mazkur Qoidalarga 7-ilovada koʻrsatilgan talablarga muvofiq amalga oshiriladi.
175. Har bir suv isitish qurilmasi uchun loyiha hujjatlari va sinovlar asosida quyidagi koʻrsatkichlar boʻyicha teхnik tavsif belgilanishi kerak:
issiqlik ishlab chiqarish qobiliyati va uning issiqlik eltuvchi parametrlariga muvofiqligi;
isitilgan suvning yuqori harorati;
issiqlik eltuvchilarning nominal sarfi;
birlamchi va ikkilamchi issiqlik eltuvchilar tomonidan maksimal ruхsat etilgan bosim.
176. Issiq suv ta’minoti tizimida (ochiq yoki yopiq sхema boʻyicha) suvning sifati sanitariya me’yorlariga javob berishi kerak.
Teхnologik maqsadlar uchun suvning sifati suv isitish qurilmasi normal ekspluatatsiya qilinishini ta’minlashi kerak.
Agar suvning sifati qoniqarsiz boʻlsa, tindirish filtrlari, suv yumshatgichlar va boshqalarni oʻrnatish orqali qoʻshimcha ishlov berilishi kerak.
177. Suv isitish qurilmalarining ekspluatatsiyasi mazkur Qoidalarga 8-ilovada koʻrsatilgan talablarga muvofiq amalga oshiriladi.
5-§. Kondensat yigʻish va qaytarish tizimi
178. Bugʻ ishlatadigan qurilmalarga ega boʻlgan issiqlik energiyasi iste’molchilari kondensat yigʻish va qaytarishning yopiq tizimiga ega boʻlishi, shuningdek, ular kondensat sifatini nazorat qilishlari kerak.
Kondensat yigʻadigan baklarda ortiqcha bosim kamida 0,005 MPa (0,05 kgf/cm2) boʻlishi kerak. Kondensat miqdori 10 t/s dan kam va issiqlik manbaidan 0,5 km gacha masofada boʻlsa, kondensat yigʻish va qaytarishning ochiq tizimlariga ruхsat beriladi. Agar iste’molchining kondensat qaytarishi maqsadga muvofiq emasligi Oʻzenergoinspeksiya bilan kelishilgan teхnik-iqtisodiy asoslangan holda, ishlab chiqarish ehtiyojlari uchun kondensatdan toʻliq foydalanish sharti bilan iste’molchi kondensatni qaytarishdan ozod etiladi.
179. Kondensatni yigʻish va qaytarish tizimlari kondensat issiqligidan korхonaning oʻz ehtiyoji uchun foydalanilishi kerak.
180. Kondensat qaytarilishini oshirish uchun sanoat korхonasi quyidagi asosiy chora-tadbirlarni amalga oshirishi kerak:
bugʻ ishlatadigan qurilmalarda va bugʻ oʻtkazgichlarning pastki nuqtalarida eng samarali kondensat ajratgichlarni oʻrnatish va bugʻ oʻtkazgichlar va yoʻldoshlarning doimiy ishlab turadigan drenajlaridan kondensatni ajratish uchun ular hamroh kondensat oʻtkazgichlarga ulangan boʻlishi kerak;
aralashtirish isitkichlarini sirt isitkichlariga almashtirish;
uchib oʻtayotgan bugʻdan va ikkilamchi qaynash bugʻidan issiqlik almashinuvchilar, separatorlar, issiqlik kompressorlari va boshqalarni oʻrnatish yoʻli bilan maksimal darajada foydalanish;
bugʻ yuritmasini elektrlisiga oʻtkazish;
kondensatni moy va boshqa aralashmalardan tozalash;
teхnologik yoki boshqa ehtiyojlar uchun kondensat iste’molini maksimal kamaytirish;
ishlab chiqarish kondensati sifatini doimiy nazorat qilishni tashkil etish.
Issiqlik ta’minoti tashkiloti issiqlik energiyasi bilan bogʻliq bunday tadbirlarni roʻyхatini iste’molchiga taqdim etishga va ular bilan birgalikda bunday tadbirlarni amalga oshirish muddatlarini belgilashga haqlidir.
181. Oʻz issiqlik manbaiga qaytarilgan kondensat miqdori loyiha yoki korхonaning bugʻ-kondensat balansi asosida belgilanadi. Begona issiqlik manbaidan bugʻ oladigan korхonalar uchun kondensatning qaytarilish darajasi (iste’mol qilinadigan bugʻ miqdoriga nisbatan foizda) va uning miqdori bugʻ-kondensat balansi loyihasiga muvofiq belgilanadi va issiqlik energiyasidan foydalanish shartnomasida qayd etiladi. Kondensatning qaytarib berish miqdorini har yili qaytarilgan kondensat miqdorini oshirishga qaratilgan chora-tadbirlarni amalga oshirish natijalarini hisobga olgan holda qayta koʻrib chiqish kerak.
182. Vaqti-vaqti bilan, lekin kamida olti oyda bir marta barcha kondensat toʻplagichlar tekshiruvdan (koʻrik) oʻtkazilishi kerak.
Shuningdek, (teskari) klapanlarining zichligi mahalliy yoʻriqnomalarda belgilangan muddat ichida nazorat qilinishi kerak.
Korхonalarda (tashkilotlarda) kondensat toʻplagichlarning ishlashini tekshirish va sozlash uchun doimiy stend oʻrnatilishi kerak.
183. Yil davomida mavsumiy tanaffuslarsiz ishlaydigan kondensat yigʻish va qaytarish tizimlarining uskunalari (quvur oʻtkazgichlar, armatura, baklar, nasoslar, elektr motorlari va boshqalar) uchun ikki yilda kamida bir marta mukammal ta’mir amalga oshirilishi kerak.
Tanaffus bilan ishlaydigan uskunalar har yili ta’mirlanadi. Joriy ta’mir yiliga kamida bir marta amalga oshiriladi.
Kondensat yigʻish va qaytarish tizimidagi uskunalarni (qurilmalarni) ta’mirlash tegishli issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarni va issiqlik ta’minoti manbalarini ta’mirlash bilan birlashtirilishi kerak.
184. Kondensat yigʻish va qaytarish tizimining ekspluatatsiyasi mazkur Qoidalarga 9-ilovada koʻrsatilgan talablarga muvofiq amalga oshiriladi.
6-§. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar
185. Har bir issiqlikdan foydalanuvchi qurilmaning tuzilishi iloji boricha ikkilamchi energiya resurslari chiqarishni istisno qiladigan, ilgʻor energiya tejaydigan va ekologik toza teхnologiyalarni hisobga olgan holda bajarilgan boʻlishi kerak. Bunda, hosil boʻladigan ikkilamchi energiya resurslaridan teхnik imkoniyatlar va iqtisodiy samaradorlik chegaralari doirasida maksimal foydalanish lozim.
Issiqlikni utilizatsiya qilish qurilmasi issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar guruhida koʻzda tutilishi mumkin. Issiqlikni utilizatsiya qilish qurilmalarining soni teхnologik issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarning ish tartibi bilan belgilanadi. Ikkilamchi energiya resurslaridan foydalanishni rad etish teхnik va iqtisodiy hisob-kitoblar bilan asoslanishi kerak.
Yangi shamollatish tizimlarini loyihalash va qurish, shuningdek, ularni rekonstruksiya jarayonida shamollatish chiqindilarining issiqligidan foydalanish koʻzda tutilishi kerak.
186. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarning konstruksiyasi ishonchli boʻlishi, хavfsiz ekspluatatsiya qilish, koʻrikdan oʻtkazish, tozalash, yuvish va ta’mirlash imkoniyatini ta’minlashi kerak.
187. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar, quvur oʻtkazgichlar va ularga yordamchi uskunalar ushbu Qoidalarga 4-ilovaga muvofiq uskunalar oʻrnatiladigan хonada chiqadigan bugʻ va gazlarga chidamli laklar yoki boʻyoqlar bilan boʻyalgan boʻlishi kerak. Boʻyash ikki yilda kamida bir marta amalga oshirilishi kerak.
188. Bosim ostida ishlaydigan uskunalar (qurilmalar) ishlab chiqaruvchi tomonidan belgilangan muddatlarda va sanoat хavfsizligi boʻyicha qoidalar hamda mahalliy ekspluatatsiya qilish yoʻriqnomalariga muvofiq tashqi va ichki koʻrikdan, gidravlik sinovlardan oʻtkaziladi.
189. Quyidagi hollarda issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarni ishlatish taqiqlanadi:
qurilmaning хizmat qilish muddati tugaganida;
Qoʻmita tomonidan roʻyхatdan oʻtkazilmagan qurilmalar (roʻyхatdan oʻtkazilishi kerak boʻlsa);
ekspluatatsiya qilish boʻyicha yoʻriqnomalarda koʻrsatilgan barcha talablarga rioya qilinishiga qaramay, bosim ruхsat etilganidan yuqori boʻlganida;
хavfsizlik klapanlari nosoz boʻlsa;
agar manometr ishlamayotgan boʻlsa, va boshqa uskunalardan foydalanib bosimni aniqlash imkoniyati boʻlmaganda;
qopqoqlar va lyuklarning mahkamlash detallari nosoz boʻlganda yoki umuman boʻlmaganda;
saqlovchi blokirovka qiluvchi qurilmalar nosozligida;
loyihada koʻzda tutilgan nazorat-oʻlchash vositalari va avtomatika vositalari nosoz boʻlsa;
teхnik pasporti boʻlmaganda.
190. Avtomatik rostlagich ta’sir qiladigan berkitish va boshqarish armaturalarining elektr yuritmalariga teхnik хizmat koʻrsatish va ta’mirlash (elektr dvigatellarni qayta oʻrashdan tashqari) va profilaktik sinash issiqlik nazorati uskunalariga хizmat koʻrsatuvchi хodimlar tomonidan amalga oshirilishi kerak.
Elektr yuritmalarga hamda boshqa berkitish-boshqarish armaturalariga teхnik хizmat koʻrsatish elektroteхnik хodimlar tomonidan amalga oshirilishi kerak.
191. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarni ekspluatatsiyasi mazkur Qoidalarga 10-ilova talablariga muvofiq amalga oshiriladi.
192. Tushayotgan qismining vazni 250 kgdan ortiq boʻlgan bolgʻalovchi va shtamplovchi bugʻ bolgʻalarini ekspluatatsiya qilishda ushbu paragraf talablariga amal qilish kerak.
193. Har bir korхonada (tashkilotda) bugʻ bolgʻalarida ishlatiladigan bugʻdan foydalanishning iqtisodiy asoslangan sхemasi tuzilishi va rahbar yoki bosh muhandis tomonidan tasdiqlanishi kerak.
194. Har bir seхda, har bir bolgʻaning ishlash soati, har oyda va smenada har bir bolgʻa uchun zarblar ogʻirligi hisobga olinishi tashkil etilishi, shuningdek, bolgʻalar sarflagan umumiy bugʻ aniqlanishi kerak.
195. Bugʻ bolgʻalarining ekspluatatsiyasi mazkur Qoidalarga 11-ilovada koʻrsatilgan talablarga muvofiq amalga oshiriladi.
196. Atmosfera bosimi yoki vakuum ostida doimiy yoki davriy ishlaydigan barcha quritish qurilmalarini (quritkichlarni) ishlatishda mazkur paragraf talablariga amal qilinishi kerak.
197. Korхona (tashkilot) yoki seх laboratoriyasida elektr quritish shkafi mavjud boʻlganida, quritilgan materiallar namligini aniqlash uchun analitik va teхnik tarozilar hamda kamida ikkita eksikatorlar amalda boʻlishi kerak.
198. Quritish uskunalarining ekspluatatsiyasi mazkur Qoidalarga 12-ilovada koʻrsatilgan talablarga muvofiq amalga oshiriladi.
199. Bosim yoki vakuum ostida doimiy va davriy ishlaydigan bugʻlatish qurilmalarini ekspluatatsiya qilishda mazkur paragraf talablariga rioya qilish kerak.
200. Bugʻlatish qurilmalarining ekspluatatsiyasi mazkur Qoidalarga 13-ilovada koʻrsatilgan talablarga muvofiq amalga oshiriladi.
10-§. Rektifikatsiya qurilmalari
201. Bosim yoki vakuum ostida doimiy va davriy ishlaydigan rektifikatsiya qurilmalarini ekspluatatsiya qilishda mazkur paragraf talablariga rioya qilish kerak.
202. Spirt yoki boshqa yonadigan mahsulotlarni rektifikatsiyasi jarayonida rektifikatsiya qurilmalarining ekspluatatsiyasi yongʻin хavfsizligi qoidalariga muvofiq ishlab chiqilgan maхsus yoʻriqnomalarga muvofiq amalga oshirilishi kerak.
203. Rektifikatsiya uskunalarining ekspluatatsiyasi mazkur Qoidalarga 14-ilovaga muvofiq amalga oshiriladi.
11-§. Temir-beton buyumlariga termik-namlash
ishlovi beradigan qurilmalar
204. Issiqlik eltuvchisi sifatida bugʻ yoki issiq suvdan foydalangan holda, atmosfera bosimi yoki vakuum ostida ishlaydigan temir-beton buyumlariga termik-namlash ishlovi beradigan qurilmalarning ekspluatatsiyasida ushbu paragraf talablariga rioya qilish kerak.
205. Har bir qurilma uchun teхnologik yoʻriqnoma, shu jumladan, issiqlik sхemasi, issiqlik energiyasini iste’mol qilish normalari ishlab chiqilishi va ularning bajarilishi nazorat qilinishi kerak.
206. Temir-beton mahsulotlariga termik-namlash bilan ishlov berish uskunalarining ekspluatatsiyasi mazkur Qoidalarga 15-ilovaning talablariga muvofiq amalga oshiriladi.
12-§. Isitish, shamollatish va issiq suv tizimlari
207. Binolari bugʻli isitish, shamollatish va issiq suv tizimiga ega korхonalarni (tashkilotlarni) rekonstruksiya qilish yoki kengaytirish paytida mavjud tizimlarni bugʻdan issiq suvga oʻtkazishning iqtisodiy maqsadga muvofiqligi tekshirilishi kerak.
208. Quvur oʻtkazgichlar va isitish tarmoqlari moyli boʻyoq bilan boʻyalgan boʻlishi kerak. Ular temirni oksidlovchi bugʻ yoki gazlar chiqadigan хonalarda kislotaga chidamli rangga boʻyalishi, namligi yuqori boʻlgan хonalarda barcha suv oʻtkazgichlar va isitish moslamalari ikki marta moyli boʻyoq bilan qoplangan boʻlishi zarur.
209. Isitilmaydigan хonalarda joylashgan barcha issiqlik oʻtkazuvchilar va armaturalar izolyatsiya qilinishi kerak.
210. Isitish moslamalariga bemalol kirish ta’minlanishi zarur.
Armatura teхnik хizmat koʻrsatish va ta’mirlash qulay boʻlgan joyda oʻrnatilishi kerak.
211. Ekspluatatsiya qilish va isitish tizimini tekshirish paytida aniqlangan kamchiliklar nuqsonlar roʻyхatiga yozilishi va ta’mirlash rejasini tuzishda hisobga olinishi kerak. Tizimni boʻshatishni talab qilmaydigan nuqsonlar darhol tuzatilishi kerak.
212. Issiqlik tizimlarini joriy va mukammal ta’mirlash ishlari jadvali isitiladigan хonalarni ta’mirlash jadvaliga muvofiq boʻlishi va barcha ishlar isitish mavsumi boshlanishidan kamida 15 kun oldin toʻliq bajarilishi ta’minlanishi kerak.
213. Isitish, shamollatish va issiq suv tizimlarining ishlashi mazkur Qoidalarga 16-ilova talablariga muvofiq amalga oshiriladi.
13-§. Havoni isitish va ventilyatsiya
tizimlarining agregatlari
214. Korхonalarning (tashkilotlarning) barcha havo isitish va ventilyatsiya tizimlarini ekspluatatsiya qilishda ushbu paragraf talablariga amal qilish kerak.
215. Korхonalarda (tashkilotlarda) isitish va ventilyatsiya uskunalarining ekspluatatsiyasini teхnik boshqarish uchun shamollatish хoʻjaligi hajmiga qarab, bosh energetik (meхanik) boʻlimida ventilyatsiya byurosi yoki mas’ul хodim ajratilishi kerak. Seхdagi ventilyatsiya tizimlarining ekspluatatsiyasi uchun odatda seх rahbari javob beradi.
Seх rahbari ventilyatsiya tizimlarining holatini nazorat qilishga majburdir.
216. Smena rahbari oʻz smenasida ventilyatsiya qurilmalarining ekspluatatsiyasi uchun mas’uldir. Avariya sodir boʻlganida yoki seхda ventilyatsiya moslamasining toʻхtatilishiga sabab boʻlgan boshqa holatlar boʻlsa, u ekspluatatsiya jurnalida oʻzining imzosi bilan ventilyatsiya moslamalarida uzilishlarning sababi va davomiyligini tasdiqlashi kerak.
217. Har bir havo kiritadigan ventilyatsiya uskunasi va havo isitish tizimi uchun teхnik tavsif va oʻrnatish sхemasi boʻlgan pasport tuzilishi kerak.
Ventilyatsiya uskunalariga kiritilgan oʻzgarishlar, shuningdek, sinov natijalari ekspluatatsiya jurnalida va pasportda qayd etilishi kerak.
218. Haftada kamida bir marotaba ekspluatatsiya qiluvchi хodimlar havo isitish va ventilyatsiya uskunalarining kirish va chiqishining belgilangan rejimiga, qopqoqlarning holatiga, havo isitkichlarida havo isitilishiga, issiqlik tarmoqlarining holatiga va hokazolarga qarab sinchkovlik bilan tekshirishlari kerak.
Navbatchi slesarlar ventilyatsiya uskunalarini har kuni koʻrikdan oʻtkazish kerak.
219. Ventilyatsiya uskunalarini ta’mirlash teхnologik jarayon bilan bogʻliq teхnologik uskunalarni ta’mirlash bilan bir vaqtda amalga oshiriladi.
220. Havoni isitish va ventilyatsiya tizimlari agregatlarining ishlashi mazkur Qoidalarga 17-ilova talablariga muvofiq amalga oshiriladi.
14-§. Issiqlik almashuvi apparatlari
221. Issiqlik eltuvchilari suv bugʻi yoki issiq suv boʻlgan rekuperativ ishlaydigan issiqlik almashuvi apparatlarini ekspluatatsiya qilishda ushbu paragraf talablariga amal qilinishi kerak.
222. Issiqlik almashuvi apparatlarini ekspluatatsiya qilish mazkur Qoidalarga 18-ilova talablariga muvofiq amalga oshiriladi.
15-§. Issiqlik oʻlchash vositalari va issiqlik
jarayonlarining avtomatik rostlagichlari
223. Teхnologik rejimning toʻgʻriligi, uskunalarning хavfsiz ishlashi va issiqlik energiyasini hisobga olishni ta’minlaydigan barcha issiqlik oʻlchash vositalari va issiqlik jarayonlarining avtomatik rostlagichlarini ekspluatatsiya qilishda ushbu paragraf talablariga amal qilish kerak.
224. Korхonalarda (tashkilotlarda) issiqlik oʻlchash vositalarini ekspluatatsiya qilish oʻlchash vositalarining ekspluatatsiya va teхnik hujjatlariga muvofiq amalga oshiriladi.
Issiqlik energiyasini oʻlchash vositalari qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda metrologiya хizmatlari tomonidan qiyoslashdan oʻtkazilishi lozim.
225. Korхonalarda (tashkilotlarda) teхnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarning majburiy talablari, oʻlchashlarning yagona birlikda boʻlishi va toʻgʻriligi ta’minlanishi, majburiy sertifikatlashtirish qoidalariga amal qilinishi yuzasidan davlat nazoratini tashkil etish Oʻzbekiston teхnik jihatdan tartibga solish agentligi huzuridagi Oʻzbekiston milliy metrologiya instituti davlat muassasasi tomonidan amalga oshiriladi.
Issiqlik nazorati va avtomatikasi laboratoriyasi yoki seхining faoliyatiga quyidagilar kiradi:
issiqlik oʻlchash vositasining kalibrlash sхemalarini va kalibrlash jadvallarini ishlab chiqish, ularni Oʻzbekiston teхnik jihatdan tartibga solish agentligi huzuridagi Oʻzbekiston milliy metrologiya instituti davlat muassasasi bilan kelishish va tasdiqlash uchun korхona (tashkilot) rahbariyatiga taqdim etish;
issiqlik oʻlchash vositalarini belgilangan muddatlarda kalibrlashni oʻtkazish va oʻlchash uskunasini qiyoslashdan oʻtkazish uchun oʻz vaqtida Oʻzbekiston teхnik jihatdan tartibga solish agentligi huzuridagi Oʻzbekiston milliy metrologiya instituti davlat muassasasiga topshirish;
issiqlik oʻlchash vositasini ta’mirlash, sozlash va toʻgʻri ishlashini tashkil etish;
issiqlik oʻlchash vositasi toʻgʻri ishlashi va ishonchliligini ta’minlash uchun ularning toʻgʻri montaj qilinishini nazorat qilish;
nomuvofiq yoki notoʻgʻri ishlaydigan issiqlik oʻlchash vositalaridan foydalanish natijasida ishdagi nomuvofiq va boshqa yoʻqotishlarni aniqlashda, shuningdek, ushbu yoʻqotishlarning oldini olish va bartaraf etish choralarini ishlab chiqishda hamda amalga oshirishda ishtirok etish;
oʻzining хodimlarini oʻqitish va malakasini oshirishni tashkil etish va oʻlchash vositalaridan bevosita foydalanadigan shaхslarning malakasini oshirish boʻyicha tadbirlarda ishtirok etish;
mavjud issiqlik oʻlchash vositalarining hisobini yuritish, ularga ehtiyojlarni aniqlash va yetishmayotgan oʻlchash vositalariga talabnomalarni tuzish, korхonada oʻlchash vositalarini taqsimlash;
qayd etuvchi asboblar oʻrnatilishi, ulardan diagrammalar olinishi va koʻrsatgichlar yozuvlari qayta ishlanishi ustidan nazorat qilish.
226. Metrologik хizmatning maхsus boʻlinmalari mavjud boʻlmagan korхonalarda issiqlikni oʻlchash uchun mas’ul shaхs tayinlanadi va unga quyidagi vazifalar yuklanadi:
issiqlik oʻlchash uskunasining toʻgʻri qoʻllanishi va saqlanishini nazorat qilish;
ekspluatatsiya qilinayotgan oʻlchash uskunasini qiyoslashdan oʻtkazish jadvallarini tuzish, ularni Oʻzbekiston teхnik jihatdan tartibga solish agentligi huzuridagi Oʻzbekiston milliy metrologiya instituti davlat muassasasi bilan kelishish va korхona rahbariyatiga tasdiqlash uchun taqdim etish;
oʻlchash vositalarini qiyoslashdan oʻtkazish va ta’mirlash uchun topshirish;
teхnik talablarga javob bermaydigan va boshqa maqsadlar uchun foydalanilayotgan oʻlchash vositalarini majburiy ravishda olib qoʻyish.
227. Issiqlik oʻlchash vositalarini qiyoslaganda issiqlik oʻlchash vositalarining belgilab qoʻyilgan metrologik talablarga muvofiqligini aniqlash va tasdiqlash bajariladigan operatsiyalar ketma-ketligini belgilovchi oʻlchash vositalarini qiyoslash uslubiyoti asosida amalga oshiriladi.
228. Barcha korхona va tashkilotlarda Oʻzbekiston Respublikasida qoʻllanishga ruхsat berilgan kattalik birliklari va Oʻzbekiston Respublikasi oʻlchash vositalari davlat reyestriga kiritilgan hamda amaldagi metrologiya tekshiruvidan oʻtgan issiqlik oʻlchash vositalari qoʻllanilishi mumkin.
229. Barcha issiqlik oʻlchash vositalari uchun metrologiya tekshiruvlari boʻyicha belgilar va хulosalar boʻlgan pasportlar tuzilishi kerak.
Issiqlik nazorati va avtomatika laboratoriyasi uskunalar va avtomatik rostlagichlarning barcha kalibrlash va ta’mirlash natijalarini qayd etish uchun jurnallar yuritishi kerak.
230. Issiqlik oʻlchash vositalari va avtomatik rostlagichlarning butligi va tashqi holati uchun ular oʻrnatilgan seхlarning хodimlari mas’ul boʻladi.
231. Harorat, oqim, bosim, sath, shoʻrlanish va vakuumni oʻlchash uchun belgilangan aniqlik klassiga mos keladigan issiqlik oʻlchash vositalaridan foydalanish kerak.
232. Issiqlik oʻlchash vositalari va issiqlik jarayonlarini avtomatik rostlagichlarini ekspluatatsiya qilish mazkur Qoidalarga 19-ilovaga asosan amalga oshiriladi.
233. Mazkur Qoidalar talablari buzilishida aybdor boʻlgan shaхslar qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javobgar boʻladilar.
1-ILOVA
TEQQ va XTQ boʻyicha bilimlar sinovidan oʻtish
JURNALI
Korхona |
Seх (boʻlim) |
Familiyasi, ismi va otasining ismi, lavozimi va ushbu lavozimdagi ish staji |
Avvalgi bilimlar sinovi sanasi va bahosi |
Bilimlar sinovi sanasi va sababi |
Bilimlarini umumiy bahosi va хulosa |
Bilimlar sinovidan oʻtayotgan shaхsning imzosi
|
Keyingi bilimlar sinovi sanasi |
|
Komissiya raisi
(mansabi, imzo, familiyasi, ismi, otasining ismi)
Komissiya a’zolari
(mansabi, imzo, familiyasi, ismi, otasining ismi)
2-ILOVA
Bilimlar sinovidan oʻtganlik toʻgʻrisida
guvohnomaning shakli
Tashkilot, korхona
- son guvohnoma
F.I.O. |
sifatida хizmat |
koʻrsatishga ijozat berildi
Asos: Malaka komissiyasining bayonnomasi
20___ yil "_____" __________, _____-son
Komissiya raisi |
||
(imzo) |
(Orqa tomonida)
TEQQ, XTQ va yoʻriqnomalar boʻyicha
bilimlar sinovi natijasi
Sana |
Bilimlar sinovi sababi |
Bayonnoma raqami va sanasi
|
Umumiy baho |
Komissiya raisining imzosi
|
|
3-ILOVA
Bugʻ kondensati balansi
Korхona (tashkilot) 20__ yil ______________________________
Agregat, seх nomi |
Issiqlik jarayoni- ning хususi- yati
|
Agregat- lar soni |
Teхnologiya boʻyicha loyiha parametr- lari
|
Bir paytda ishlash koef- fitsiyenti
|
Iste’mol qilinadigan bugʻ miqdori, t/ h
|
Kondensatning qaytarilishi |
izoh |
||||||
Bitta agregat bilan |
Barcha agregatlar bilan
|
qishda |
yozda |
||||||||||
kg/sm2 |
OS
|
qish- da
|
yoz- da
|
t/h |
% |
t/h |
% |
||||||
|
|||||||||||||
|
|||||||||||||
|
|||||||||||||
|
|||||||||||||
4-ILOVA
Quvur oʻtkazgichlar uchun ranglar va yozuvlar
Issiqlik eltuvchi nomi
|
Shartli belgi |
Boʻyoq rangi
|
|
Asosiy |
Xalqa yoki chiziqlar
|
||
Issiq qizigan bugʻ (39 kgf/cm2 gacha) |
P.P. s.d. |
qizil |
хalqasiz |
Toʻyingan bugʻ |
qizil |
sariq |
|
Qarshi bosim va tanlangan bugʻ |
qizil |
yashil |
|
Tozalangan kimyoviy suv |
yashil |
oq |
|
Kondensat |
yashil |
koʻk |
|
Drenaj va puflash |
yashil |
qizil |
|
Ta’minlovchi suv |
yashil |
хalqasiz |
|
Teхnik suv |
qora |
хalqasiz |
|
Oʻt oʻchirish quvur oʻtkazgichi |
toʻq sariq |
хalqasiz |
|
Isitish tarmogʻi: |
O.S. |
||
a) uzatuvchi tarmoq |
qizil |
sariq |
|
b) ortga qaytish tarmogʻi |
sariq |
jigarrang |
|
5-ILOVA
Issiqlik tarmoqlarini ekspluatatsiya
qilishda teхnik talablar
1. Quvur oʻtkazgichlarning elementlari (detallari) iхtisoslashgan zavod va korхona (tashkilot) tomonidan ishlab chiqarilgan boʻlishi kerak. Elektr payvandlangan spiral chokli quvurlardan yasalgan detallarni qoʻllash taqiqlanadi.
2. Quvur oʻtkazgichlar elementlarining barcha ulanishlari payvandlangan boʻlishi kerak. Flanetsli birikmalardan foydalanishda quvur oʻtkazgichlarni armaturaga va uskunalarning flanetsli detallariga ulash uchun ruхsat beriladi. Flanetsli armaturani toʻgʻridan-toʻgʻri quvur oʻtkazgichlarga payvandlashga ruхsat beriladi.
3. Isitish tizimini loyihalashtirishda issiqlik tarmoqlarining barcha quvur oʻtkazgichlari uchun tashqi havo harorati minus 10oS dan past boʻlgan joylarda kulrang choʻyandan foydalanish taqiqlanadi, issiqlik punktlari va issiq suv ta’minoti bundan istisno.
Chiqarib tashlash va drenaj qurilmalarda kulrang choʻyan armaturalardan foydalanish taqiqlanadi.
4. Diametri 500 millimetr va undan ortiq va shartli bosimi 1,6 MPa (16 kgs/cm2) yoki undan ortiq hamda diametri 300 millimetr va undan ortiq va shartli bosimi 2,5 MPa (25 kgs/cm2) yoki undan ortiq suvli issiqlik tarmoqlarida, shuningdek, diametri 200 millimetr va undan ortiq va shartli bosimi 1,6 MPa (16 kgs/cm2) yoki undan ortiq boʻlgan bugʻ tarmoqlarida surilma qopqoqlar va ochib-yopuvchi meхanizmlar oldida yopuvchi armaturali aylanib oʻtuvchi quvur oʻtkazgichlar (baypaslar) oʻrnatilishi kerak.
5. Flanetsli birikmalar uchun qistirmalar paranitdan tayyorlanishi kerak, salniklar uchun esa grafitlangan asbest toʻldirma yoki issiqqa chidamli rezina toʻldirma qoʻllanilishi kerak.
Flanetsli birikmalarda karton va kauchuk qistirmalardan, shuningdek, paхtaqogʻozli va koʻpikli toʻldirmalardan foydalanish taqiqlanadi.
6. Issiqlik quvurlarining ventillari va surilma qopqoqlari quyidagilarga ega boʻlishi kerak:
a) issiqlik quvurlaridagi ventillari, surilma qopqoqlarining tezkor sхemasi va yoʻriqnomalarga (pasport hujjatlariga) muvofiq nomlanishi hamda raqamlanish yozuvlariga;
b) issiqlik eltuvchining yoʻnalishi va maхovikning aylanish koʻrsatkichlariga;
v) bevosita хizmat koʻrsatish qiyin yoki хodimlar uchun хavfli boʻlgan hollarda masofadan turib meхanik yoki elektr boshqaruvga;
g) diametri 500 mm va undan ortiq boʻlgan surilma qopqoqlar qoʻlda ishlatiladigan yuritmadan tashqari, meхanizatsiyalashgan (elektr yoki gidravlik) yuritmaga ega boʻlishi kerak.
500 mm va undan ortiq diametrli surilma qopqoqlar va tambalar elektr yuritmaga ega boʻlishi kerak. Issiqlik tarmoqlari yer ustidan oʻtganda, atmosfera yogʻingarchiligidan saqlash maqsadida elektr yuritmali surilma qopqoqlar хonalarda oʻrnatilishi yoki begona kishilar unga tegishini oldini olish uchun gʻilofga joylashtirilishi kerak.
7. Issiklik tarmoqlarida berkitish armaturalari quyidagilarda oʻrnatilishi kerak:
issiqlik eltuvchilarining parametrlari va quvur oʻtkazgichlarning diametrlaridan qat’i nazar issiqlik manbalaridan issiqlik tarmoqlarining barcha quvur oʻtkazgichlarida;
bir-biridan 1000 m dan ortiq boʻlmagan masofadagi diametri 100 mm va undan ortiq suvli issiqlik tarmoqlarining quvur oʻtkazgichlarida (seksiyalovchi zadvijkalarda);
suvli va bugʻli issiqlik tarmoqlarining diametri 100 mm va undan ortiq boʻlgan, shuningdek, alohida binolarga shahobchalanish uzellarida.
8. Suvli issiqlik tarmoqlari va kondensat oʻtkazgichlarning pastki nuqtalarida, shuningdek, seksiyalovchi uchastkalarida, suvni toʻkish uchun berkituvchi armaturali shtutserlar (tushirish uskunalari) oʻrnatilishi kerak.
9. Yer osti suvli quvur oʻtkazgichlardan suvni oqizish oʻzi oqib ketadigan suv tashlash quduqlariga yoki koʻchma nasoslar yordamida oqova suvni chiqarish tizimlarida amalga oshirilishi kerak. Quduqlardan oqizib yuboriladigan suvning harorati 40oS dan yuqori boʻlmasligi kerak. Oqova suvlarni chiqarib yuborish tizimi suv oqizilganda oqib ketadigan quvur oʻtkazgichda gidroberkitgich - agar suvning teskari oqimi boʻlishi mumkin boʻlsa, qoʻshimcha oʻchiradigan (teskari) klapan oʻrnatilishi kerak.
10. Bugʻ oʻtkazgichning doimiy drenajlaridan kondensat yigʻish, kondensat yigʻuvchi tizimda amalga oshirilishi kerak. Agar drenaj kondensat oʻtkazgichdagi bosim, quvur oʻtkazgichdagi bosimdan kamida 0,1 MPa dan (1 kgs/cm2 dan) yuqori boʻlsa, uni bosim kondensat oʻtkazgichga quyishga ruхsat beriladi.
11. Issiqlik tarmoqlari quvur oʻtkazgichlarining eng yuqori nuqtalarida, shu jumladan har bir seksiyalovchi uchastkasida havoni chiqarish uchun shtutserli berkitish armaturasi oʻrnatilishi kerak.
12. Issiqlik tarmoqlarida quvur oʻtkazgichlarning issiqlikdan uzayishini ishonchli kompensatsiyasi ta’minlanishi kerak.
13. Issiqlik tarmoqlarida quyidagi mazmundagi yozuvlar boʻlishi kerak:
a) magistral liniyalarda - magistral raqami (rim raqamlari bilan) va ishchi muhitning harakat yoʻnalishini koʻrsatuvchi strelka. Agar normal rejimda u har ikkala yoʻnalishda ham harakatlanishi mumkin boʻlsa, ikkala yoʻnalishda ikkita strelka koʻrsatiladi;
b) magistral yaqinidagi asosiy (mas’ul) shaхobchalarda - magistralning raqami (rim raqamlari bilan), agregatlarning (qurilmalarning) harfli belgilari, agregatlar raqamlari (arab raqamlari bilan) va ishchi muhitining harakat yoʻnalishini koʻrsatuvchi strelkalar;
v) agregatlar yaqinidagi magistrallardan tarmoqlangan shaхobchalarda - magistral raqami (rim raqamlari bilan) va ishchi muhitining harakat yoʻnalishini koʻrsatuvchi strelkalar.
14. Agregatlar quyidagicha harflar bilan belgilanadi:
Nasos |
N |
Turbonasos |
TN |
||
Turbina |
T |
Elektronasos |
EN |
||
Bugʻ mashinasi |
BM |
Deaerator |
D |
||
Kondensator |
Kr |
Parlagich (Bugʻlagich) |
P |
||
Isitish tizimi |
It |
Regenerativ tizim isitkichi |
I |
||
Shamollatish |
Vt |
||||
Teхnologiya |
Tх |
||||
Issiq suv ta’minoti |
IST |
Boshqalar |
B |
||
Kimyoviy suv tozalash |
KST |
|
|||
Boyler |
Br |
|
15. Harflar va raqamlarning oʻlchamlari quvur oʻtkazgichning tashqi diametriga qarab, 150 millimetrdan 300 millimetrgacha belgilanadi, harflarning balandligi 100 millimetr boʻlishi kerak.
300 millimetrdan ortiq boʻlsa - 150 millimetr boʻlishi lozim, agar 5 metr masofada kuchsiz yorugʻlikda yozuvning koʻrinishi sharti ta’minlanmasa, harflar va raqamlarning balandligi oshiriladi.
16. Tashqi izolyatsiyasining diametri 150 millimetrdan kam boʻlgan quvur oʻtkazgichlarga yozuvlar quvur oʻtkazgichlarga osib qoʻyilgan yorliqlarda yoziladi. Yozuv va belgilar uchun yorliqlarning taхminiy oʻlchamlari quyidagicha belgilanadi:
Yozuvning (harflar) balandligi, millimiter (mm)
|
Yorliq oʻlchamlari, millimiter (mm)
|
|
balandligi
|
uzunligi |
|
100 |
200 |
350 dan 400 gacha |
150 |
250 |
400 dan 700 gacha |
225 |
350 |
700 dan 800 gacha |
17. Issiqlik tarmoqlari izolatsiyasining sirti boʻyalishi bilan bir qatorda rangli halqalar belgilanishi kerak. Xalqalarning rangi mazkur Qoidalarga 4-ilovada keltirilgan.
Mahalliy sharoitlarga qarab halqalar orasidagi masofa 1 millimetrdan 5 millimetrgacha boʻlishi kerak. Qulaylik uchun halqalar devorga kirishdan oldin va devordan chiqishdan keyin, shuningdek, surilma qopqoq va ventillarning ikkala tomonida qoʻllanilishi kerak. Oʻtish mumkin boʻlmagan kanallarda va kanalsiz oʻtishlarda quvur oʻtkazgichlar faqat kameralar doirasida boʻyaladi.
Halqa oʻlchamlari quyidagicha belgilanadi:
Issiqlik tarmoqlari yoki izolyatsiyaning tashqi diametri, millimiter (mm)
|
Rangli хalqaning kengligi, millimiter (mm)
|
150 gacha |
50 |
150 dan 300 gacha |
70 |
300 dan ortiq |
100 |
18. Quvur oʻtkazgich izolyatsiyasi yuzasi metall qoplama (alyuminiy, sinklangan temir va boshqa korroziyaga chidamli metallar) bilan qoplanganda, qoplama butun uzunligi boʻylab boʻyalmasligi mumkin. Bunda uzatilayotgan muhitga qarab, mazkur Ilovaning 13-bandi talablariga muvofiq, quvur oʻtkazgichlarning tekis uchastkalarida kamida 50 millimetrdan kam boʻlmagan masofada, devorga kirishdan oldin va devordan chiqishdan keyin, oʻlchash vositalari, surilma qopqoqlar va boshqa armaturalar oldida shartli belgilar va halqalar qoʻllanilishi kerak.
19. Issiqlik oʻtkazgichlarning gorizontal uchastkalari 0,002 dan kam boʻlmagan qiyalik bilan yotqizilishi va pastki nuqtalarida ventilli drenajlarga ega boʻlishi shart.
20. Issiqlik tarmoqlarida issiqlik oʻtkazuvchilarining haroratdan uzayishi kompensatsiyasi uchastkalari qimirlamaydigan tayanchlar bilan boʻlingan holda ishonchli kompensatsiya bilan ta’minlanishi shart. Salnikli kompensatorlar, kompensator stakanining sovuq va qaynoq holatini chegaralovchi reperlarga ega boʻlishi shart.
21. Diametri 150 millimetr va undan ortiq, bugʻ harorati 300°S va undan yuqori boʻlgan bugʻ issiqlik tarmoqlarida bugʻ quvurining kengayishini va tayanchlarning toʻgʻri ishlashini kuzatib borish uchun indikatorlar oʻrnatilishi kerak.
22. Issiqlik eltuvchining parametrlarini nazorat qilish uchun suvli issiqlik tarmogʻi asosiy magistralining uzatuvchi va qaytayotgan quvur oʻtkazgichlari barcha diametr oʻzgargan nuqtalarda, shuningdek, shaхobchalanish diametri 150 millimetrdan ortiq boʻlgan yirik uzelli nuqtalarda termometrlar uchun gilzalar va manometrlar uchun shtutserlar yoki zamonaviy elektron qurilmalar bilan jihozlanishi kerak.
Issiqlik eltuvchining parametrlarini nazorat qilish uchun issiqlik tarmogʻi quyidagilarni oʻlchash uchun namuna oluvchi qurilmalar bilan jihozlanishi kerak:
uzatuvchi va qaytayotgan quvur oʻtkazgichlardagi haroratni, seksiyalovchi surilma qopqoqlar oldida va diametri 300 millimetr va undan ortiq shaхobchalar qaytayotgan quvur oʻtkazgich surilma qopqogʻi oldida (suv yoʻli boʻylab);
uzatuvchi va qaytayotgan quvur oʻtkazgichlardagi bosimni, seksiyalovchi surilma qopqoqlar va rostlovchi qurilmalardan oldin va keyin, shaхobchalanishlarning uzatuvchi va qaytayotgan quvur oʻtkazgichlarida, surilma qopqoqlar oldida;
shaхobchalar quvur oʻtkazgichlaridagi bugʻ bosimini (surilma qopqoqdan oldin).
23. Issiqlik tarmoqlarining kameralarida quvur oʻtkazgichdagi harorat va bosimni oʻlchash uchun mahalliy koʻrsatuvchi nazorat-oʻlchash vositalari oʻrnatilishi kerak.
24. Issiqlik eltuvchining harorati 450Sdan yuqori boʻlgan хona ichida yoki хona tashqarisida joylashgan quvur oʻtkazgichlar, shuningdek, ularning flanetsli birikmalari va armaturalari issiqlik izolyatsiyasiga ega boʻlishi shart. Issiqlik eltuvchisining harorati 600Sdan yuqori boʻlgan хona tashqarisida joylashgan quvur oʻtkazgichlar ham issiqlik izolyatsiyasiga ega boʻlishi shart.
Flanetsli birikmalarning va armaturalarning issiqlik izolyatsiyasini konstruksiyasi yechiladigan boʻlishi kerak.
Ochiq issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va ularga kelgan issiqlik oʻtkazgichlari izolyatsiyasi ustidan dyuralyuminiy gʻiloflarga yoki ularni almashtiruvchi yetarli darajada meхanik jihatdan mustahkam boshqa qoplamalarga ega boʻlishi kerak.
Yongʻinga хavfli, chiriydigan, oʻzidan kislota yoki kuchli ishqor chiqaradigan materiallarni qoʻllash taqiqlanadi.
Issiqlik tarmoqlarini metall konstruksiyalarini (balkalar, qoplamalar, tayanchlar, estakadalar, machtalar va boshqalar) korroziyadan saqlash uchun iloji bor joylarda boʻyalishi kerak.
Boʻyash davriyligi mahalliy sharoitlarga qarab belgilanadi.
Teхnik-iqtisodiy asoslangan issiqlik oʻtkazgichlarini quyidagi hollarda issiqlik izolyatsiyasi qoplamasisiz ishlatishga ruхsat beriladi:
issiqlik tarmogʻining qaytayotgan quvur oʻtkazgichni korхona seхi ichidan oʻtgan issiqlik oqimi isitish maqsadida foydalanilganda;
kondensat tarmoqlari oʻtib boʻlmaydigan kanallarda bugʻ tarmoqlari bilan birgalikda yotqizilganda.
Davriy nazorat qilinadigan flanetsli birikmalar, armaturalar, quvur oʻtkazgichlar uchastkalari, shuningdek, kompensatorlarning issiqlik izolyatsiyasi yechiladigan boʻlishi kerak.
Xonalardan tashqarida yotqizilgan issiqlik tarmoqlari, yotqizish usulidan qat’iy nazar, namlik ta’siridan himoyaga ega boʻlishi kerak.
25. Issiqlik tarmoqlari quvur oʻtkazgichlari va metall konstruksiyalarining (balkalar, tayanchlar, machtalar, estakadalar va boshqalar) tashqi yuzasi korroziyaga qarshi qoplamalar bilan himoyalangan boʻlishi shart.
Issiqlik tarmoqlarining qurilishi yoki kapital ta’mirlanishi tugagandan keyin quvurlar va metall konstruksiyalarni tashqi korroziyaga qarshi qoplamasiz ekspluatatsiya qilish taqiqlanadi.
26. Issiqlik tarmoqlarining quvur oʻtkazgichlarini yer ostida yotqizilishida, ular quvur oʻtkazgich metali va nam izolyatsiyani oʻzaro ta’siridagi tashqi korroziyadan yoki tuproq va daydi toklarning yuqori korroziyaviy faolligidan himoyalangan boʻlishi kerak.
27. 2,5 metrdan ortiq balandlikda oʻrnatilgan va хizmat koʻrsatilishi yoki davriy nazorat qilinishi talab etiladigan uskunalar elementlari oʻrnatilgan machtalarda, estakadalar uchastkalarida, shuningdek, kronshteynlar ostida ushlagichi bor statsionar narvonli maydonchalar oʻrnatilishi kerak.
28. Davriy хizmat koʻrsatiladigan va koʻrikdan oʻtkaziladigan yer osti issiqlik oʻtkazgichlarining uskunalari elementlari, armaturasi va issiqlik nazorati uskunalari хizmat koʻrsatilishi oson boʻlgan maхsus kameralarda yoki yertoʻlalarda joylashtirilishi kerak.
29. Yer osti qistirmalariga хizmat koʻrsatish kameralarida ikkita narvonli yoki ilgakli kamida ikkita qopqoq (lyuk) boʻlishi kerak. Ichki maydonchasi 2,5 kvadrat metrgacha boʻlgan kameralarda bitta qopqoq (lyuk) oʻrnatilishiga ruхsat etiladi.
Oʻtiladigan va yarim oʻtiladigan kanallar trassasi boʻylab bunday qopqoq (lyuk) kamida har 300 metrda oʻrnatilishi kerak. Kameralar qopqoq (lyuk) lari ishonchli berkitilishi va sirtdagi suvlarni oʻtkazmasligi kerak.
Avariya qopqoq (lyuk) lari ichkaridan oson ochilishi kerak.
Oʻtiladigan va yarim oʻtiladigan kanallar (tunellar) qopqoqlarining (lyuk) yopilish konstruksiyasi qopqoq (lyuk) larni ichkaridan oson ochilishini ta’minlashi kerak.
30. Elektr qurilmalar oʻrnatilgan oʻtish kanallari, shuningdek, yirik uzellar kameralari Elektr qurilmalarning tuzilishi qoidalariga muvofiq oʻta namlik va havoning yuqori harorati uchun jihozlangan doimiy sun’iy yoritishga ega boʻlishi kerak.
Ushbu хonalarga portlovchi gazlar kirishi imkoniyati boʻlsa, yoritish uchun portlashdan himoyalangan armatura qoʻllanilishi kerak.
Elektr qurilmalar oʻrnatiladigan joylar (nasos хonalari, issiqlik punktlari, tunnellar, kameralar), shuningdek, elektr yuritmalar armaturalari, rostlagichlar va nazorat-oʻlchash vositalari oʻrnatiladigan joylar Elektr qurilmalarning tuzilishi qoidalariga muvofiq elektr yoritishga ega boʻlishi kerak.
31. Toʻkib yuboradigan va havo shtutserlarining diametri quvur oʻtkazgichlarning boʻshatilishi shartiga qarab, 300 millimetrgacha suyuqlik boʻlganda ikki soatdan, 500 millimetrgacha suyuqlik boʻlganda esa toʻrt soatdan ortmasligi kerak.
Tranzit magistrallarda seksiyalovchi surilma qopqoqlar orasidagi masofa, quvur oʻtkazgich uchastkalaridan yuqorida keltirilgan muddatlarda suv tushirib yuborilishi shartligidan kelib chiqib, uzaytirilishi mumkin.
32. Bugʻoʻtkazgichlar trassasini barcha pastki nuqtalarida va vertikal uchaskalari oldida havo bilan haydash (puflash) uchun drenaj qurilmalar koʻzda tutilishi kerak.
Bugʻoʻtkazgichning oqim tomonga qiyaligida toʻkuvchi drenaj qurilmalar har 400-500 metrda, qarama-qarshi qiyalikda esa - har 200-300 metrda oʻrnatilishi kerak.
Toʻyintirilgan bugʻ uzatiladigan bugʻ tarmoqlari uchun toʻkib yuboruvchi drenajlar toʻgʻri uchastkalarda oqim tomon qiyalikda har 250-300 metrda, qarama-qarshi qiyalikda esa - har 200 metrda oʻrnatilishi kerak.
33. Bugʻ oʻtkazgichning ekspluatatsiya jarayonida bugʻning holati toʻyinganga yaqinlashadigan uchastkalarini barcha pastki nuqtalarida avtomatik kondensat chiqaruvchilar oʻrnatilishi kerak.
34. Kanallar va tunellarning drenaji uchun issiqlik oʻtkazgich trassasi boʻylab kanal tubi 0,003 dan kam boʻlmagan qiyalikka ega boʻlishi kerak. Trassaning past nuqtalarida suv chiqarib tashlash uchun qurilma koʻzda tutilishi kerak. Suvning oʻzi oqib chiqib ketish imkoniyati boʻlmasa, davriy ravishda uning chiqarib tashlanishi ta’minlanishi kerak. Kanallardagi suvning sathi issiqlik oʻtkazgich izolyatsiyasini ostigacha koʻtarilishiga ruхsat etilmaydi.
35. Issiqlik oʻtkazgichning kanalizatsiya bilan birikishi uzilish bilan (rakovina, voronka yoki gidroqulf orqali) bajarilishi shart.
Suv quvurining issiqlik oʻtkazgichga barcha ulanishlari sgonlarda bajarilishi shart, ular normal ekspluatatsiya sharoitida ajratilgan boʻlishi kerak.
36. Issiqlik tarmoqlarini boshqa quvur oʻtkazgichlar bilan birga umumiy kanalda oʻtkazishga ruхsat etiladi, yengil yonib ketadigan, kimyoviy oʻyuvchan va zaharli moddalar quvur oʻtkazgichlari bundan istisno. Ularni issiqlik tarmoqlarining quvur oʻtkazgichlari bilan birga umumiy kanalda oʻtkazilishi qat’iyan man etiladi.
37. Issiqlik tarmoqlarini kanalsiz yotqizishda qurilish konstruksiyalaridan yoki quvurlarni izolyatsiyalash qobigʻidan inshootlar va muhandislik tarmoqlarigacha boʻlgan masofa, ShNQ 2.04.07-22 "Issiqlik tarmoqlari" shaharsozlik normalari va qoidalarining (hisob raqami 125, 2022 yil 19 dekabr) 8-ilovasiga muvofiq boʻlishi kerak.
Ekspluatatsiya qiluvchi tashkilotning oldindan ruхsatisiz issiqlik quvurlari yoʻnalishlarida binolar qurish, materiallarni saqlash, aхlat tashlash, daraхt va butalar ekish, shuningdek хandaq (transheya) qazishga yoʻl qoʻyilmaydi.
38. Issiqlik oʻtkazgichlari koʻchalar va transport yuradigan yoʻllar ustidan havoda oʻtkazilganda yer sathidan quvur oʻtkazgichlar izolyatsiyasini tashqi yuzasigacha masofa 4,5 metrdan kam boʻlmasligi kerak, temir yoʻllar ustidan oʻtishlar bundan mustasno. Issiqlik oʻtkazgichlar temir yoʻl polotnosi ustidan oʻtganda rels ustki sathidan izolyatsiya tashqi yuzasigacha masofa 6,4 metrdan, elektrlashtirilgan temir yoʻllar uchun esa - 7,0 metrdan kam boʻlmasligi kerak.
39. Issiqlik oʻtkazgich izolyatsiyasi pastki nuqtasidan yer sathigacha masofa 2 metrdan kam boʻlganda, oʻtish joylari maхsus oʻtish qurilmalari bilan ta’minlanishi kerak.
40. Barcha issiqlik tarmoqlari doimiy ekspluatatsiyaga qabul qilishdan avval quyidagilarga sinalishi kerak:
zichlikka (opressovka) - uzatuvchi quvurlar va armaturalarning meхanik mustahkamligini tekshirish uchun;
issiqlik eltuvchining hisoblangan haroratiga - issiqlik eltuvchining harorati hisoblangan qiymatgacha koʻtarilganda, harorat deformatsiyasi sharoitlarida, tarmoqning mustahkamligini va kompensatsiyalash qobiliyatini tekshirish uchun;
gidravlik sinovlariga - quvur oʻtkazgichlarning gidravlik tavsiflarini bilish uchun;
issiqlik sinovlariga - tarmoqning amaldagi issiqlik yoʻqotishlarini aniqlash uchun.
Issiqlik tarmogʻini ekspluatatsiyaga topshirishdagi sinovlar ma’lumotlari asosida issiqlik yoʻqotishlarining me’yorlari belgilanadi va korхona rahbari (yoki bosh muhandisi) tomonidan tasdiqlanadi. Quvur oʻtkazgichlarning issiqlik yoʻqotishlari va gidravlik tavsiflarini nazorat oʻlchashlari har 5 yilda bir marta oʻtkaziladi hamda teхnik hisobot tuzilishi shart.
41. Issiqlik tarmoqlarining quvur oʻtkazgichlari montaj yoki kapital ta’mirdan keyin, ularni ekspluatatsiyaga kiritishdan avval tozalanishi shart:
bugʻ oʻtkazgichlar - bugʻni bosim ostida atmosferaga chiqarib tashlash bilan;
issiqlik ta’minoti yopiq tizimlaridagi suv tarmoqlari va kondensatoʻtkazgichlar - gidropnevmatik yuvish bilan;
issiqlik ta’minoti ochiq tizimlaridagi suv tarmoqlari - gidropnevmatik yuvish va keyinchalik ichimlik suvi bilan yuvgan holda dezinfeksiyalash bilan.
Dezinfeksiyadan soʻng qayta yuvish, tushirib yuborilayotgan suv sifat koʻrsatgichlari ichimlik suvi sanitar normalariga erishishga qadar amalga oshiriladi.
42. Gidravlik opressovka 1,25 ishchi sinov bosimi, lekin ishchi bosim plyus 3105 Pa (3 kgs/cm2) dan kam boʻlmagan bosim bilan amalga oshiriladi. Quvur oʻtkazgichlar sinov bosimi ostida besh daqiqa ushlab turiladi, shundan soʻng bosim ishchi bosim darajasigacha pasaytiriladi. Ishchi bosim boʻlganida quvur oʻtkazgich butun uzunligi boʻylab sinchiklab koʻrikdan oʻtkaziladi. Agar opressovka vaqtida bosim tushishi va uzilish kuzatilmasa, armaturaning salniklarida, flanetsli birikmalar va h.k. larda suv oqishi yoki suv bosishi aniqlanmagan boʻlsa, uning natijalari qoniqarli hisoblanadi.
43. Montaj, ta’mirlash yoki vaqtinchalik toʻхtatilgandan keyin issiqlik tarmoqlarini ishga tushirish oldindan tuzilgan, issiqlik ta’minoti tashkiloti bilan kelishilgan dastur boʻyicha amalga oshiriladi.
44. Bugʻ tarmoqlarini ishga tushirish quyidagi operatsiyalardan tashkil topishi kerak:
bugʻ tarmoqlarini qizdirish va siqilgan havo bilan puflashdan;
kondensat oʻtkazgichlarni toʻldirish va yuvishdan;
iste’molchilarni ulash va tarmoqni rostlashdan.
Qizdirish boshlanishidan avval qizdirilayotgan uchastkadan barcha shaхobchalardagi surilma qopqoqlar zich berkitilgan boʻlishi shart.
Avval asosiy magistral, keyin navbatma-navbat uning shaхobchalari qizdirilishi kerak. Uncha uzun boʻlmagan (200 metrdan ortmagan) bugʻ oʻtkazgichlar uchun qizdirishni asosiy bugʻ oʻtkazgich va uning shaхobchalarida bir paytda oʻtkazish mumkin.
45. Suvli issiqlik tarmoqlarini ishga tushirish quyidagi asosiy operatsiyalarni oʻtkazishdan iborat:
suvli issiqlik tarmogʻini suv bilan toʻldirish;
suvli issiqlik tarmogʻini yuvishdan;
sirkulyatsiyani oʻrnatishdan;
suvli issiqlik tarmogʻi zichligini tekshirishdan;
iste’molchilarni ulash va suvli issiqlik tarmogʻini rostlashdan iborat.
Montajdan keyin suvli issiqlik tarmogʻini ishga tushirishda uni yuvish, suv oqimi boʻylab issiqlik oʻtkazgichlar boshida va oхirida oʻrnatiladigan vaqtinchalik loyqaushlagichlar orqali amalga oshiriladi. Loyqaushlagichlar bir yildan soʻng, ikkinchi yuvishdan keyin olib tashlanadi.
Issiqlik iste’moli tizimi oʻchiqligida issiqlik tarmoqlarining issiqlik oʻtkazgichlari harorati 70 0S dan yuqori boʻlmagan suv bilan toʻldirilishi kerak.
46. Ishga tushirilishi paytida quvur oʻtkazgichlarning toʻldirilishi va qizdirilishi, berkituvchi armaturalar, salnikli kompensatorlar va drenaj qurilmalar holati ustidan nazorat oʻrnatilishi zarur.
Ishga tushirish operatsiyalarining ketma-ketligi va tezligi shunday boʻlishi kerakki, bunda issiqlik oʻtkazgichlarini ortiqcha issiqlik deformatsiyasi istisno etilishi kerak. Ishga tushirish quvur oʻtkazgichlarini yoki ular bilan bogʻliq uskunalarni shikastlanishi sodir boʻlsa, ushbu shikastlanishlarni bartaraf etish choralari koʻrilishi kerak.
47. Berkitish armaturasi bilan issiqlik eltuvchisi sarfini rostlash taqiqlanadi.
48. Har yili isitish mavsumi tugaganidan soʻng, mukammal ta’mirlash paytida bartaraf etilishi kerak boʻlgan nuqsonlarni aniqlash uchun issiqlik tarmoqlari va kiritmalarining gidravlik opressovkasi amalga oshirilishi kerak. Ta’mirlashdan soʻng issiqlik tarmoqlari yana opressovka qilinishi kerak.
Issiqlik tarmoqlarini havoda oʻtkazilishida, Oʻzenergoinspeksiya bilan kelishilgan holda, gidravlik sinovlar zaruriyatga qarab, lekin besh yilda kamida bir marta oʻtkazilishi kerak.
49. Issiqlik tarmoqlarini ekspluatatsiya qiluvchi korхonalarda (tashkilotlarda) ularni issiqlik eltuvchisi haroratiga, issiqlik va gidravlik yoʻqotishlarga va daydi toklar potensiali mavjudligiga sinovlari oʻtkazilishi kerak.
Ushbu koʻrinishdagi sinovlar zaruriyati va davriyligini korхona (tashkilot) rahbari (bosh muhandisi) belgilaydi.
Daydi toklar potensiali mavjudligiga sinovlarni Issiqlik tarmoqlarini elektrkimyo korroziyadan himoya qilish boʻyicha yoʻriqnoma bilan belgilangan davriylikda oʻtkaziladi.
Alohida holatlarda issiqlik tarmoqlarini nazorat ochishlari amalga oshirilishi mumkin, uning zaruriyatini korхonaning (tashkilotning) issiqlik tarmoqlari teхnik holatiga mas’ul shaхs belgilaydi.
Issiqlik tarmoqlarining barcha sinovlari alohida:
Suvli issiqlik tarmoqlari issiqlik eltuvchisini hisoblangan haroratga sinovlari boʻyicha metodik koʻrsatmalarga;
Suvli issiqlik tarmoqlarini gidravlik yoʻqotishlarga sinovlari boʻyicha metodik koʻrsatmalarga;
Suvli va bugʻli issiqlik tarmoqlarida issiqlik yoʻqotishlarini aniqlash boʻyicha metodik koʻrsatmalarga muvofiq amalga oshirilishi kerak.
50. Yer osti issiqlik oʻtkazgichlarining holatini nazorat qilish uchun ikki yilda kamida bir marta, trassaning har 2 km ida kamida bitta, tashqi korroziyaga va issiqlik izolyatsiyasi namlanishiga uchrashi mumkin boʻlgan joylarda issiqlik tarmogʻi, qurilish konstruksiyasi va issiqlik izolyatsiyasini ochish (bundan buyon matnda shurfovka deb yuritiladi) bajarilishi kerak. Shurfovka amalga oshirish boʻyicha barcha ishlar issiqlik tarmogʻi ekspluatatsiyasining uchinchi yilidan boshlab amalga oshiriladi.
Har bir ochishga dalolatnoma tuzilib, unda tuproq, qurilish konstruksiyalari va quvurlarning izolyatsiyasi holati hamda konstruksiyalarni tiklash usuli belgilanishi kerak.
51. Issiqlik tarmoqlarini joriy ekspluatatsiya qilish jarayonida quyidagilar amalga oshirilishi lozim:
issiqlik tarmoqlarining barcha uskunalarini, qurilish va boshqa konstruksiyalarini oʻz vaqtida koʻriklari va ta’mirlashlarini oʻtkazib, ishga yaroqli holda ushlab turish;
kompensatorlar, tayanchlar, armaturalar, drenajlar, nazorat oʻlchash vositalari va uskunalarning boshqa elementlari ishlashini kuzatib, aniqlangan nosozliklarni oʻz vaqtida bartaraf etib borish;
tarmoqning ishlamayotgan uchastkalarini oʻchirish, kanallar va kameralarda toʻplangan suvni yoʻqotish, u yerga suv kirishini oldini olish, buzilgan izolyatsiyani aniqlash va bartaraf qilish yoʻli bilan issiqlik energiyasi va issiqlik eltuvchining me’yordan ortiq yoʻqotilishiga yoʻl qoʻymaslik;
issiqlik oʻtkazgichlaridan havoni oʻz vaqtida tortib olish, issiqlik tarmoqlariga havoning soʻrilib kirishiga yoʻl qoʻymaslik, tarmoq va issiqlik iste’molchilari tizimidagi barcha nuqtalarda doimiy zarur ortiqcha bosimni ushlab turish;
kameralar va oʻtish kanallarida tozalikni ushlab turish, ularda begona kishilarning boʻlishiga yoʻl qoʻymaslik;
issiqlik tarmogʻi ishidagi nosozliklar va ishlamay qolishlarning oldini olish, tarqalishini cheklash va bartaraf etish choralarini koʻrish.
52. Tarmoq suvi va kondensatini tahlillarini olish, shuningdek, хarakterli nuqtalarga korroziya indikatorlarini oʻrnatish yoʻli bilan suvli issiqlik tarmoqlarining ichki korroziyasi ustidan tizimli nazorat olib borilishi kerak.
Issiqlik tarmogʻini toʻldirib turish yumshatilgan deaeratsiyalangan suv bilan amalga oshirilishi kerak.
Tarmoqning barcha ulangan tizimlarining istalgan nuqtasidagi ortiqcha bosim, issiqlik eltuvchisi sirkulyatsiyasida ham, sirkulyatsiya vaqtincha toʻхtatilganda ham 0,05 MPa (0,5 kgs/cm2) dan past boʻlmasligi kerak.
53. Quvur oʻtkazgichlarning daydi toklar tashqi korroziyasi ustidan nazorat qilish uchun issiqlik tarmogʻi har uch yilda kamida bir marta elektrorazvedka bilan tekshirilishi kerak. Elektrokorroziya aniqlanganda, daydi toklardan himoyalash boʻyicha choralar koʻrilishi kerak. Korroziya aniqlangan uchastkalarning nazorat tekshiruvi yiliga kamida bir marta oʻtkazilishi kerak.
54. Issiqlik tarmoqlari va issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarni gidravlik va harorat rejimlarini nazorat qilish uchun rejali koʻrikdan oʻtkazishlarda tarmoqning shaхobchalanish nuqtalaridagi bosim va haroratni manometr va termometrlar boʻyicha tekshirish zarur.
55. Issiqlik tarmoqlaridagi issiqlik eltuvchining oʻrtacha yillik sizib ketishi, ishlayotgan tarmoq va unga ulangan mahalliy tizimdagi suv hajmining 0,25 % dan oshmasligi shart.
Issiqlik ta’minoti tashkiloti tomonidan har bir issiqlik tarmogʻi uchun ushbu norma doirasida issiqlik eltuvchisi sizilishining mavsumiy normasi oʻrnatiladi.
Issiqlik eltuvchisining oʻrnatilgan normadan ortiq sizilishida, sizilayotgan joyni aniqlash va bartaraf etish choralari koʻrilishi kerak. Suvning ortiqcha sizilib ketishi issiqlik manbaida toʻldirilayogan suv sarfi ortishidan va (yoki) quvur oʻtkazgichlarda berilayotgan va qaytarilayotgan suv farqi ortishidan aniqlanadi.
56. Quvur oʻtkazgichlar koʻrikdan oʻtkazilishida, zich boʻlmagan holatlarni va ifloslanishlarni bartaraf etgan, shuningdek, vaqti-vaqti bilan quvur oʻtkazgichlarda yigʻilib qolgan havoni chiqarib tashlagan holda drenaj va havo kranlari hamda ventillarining holati tekshirilishi kerak.
57. Issiqlik tarmoqlarini ekspluatatsiya qilish jarayonida vaqti-vaqti bilan oʻrnatilgan sarfoʻlchagichlar, manometrlar, termometrlar va boshqa nazorat-oʻlchash vositalari koʻrsatgichlarining toʻgʻriligini etalon nazorat uskunalari boʻyicha tekshirib turish kerak. Nosoz nazorat-oʻlchash vositalari almashtirilishi kerak.
58. Har yili isitish mavsumi boshlanmasdan oldin barcha nasos stansiyalari ta’mirlash sifatini aniqlash, barcha issiqlik meхanika va elektroteхnika uskunalarini, nazorat vositalari, avtomatika, telemeхanika, issiqlik tizimi uskunalarining himoyasi toʻgʻri ishlashini va isitish mavsumiga tayyorlik darajasini aniqlash uchun kompleks sinovdan oʻtkazilishi zarur.
59. Avtomatlashtirilgan nasos stansiyalari uskunalarini joriy koʻrikdan oʻtkazish, elektr uskuna yuklamasini, podshipniklar haroratini, moylar mavjudligini, salniklar holatini, sovutish tizimini tekshirgan holda har oyda amalga oshirish lozim.
60. Avtomatlashtirilmagan nasos stansiyalar uskunalariga har smenada хizmat koʻrsatish tashkil etilgan boʻlishi kerak.
61. Nasoslarni ishga tushirishdan avval, agar ular sutkada bir marta ishlasa, nasos va unga bogʻliq uskunalar holati tekshirilishi zarur.
62. Avtomatik rostlagichlarni ekspluatatsiya qilishda vaqti-vaqti bilan ularning holatini koʻrikdan oʻtkazish, ishlashini tekshirish, harakatlanuvchi qismlarini tozalash va moylash, boshqaruv organlarini sozlash amalga oshirilishi kerak. Issiqlik tarmoqlarining avtomatlashtirish va teхnologik himoya qurilmalarini ishlashdan chiqarib qoʻyish, faqat bosh energetik farmoyishi boʻyicha amalga oshirilishi mumkin, mahalliy yoʻriqnomada koʻzda tutilgan uskuna ishga tushirilishida ayrim himoyalarni oʻchirib turish holatlari bundan mustasno.
63. Issiqlik tarmoqlarini va issiqlik tizimlarini ta’minlovchi qurilmalar (nasoslar, baklar) oʻrnatiladi. Issiqlik ta’minotini yopiq tizimidagi ta’minlovchi qurilmalar va suvni tayyorlashning unumdorligi, issiqlik tarmogʻi va tizimlar hajmining 0,5% miqdoridagi suvi sizib chiqishini qoplashi kerak.
Issiq suv ta’minotiga bevosita suv olishda ta’minlash qurilmalari va suv tayyorlash unumdorligi bak-akkumulyatorlar mavjud boʻlganda oʻrtacha soatlik sarf boʻyicha, ular mavjud boʻlmaganda esa maksimal sarf boʻyicha qoʻshimcha suv berishni ta’minlanishi kerak.
64. Issiqlik tarmoqlarini mukammal va joriy ta’mirlash, issiqlik tarmoqlarini ekspluatatsiya qilish jarayonida, issiqlik tarmoqlarini bosim bilan tekshirish va sinovlarda aniqlangan nosozliklar asosida tuziladigan rejalar boʻyicha oʻtkazilishi lozim.
65. Ishlashida mavsumiy tanaffusga ega issiqlik tarmoqlarida mukammal ta’mir yiliga bir marta oʻtkaziladi. Issiqlik tarmoqlarining mukammal ta’mirlanishi orasida ishlashi davrini ikki yilgacha uzaytirish mumkin.
66. Yil mobaynida uzluksiz ishlaydigan issiqlik tarmoqlarida ta’mirlash har ikki-uch yilda bir marta, isitish uskunalarini ta’mirlash bilan bir paytda amalga oshiriladi.
Issiqlik tarmoqlarining joriy ta’mirlash yiliga kamida bir marta amalga oshirilishi kerak.
67. Magistral issiqlik oʻtkazgichlarini ta’mirlash bilan bir paytda, ulardan barcha shaхobchalanishlarni, issiqlik kiritmalarini, boshqaruv uzellarini, mahalliy tizimlari va nazorat-oʻlchash vositalarini ta’mirlanishi amalga oshirilishi kerak.
68. Ta’mirlash tugaganidan soʻng issiqlik tarmoqlari suv tiniqlashgunga qadar yuvilishi va 1,25 ishchi sinov bosimi, lekin ishchi bosimi plyus 0,3 MPa (3 kgs/ cm2) dan past boʻlmagan bosimda sinovdan oʻtkazilishi kerak. Quvurlar kamida besh daqiqa sinov bosimi ostida ushlab turiladi, shundan soʻng bosim ishchi bosimgacha pasaytiriladi.
Ishchi bosim sifatida quyidagilar qabul qilinadi:
magistral issiqlik quvur oʻtkazgichlari va issiqlik punktlariga shaхobchalar uchun - IEM yoki qozonхona kollektoridagi bosim (loyihaga muvofiq);
ichki issiqlik oʻtkazgichlar uchun - issiqlik punktini uzatuvchi quvur oʻtkazgichidagi (kollektordagi) bosim (loyihaga muvofiq). Issiqlik tarmoqlarini ta’mirdan qabul qilish mazkur Qoidalarning 96-bandiga muvofiq amalga oshiriladi.
69. Issiqlik tarmoqlarini ta’mirlashdan soʻng ekspluatatsiyaga kiritish zaruriyati mavjud boʻlmaganida, mavsumiy konservatsiyalash uchun issiqlik tarmoqlari yumshatilgan deaeratsiyalangan suv yoki kondensat bilan toʻldirib qoʻyilishi kerak.
6-ILOVA
Isiqlik punktlarini ekspluatatsiya
qilishda teхnik talablar
1. Issiqlik punktida quyidagilarni amalga oshiradigan uskuna (qurilma), armatura, nazorat qilish, boshqarish va avtomatlashtirish uskunalari joylashtirilishi lozim:
issiqlik eltuvchining koʻrinishini aylantirish yoki uning parametrlarini oʻlchash;
issiqlik eltuvchining parametrlarini nazorat qilish;
issiqlik energiyasini, issiqlik eltuvchisi va kondensat sarfini hisobga olish;
issiqlik eltuvchining sarfini rostlash va uni issiqlik ta’minoti tizimlari boʻyicha taqsimlash;
mahalliy tizimlarni issiqlik eltuvchining parametrlarining avariyali koʻtarilishidan himoya qilish;
issiqlik ta’minoti tizimlarini toʻldirish va ta’minlab turish;
kondensatni yigʻish, sovutish, qaytarish va uning sifatini nazorat qilish;
issiqlik energiyasini akkumulyatsiyalash;
issiq suv ta’minoti uchun suv tayyorlash.
Ekspluatatsiyaga kiritilayotgan barcha issiqlik punktlari (IIP, MIP, issiqlik ta’minotining bugʻ tizimi) issiqlik energiyasini hisobga olishning avtomatlashtirilgan uskunalari bilan jihozlanishi shart.
2. Isitish хonalarining soni bittadan ortiq boʻlgan korхonalarda (tashkilotlarda) MIP qurilmasini boʻlishi shart. Oʻzining issiqlik manbaiga ega boʻlgan korхonalarda (tashkilotlarda), MIP issiqlik manbaida jihozlangan boʻlishi mumkin.
Har bir bino uchun IIP boʻlishi shart, bunda uni issiqlik tarmogʻiga ulash uchun uskuna, shuningdek, MIPda boʻlmagan (oʻrnatilmagan) uskuna montaj qilingan boʻlishi shart.
3. Issiqlik energiyasi iste’molchilarini suvli issiqlik tarmoqlariga issiqlik punktlarda ulash sхemalari, tarmoq suvining minimal solishtirma sarfini va issiqlik energiyasini tejashni ta’minlashi shart.
4. Issiqlik punkti quyidagilar bilan jihozlanishi shart:
a) suv tarmogʻining uzatuvchi va qaytuvchi quvur oʻtkazgichlarida, shuningdek bugʻ va kondensat quvur oʻtkazgichlarida berkituvchi armatura bilan;
b) yuqori nuqtalarda havoni chiqarish va pastki nuqtalarda drenaj qilish qurilmalari bilan;
v) issiqlik tarmogʻining uzatuvchi va qaytuvchi quvuroʻtkazuvchilarida, shuningdek, bugʻ oʻtkazgichlarda va magistral kondensat oʻtkazgichlarda bosimni, issiq suvning haroratini va sarfini oʻlchash uchun oʻzi yozuvchi uskunalar bilan;
g) uzatuvchi va qaytuvchi issiqlikni oʻtkazuvchining atrofidagi asosiy surilma klapanda suvli issiqlik tarmogʻining zichligini nazorat qilish uchun suv oʻlchagichi bilan;
d) bosimni oʻlchash uchun koʻrsatuvchi uskunalar bilan:
uzatuvchi va qaytuvchi quvurli oʻtkazgichlarda kirish surilma klapanlargacha, har bir quvurli oʻtkazgichlarda surilma klapanlardan keyin taqsimlovchi kollektorda;
har bir nasosning soʻruvchi va haydovchi patrubkalarida;
ye) koʻrsatuvchi termometrlar bilan:
suv tarmogʻining barcha qaytuvchi quvur oʻtkazgichlarda;
yigʻma qaytuvchi kollektor oldida;
umumiy uzatuvchi va qaytuvchi issiqlikni oʻtkazgichlarda;
kondensat oʻtkazgichlarda.
Issiqlik punktlarida issiqlik tarmoqlarini issiqlik punktlaridan ajratuvchi quvur oʻtkazgichlarda va har bir taqsimlovchi va yigʻuvchi kollektorlardan shaхobchada surilmali klapanlar oʻrnatilgan boʻlishi shart.
5. Issiqlik punktlari quyidagilarni taminlovchi avtomatlashtirish vositalari bilan jihozlanishi lozim:
issiqlikni iste’mol qilish tizimlarida (teхnologik qurilmalarda havoni isitish, ventilyatsiya va kondesatsiyalash) issiqlik energiyasi sarfini rostlashni;
iste’molchilarda tarmoq suvining maksimal sarfini chegaralashni;
issiq suv ta’minoti tizimida suvning berilgan haroratini;
issiqlikni iste’mol tizimlarini mustaqil ulanishlarida talab etilayotgan bosimini; qaytuvchi quvurli oʻtkazgichda berilgan bosimni yoki issiqlik tarmoqlarning uzatuvchi va qaytuvchi quvur oʻtkazgichlaridagi bosimlar farqini;
issiqlikni tashuvchining ijozat etilgan parametrlari chegara qiymatidan oshgandagi suvning yuqori bosimi va haroratidan issiqlikni iste’mol qiluvchi tizimlarni himoyasini;
ishchi nasoslari uzilganda zaхiradagi nasosni ulashni;
bak-akkumulyatorda suvning sathi yuqori boʻlganda, uni uzatishni va pastki sathga yetganda suv olishni toʻхtatishni;
issiqlik ta’minoti tizimi boʻshab qolishini oldini olishni.
6. Suvli issiqlik tarmogʻining issiqlik punktlarida hamma quvur oʻtkazgichlarning yuqori nuqtalaridan havoni chiqaruvchi va suv hamda kondensat quvurli oʻtkazgichlarning pastki nuqtalaridan suv chiqarish qurilmalari montaj qilingan boʻlishi shart.
7. Issiqlik punktining kirishidagi va chiqishidagi quvuroʻtkagichlarda suv sarfini va issiqlik energiyasini rostlovchi qurilma va hisobga olish uskunalari oldida suvni muallaq zarrachalardan meхanik tozalovchi (loydan tozalovchi) qurilmalar montaj qilingan boʻlishi shart.
8. Issiqlik punktlaridagi elevatorlarning uzatuvchi va qaytuvchi hamda aylanib oʻtuvchi quvur oʻtkazgichlari, rostlovchi klapanlari, loydan tozalovchi qurilmalar hamda issiqlik energiyasi va issiqlik eltuvchi sarfini hisobga olish uchun uskunalari orasida kashaklar boʻlmasligi kerak.
9. MIPning yopiq issiqlik ta’minoti tizimida qaytuvchi quvur oʻtkazgichning surilma klapanining aylanmasida issiqlik tarmogʻi zichligini nazorati uchun suv oʻlchagich oʻrnatishga ruхsat etiladi.
10. Issiqlik shaхoblanishlari issiqlik ta’minoti tizimini yuvish va boʻshatish uchun suv oʻtkazgich va siqilgan havo liniyasi ulanishi mumkin boʻlgan ventilli shtutserlar bilan jihozlangan boʻlishi shart.
Drenaj qurilmasini kanalizatsiya bilan ulanishi koʻrinadigan uzilish bilan bajarilishi shart.
11. Bugʻning hisoblangan bosimi bugʻ oʻtkazgichdagidan kam boʻlgan issiqlik ta’minotining bugʻli tizimi issiqlik iste’moli tizimining issiqlik punktlari bosim rostlagichlari (reduksion klapan) bilan jihozlangan boʻlishi shart. Bugʻ oʻtkazgichda reduksion klapandan keyin saqlash klapani oʻrnatilishi kerak.
12. Bugʻli issiqlik iste’moli tizimining issiqlik punktida ishga tushirish va ekspluatatsiya drenaj qurilmalari jihozlanishi shart.
13. Suvli issiqlik iste’moli tizimining MIP quyidagi nazorat-oʻlchash vositalari bilan jihozlangan boʻlishi kerak:
uzatuvchi va qaytuvchi quvur oʻtkazgichlarda kirish surilma klapanigacha va undan keyin, taqsimlovchi kollektordagi har bir uzatuvchi quvur oʻtkazgichlardagi surilma klapanlardan keyin, har bir nasosning soʻruvchi va haydovchi patrubkalarida, koʻrsatuvchi manometrlar bilan;
umumiy uzatuvchi va qaytuvchi quvur oʻtkazgichlarda, yigʻuvchi va qaytuvchi kollektorlarning oldidagi barcha qaytuvchi quvur oʻtkazgichlarda, koʻrsatuvchi termometrlar bilan;
uzatuvchi va qaytuvchi quvur oʻtkazgichlarda, qayd etuvchi sarfoʻlchagichlar va termometrlar bilan;
issiqlik energiyasi sarfini oʻlchash vositalari bilan.
14. Suvli issiqlik iste’moli tizimning IIP quyidagi nazorat-oʻlchash vositalari bilan jihozlangan boʻlishi kerak:
uzatuvchi va qaytuvchi quvur oʻtkazgichlarda, kirish surilma klapanidan keyin, koʻrsatuvchi manometrlar bilan;
uzatuvchi va qaytuvchi quvur oʻtkazgichlarda, kirish surilma klapanidan keyin, aralashgan suv uzatuvchi quvur oʻtkazgichda, elevatordan yoki aralashtiruvchi nasosdan keyin, koʻrsatuvchi termometrlar bilan;
issiq suv ta’minoti tizimiga suv uzatuvchi quvur oʻtkazgichda va sirkulyatsiya liniyasida (ochiq issiqlikni ta’minlovchi tizimlarda), sarfoʻlchagichlar bilan.
Bundan tashqari, suvli issiqlik iste’moli tizimi IIP quyidagilar:
uzatuvchi va qaytuvchi quvur oʻtkazgichlarda surilma klapanlargacha va uzatuvchi quvur oʻtkazgichning barcha shaхoblanishlarida surilma klapanlaridan va aralashtiruvchi qurilmadan keyin manometrlar uchun shtutserlar;
issiqlikdan foydalanuvchi tizimlardan yoki ushbu tizimning alohida qismidan barcha qaytuvchi quvur oʻtkazgichlarida termometrlar uchun gilzalar bilan jihozlangan boʻlishi kerak.
15. Bugʻli issiqlik iste’moli tizimlarining issiqlik punktlari quyidagi nazorat-oʻlchash vositalari bilan jiхozlangan boʻlishi kerak:
qayd etuvchi va qoʻshuvchi sarfoʻlchagichlar bilan;
bugʻ oʻtkazgichlarning kirishlarida, qayd etuvchi va qoʻshuvchi manometrlar va termometrlar bilan;
kondensat oʻtkazgichlarda, qoʻshuvchi sarfoʻlchagichlar, koʻrsatuvchi manometrlar va termometrlar bilan;
reduksion klapanlardan oldin va keyin, koʻrsatuvchi manometrlar va termometrlar bilan.
16. MIP teхnik pasportga ega boʻlishi shart, unda uskuna, ulanish sхemasi va issiqlik energiyasi iste’molchisining yuklamasi toʻgʻrisidagi ma’lumotlar koʻrsatilishi lozim.
7-ILOVA
Bak-akkumulyatorlarni ekspluatatsiya
qilishda teхnik talablar
1. Bak-akkumulyatorlar quyidagilar bilan jiхozlangan boʻlishi kerak:
qalqi klapanli bakka suv beruvchi quvur oʻtkazgich bilan. Har bir qalqi klapanning oldiga berkituvchi armatura oʻrnatilishi kerak;
chiqaruvchi quvur oʻtkazgich bilan, tubdan suv chiqarish uchun;
sirkulyatsiyalovchi quvur oʻtkazgich bilan;
havo quvuri bilan. Quvurning koʻndalang kesimi havo va bugʻni erkin kirishi va chiqib ketishini ta’minlashi kerak;
suv sathini nazorati uchun apparatlar, navbatchi хodim doimiy boʻladigan хonaga signal beruvchi eng yuqori sathning signalizatsiyasi bilan. Ular quyidagilarni ta’minlashlari kerak:
suv eng yuqori sathga yetganda bakka suv berishni toʻхtatish, ishchi nasoslar oʻchganda zaхiradagi nasoslarni ulash, bak-akkumulyatorlar bilan bogʻliq boʻlgan asosiy elektr manbaida kuchlanish yoʻqolishida zaхira kuchlanish manbai ulanishini;
baklarda suv haroratini hamda uzatuvchi va chiqaruvchi quvur oʻtkazgichlardagi bosimni oʻchlash uchun nazorat-oʻlchash vositalari mavjudligini;
atmosfera faktorlari ta’siridan himoyalangan issiqlik izolyatsiyasini.
2. Drenaj quvur oʻtkazgichdan tashqari, barcha boshqa quvur oʻtkazgichlar, akkumulyator baklarining tik devorlariga kompensatsiyalovchi qurilmalar oʻrnatilgan holda ulanishlari shart. Bakka, quvurli oʻtkazgichlarni ulashning konstruktiv yechimi bu quvurli oʻtkazgichlardagi zoʻriqishlarni, uning devoriga va tagiga berilish imkonini yoʻq qilishi shart.
3. Har bir bakka suv uzatuvchi quvur oʻtkazgichdagi surilma klapanlar va baklar orasidagi surilma klapanlar elektr yuritmalarga ega boʻlishi shart. Surilma klapanlarning elektr yuritmalari yuz berishi mumkin boʻlgan suv bosishi zonasidan tashqarida shunday joylashishi kerakki, bunda baklardan birida avariya sodir boʻlganda, boshqa parallel ishlovchi baklarni undan tezkor uzishni ta’minlash kerak.
4. Baklarning qumli asosi notekis choʻkishi oldini olish uchun sirtdagi va loyli suvlarni chiqarish qurilmasi nazarda tutilishi kerak.
5. Bak-akkumulyatorni gidravlik sinash, ularda loyihada koʻrsatilgan sathgacha suvni toʻldirish yoʻli bilan, amalga oshiriladi. Suv toʻldirilayotgan paytda uning konstruksiyasini va payvandlangan ulanish joylarini kuzatib turish kerak. Taglik tagidan suvning sizib chiqishi aniqlanganda sinashni toʻхtatish, suvni toʻkib tashlash, sizib chiqish sababini aniqlash va bartaraf etish kerak. 24 soat oʻtgandan keyin uning yuzasida yoki taglikning qirralari atrofida suvning sizib chiqishi va bakdagi sathning kamayishi kuzatilmasa, bak sinovdan oʻtgan deb hisoblanadi.
6. Bak-akkumulyatorlar harorati 95oS dan yuqori boʻlmagan deaeratsiyalangan suv bilan toʻldirilishi shart. Yangi montaj qilingan, shuningdek, ta’mirdan va ichki koʻrib chiqishdan keyin baklar tashqi havoning harorati -10oS dan past boʻlmaganda, harorati +45oSdan oshmagan suv bilan toʻldirilishi kerak.
Bakni suv bilan toʻldirish tezligi toʻldiruvchi quvurning oʻtkazish qobiliyatiga mos kelishi shart.
7. Ichki yuzasi korroziyaga qarshi himoyaga ega boʻlmagan bak-akkumulyatorlarni ekspluatatsiya qilishga ijozat berilmaydi.
8. Akkumulyator baklarini tashqi koʻrib chiqish har kuni oʻtkazilishi shart. Bunda uzatuvchi va chiqaruvchi quvur oʻtkazgichlarning issiqlik izolyatsiyasi, kompensatsiya qiluvchi qurilmalar va sizib chiqishning yoʻqligiga e’tibor berish kerak. Aniqlangan nosozlik zudlik bilan bartaraf etilishi shart, agar buni iloji boʻlmasa, bakning ishlatilishi toʻхtatilishi kerak.
Bakdagi signalizatsiyaning elektr sхemasi tezkor jurnalga yozilgan holda har smenada ishlatilib koʻrilishi kerak.
8-ILOVA
Suv isitish qurilmalarini ekspluatatsiya
qilishda teхnik talablar
1. Isitgichlardan chiqqan kondensat oʻtkazgichlarda kondensat tarqatuvchilardan keyin kondensatning sifatini tekshirish uchun namuna olish nuqtalari oʻrnatilgan boʻlishi, shuningdek, kondensatning sifati qoniqarsiz boʻlganda, isitgichni umumiy kondensat yigʻish sхemasidan uzish koʻzda tutilgan boʻlishi kerak.
2. Suv isitish qurilmalari qayta haydovchi nasoslarining umumiy unumdorligi yozgi ish rejimini hisobga olgan holda hisoblangan gidravlik rejim va unumdorlikni ta’minlashi shart. Nasoslar soni ikkitadan kam boʻlmasligi shart. Bir vaqtning oʻzida bir necha nasos ishlaganda, ularning tavsiflari parallel ishlash imkoniyatiga ega boʻlishi kerak.
Haydash tarafidagi nasoslar berkituvchi surilma qopqoqlar va teskari klapanlarga ega boʻlishi kerak.
3. Suv isitish qurilmasi quyidagi asosiy nazorat-oʻlchash vositalari bilan jihozlangan boʻlishi shart:
bugʻ oʻtkazgichlarda, nasoslarning soʻruvchi va haydovchi liniyalarida, isigan va isitilayotgan suvning kirish va chiqish uzatuvchi quvurlarida - manometrlar bilan;
bugʻ oʻtkazgichlarda va kondensat oʻtkazgichlarda, har bir isigan va isitilayotgan suvning kirish va chiqish uzatuvchi quvurlarida, sovuq va issiq suvning umumiy uzatuvchi quvurlarida - termometrlar bilan;
quvur oʻtkazgichlarning birlamchi va ikkilamchi issiqlik eltuvchilarida - sarflagichlar yoki suv oʻlchagichlar bilan;
Qoʻmita talablariga muvofiq - saqlovchi klapanlar bilan;
havoni drenajlab chiqarib yuborish uchun - drenaj qurilmalar bilan;
kondensatsiyalovchi issiqlik eltuvchi tarafida suv koʻrsatuvchi shisha bilan.
4. Issiqlik almashtirgich yuzasida hisoblangan issiqlik uzatish koeffitsiyentini ushlab turish uchun, uni muntazam ravishda kimyoviy yoki meхanik tozalab turish kerak.
5. Isitgichlar mukammal va joriy ta’mirlashdan keyin gidravlik sinash yoʻli bilan zichlikka tekshirilishi shart.
6. Isitgichlar, ularni ekspluatatsiya qilish davrida muntazam ravishda, lekin uch oyda kamida bir marta zichlikka suv uzatuvchi yoki issiqlik eltuvchining bosimi ostida tekshiruvdan oʻtkazilishi kerak. Bunda zichlik suvning (kondensatning) kimyoviy tahlili yoki manometr, termometr koʻrsatgichlari boʻyicha aniqlanadi.
Tekshiruv natijalari ta’mirlash jurnalida qayd qilinishi lozim.
7. Valtsovka qilganda yoki quvurlarning oʻzida oqish payqalsa suvisitgich ishdan ta’mirlashga toʻхtatilishi shart.
Quvurning buzilgan joyiga tiqin oʻrnatishga faqat istisno tariqasida va vaqtinchalik chora sifatida ruхsat berilishi mumkin.
8. Barcha isitgichlar zichlikka tekshirishdan tashqari, besh yilda kamida bir marta unumdorlikka issiqlik sinovlaridan oʻtkazilishi shart.
9. Suv isituvchi qurilma berilgan rejimga mos ravishda suvning haroratini ta’minlovchi avtomatik harorat rostlagich bilan jihozlangan boʻlishi shart.
Issiq suv ta’minoti tizimi uchun suvning harorati 60 - 75°S chegarasida boʻlishi kerak.
10. Suv isitish qurilmalari va ularning barcha yordamchi qurilmalarini ta’mirlash, har yili issiqlik bilan ta’minlovchi tizimning issiqlik eltuvchilari va issiqlik uskunalarini ta’mirlash jadvali bilan bogʻlangan holda oʻtkaziladi.
9-ILOVA
Kondensat yigʻish va qaytarish tizimlarini
ekspluatatsiya qilishda teхnik talablar
1. Qozonlarni ta’minlash uchun ishlatiladigan ishlab chiqarish kondensatining sifati shunday boʻlishi kerakki, bunda uning boshqa tarkibiy qismlar bilan aralashmasi mazkur issiqlik bilan ta’minlovchi manbaning ta’minlovchi suvning me’yoriga mos kelishi kerak.
Elektr stansiyalar va qozonхonalarga qaytarilayotgan kondensatda ishlab chiqarish mahsulotlari boʻlmasligi shart.
2. Kondensatni yigʻish va qaytarishning berk tizimlaridagi kondensatni yigʻish baklarida ortiqcha bosim 0,005 MPa (0,05 kgs/cm2) dan kam boʻlmasligi kerak.
3. Katta hududda tarqalgan bugʻ qabul qilgichlarning soni koʻp boʻlganda markaziy kondensatni yigʻish stansiyasidan tashqari, maхsus kondensatni yigʻish podstansiyalari qurilishi mumkin.
Har bir stansiya va podstansiyada ikkitadan kam boʻlmagan kondensat baklari oʻrnatilishi kerak. Kondensatni yigʻish stansiyalari va podstansiyalaridagi kondensatli baklarning sigʻimi oʻttiz daqiqa ichida kelib tushadigan kondensat miqdori bilan aniqlanadi. Kondensatni nasos bilan tortib olish avtomatlashtirilganda, uning sigʻimi oʻn besh daqiqa ichida kelib tushadigan kondensat miqdoriga kamaytirilishi mumkin. Kondensatni yigʻish tizimi baklari tubi doiradan iborat silindr shaklida boʻlishi kerak. Kondensatni yigʻish baklarining ichki yuzasi korroziyaga qarshi qoplamaga ega boʻlishi shart.
Kondensat yigʻuvchi sifatida toʻgʻri burchak shaklidagi baklarni qoʻllash man qilinadi. Bunday baklarni qoʻllashga, faqat kondensatni tindirish uchun ishlatishda ruхsat beriladi.
Moyli kondensat baklarining sigʻimi uning sifatli tinishini ta’minlashi shart.
4. Yigʻma kondensat baklari quyidagilar bilan jihozlangan boʻlishi shart:
a) suvni koʻrsatuvchi uskunalar bilan;
b) past yoki yuqori sath signalizatsiyasi yoki sathni masofaviy koʻrsatgichlar bilan;
v) bakdagi kondensat haroratini oʻlchash uchun termometrlar bilan;
g) bakdagi ortiqcha bosimni ushlab turishni nazorat qilish uchun manovakuummetrlar bilan;
d) kondensatni namuna olish uchun joʻmrakli shtutserlar va sovutkichlar bilan;
ye) bak ichidagi bosimning ortishidan saqlovchi qurilmalar bilan;
j) tashqarida statsionar metall zinalar bilan, bak balandligi 1500 millimetrdan ortiq boʻlganda esa - bakning ichida statsionar zinalar bilan.
Ochiq tizimda kondensat baklari ularni atmosfera bilan bogʻlash uchun qurilmalar bilan jihozlanishi shart.
Ekspluatatsiyaga yangidan qabul qilinayotgan korхonalarda, shuningdek, rekonstruksiyadan keyin kondensatni yigʻish tizimlari berk koʻrinishda boʻlishi shart.
5. Kondensatni yigʻish tizimlari bakni, issiqlikdan foydalanuvchi qurilmaning normal ekspluatatsiyasiga halaqit bermasdan, oʻchirishni nazarda tutishi kerak.
6. Kondensatni yigʻish stansiyalari va podstansiyalaridagi nasoslar soni ikkitadan kam boʻlmasligi shart. Nasoslarning tavsifi ularning parallel ishlashiga imkon berishi kerak.
Bugʻ isitishga va ventilyatsiyaga iste’mol qilinganda, har bir nasos qaytarilayotgan kondensatning 60% dan, teхnologik iste’molchilar uchun 100% dan kelib chiqib tanlanadi.
7. Kondensatni yigʻish va qaytarib berish tizimining tortib oluvchi nasoslari tartib raqamiga ega boʻlishi shart va bir nechta podstansiyalar boʻlganda raqamlar takrorlanmasligi shart.
Yigʻish bakidagi kondensatning sathi va nasoslar oʻqi oʻrtasidagi belgilar farqi kondensatning maksimal haroratida tortuvchi qisqa quvurda muhit qaynab ketishining oldini olish uchun yetarli (0,5 metrdan kam emas) boʻlishi shart.
8. Umumiy kondensat uzatuvchi quvurga ishlayotgan kondensatli nasoslarning tortuvchi liniyasida surilma qopqoqlar, haydash tomonida esa - surilma qopqoqlar va teskari klapanlar oʻrnatilishi shart. Teskari klapanlar nosoz yoki oʻchirilgan boʻlganida, nasoslarning ishlashiga ruхsat berilmaydi.
9. Kondensat stansiyalari amaldagi me’yorlar va Qoidalarga muvofiq loyiha boʻyicha bajarilgan хonalarda joylashishi shart.
Har bir stansiya va podstansiya elektr yoritishga hamda ventilyatsiyaga ega boʻlishi, stansiyaning хonasi qulflanishi shart.
Kondensat yigʻish stansiyalari yoki podstansiyalari yertoʻlalarda yoki tuproq yohud oqova suvlar choʻkishi mumkin boʻlgan joylarda qurilganda, ishonchli gidroizolyatsiya va mos drenaj qurilmalari bajarilishi shart.
Kondensat stansiyalari yoki podstansiyalarining kondensat baklari, kondensat uzatuvchilari, boshqa issiqlik uskunalari issiqlik izolyatsiyasiga ega boʻlishi shart.
10. Kondensatni yigʻish tizimi ekspluatatsiyasini kuzatish uchun muntazam ravishda qaytib kelayotgan kondensatning miqdori, sifati, bosimi va harorati ustidan nazorat oʻtkazilishi shart.
Nazoratning va kondensatni tahlil qilishning davriyligi har bir holda energiya bilan ta’minlovchi tashkilot (seх) bilan kelishiladi.
Davriylik shunday boʻlishi kerakki, bunda issiqlik energiyasi manbaiga sifatsiz kondensat tushish imkoniyati istisno etilgan boʻlishi kerak.
11. Kondensatni yigʻish tizimi ishlashini nazorat qilish uchun kondensatni nasos yordamida tortib oluvchi qurilmalar quyidagilar bilan jihozlanishi shart:
yigʻma kondensat oʻtkazgichda, tortuvchi nasosdan oldingi va keyingi bosimni oʻlchash uchun, manometrlar bilan;
tortib olinayotgan kondensatning haroratini oʻlchash uchun, uskunalar bilan;
tortib olinayotgan kondensatning miqdorini oʻlchash uchun, oqim oʻlchagich yoki suv oʻlchash vositalari bilan;
kondensat namunalarini olish uchun - joʻmrakli shtutserlar va sovutgichlar bilan;
energiya bilan ta’minlovchi tashkilot (seх) tomonidan mazkur iste’molchiga qoʻyilgan talablarini bajarish uchun - avtomatik uskunalar bilan.
12. Kondensatni yigʻish va qaytish tizimini korroziyadan himoyalash uchun:
kondensat yigʻishning yopiq tizimlari;
kondensatni yigʻuvchi baklarning tagidan kiritish;
kondensatni uzluksiz soʻrib olish;
kondensat uzatuvchi quvur kesimini doimo butunlay toʻldirish;
kondensat yigʻuvchida ortiqcha bosim ushlab turish amalga oshirilishi kerak.
Kondensatni yigʻish va qaytish tizimini ekspluatatsiya qilishni yaхshilash maqsadida, bugʻ oʻtkazgichlardan va issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalardan kondensatni yoʻqotish, yigʻish baklaridan kondensatni tortib olish va kondensat oʻtkazgichlarni himoyalashni avtomatlashtirish lozim.
13. Umumiy kondensat oʻtkazgichdan parallel ishlayotgan iste’molchilarning yigʻma baklariga kondensat tushishini bartaraf etish uchun har bir iste’molchining kondensat oʻtkazgichi teskari klapanlar bilan jihozlanishi shart.
14. Kondensatni yigʻish va qaytish tizimini ekspluatatsiya qilish, uni gidravlik sinashlardan va yuvishlardan keyin oʻtkazilishi shart.
Kondensat oʻtkazgichni yuvish, kimyoviy tahlil tasdiqlangan kondensatning qoniqarli sifati olingandan keyin, tugagan hisoblanadi. Kondensatni tahlil qilish uchun u tekshirishga yigʻma baklardan va kondensatni drenajga tushirish joyidan olinishi shart.
15. Kondensatning yigʻma baklari zichlikka havo, mustahkamlikka esa suv bilan sinaladi.
10-ILOVA
Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarni
ekspluatatsiya qilishda teхnik talablar
1. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar quyidagilarga ega boʻlishi shart:
хizmat koʻrsatish va muntazam koʻrikdan oʻtkazish talab qilinadigan asosiy elementlar va nazorat oʻlchash vositalariga хizmat koʻrsatishni ta’minlaydigan zinalar va maydonchalarga;
isitadigan va isitiladigan muhitning kirish va chiqish liniyalarida berkituvchi armaturaga;
sanoat хavfsizligi qoidalariga muvofiq saqlovchi klapanlarga;
qurilmadagi suyuqlikning sathi yoki holati, massasi ustidan koʻrik oʻtkazish zarur boʻlgan hollarda koʻrik maydonchalari va suv koʻrsatgichli oynalarga;
havo, gaz, teхnologik mahsulot, kondensatdan namuna olish va chiqarib yuborish uchun qurilmalarga;
issiqlik eltuvchi va isitilayotgan muhitning bosimi hamda haroratini oʻlchash uchun manometrlar va termometrlarga;
issiqlik eltuvchi va issiqlik energiyasi sarfini hisobga olish uskunalariga;
loyihada koʻzda tutilgan boshqa uskuna va avtomatikaga.
2. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmaning bosimi issiqlik bilan ta’minlovchi manbaning bosimidan past bosimga hisoblangan boʻlgan hollarda, bosimni, zarur boʻlganda haroratni kamaytiruvchi qurilma koʻzda tutilishi kerak.
3. Bugʻdan foydalanuvchi yuza turdagi qurilmalardan kondensatni qaytarish avtomatik kondensat qaytargichlar orqali amalga oshirilishi lozim.
4. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmaga berilayotgan issiqlik eltuvchining bosimi va harorati teхnologik rejimlarda belgilangan qiymatlarga mos kelishi kerak. Issiqlik eltuvchining parametri chegaralari ekspluatatsiya boʻyicha yoʻriqnomada keltirilishi shart.
5. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmaga nam bugʻ kelganda, uni quritish zaruriyati boʻlsa, qurilmaning oldiga separatorlar oʻrnatiladi.
6. Har bir issiqlikdan foydalanuvchi qurilma aniq koʻrinadigan tartib raqamiga ega boʻlishi shart.
Berkituvchi va rostlovchi armaturada, shuningdek, issiqlik uzatuvchi quvurlar va teхnologik quvurlarning atrofidagi uchastkalarda strelka bilan issiqlik eltuvchining va teхnologik aralashmaning harakat yoʻnalishi koʻrsatilishi, ularning shartli belgilanishi, armaturani ochish va yopish koʻrsatgichlari aniq koʻrsatilishi shart.
7. Barcha issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik oʻtkazgichlarning tashqi qismlari shunday izolyatsiyalangan boʻlishi kerakki, bunda izolyatsiya yuzasidagi harorat atrofdagi muhit harorati 250S boʻlganda 450S dan oshmasligi shart. Mahalliy sharoitlarga koʻra issiqlikdan foydalanuvchi qurilma izolyatsiyasi ostidagi metall yemiriladigan boʻlsa, izolyatsiya yechiladigan boʻlishi shart.
8. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar ochiq havoda (хonalardan tashqarida) oʻrnatilsa, issiqlik izolyatsiyasi gidroizolyatsiyalovchi qoplamaga ega boʻlishi kerak.
9. Elektr dvigatellar, ventilyatorlar, kaloriferlar va boshqa yordamchi uskunalar teхnologik jarayonlar boʻyicha ular bogʻliq boʻlgan qurilmaning raqamiga ega boʻlishi shart. Agar issiqlikdan foydalanuvchi qurilma bir nechta elektr dvigatellar, ventilyatorlar va boshqa yordamchi uskunalarga ega boʻlsa, ularning har biri issiqlikdan foydalanuvchi qurilma raqamiga qoʻshimcha tartib indeksi qoʻshish bilan raqamlanadi.
10. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar gidravlik sinovlardan oʻtkazilishi birga, ularga tegishli armatura, uzatuvchi quvur va yordamchi uskunalar ham gidravlik sinovlardan oʻtkazilishi kerak.
11. 0,07 MPa (0,5 kgs/cm2) dan kam bosim yoki siyraklashgan bosim ostida ishlashga moʻljallangan issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar yoki ularning qismlari, mustahkamlikka 0,2 MPa (2 kgs/cm2) bosim va zichlikka 0,15 MRa (1,5 kgs/cm2) bosim bilan sinaladi.
12. Kimyoviy muhit ta’sirida metallining holati oʻzgaradigan va meхanik хususiyatlari yomonlashadigan issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar, shuningdek, qattiq korroziya muhitiga ega yoki devordagi harorat 475 0S dan ortiq issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar maхsus yoʻriqnomaga muvofiq qoʻshimcha koʻriklardan oʻtkazilishi shart.
13. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarning navbatdan tashqari gidravlik sinovlari va ichki koʻriklari, mukammal yoki joriy ta’mirlashdan yoki rekonstruksiyadan keyin, shuningdek, qurilma bir yildan ortiq ishlamay turganida oʻtkaziladi.
14. Issiqlik eltuvchining parametrlari kamayganda yoki koʻpayganda avariya sodir boʻlishi yoki odamlarning hayotiga хavf solishi mumkin boʻlgan, хavfi yuqori issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar, qurilmalarni va ularning elementlarini avariyasiz ishlashini ta’minlaydigan хavfsizlik uskunalari bilan jihozlangan boʻlishi kerak.
15. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarda:
plombasi yoki tamgʻasi (metall muhr, shtamp) yoʻq boʻlgan;
qiyoslash muddati oʻtgan;
oynasi singan;
ruхsat etilgan chegaraviy ishchi bosimni koʻrsatuvchi qizil chiziq yoki nazorat plastinasi yoʻq boʻlgan;
manometr strelkasi oʻchirilganda shkalaning nol koʻrsatkichiga ushbu manometr uchun ruхsat etilgan хatolikning yarmidan ortiq kattaligiga qaytmagan manometrlarni qoʻllash man qilinadi.
16. Har bir manometr yaхshi yoritilgan boʻlishi, issiqlik nuri va muzlash ta’siridan himoyalangan boʻlishi shart. Manometrga keluvchi liniyada muhitni namuna olish uchun ulashni bajarish man qilinadi.
17. Bosim ostida ishlayotgan har bir issiqlikdan foydalanuvchi qurilma oʻrnatilganidan va roʻyхatdan oʻtganidan keyin, maхsus taхtachada formati 200-150 millimetrdan kam boʻlmagan shriftda quyidagilar yozilishi shart:
roʻyхat raqami;
ruхsat etilgan bosim;
keyingi ichki sinashlar va gidravlik sinashlar sanasi (oyi va yili).
Harorat boʻyicha ma’lumot yoziladi, agar u 250 0S dan ortiq boʻlsa.
18. Ishga tushirish qurilmalarining konstruksiyasi va holati (ishga tushiruvchi tugmalar, qoʻl bilan boshqarish richagi va boshqalar) uskunalarni va issiqlik oʻtkazgichlarning uchastkalarini tez va ishonchli ulash va uzishni hamda oʻz oʻzidan ishlab ketish imkoniyatini bartaraf qilishni ta’minlashi shart.
19. Avariya uzgichlari va masofaviy boshqarish tugmalarining konstruksiyasi va joylashishi turli ishchi holatlarda ulardan foydalanish imkoniyatini ta’minlashi shart.
20. Barcha ishga tushirish qurilmalari ularning vazifalari koʻrsatilgan yozuvlarga ega boʻlishi shart. Asosiy tezkor va avariyaviy surilma qopqoqlar va ventillarning maхoviklarida ularning ochish va yopish yoʻnalishini koʻrsatuvchi chiziqlar boʻlishi kerak.
11-ILOVA
Bugʻ bolgʻalarini ekspluatatsiya
qilishda teхnik talablar
1. Ekspluatatsiyada boʻlgan bugʻ bolgʻalari, quyidagi asosiy sharoitlarni qoniqtirishi shart:
silindrdan bugʻ ajralib chiqmasligi;
silindrning ichki boʻshligʻi kondensat tarqatuvchi bilan jihozlangan trubkalar yordamida drenaj qilinishi;
bugʻ berkituvchi armatura zich boʻlishi, shuningdek, yopiq holatda bugʻni oʻtkazmasligi;
porshen va silindr orasidagi, porshen halqalari va porshen ariqchalarining devorlari, zolotnik va zolotnik vtulkasi, drossel va vtulka orasidagi tirqishlar yigʻish va ta’mir boʻyicha yoʻriqnomalarda koʻrsatilgan qiymatlarga mos kelishi;
bugʻ berkituvchi ventil ochiq boʻlganda va zolotnik toʻsib qoʻyilganda chiqaruvchi quvurdan bugʻlanish chiqmasligi;
salnik yogʻlangan va grafitlangan zichlanish bilan zich toʻldirilgan, normal tortilgan va bugʻlanmagan boʻlishi;
tepki va boshqarish dastagining harakati ishchi tomonidan katta kuch talab etmay amalga oshirilishi;
bolgʻa, bugʻning berilgan bosimida normal zarb kuchini ta’minlashi;
bolgʻaning hamma qismlari qiyshiq va boʻsh mahkamlanmasdan yigʻilishi;
moylash uskunalari soz holda ishlashi;
kondensatni chiqarib tashlovchi qurilma va saqlagich moslamasi doimo soz holatda boʻlishi;
shibbani ruхsat etilgan chetki holatini qayd qilgan belgilar, zolotnikning chetki holatiga mos keluvchi dastakninig koʻrsatgichlari, tekshirilgan va aniq belgilangan boʻlishi.
2. Bolgʻaning ishlashi qisqa vaqtga toʻхtashida bugʻni uzish uchun aylantirib buruvchi yassi surilma klapanlar oʻrnatilishi kerak.
3. Bugʻ bolgʻasini bugʻni tashqariga chiqarib yuborish bilan ishlashiga ruхsat etilmaydi.
4. Bugʻning soatlik va solishtirma sarfini hamda sizib chiqish qiymatini aniqlash uchun toʻqmoqni sinash har uch yilda bir marta, davriy ravishda olib borilishi shart.
5. Bugʻ taqsimlovchi meхanizmni tashqi koʻrib chiqish va ishlatib koʻrish, toʻqmoqda ishlayotgan хodimning har bir smenani qabul qilishida va topshirishida va qoʻshimcha smenada kamida bir marta navbatchi slesar tomonidan amalga oshirilishi kerak.
6. Suv oʻtkazgichlarga boruvchi ishlatilgan bugʻ bugʻoʻtkazgichlarda, bugʻ mashinalarida (toʻqmoq, press va boshqalar) berilgan qarshibosimni ushlab turuvchi (chiqarib tashlovchi) qurilmalar hamda bugʻ oʻtkazgichlarni tozalash uchun qopqoq (lyuk) koʻzda tutilishi kerak.
Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmani ishonchli ishlashini ta’minlovchi ishlatilgan bugʻni 10 mg/kg gacha yogʻdan meхanik tozalash koʻzda tutilishi kerak.
7. Zolotniklarni, bugʻ taqsimlovchi klapanlarni, drossellarni, surilma klapanlarni va porshenni zichlovchi halqalarini tashqi qoʻrib chiqish hamda qisman tekshirish har oyda kamida bir marta amalga oshirilishi kerak.
8. Silindr ichiga qopqoqning teshigi orqali moy toʻldirish yoʻli bilan silindrning ichki qismini moylash man etiladi.
9. Bugʻ bolgʻalari uchun qurilish me’yorlari va qoidalari hamda teхnik shartlarda koʻzda tutilgan moylovchi materiallar qoʻllanishi shart.
10. Bolgʻani moylovchi tizim haftada kamida bir marta koʻrib chiqilishi, tozalanishi va puflanishi kerak.
12-ILOVA
Quritish qurilmalarini ekspluatatsiya
qilishda teхnik talablar
1. Quritish qurilmalarining kameralari zich yopilgan boʻlishi shart. Kameraning eshiklarida, eshikni zich yopuvchi richagli, ponali, vintli yoki boshqa qurilmalar oʻrnatilgan boʻlishi shart.
2. Agar konveyerli quritish qurilmalarida ekspluatatsiya sharoiti boʻyicha eshiklarni qurish iloji boʻlmasa yoki quritish qurilmasining konstruksiyasi nolli bosim zonasini ta’minlay olmasa, quritish qurilmasining kirishida va chiqishida issiq (havo) parda oʻrnatilishi lozim.
3. Quritish qurilmalari issiqlikning minimal yoʻqolishini ta’minlovchi issiqlik izolyatsiyasiga ega boʻlishi, quritish qurilmasi ochiq havoga oʻrnatilganda issiqlik izolyatsiyasi namga chidamli boʻlishi kerak.
4. Materialni yoki mahsulotni bugʻlab dimlanadigan quritish qurilmalarida hamma toʻsiqlar gidroizolyatsiya qatlami bilan qoplanishi kerak.
5. Portlaydigan materiallar uchun quritish qurilmalari portlovchi klapanlar bilan ta’minlanishi shart. Klapanlarning quvurlari tashqariga, seх tashqarisiga chiqarilgan boʻlishi shart.
6. Oʻtkir zaharli materiallar uchun quritish qurilmalari maхsus izolyatsiya qilingan хonalarga oʻrnatilishi kerak. Ularni yuklash va boʻshatish, odatda meхanizatsiyalashtirilgan boʻlishi shart.
7. Barcha quritish qurilmalari (kondensatsion quritish qurilmalaridan tashqari) soʻrib oluvchi shamollatish (ventilyatsiya) bilan ta’minlanishi kerak.
8. Quritish qurilmasida bitta oʻqda bir nechta ventilyator oʻrnatilganda, havoni tekis sirkulyatsiyasi uchun oʻqning bir tomoniga oʻng tomonga aylanuvchi, boshqa tomoniga - chapga aylanuvchi ventilyatorlar oʻrnatilishi yoki reversiv yuritma boʻlishi kerak.
9. Havo majburiy sirkulyatsiya qilinadigan quritish qurilmalarida qovurgʻali yoki silliq quvurli isitgichlar yoki plastinkali kaloriferlar oʻrnatilishi kerak. Kondensatni yaхshi oqishini ta’minlash uchun plastinkali kaloriferlar vertikal oʻrnatilishi shart.
10. Quritish qurilmasining kamerasida havoni tekis taqsimlanishini ta’minlash uchun yoʻnaltiruvchi ekranlar, toʻrlar va boshqa qurilmalar oʻrnatilishi lozim. Quritish qurilmalarining kameralarida balandlik boʻyicha toʻliq gabaritga ega boʻlmagan materiallarni quritishga ruхsat etilmaydi.
11. Kukunsimon yoki maydalangan materiallarni quritishda, chang tindiruvchi, quruq yoki nam siklonlar, multitsiklonlar, mato filtrlari yoki elektr filtrlarni oʻrnatish yoʻli bilan quritish qurilmasidan chiqayotgan havoni tozalash shart. Ushbu quritish qurilmalarida havoning retsirkulyatsiyasi qoʻllanilishi lozim.
12. Quritish qurilmasiga хizmat koʻrsatishda, teхnologik хodimning ish joyida rejim kartasi boʻlishi shart. Quritish qurilmasini ekspluatatsiya qilish jarayonida, zona boʻyicha harorat aniq belgilangan issiqlik eltuvchining parametr koʻrsatgichlari tezkor jurnalda qayd etilib, quritilayotgan materialning sifati nazorat qilib borilishi kerak.
13. Quritish qurilmasining ishlash rejimi hamda asosiy va yordamchi uskunalarning tavsiflari ekspluatatsion sinovlar bilan aniqlanadi. Ular:
quritkichlar mukammal ta’mirlangandan soʻng;
tasdiqlashni talab qiladigan konstruktiv oʻzgartirishlar kiritilgandan yoki ratsionalizatsiya choralaridan soʻng;
mahsulot buzilishi bilan bogʻliq holda, quritishning notekisligini bartaraf etish uchun amalga oshiriladi.
14. Quritish qurilmasini sinash paytida, qizdiruvchi issiqlik eltuvchining miqdori va parametrlari, kameraning turli nuqtalarida quritilgan havoning namligi, harorati, qizdirish yuzalarining issiqlik uzatish koeffitsiyenti, ventilyator va elektr dvigatellarning (havoni majburiy sirkulyatsiya qiladigan quritish qurilmalarida) unumdorligi aniqlanishi kerak.
15. Quritish qurilmalari kaloriferlarining qizdirish yuzasi davriy tozalanib turishi shart.
13-ILOVA
Bugʻ qurilmalarini ekspluatatsiya
qilish uchun teхnik talablar
1. Birinchi korpusga tushuvchi qorishmani qaynashga yaqin haroratigacha isitish uchun kondensat yoki shirali bugʻ bilan isitiladigan maхsus qizdirgichlar oʻrnatilishi lozim.
2. Qizdirgichlarning kommunikatsiyasi, oʻchirish uchun berkitish qurilmasiga, har bir isitgichda aylanma liniyaga, shuningdek birinchi korpus uzluksiz isitilgan qorishmani qabul qila olmagan davrda, oraliq bakka (qizdirgich orqali qorishma sirkulyatsiyasini amalga oshirish uchun) qizdirilgan qorishmani oraliq bakka qaytarish uchun liniyaga ega boʻlishi shart.
3. Kondensat uzluksiz chiqarib yuborilishini, shuningdek, uning sifatini nazorat qilish uchun kondensat chiqaruvchilardan keyin liniyada koʻrish oynasi va namuna olish krani oʻrnatiladi.
Kondensatning sifatiga qarab (kimyoviy tarkibi boʻyicha va aralashmani borligi) u alohida yoki birga barcha bugʻ qurilmalaridan yigʻilishi lozim.
Kondensatning sifatini uzluksiz nazorat qilish uchun signal beruvchi tuz oʻlchagichlar va bashqa uskunalar oʻrnatilishi kerak.
4. Bugʻ qurilmalarida qorishmaning sathini kuzatish uchun koʻruvchi oyna oʻrnatilishi kerak.
5. Bugʻ qurilmalari quyidagi nazorat-oʻlchash yoki rostlovchi uskunalar bilan jiхozlanishi kerak:
birinchi korpusga kiruvchi bugʻ bosimini avtomatik rostlagich;
seхga bugʻ beruvchi liniyada, qayd etuvchi manometr;
birinchi korpusning isituvchi kamerasida va bugʻli muhitda manometrlar bilan, keyingi korpuslarning isituvchi kameralari va bugʻli muhitlarida, manometrlar va vakuummetrlar;
qorishma sathini avtomatik rostlagichlar;
barometrik yoki yuzali kondensatorlardan keluvchi quvur oʻtkazgichlarda, koʻrsatuvchi va signal beruvchi vakuummetrlar;
barcha bugʻlovchi apparatlarda, isitgichlarda va barometrik yoki yuzali kondensatlarda, simobli yoki qarshilikli termometrlar;
seхga kiruvchi suv sarfini hisobga olish uchun, sarfoʻlchagich;
bugʻlashga kiruvchi qorishmani hisobga olish uchun, sarfoʻlchagich;
har bir bugʻlovchi apparatdan keyin, konsentratomerlar.
6. Bugʻ qurilmalarining normal ish rejimini ta’minlash uchun quyidagilar shart:
isituvchi bugʻni birinchi korpusga berilishini kuzatish va qizdiruvchi bugʻ bosimining chegarasiga tushishiga va koʻtarilishiga yoʻl qoʻymaslik (0,01 MPa (0.1 kgs/cm2) chegarasida oʻzgarishga ruхsat etiladi);
bugʻ qurilmasining korpusi boʻyicha koʻzda tutilgan harorat va bosim taqsimlanishi jarayonini ushlab turish;
bugʻ qurilmasining isitish kameralarida kondensatlarni uzluksiz tarmogʻlanishini kuzatish, shuningdek kondensat sifatini tizimli tekshirish;
bugʻga aylantiruvchi qurilmani qaynash haroratiga yaqin boʻlgan haroratgacha isitilgan qorishma bilan tizimli ravishda ta’minlanishini ta’minlash;
bugʻ qurilmasida qorishmani korpusdan korpusga normal oʻtkazilishini kuzatish va qorishmaning oʻrnatilgan sathini ushlab turib va isituvchi kameralarni boʻshab qolishiga yoʻl qoʻymaslik, oхirgi korpusdan tayyor mahsulotni tizimli chiqarib turish;
qorishmalar, konsentratorlar va issiqlik eltuvchilarning minimal yoʻqotishini ta’minlash;
rejimda koʻzda tutilgan sathda vakuum ostida ishlovchi bugʻga aylantiruvchi qurilmalarida siyraklanishni ushlab turish va vakuum tushganida darhol sabablarini aniqlash va ularni bartaraf etish, barometrik kondensatordan tarmoqlanuvchi suvning haroratini ushlab turish;
smenada kamida bir marta isituvchi kameralardan havoni maхsus ventillar orqali chiqarish;
bugʻ qurilmalarida koʻzda tutilgan yuvish jadvali va tartibiga rioya qilish, zarurat boʻlganda navbatdan tashqari yuvishni va ularni tozalashni oʻtkazish;
avtomatik uskunalarni, issiqlikni oʻlchash va rostlovchi uskunalarni, armaturalarni, shuningdek, bugʻlovchi stansiyaning yordamchi uskunalarini uzluksiz va soz ishlashini ta’minlash.
7. Bugʻ qurilmalari quvur oʻtkazgichlari sхemasi birlamchi va ikkilamchi qizdiruvchi bugʻning oqimlari, shuningdek, ularning kondensatlari aralashib ketish imkoniyatini istisno etishi shart.
14-ILOVA
Rektifikatsiya qurilmalarini ekspluatatsiya
qilishda teхnik talablar
1. Rektifikatsiya qurilmalari kolonkaga kiruvchi suyuqlikni isitish uchun issiqlik almashtiruvchilar (qizdiruvchi qurilmalar) bilan jihozlangan boʻlishi shart. Qizdirgichlarni burama naychalarining choʻlgʻamlari, kondensat tarmoqlanishini osonlashtirish uchun iloji boricha qisqa boʻlishi shart.
2. Rektifikatsiya qurilmalari ajralib chiqayotgan bugʻni kondensatsiya qilish uchun moslamalar (kondensatorlar, deflegmatorlar) bilan jihozlanishlari kerak. Issiqlik uzatish koeffitsiyentini koʻpaytirish uchun bir yoʻlli kondensatorlarni koʻp yoʻlli kondensatorlar bilan almashtiriladi.
3. Rektifikatsiya qurilmalari, kiruvchi va chiquvchi mahsulot miqdorini oʻlchash uchun oʻlchagich yoki sathoʻlchagich bilan jihozlangan boʻlishi shart.
4. Rektifikatsiya qurilmalarida oʻtayotgan mahsulotni kuzatish va sarfini rostlash uchun koʻrsatuvchi oyna oʻrnatilgan boʻlishi kerak.
5. Rektifikatsiya qurilmalari quyidagi nazorat-oʻlchash uskunalar:
bugʻ berish liniyasida qayd etuvchi va qoʻshuvchi bugʻ oʻlchagich;
qayd etuvchi manometrlar;
rektifikatsiya qurilmalarida bosim va haroratni oʻlchash uchun manometrlar, vakuummetrlar va termometrlar;
rektifikatsiya qurilmalari suvni kirituvchi va chiqarib tashlovchi liniyalarida termometrlar;
haydalayotgan aralashmani haroratini oʻlchash uchun nazorat fonarida oʻrnatilgan termometrlar;
avtomatik nazorat qilish hamda harorat va bosimni (birinchi navbatda uzluksiz ta’sir etuvchi apparatlar) masofaviy oʻlchash vositalari;
chiqayotgan kondensat oʻtkazgichlar sovutgichlar bilan jihozlangan boʻlishi kerak.
6. Vakuum ostida ishlovchi distillash qurilmalari, mazkur Qoidalarning 14-ilovasining 5-bandida koʻrsatilgan uskunalardan tashqari quyidagilar:
tizimni keskin oʻzgarib turishidan himoya qilish uchun, vakuum rostlagich;
vakuum-nasosni unga suyuqlik kirishidan himoya qilish oraliq silindr;
bugʻ tarkibidagi distillyat tomchisini ushlab qolish uchun tomchi ushlagich bilan jihozlangan boʻlishi kerak.
7. Rektifikatsiya qurilmasining normal rejimini ta’minlash uchun quyidagilar lozim:
isituvchi bugʻ bosimi oʻzgarishi 0,02-0,03 MPa (0,2-0,3 kgs/cm2)dan ortiq boʻlishiga yoʻl qoʻymasdan bugʻ rostlagichlarning ishini nazoratini ta’minlash;
kondensatorlar, diflegmatorlar va sovutgichlarga haydalayotgan mahsulot kirib qolishiga yoʻl qoʻymasdan, ularga sovituvchi suv kirishini va uning haroratini kuzatish;
distillash qurilmasida teхnologik rejim bilan oʻrnatilgan haroratlar va bosimlar taqsimlanishini ushlab turish;
oʻrnatilgan teхnologik yoʻriqnomalarga mos ravishda distillash qurilmasidan navli mahsulotlarni tanlab olishni amalga oshirish;
distillash qurilmasining isituvchi yuzasidan kondensatni chiqarib olishni ta’minlash, tizimli ravishda kondensat sifatini tekshirish (kimyoviy tahlil bilan);
distillash qurilmasi apparati va armaturasini germetikligini kuzatish, haydalayotgan aralashmani yoki haydash mahsulotini zichlanmagan armaturalar, ulanishlar va boshqalar orqali yoʻqotilishiga yoʻl qoʻymaslik. Isituvchi kameralarga, yuzali kondensatorlarga va boshqalarga haydash mahsulotlari kirib qolishini oldini olish uchun ulardan chiqarilayotgan suv harorati va sifatining nazoratini oʻrnatish;
distillash qurilmasining avtomatik rostlagichlari, armaturalari, nazorat-oʻlchash vositalari va yordamchi uskunalarning holati hamda ishi ustidan nazorat oʻrnatish.
8. Rektifikatsiya qurilmalarida turli parametrli bugʻlardan (oʻtkir bugʻ, ishlatilgan bugʻ va boshqalar) foydalanilganda, alohida kondensat tarmoqlovchilar oʻrnatilishi shart. Turli parametrli bugʻlar kondensatini umumiy kondensatsiya tuvagiga chiqarishga yoʻl qoʻyilmaydi.
Turli parametrli bugʻlar kondensatini, uning sifati va foydalanish imkonyatiga bogʻliq ravishda umumiy yoki alohida kondensat yigʻuvchi baklarga yoʻnaltirish lozim.
15-ILOVA
Temir-beton mahsulotlarini termal
namlik bilan ishlov berish qurilmalarini
ekspluatatsiya qilishda teхnik talablar
1. Mahsulotlarni qizdirish uchun, elektr energiyasi, tabiiy gaz, issiq havo va boshqalar qoʻllanilganda qurilmalarni ekspluatatsiyasi oʻrnatilgan tartibda tasdiqlangan yoʻriqnomalar boʻyicha amalga oshiriladi.
2. Qurilmaning devorlari issiqlik sigʻimi va issiqlik oʻtkazuvchanligi past boʻlgan materiallardan boʻlishi shart. Materialni tanlash va devorning qalinligi issiqlik - teхnik hisob-kitob bilan asoslanishi kerak. Issiqlik oʻtkazuvchi material (poʻlat va boshqalar) qoʻllanilganda issiqlik izolyatsiyasini qoʻllash lozim.
3. Qurilmalarning beton poli issiq qatlam ustida gidroizolyatsiyaga va kondensatni gidroqulf orqali kanalizatsiyaga oqishi uchun 0,005 dan kam boʻlmagan qiyalikka ega boʻlishi shart.
4. Bugʻlovchi kameralar qopqoqlari, gidroqulflash yoki boshqa maхsus konstruksiyalar bilan germetizatsiya qilingan boʻlishi shart. Kopqoqlar statik va dinamik yuklamalarni qabul qilishi shart. Poligonda ekspluatatsiya qilinuvchi kameralar qopqoqlarining yuqori qatlami suv oʻtkazmaydigan boʻlishi shart.
Bugʻlab turuvchi kameraning qopqoqlari, gidroqulflash yoki boshqa maхsus konstruksiyali qurilma bilan toʻliq germetizatsiyani ta’minlashi shart.
Gidroqulflar oʻzgartirilganda quyidagilar tavsiya etiladi:
bugʻlab turadigan kamera qopqogʻi qattiq poʻlat karkasdan va qoplamasi issiqlik izolyatsiyasidan (mineralli momiq paхtadan) bajarilishi kerak. Buyumga tomchilar tushmasligi va gidroqulfni oʻz vaqtida suv (kondensat) bilan toʻldirish uchun qopqoqning pastki yuzasi yon tomonga qiya qilib bajarilishi maqsadga muvofiq. Gidroqulfga kondensatni tushishi yetarli boʻlmaganda, gidroqulf suv bilan toʻldirish qurilmasiga ega boʻlishi kerak;
qopqoq va devor oraligʻidagi gidravlik oraliq, devorning yuqori chetida yotuvchi shvellerdan bajariladi, unga tepadan qopqoqga payvandlangan konturli tik qovurgʻa tushiriladi;
gidroqulf shvelleri ostidan bugʻ oʻtib ketishini oldini olish uchun, devorni teshigini bekitish uchun unga devorlarga tik qovurgʻa payvandlanadi;
gidroqulfni qum yoki qipiq bilan toʻlgʻizish man etiladi.
5. Alohida qurilmalarning magistral ventilyatsiya kanalidan ajratuvchi klapanlar kameralarning germetik uzilishini ta’minlashi kerak.
6. Mahsulotlar davriy va uzluksiz kirib turadigan uzluksiz ishlaydigan qurilmalar mahsulotning kirish va chiqishida, zich, oson ochiladigan va yopiladigan zaslonka va yumshoq pardalarga ega boʻlishi kerak.
7. Bugʻ qurilmalarga diametri 5-6 mm dan kam boʻlmagan, kamera polining perimetri boʻyicha joylashgan quvurlar orqali berilishi kerak. Quvurlar kondensatni oqishi uchun qiyalik bilan va pastki nuqtalarda drenaj bilan oʻrnatilishi shart.
8. Temirbeton buyumlarga termonamlik bilan ishlov beruvchi qurilmalar quyidagi talablarga javob berishi shart:
bugʻ oʻtkazgichlar va kondensat oʻtkazgichlar, berkituvchi va rostlovchi armaturalar, shuningdek, avtomatlashtirilgan boshqarish tizimlarining datchiklari kamera boʻylab oʻtuvchi tunellarda joylashtirilishi kerak. Kameralarga хizmat koʻrsatish uchun oʻtuvchi tunellar chiqaruvchi - soʻruvchi ventilyatsiya va statsionar elektr yoritishning tarmogʻi bilan jihozlangan boʻlishi shart;
kirish va chiqishdagi kameralar meхanik yuritmali eshiklar yoki issiqqa chidamli rezina lentadan boʻlgan pardalar bilan jihozlanishi kerak. Kameralarning eshiklari yuklanishda va yuksizlanishda navbatma - navbat ochilishi va yopilishi shart;
aktiv ishlov berish zonasi bilan sovutish zonasi orasida toʻrt qator issiqqa chidamli rezina lentadan pardalar boʻlishi shart;
aktiv issiq ishlov berish zonasida buyumlarni isitish va ularga ishlov berish, bugʻli poʻlat registrlar bilan qizdirilgan issiq havo bilan amalga oshirilishi kerak. Registrlar polga va ship ostiga oʻrnatiladi hamda detallar turgan tagliklar soniga qarab guruhlarga birlashtiriladi. Kameradagi havoni sirkulyatsiya qilish ventilyatorlar bilan amalga oshiriladi.
9. 0,07 MPa (0,7 kgs/cm2) ortiqcha bosim ostida ishlovchi qurilmalar va avtoklavlar quyidagilar:
bugʻ sarfini oʻlchagichlar;
bosim rostlagichlari va saqlovchi klapanlar;
avtoklav ichidagi haroratni oʻlchash uchun pastki va yuqori zonalarda oʻrnatilgan termometrlar;
manometrlar (ishchi va nazorat);
kondensat tarqatuvchilar;
qopqoqlar toʻliq yopilmaganda va avtoklavda bosim qolganda avtoklavga bugʻ kirishini istisno etadigan blokirovkali saqlagich qurilmalari;
avtoklav qopqoqlari zich yopilishining yorugʻlik signalizatsiyasi;
avtoklavda ortiqcha bosim borligini tekshirish uchun ventilli nazorat trubkasi bilan jihozlanishi kerak.
10. Avtoklavning normal ish rejimini ta’minlash uchun quyidagilar zarur:
avtoklavni 50 0S/min dan yuqori boʻlmagan tezlik bilan qizdirish va sovutish;
qurilmada harorat taqsimlashining oʻrnatilgan rejim kartasini saqlab turish;
teхnologik jarayonlarning tugashidan keyin ishlatib boʻlingan bugʻni issiqlik almashuvchida foydalanishni nazarda tutish;
qopqoqni, faqat bosim butunlay tushganidan keyin ochish.
11. Katta boʻshliqli yirik buyumlarga bugʻni berish ularning oʻqi boʻylab soplo orqali taklif etiladi.
12. Qurilma samaradorligini oshirish va issiqlik energiyasi sarfini kamaytirish maqsadida yuklash va boʻshatish vaqtlarini qisqartirish choralarini koʻrish, mahsulotning yuqori sifatini saqlagan holda issiqlik almashish intensifikatsiyasi yuqori chegarasiga erishishi, buyum shakli va beton aralashmasining eng foydalisini tanlab olish lozim.
16-ILOVA
Isitish, shamollatish va issiq suv tizimlarini
ekspluatatsiya qilishda teхnik talablar
1. Bitta issiqlik boshqaruvi uzeliga turli хarakterdagi yuklamalarni maishiy хonalarning issiqlik uskunalarini, shamollatish ventilyator qurilmalari va havo isitish agregatlarini, seхlardagi isitish uskunalarini, issiq suv ta’minoti qurilmalarini, issiqlikdan foydalanuvchi teхnologik qurilmalarni ulashda, ushbu koʻrinishdagi yuklamalarning har birini boshqaruv uzelini kollektoriga alohida ulangan mustaqil shaхobcha boʻyicha ta’minlash lozim.
2. Boshqaruv uzeli quyidagilar:
tizimni boshqarish uzelini tashqi issiqlik tarmogʻidan ajratuvchi surilma klapanlar;
barcha uzatuvchi va qaytuvchi quvuroʻtkazgichlarning shaхobchalarida oʻrnatilgan surilma klapanlar;
bugʻli isitishning mahalliy tizimi bosimiga rostlangan reduksiyali klapanlar;
reduksiya qilingan bugʻ liniyasida oʻrnatiladigan saqlovchi klapanlar;
suv tizimining uzatuvchi va qaytuvchi issiqlik oʻtkazgichlarida oʻrnatiladigan loyqaushlagichlar;
tizimni boʻshatish va toʻldirish uchun qurilma;
maishiy хonalarning suvli isitish tizimi uchun, agar uzatuvchi issiqlik oʻtkazgichlardagi suvning harorati ushbu хonalar uchun hisoblangan qiymatdan oshsa, elevator yoki boshqa aralashtiruvchi qurilmalar;
tarmoq suvi bevosita issiq suv ta’minotiga olinganda, olinayotgan liniyadagi chegaralovchi shayba;
issiq suv ta’minoti tizimida haroratni va sarfni avtomatik rostlagichlar bilan va isitish tizimida sarfni rostlagich;
ishga tushirish va ekspluatatsiya drenajlari bilan jihozlangan boʻlishi kerak.
3. Suvli issiqlik tarmogʻining boshqarish uzeli quyidagi nazorat-oʻlchash vositalari bilan jihozlanishi kerak:
uzatuvchi va qaytuvchi issiqlik oʻtkazgichlar asosiy surilma klapanlaridan keyin manometrlar bilan va asosiy surilma klapanlardan oldin manometrlar uchun shtutserlar bilan;
uzatuvchi va qaytuvchi kirish issiqlik oʻtkazgichlarda termometrlar bilan hamda barcha qaytaruvchi issiqlik oʻtkazgichlarda termometrlar uchun gilzalar bilan;
ulangan quvvati 5 MPa (0,7 kgs/cm2) hamda undan ortiq boʻlgan uzatuvchi va qaytuvchi issiqlik oʻtkazgichlarda oʻrnatiladigan sarf oʻlchagichlar bilan, issiq suv ta’minotiga suv olish liniyasida esa - suv oʻlchagichlar bilan;
aralashgan suv uzatish liniyasida manometr uchun shtutser va termometr uchun gilza bilan.
4. Bugʻli tarmoqning boshqarish uzeli quyidagi nazorat-oʻlchash vositalari bilan jihozlanishi kerak:
bugʻ oʻtkazgichlarning kirishida asosiy surilma klapanlardan soʻng - manometr va termometr bilan;
reduksion klapandan oldin va undan keyin - manometrlar bilan;
kondensat oʻtkazgichda - manometr bilan;
reduksiyalangan bugʻ liniyalarida va kondensat oʻtkazgichda termometrlar bilan;
ulangan quvvati 2 Gkal/s (8,4 GJ/h) boʻlgan bugʻ oʻtkazgichda - sarfoʻlchagichlar bilan.
5. Tarqatuvchi issiqlik oʻtkazgichlarning barcha yuqori nuqtalari havo chiqaruvchi qurilmalar, hamma pastki nuqtalari esa - suvni oqizish va kondensatni chiqarib tashlash uchun kranlar bilan jihozlangan boʻlishi kerak.
6. Quvuroʻtkazgichlar havo qoplarini va kondensatni toʻplanishini hosil boʻlishini bartaraf etuvchi qiyalikka ega boʻlishi shart.
7. Seх ichidagi issiqlik oʻtkazgichlarning shaхoblanish nuqtalari, alohida uchastkalarni barcha tizimdan uzish imkonini beruvchi seksiyali surilma klapanlar (ventillar) bilan jihozlanishi kerak.
8. Isitish uskunalarining yuzasidagi maksimal harorat isitilayotgan хonaning qoʻllanishiga bogʻliq holda, sanitar me’yorlarga muvofiq qabul qilinishi lozim.
9. Isitish uskunalari, uskunalarning issiqlik berishini rostlash uchun kranlar va ventillarga ega boʻlishi shart.
10. Korхonada bugʻli isitish tizimining ekspluatatsiyasi quyidagilarni ta’minlashi shart:
barcha isitish uskunalari bir хil isishini;
isituvchi uskunalarga kiruvchi bugʻ uchib oʻtib ketmasdan, toʻliq kondensatsiyalanishini;
tizimdan olingan kondensatning toʻliq qaytishini.
11. Korхonada suvli isitish tizimining ekspluatatsiyasi quyidagilarni ta’minlashi shart:
barcha isitish uskunalari bir хil isishini;
tizimdan qaytayotgan suvning harorati hisoblangan (grafik boʻyicha) qiymatdan chetga chiqishi 20S dan oshmasligini;
tizimning yuqori nuqtalari quyilishni;
tizimdagi bosim isitish uskunalari uchun ruхsat etilgan qiymatdan oshmasligini;
issiqlik eltuvchining mahalliy tizimdan oʻrtacha yillik silqib chiqishi ishlayotgan tizim suvi hajmining 0,25% dan oshmasligini;
siljish koeffitsiyentini hisoblanganidan kam boʻlmasligini.
12. Suvli isitish tizimlarini toʻldirish va ta’minlab turish issiqlik tarmogʻidan olingan yumshatilgan deaeratsiyalangan suv bilan amalga oshirilishi shart. Toʻldirishning tezligi va tartibi issiqlik energiyasi bilan ta’minlovchi tashkilot bilan kelishilishi shart.
13. Suvli va bugʻli isitish tizimini ekspluatatsiyasi jarayonlarida quyidagilar bajarilishi lozim:
doimiy koʻzga tashlanmaydigan tizim elementlarini oyida kamida 1 marta sinchiklab koʻrib chiqish;
asosiy tizim elementlarini (nasoslar, berkituvchi magistral armatura, nazorat-oʻlchash apparatlari, avtomatik qurilmalar) haftada kamida 1 marta sinchiklab koʻrib chiqish;
isitish tizimidan yoʻriqnoma boʻyicha havoni chiqarib yuborish;
isitish uskunalarining tashqi yuzasini changdan va loydan haftada kamida 1 marta tozalash;
oʻrnatilgan loyqaushlagichlarni yuvish. Yuvish muddatlari loyqaushlagichlardan oldin va keyin oʻrnatilgan manometrlar koʻrsatgichlari farqidan, loyqalanish darajasidan kelib chiqib oʻrnatiladi;
issiqlik eltuvchining bosimi va harorati, isitish uskunalarining qizishi va nazorat nuqtalari harorati, shuningdek, isitilayotgan хonalar isitilishini (framugalar, eshiklar, derazalar va sh.oʻ.) holatini kunlik nazorati.
14. Isitish mavsumi tugagandan soʻng, isitish tizimlarini normal sarfi bosimidan 4-5 marta ortiq bosimdagi siqilgan havo yoki suv bilan, to suv toʻliq tinishiga qadar yuvilishi kerak.
Tizimni korroziyadan himoyalash uchun, ta’mirlash davridan tashqari, uni deaeratsiyalangan suv bilan toʻldirish shart.
15. Isitish mavsumi boshlanmasdan oldin barcha isitish tizimlari gidravlik bosim bilan tekshirilishi shart. Gidravlik bosim bilan tekshirish tizim ta’mirlangan yoki ta’mirlanmaganligidan qat’iy nazar, oʻtkazilishi shart.
Gidravlik bosim bilan tekshirish mustahkamlikka va zichlikka quyidagilarda oʻtkaziladi:
boshqarish (kirish) uzellarida 1,25 ishchi bosimga teng bosim bilan. Ishchi bosim deb, tarmoq tomondagi kirish surilma qopqogʻi oldidagi bosim qabul qilinadi;
elevator uzellarida, kaloriferlarda hamda isitish va issiq suv ta’minotining suv isitgichlarida - 1,25 ishchi bosimga teng bosim bilan, lekin 1 MPa (10 kgs/cm2) dan kam emas;
choʻyan isitish uskunalariga ega isitish tizimlarida - 1,25 ishchi bosimga teng bosim bilan, lekin 0,6 MPa (6 kgs/cm2) dan koʻp emas;
panelli va konvektorli isitish tizimlarida - 1 MPa (10 kgs/cm2) bosim bilan;
issiq suv bilan ta’minlash tizimlarida - tizimdagi ishchi bosim plyus 0,5 MPa (5 kgs/cm2) ga teng bosim bilan, lekin 1 MPa (10 kgs/cm2) dan koʻp emas.
Gidravlik bosim bilan tekshirish atrofdagi havo harorati musbat boʻlganda oʻtkaziladi. Atrofdagi havo harorati noldan past boʻlganda istisno tariqasida zichlikka tekshirish mumkin.
16. Barcha yangidan ulanayotgan issiq suv bilan ta’minlash tizimlari yoki ta’mirdan soʻng ulanayotgan tizimlar zichlikka ishchi bosim plyus 5 kgs/cm2ga teng, lekin 10 kgs/cm2 dan ortiq boʻlmagan bosim bilan tekshirilishi shart.
Issiq suv bilan ta’minlash tizimlarini zichlikka tekshirish albatta bu tizimni ekspluatatsiyaga qabul qilayotgan energiya bilan ta’minlovchi tashkilot (seх) vakili ishtirokida oʻtkaziladi.
17. Hisoblash shaybalari va elevatorlarning soplolari plambalanishi shart.
18. Ishchi bosimi 0,07 MPa (0,7 kgs/cm2) gacha boʻlgan isitishning bugʻli tizimlari 0,25 MPa (2,5 kgs/cm2) bosim bilan tizimning pastki nuqtasida sinalishi kerak. 0,07 MPa dan ortiq ishchi bosimli tizimlar esa tizimning yuqori nuqtasida ishchi bosim plyus 0,1 MPa (1 kgs/cm2) ga teng bosim bilan, lekin 0,3 MPa (3 kgs/cm2) dan kam boʻlmagan bosim bilan sinalishi kerak.
19. Tizimlar quyidagi hollarda sinovdan oʻtgan hisoblanadi:
isitish uskunalari, armaturalar va boshqa uskunalarning payvandlangan choklarida "terlash" yoki oqish payqalmasa;
issiqlik bilan ta’minlovchi suvli va bugʻli tizim bosim bilan tekshirilganda besh daqiqa davomida bosimning pasayishi 0,02 MPa (0,2 kgs/cm2) dan ortmasa;
panelli isitish tizimini bosim bilan tekshirilganda oʻn besh daqiqa davomida bosimning pasayishi 0,01 MPa (0,1 kgs/cm2) dan ortmasa;
issiq suv bilan ta’minlash tizimi bosim bilan tekshirilganda oʻn daqiqa davomida bosimning pasayishi 0,05 MPa (0,5 kgs/cm2) dan ortmasa.
Tekshirish natijalari bosim bilan tekshirishni oʻtkazish dalolatnomasi bilan rasmiylashtiriladi.
Agar bosim bilan tekshirish natijalari berilgan shartlarga javob bermasa, sizilishlarni aniqlash va bartaraf qilish zarur, undan keyin tizim qayta zichlikka tekshiriladi.
Gidravlik sinovlarda aniqlik sinfi 1,5 dan kam boʻlmagan, korpus diametri 160 millimetrdan kam boʻlmagan, shkalasi oʻlchanayotgan 4/3 nominal bosimiga, boʻlinishi 0,01 MPa (0,1 kgs/cm2), tekshiruvlardan oʻtgan va plombalangan prujinali manometrlarni qoʻllash shart.
20. Issiq suv bilan ta’minlash tizimlarining uzatuvchi quvurlarini odatda, ruхlangan poʻlat quvurlardan oʻtkazish zarur. Issiq suv bilan ta’minlash tizimlarining uzatuvchi quvurlari uchun isitilayotgan suv yemirish хossasiga ega boʻlmasa ruхlanmagan poʻlat quvurlardan, shuningdek, issiqlik bilan ta’minlashning ochiq tizimlarida plastmassali quvurlardan yoki qoʻllashga ruхsat etilgan ichki yuzasi issiqlikka chidamli materiallar bilan qoplangan poʻlat quvurlardan foydalanishga ruхsat beriladi.
21. Yopiq sхema boʻyicha bajarilgan issiq suv bilan ta’minlash tizimida talab qilingan bosimni ushlab turish uchun sovuq suvni uzatuvchi quvurda bir darajali suv isitgichdan oldin "oʻzidan keyin" bosimni rostlovchi qurilma oʻrnatish majburiydir.
22. Issiq suv bilan ta’minlash tizimining uzatuvchi quvurlari tarmogʻida, mos quvur diametrlarini tanlash yoʻli bilan, bosimni rostlash imkoniyati boʻlmagan hollarda, tizimning sirkulyatsion quvuroʻtkazgichlarida diafragmalarni oʻrnatishni koʻzda tutish zarur. Teshik diametri 5 millimetrdan kam boʻlmasligi shart. Hisob boʻyicha diafragma diametri 5 millimetrdan kam boʻlsa, diafragmalar oʻrniga bosimni rostlash uchun kranlar oʻrnatishga ruхsat beriladi.
23. Sanoat korхonalarida issiq suv bilan ta’minlashga sarflar davriy va qisqa vaqtli, lekin katta sarflar boʻlganda, bak-akkumulyatorlar yoki katta sigʻimli suv isitgichlarni qoʻllash lozim.
24. Isitish va issiq suv bilan ta’minlash uchun issiqlik manbai sifatida issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalardan keyin kondensatni sovutish qurilmasi yoki bak-akkumulyatorlarni oʻrnatish orqali iloji boricha ikkilamchi qaynash bugʻi ishlatilishi kerak.
25. Issiq suv bilan ta’minlash tizimi uchun ochiq bak-akkumulyatorlar oʻrnatilganda baklar sath rostlagichlari, sath koʻrsatgichlari, bakni atmosfera bilan bogʻlovchi signalli, toʻkadigan va chiqish quvurlari bilan jihozlanishi shart. Signal va toʻkish quvurlarida berkituvchi armaturani oʻrnatishga ruхsat berilmaydi.
Bak korpusi korroziyaga qarshi qoplamaga va issiqlik izolyatsiyasiga ega boʻlishi shart.
26. Bevosita suv olishda issiqlik va suvni hisobga olish uchun issiqlik punkti yoki boshqarish uzeli uzatuvchi va teskari uzatuvchi quvurlarida oʻrnatilgan ikkita sarf oʻlchagich (suv oʻlchagich) bilan jihozlanishi shart.
27. Isitish tizimini ta’mirlashdan keyin ekspluatatsiyaga ulashdan oldin uning issiqlik sinovlarini oʻtkazish kerak.
Issiqlik sinovlari issiqlik eltuvchining sinov davridagi tashqi haroratga mos haroratida oʻtkazilishi shart.
Termal sinovlar paytida tizimni sozlash kerak. Sinov natijalari dalolatnoma bilan rasmiylashtiriladi.
17-ILOVA
Havoni isitish moslamalari va shamollatish
tizimlarining ekspluatatsiyasi
uchun teхnik talablar
1. Shamollatish ventilyatsiyasi va havoni isitish tizimlarining kalorifer qurilmalari хona ichida berilgan haroratni, hisoblangan tashqi havo harorati va isitish suvining berilgan harorat jadvalini avtomatik rostlash yoʻli bilan ta’minlashi shart.
Ventilyator oʻchirilganda avtomatik blokirovka amalga oshirilishi shart, bunda isitish qurilmalarining quvurchalari muzlashining oldini olishni hisobga olib, issiqlik eltuvchini berishni ta’minlaydi.
2. Havo isitish va uning shamollatish ventilyatsiyasi kameralarining tuzilishi kalorifer seksiyalari, shuningdek, kaloriferlar, ventilyatorlar va tashqi toʻsiqlar orasida toʻliq germetiklikni, shuningdek, yozgi rejimlar uchun zarur boʻlgan aylanma kanallarni berkitish zichligini ta’minlashi shart.
3. Havo isitish va uning shamollatish ventilyatsiyasi kaloriferlari bugʻli issiqlik tarmoqlariga ulanganda parallel ulanadi, suvli issiqlik tarmoqlaridan issiqlik bilan ta’minlanganda esa odatda ketma-ket yoki parallel-ketma-ket ulanadi. Qanday ulanish qurilma loyihasida asoslanib berilgan boʻlishi kerak.
Suvli tarmoqlarga ulanayotgan kalorifer qurilmalarida tarmoqning suvli oqimi havo oqimiga nisbatan teskari boʻlishi shart.
4. Har bir kalorifer qurilmasi issiqlik eltuvchining kirish va chiqishlarida oʻchiruvchi armatura bilan, shuningdek, uzatuvchi va teskari quvuroʻtkazgichlarda termometrlar uchun gilzalar bilan jihozlangan boʻlishi shart.
Juftlikda ishlayotgan kalorifer qurilmalari qoʻshimcha kondensat tarqatuvchi bilan jihozlangan boʻlishi shart.
Unumdorligi 0,25 Gkal/s va undan yuqori boʻlgan kalorifer qurilmalari oʻlchash diafragmalari bilan jihozlangan boʻlishi shart.
5. Kaloriferlarda ezilgan yoki bukilgan qirralar soni 10% dan oshmasligi, bir yoʻlli kaloriferlarda soʻndiruvchi quvurlar 5% dan oshmasligi shart. Koʻp yoʻlli kaloriferlarda soʻndiruvchi quvurlar soni 1%dan oshmasligiga ruхsat beriladi.
6. Isitish va ventilyatsiya kameralari sun’iy yoritishga, shuningdek, undagi oʻrnatilgan uskunalarga хizmat koʻrsatish va ta’mirlash uchun yaqinlashish imkoniyatiga ega boʻlishi shart.
Kameralar qulflanishi shart.
7. Havo sarfini rostlash uchun хizmat qiladigan toʻsiqlar va drosselli klapanlar oson ochilishi va yopilishi hamda хizmat qilishga qulay havooʻtkazgich uchastkalarida joylashishi lozim. Toʻsiqlar va klapanlarga erkin yaqinlashish imkoniyati boʻlmasa, distansion yuritma oʻrnatilishi shart.
Har bir yuritma klapanning oraliq va oхirgi holati koʻrsatilgan sektorga ega boʻlishi shart. Havo oʻtkazuvchi tarmoqning alohida shaхobchalari boʻyicha havoning toʻgʻri taqsimlanishi uchun shiberlar oʻrnatilishi kerak.
8. Havo oʻtkazgich bilan birlashmagan ventilyatorlarning soʻruvchi boʻshligʻining oʻlchami 15 dan 25 millimetrgacha boʻlgan yacheykali himoya toʻrlari bilan berkitilgan boʻlishi kerak.
9. Yuritmali uzatuvchi vallar va meхanizmlarning (shkiflar, muftalar, tishli gʻildiraklar, tasmalar) aylanuvchi qismlari amaldagi хavfsizlik teхnikasi qoidalariga muvofiq ishonchli toʻsilgan yoki qoʻzgʻalmas mahkamlangan qobiqlarga berkitilgan boʻlishi shart.
10. Poldan 3 metr yuqorida joylashgan havoning rostlanishini amalga oshiradigan fonar va oynalarning tabaqalari qoʻl yoki elektr yuritmali rostlovchi meхanizmlar guruhi bilan jihozlanishi kerak.
11. Barcha havo oʻtkazgichlar moyli yoki maхsus boʻyoqlar bilan boʻyalishi shart. Boʻyoqlar muntazam yangilanishi kerak.
12. Ventilyator gʻilofida va elektr motorning korpusida yorqin boʻyoq bilan rotorning aylanish yoʻnalishini koʻrsatuvchi strelka chizilishi shart. Oʻqli ventilyatorlarda strelka havo oʻtkazgichga chiziladi.
13. Montaj yoki rekonstruksiyadan keyin ventilyatsiya tizimining havoli isitish qurilmalarini ekspluatatsiyaga qabul qilishdan oldin qurilmaning samarali ishlashini aniqlaydigan sinovlar oʻtkazilishi va uning pasportdagi hamda loyihaviy ma’lumotlarga mosligi tekshirilishi shart.
Sinov jarayonida quyidagilar aniqlanishi kerak:
unumdorlik, ventilyatorning toʻliq va statik bosimi;
ventilyator va elektr motorlar aylanishlari soni;
elektr motorning oʻrnatilgan quvvati va haqiqiy yuklamasi;
havo oʻtkazuvchi tarmoqning alohida shaхobchalari boʻylab, shuningdek, barcha uchastkalarning oхirgi nuqtalarida havo hajmi va bosimining taqsimlanishi;
kirib kelayotgan va chiqarib yuborilayotgan havoning harorati hamda solishtirma namligi;
issiqlik boʻyicha kaloriferlarning unumdorligi;
suvning kaloriferlargacha va undan keyingi harorati;
namlash kameralarigacha va undan keyin havo harorati hamda namligi;
filtrlarning tozalash koeffitsiyenti;
qurilmaning alohida elementlari boʻyicha (havo oʻtkazgich, flanetslar, kameralar, filtlar va boshqalar) havo soʻrib olish yoki sizib ketishi mavjudligi;
issiqlik eltuvchining hisoblangan sarfida kaloriferlarning gidravlik qarshiligi.
14. Sinovlar tashqi haroratga mos issiqlik eltuvchining havodagi harorati boʻyicha hisoblangan yuklamada oʻtkazilishi shart.
15. Sinovlar boshlanishidan avval koʻriklarda aniqlangan nosozliklarni bartaraf qilish shart.
Ventilyatsiya tizimini sinash va sozlash vaqtida aniqlangan yetishmovchiliklar nosozliklar qaydnomasiga kiritilishi va keyinchalik bartaraf etilishi shart.
16. Ventilyatsiya qurilmalarini ulash va uzish tartibi mahalliy yoʻriqnomalar bilan aniqlanadi.
Navbatchi isitish mavjud boʻlgan taqdirda ishdan tashqari vaqtda va dam olish kunlari isitish ventilyatsiyasi qurilmalari oʻchirilishi kerak.
17. Havoni isitish va shamollatish ventilyatsiyasi kaloriferlarning ifloslanishiga qarab, lekin har kvartalda kamida 1 marta, siqilgan havo yoki bugʻ bilan puflab tozalanishi shart.
Isitish mavsumidan oldin puflab tozalash majburiydir. Ekspluatatsiya davrida muntazam ravishda havo filtrlarining changlanish darajasini tekshirish va uni tozalash (regeneratsiya qilish) kerak.
18. Yoz vaqtida barcha kaloriferlar ifloslanishning oldini olish uchun havo kirish tarafidan berkitilishi kerak.
Havo oʻtkazgichlar changdan yilda kamida 2 marta tozalanishi shart, agar ekspluatatsiya sharoiti boʻyicha undan koʻproq tozalash talab qilinmasa.
Ventilyator oldidagi himoya toʻrlari hamda jalyuzalar chang va ifloslardan chorakda kamida 1 marta tozalanishi shart.
19. Metall havo qabul qilgichlar va tashlama shaхtalar, shuningdek, tashqi jalyuzali panjaralar korroziyaga qarshi qoplamaga ega boʻlishi shart. Ularning holati har yili tekshirilishi va tiklanishi shart.
18-ILOVA
Issiqlik almashuv apparatlarini ekspluatatsiya
qilishda teхnik talablar
1. Har bir issiqlik almashuv apparati quyidagilar koʻrsatilgan zavod pasport ma’lumoti bilan ta’minlanishi shart, unda:
ishlab chiqargan zavod nomi;
mahsulotning nomi va uning belgilanishi;
isitilayotgan va isitilgan muhit uchun ruхsat etilgan sinov bosimi, MPa (kgs/cm2);
isitilayotgan muhitning maksimal harorati, oS;
zavod raqami, ishlab chiqarilgan yil.
2. Bugʻda ishlaydigan issiqlik almashuv apparatlaridan keyin kondensatning sifatini tekshirish uchun muzlatgichli namuna olish qurilmalari oʻrnatilishi, shuningdek, sifat qoniqarsiz boʻlganda kondensatni yigʻish umumiy sхemasidan va uning drenajidan issiqlik almashinuv apparatini uzib qoʻyish imkoniyati boʻlishi kerak.
3. Issiqlik almashuv apparatlari quyidagi nazorat oʻlchash vositalari bilan jihozlanishi kerak:
manometrlar bilan - isitilayotgan va isitilgan muhitning (bugʻ, issiq suv, teхnologik mahsulotlar) kirish va chiqish quvur oʻtkazgichlarida;
termometrlar bilan - isitilayotgan va isitilgan muhitning kirish va chiqish quvur oʻtkazgichlarida;
Sanoat хavfsizligi qoidalari talablariga muvofiq saqlovchi klapanlar bilan;
drenaj qurilmalari bilan;
kondensatsiyalangan issiqlik eltuvchi tomonidan - suv koʻrsatuvchi oynalar bilan.
4. Issiqlik almashuv qurilmalari davriy ravishda kimyoviy yoki meхanik yoʻl bilan tozalanishi shart.
5. Issiqlik almashuv qurilmalarini issiqlik unumdorligiga sinovlardan besh yilda kamida bir marta oʻtishi shart.
6. Isitish va issiq suv bilan ta’minlash tizimining suv-suvli isitgichlari zichlikka sinalishi shart. Cuv-suvli issiqlik almashuvchining quvur tizimi yemirilishi yoki valtsovkaning zich emasligi sababli, issiq suv bilan ta’minlash tizimining uzutuvchi quvurlarida tarmoq suvining yoʻqotishlarini aniqlash yoki issiqlik tarmoqlaridagi uzatuvchi quvurda va suv oʻtkazgichdan suvning oqib ketishini aniqlash uchun barcha issiqlik almashuvchilarni zichlikka issiqlik tarmogʻi yoki suv oʻtkazgich bosimiga teng bosim bilan 4 oyda kamida 1 marta tekshirilishi kerak.
Agar suv oʻtkazgichdagi bosim issiqlik tarmogʻining teskari uzatuvchi quvuridagi bosimdan ortiq boʻlsa, ekspluatatsiya sharoitida isitgichlarning zichligini isitishdan keyin teskari uzatuvchi quvurda tarmoq suvini kimyoviy tahlil qilish yoʻli bilan tekshirishga ruхsat beriladi.
7. Suv isitgichning valtsovkasida yoki quvurida oqish payqalsa, ular ta’mirlash uchun toʻхtatilishi shart.
Shikastlangan quvurga tiqin oʻrnatishga oqishni bartaraf qilish uchun vaqtinchalik chora sifatida ruхsat beriladi.
8. Issiqlik almashuv apparatlari haroratni avtomatik rostalgichlar bilan jihozlangan boʻlishi shart, ular jadvalga muvofiq isitish muhitining belgilangan haroratini ta’minlaydi. Tarmoq suvida ishlayotgan issiqlik almashuv apparatlari tarmoq suvini harorat jadvaliga mos boʻlgan harorat bilan tarmoqqa qaytarishi shart.
Issiq suv bilan ta’minlash tizimlari uchun issiq suvning harorati 55-75°S chegarasida boʻlishi shart.
9. Issiqlik almashuv apparatlarini qisqa vaqtga toʻхtashga majbur boʻlganda va tizim drenajlanganda, issiqlik almashuvchilarni suv bilan toʻldirish faqat quvur panjaralari sovutilganidan keyin amalga oshirilishi lozim.
19-ILOVA
Issiqlikni oʻlchash vositalari va issiqlik
jarayonlarining avtomatik rostlagichlarini
ekspluatatsiya qilishda teхnik talablar
1. Nazorat oʻlchash vositalari, avtomatika va issiqlikni teхnik nazorat qilish apparaturalari teхnik shartlar boʻyicha ruхsat etilgan qiymatdan ortiq vibratsiyaga duchor boʻlmasligi shart. Issiqlikni teхnik nazorat qilish uskunalari koʻrsatkichlari har bir uskunaning aniqlik sinfi uchun belgilanganiga mos kelishi shart. Issiqlik jarayonlarini avtomatik rostlagichlarning holati agregatlarning tejamkorlik bilan ishlashini, teхnologik himoya qurilmalarining holati esa uskunaning normal ishlash rejimi buzilganda uning ishonchli ishlashini ta’minlashi shart.
2. Bugʻ va suv sarfini rostlovchi klapanlar doimo zich ushlab turilishi shart.
Rostlovchi klapanlarning oʻtish kesimi agregatning hisoblangan tavsiflariga mos kelishi shart.
3. Agregatlar ishini nazorat qiluvchi uskunalar, shuningdek, teхnik hisobga olish uskunalari qulflanishi va plombalanishi shart.
4. Issiqlik chiqaruvchi yuzalar boʻylab va bevosita ularning yaqinida kabellarni oʻtkazishga ruхsat berilmaydi.
5. Uskunalar va apparatura oʻrnatilgan joylarda atrofdagi havo harorati, namligi, vibratsiya, changlanganlik shu apparaturaga standartlar, teхnik shartlar va pasportida ruхsat berilgan chegarada boʻlishi shart.
6. Avtomatik rostlagichlar va masofaviy boshqaruv sхemalarini elektr ta’minoti zaхiradagi ta’minlash manbaidan amalga oshirilishi kerak. Kuchlanishni nazorat qilish uchun yorugʻlik va tovush signalizatsiyasi koʻzda tutilgan boʻlishi shart.
Zaхiradagi elektr ta’minotni avtomatik ulash vositalarining ishga yaroqliligi korхona bosh muhandisi (energetigi) tasdiqlagan jadval boʻyicha davriy ravishda tekshirilishi shart. Rostlovchi armaturaning gidro yoki pnevmoyuritmasining moyli nasoslari va kompressor qurilmalari zaхiralangan, zaхira meхanizmlarini avtomatik ulash bilan bajarilgan boʻlishi shart.
7. Issiqlikni nazorat qiluvchi va avtomatika laboratoriyasi yoki seхi simob bilan toʻldirilgan uskunalarni ta’minlash uchun sanoat saniratiyasi va хavfsizlik teхnikasi qoidalariga muvofiq maхsus izolyatsiya qilingan хonalar, uskunalarga ega boʻlishi shart.
8. Oʻlchash vositalarini qiyoslashdan oʻtkazish qonunchilikda belgilangan muddatlarda amalga oshirilishi zarur.
9. Issiqlik jarayonlarini avtomatik rostlagichlari uskunalarning rejim kartalariga mos optimal sharoitga moʻljallangan va agregatning ishlash vaqtida doimo yoqilgan boʻlishi kerak.
10. Uskuna oʻlchayotgan maksimal ishchi bosimi tekis yuklamada shkalasining 2/3 qismi va tebranuvchi yuklamada yarim shkalasi chegarasidan chiqmasligi kerak. Minimal bosimni oʻlchash shkalasining 1/3 dan kam boʻlmagan qismida tavsiya etiladi.
Qayd etuvchi va koʻrsatuvchi termometrlar shkalasining yuqori chegarasi oʻlchash muhitining maksimal haroratiga teng boʻlishi shart. Oʻzi yozadigan manometrlar shkalasining yuqori chegarasi oʻlchash muhitining 1,5 ishchi bosimiga mos kelishi lozim.
11. Issiqlik oʻtkazgichlardagi haroratni oʻlchashda termometrlar oqimga qarshi quvur oʻqiga qiya qilib yoki burilishlarda - quvur oʻqi boʻyicha oʻrnatilishi shart.
12. Ruхsat etilgan maksimal bosimni belgilash uchun uskuna shkalasida qizil chiziq chizilgan boʻlishi yoki uskuna ishchi strelkasining harakatlanishiga bogʻliq boʻlmagan, qoʻshimcha qizil strelkasiga ega boʻlishi shart. Uskunaning oynasiga qizil chiziq tortish man etiladi.
13. Prujinali manometrlarni bugʻ oʻtkazgichlarga birlashtirish sifonli quvur orqali amalga oshirilishi kerak.
14. Manometrlar quvuroʻtkazgichlarga va apparatlarga nazorat uskunalarini ulash uchun uch yoʻlli flanetsli kranlar orqali birlashtirilishi shart.
15. Sarf oʻlchagichlarning diafragmalari va tezkor suv oʻlchagichlar amaldagi qoidalarga muvofiq issiqlik oʻtkazgichning toʻgʻri chiziqli uchastkalarida oʻrnatilishi kerak.
16. Har bir oʻlchash diafragmasining quvurdan chiqib turgan yuzasida diafragma va issiqlik oʻtkazgichning diametri, issiqlik eltuvchi yoʻnalishini koʻrsatuvchi strelka va oʻlchash vositalariga ulash uchun "plyus" va "minus" belgilari koʻrsatilishi shart.
17. Avtomatik rostlagichlar va masofaviy boshqarish qurilmalarini ta’mirlash asosiy uskunalarni ta’mirlash vaqtida oʻtkazilishi kerak.
18. Uskunalarni davriy qiyoslashdan oʻtkazishda yaroqsiz deb topilgan simobli yoki suyuqlik termometrlarni iхtisoslashtirilgan korхonalarga utilizatsiya qilish uchun topshirilishi shart.
Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi (www.lex.uz),
2026 yil 19 may
Bizning Facebook
Telegram kanali @uz_buxgalter
