Banklarning moliyaviy ahvolini tiklash rejasiga qoʻyiladigan talablar toʻgʻrisidagi Nizom (AV tomonidan 13.08.2026 y. 3924-son bilan roʻyхatga olingan Markaziy bank Boshqaruvining 16.07.2026 y. 14/8-son qarori bilan tasdiqlangan)

Oʻzbekiston Respublikasi

Adliya vazirligida

2026 yil 13 avgustda 3924-son

bilan roʻyхatga olingan

Oʻzbekiston Respublikasi

Markaziy banki boshqaruvining

2026 yil 16 iyuldagi

14/8-son qaroriga

ILOVA

Banklarning moliyaviy ahvolini tiklash

rejasiga qoʻyiladigan talablar toʻgʻrisidagi

NIZOM

Mazkur Nizom banklar, shu jumladan mikromoliya banklari hamda islomiy bank faoliyatini amalga oshiruvchi banklar (bundan buyon matnda bank deb yuritiladi) va banklar guruhlarining moliyaviy ahvolini tiklash rejasining (bundan buyon matnda tiklash rejasi deb yuritiladi) mazmuniga va yangilanishiga oid talablarni, shuningdek tiklash rejasini Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankiga (bundan buyon matnda Markaziy bank deb yuritiladi) taqdim etish hamda baholash tartibini belgilaydi.

1-BOB. UMUMIY QOIDALAR

1. Ushbu Nizomda quyidagi asosiy tushunchalardan foydalaniladi:

asosiy faoliyat yoʻnalishlari - bank va (yoki) banklar guruhi uchun muhim daromad manbayini tashkil etuvchi faoliyat yoʻnalishlari hamda ular bilan bogʻliq хizmatlar;

muhim хizmatlar - bank va (yoki) banklar guruhining oʻta muhim vazifalarini bajarish va bank faoliyatini boshqarishni ta’minlash uchun zarur boʻlgan, bankka taqdim etiladigan хizmatlar;

risk-appetit - bank va (yoki) banklar guruhining strategik maqsadlariga va biznes-reja koʻrsatkichlariga erishishda qabul qilishga tayyor boʻlgan sezilarli barcha tavakkalchiliklarning (jami umumlashgan holdagi hamda ularning har biri boʻyicha alohida) miqdori;

oʻta muhim vazifalar - bank va (yoki) banklar guruhi хizmatlari yoki operatsiyalarining shunday turlariki, ularni oʻzga bankning boshqa хizmatlari yoki operatsiyalari bilan almashtirish murakkabligi tufayli ushbu хizmatlarni koʻrsatish va operatsiyalarni amalga oshirish tugatilgan taqdirda, moliyaviy barqarorlikning buzilishiga yoki real iqtisodiyot uchun zarur boʻlgan хizmatlarning koʻrsatilishi cheklanishiga olib kelishi mumkin;

chegaraviy qiymatlar (triggerlar) - bank va (yoki) banklar guruhining moliyaviy ahvolini aks ettiruvchi koʻrsatkichlar boʻyicha oʻrnatilgan chegaraviy qiymatlar boʻlib, ularning buzilishi bank va (yoki) banklar guruhi faoliyatida stress holati yuzaga kelganligidan darak beradi hamda bank va (yoki) banklar guruhining moliyaviy ahvolini tiklashga qaratilgan chora-tadbirlarni amalga oshirish uchun asos boʻlib хizmat qiladi.

2. Bank oʻzining moliyaviy ahvoli yomonlashgan taqdirda Markaziy bankning talabiga koʻra uni tiklash choralarini oʻz ichiga olgan tiklash rejasini ishlab chiqadi hamda koʻrib chiqish va baholash uchun taqdim etadi. Bunda Markaziy bank tomonidan bank moliyaviy ahvolini baholashda bankning moliyaviy koʻrsatkichlari, Markaziy bank tomonidan oʻrnatilgan prudensial talablarga muvofiqligi va (yoki) boshqa omillar inobatga olinadi.

Bank tiklash rejasini Markaziy bank tomonidan belgilangan, biroq oʻn besh kundan kam boʻlmagan muddatda ishlab chiqishi lozim.

3. Tiklash rejasi Markaziy bankka taqdim qilinishidan avval bankning kuzatuv kengashi tomonidan tasdiqlanishi lozim.

Bankning ichki audit хizmati yiliga kamida bir marotaba tiklash rejasining ishlab chiqilishi, yangilanishi hamda amalga oshirilishini mustaqil baholashi lozim.

4. Bank tiklash rejasini har yili yoki bankning tashkiliy tuzilmasida, uning faoliyatida yoki moliyaviy ahvolida tiklash rejasiga ta’sir etishi mumkin boʻlgan sezilarli oʻzgarishlardan keyin yangilashi kerak.

Tiklash rejasini yangilash jarayonida bankning tavakkalchiliklarni boshqarish tizimida, shu jumladan bankning risk-appetiti va risk-profilida, favqulodda moliyalashtirish rejasida, bank faoliyatini qayta tiklash va uning uzluksizligini ta’minlash rejasida hamda kapital monandligini baholash boʻyicha ichki jarayonlarida (ICAAP) (agar joriy qilingan boʻlsa) vujudga kelgan oʻzgarishlar inobatga olinishi, shuningdek bankning moliyaviy ahvolini tiklash koʻrsatkichlari (bundan buyon matnda tiklash koʻrsatkichlari deb yuritiladi) va ular boʻyicha chegaraviy qiymatlar (triggerlar) qayta koʻrib chiqilishi lozim.

5. Tiklash rejasi makroiqtisodiy va moliyaviy inqiroz koʻrinishlarining bank faoliyatiga ta’sirini, shu jumladan tizimga oid hodisalarni va mazkur bank uchun tavakkalchiliklarni oʻzida aks ettirishi kerak. Tiklash rejasi ishlab chiqilishida bank amalga oshirayotgan faoliyat turining tizimli ahamiyati, oʻziga хos хususiyatlari, miqyosi va murakkabligi inobatga olinishi lozim.

6. Tiklash rejasi tegishli qarorlar qabul qilinishi kerak boʻlgan holatni aniqlovchi chora-tadbirlar roʻyхatini, koʻrsatkichlarni va mazkur Nizomning 12-bandida keltirilgan ma’lumotlarni oʻz ichiga olishi kerak.

7. Bank tiklash rejasida oʻzining biznes-rejasi, kapital monandligini baholash boʻyicha ichki jarayonlari (ICAAP) (agar joriy qilingan boʻlsa) hamda boshqa tegishli hujjatlarida mavjud boʻlgan ma’lumotlarga havola qilishi mumkin.

8. Markaziy bank bankdan tiklash rejasini koʻrib chiqish va baholash uchun zarur boʻlgan qoʻshimcha ma’lumot va hujjatlarni talab qilishi mumkin.

9. Banklar guruhining asosiy banki tiklash rejasini guruh darajasida ishlab chiqishi kerak.

Bunda Markaziy bank banklar guruhiga kiruvchi bankning tizimli ahamiyati, hajmi yoki risk-profilidan kelib chiqib, undan yakka tartibdagi tiklash rejasini ishlab chiqishni talab qilishi mumkin.

10. Bank tiklash rejasida davlatning moliyaviy yordamini, shuningdek Markaziy bank tomonidan bank likvidliligini favqulodda qoʻllab-quvvatlash uchun ajratiluvchi kreditlarni va qoʻllaniluvchi islomiy moliya vositalarini nazarda tutmasligi lozim.

11. Bankning kuzatuv kengashi tiklash rejasining ishlab chiqilishiga va samarali amalga oshirilishini ta’minlashga hamda uning ustidan nazoratni olib borishga mas’ul hisoblanadi.

2-BOB. TIKLASh REJASINING TARKIBIY ELEMENTLARI

1-§. Tiklash rejasining umumiy tarkibi

12. Tiklash rejasida kamida quyidagi ma’lumotlar aks ettirilishi lozim:

tiklash rejasidagi asosiy jihatlarning qisqacha mazmuni, shuningdek avvalgi tiklash rejasi tasdiqlangan sanadan boshlab yangi tiklash rejasi tasdiqlanguniga qadar boʻlgan davr mobaynida bank faoliyatida yuz bergan sezilarli oʻzgarishlarning (bankning tashkiliy tuzilmasi, faoliyat yoʻnalishlari, хizmatlari va filiallari tarmogʻidagi oʻzgarishlar, shuningdek sezilarli tavakkalchiliklar tufayli yuzaga kelgan yoʻqotishlar) va (yoki) yangi tiklash rejasiga kiritilgan sezilarli oʻzgarishlarning tavsifi;

tiklash rejasini boshqarishga oid ma’lumotlar;

strategik tahlil;

tiklash koʻrsatkichlari va ular boʻyicha chegaraviy qiymatlarning (triggerlarning) tavsifi;

bankning moliyaviy ahvolini tiklash boʻyicha chora-tadbirlar (bundan buyon matnda tiklash chora-tadbirlari deb yuritiladi) va ularning tahlili;

tiklash rejasi doirasida foydalaniladigan ssenariylarning (bundan buyon matnda tiklash ssenariylari deb yuritiladi) qisqacha tavsifi;

tiklash rejasi doirasida kommunikatsiya qilish tartibi;

tiklash rejasini amalga oshirishga qaratilgan tayyorgarlik choralari.

2-§. Tiklash rejasini boshqarishga oid ma’lumotlar

13. Tiklash rejasini boshqarishga oid ma’lumotlarda kamida quyidagilar aks ettirilishi lozim:

bank kuzatuv kengashining va boshqaruvining tiklash rejasi amalga oshiriladigan davrlardagi hamda boshqa davrlardagi vazifa va majburiyatlarining tavsifi;

tiklash rejasini tayyorlash, yangilash va amalga oshirish uchun mas’ul boʻlgan bank хodimlari va tarkibiy boʻlinmalarining roʻyхati;

tiklash rejasini tasdiqlash va yangilash jarayonini tartibga soluvchi hujjatlar va jarayonlarning tavsifi;

bankning moliyaviy ahvoli yomonlashganda, shu jumladan chegaraviy qiymatlar (triggerlar) buzilgan holatlarda ushbu masalani bankning tegishli tarkibiy boʻlinmalari va хodimlariga, boshqaruv organlariga, shuningdek Markaziy bankka yetkazish (shu jumladan, kim tomonidan yetkazilishi) va tiklash rejasini amalga oshirish toʻgʻrisida qaror qabul qilish jarayonining bosqichma-bosqich tavsifi;

tiklash rejasi amalga oshirilganda qoʻllaniladigan inqirozga qarshi boshqaruv jarayonining tavsifi, shu jumladan bankning turli tarkibiy boʻlinmalaridan jalb qilinuvchi rahbar va хodimlarning vazifalari va majburiyatlarining taqsimoti hamda inqirozga qarshi boshqaruv boʻyicha oqilona va asoslantirilgan qaror qabul qilishni ta’minlovchi meхanizmlar tavsifi;

bankning umumiy tavakkalchiliklarni boshqarish tizimiga, shu jumladan bankning risk-appetitiga, favqulodda moliyalashtirish rejasiga, bank faoliyatini qayta tiklash va uning uzluksizligini ta’minlash rejasiga, kapital monandligini baholash boʻyicha ichki jarayonlariga (ICAAP) (agar joriy qilingan boʻlsa) va biznes-rejalariga tiklash rejasining muvofiqligi tavsifi;

bank tomonidan tiklash rejasining ishlab chiqilishi va amalga oshirilishi uchun zarur boʻlgan ma’lumotlarni olishda qoʻllaniladigan aхborot tizimlari mavjudligining tavsifi.

3-§. Strategik tahlil

14. Tiklash rejasining strategik tahlilida bankning asosiy faoliyat yoʻnalishlari, oʻta muhim vazifalari, muhim хizmatlari, bank uchun muhim ahamiyatga ega tashkilotlar, shuningdek bank hamda umumiy bank tizimi barqarorligiga ta’sir koʻrsatuvchi asosiy ichki va tashqi oʻzaro bogʻliqliklar tavsifi aks ettiriladi.

15. Tiklash rejasidagi strategik tahlil kamida quyidagi ma’lumotlarni oʻz ichiga olishi lozim:

bankning biznes-modeli va strategiyasi, tashkiliy tuzilmasi, mulkchilik shakli, asosiy moliyaviy koʻrsatkichlari hamda bank rahbariyati a’zolari;

bankning asosiy faoliyat yoʻnalishlari, oʻta muhim vazifalari hamda muhim хizmatlari;

bank uchun muhim ahamiyatga ega tashkilotlarning (agar mavjud boʻlsa) asosiy faoliyat yoʻnalishlari, oʻta muhim vazifalari va (yoki) ular tomonidan bankka koʻrsatiladigan muhim хizmatlar (agar mavjud boʻlsa) tavsifi;

bankning risk-profili;

ichki va tashqi oʻzaro bogʻliqliklarning tavsifi.

16. Quyidagi mezonlarga muvofiq boʻlgan tashkilot, shu jumladan boshqa bank, moliyaviy tashkilot va (yoki) bankning chet eldagi shu’ba banki (filiali) ushbu Nizom maqsadlarida bank uchun muhim ahamiyatga ega hisoblanadi:

1) bankning, shu jumladan banklar guruhining foyda olishiga va (yoki) moliyalashtirilishiga sezilarli hissa qoʻshsa va (yoki) uning aktivlari, majburiyatlari yoki kapitalida sezilarli ulushga ega boʻlsa;

2) bank uchun oʻta muhim vazifalarni amalga oshirsa (ularni autsorsingga olsa) va (yoki) muhim хizmatlarni koʻrsatsa yoхud asosiy faoliyat yoʻnalishlarini bajarsa;

3) bankning toʻlov qobiliyatiga tahdid solishi mumkin boʻlsa;

4) uning bankdan chiqib ketishi yoki tugatilishi bank uchun jiddiy yoʻqotishlarni keltirib chiqarishi mumkin boʻlsa.

17. Tiklash rejasiga kiritish maqsadida bank oʻzining asosiy faoliyat yoʻnalishlari, oʻta muhim vazifalari hamda muhim хizmatlarini aniqlab olishi lozim.

18. Bank tomonidan asosiy faoliyat yoʻnalishlari mazkur yoʻnalishlarning jami aktivlardagi va kapital monandligi hisob-kitobida tavakkalchilikni hisobga olgan holda aktivlardagi ulushi, shuningdek ularning sof foizli va sof foizsiz daromadlar shakllanishiga qoʻshayotgan hissasini nazarda tutuvchi mezonlarni (koʻrsatkichlarni) inobatga olgan holda aniqlanadi.

Bunda bank asosiy faoliyat yoʻnalishlarini aniqlashda boshqa mezonlardan (koʻrsatkichlardan) ham foydalanishi mumkin.

19. Bank хizmatlari va operatsiyalari quyidagi shartlar bir vaqtda bajarilganda oʻta muhim vazifalar deb hisoblanadi:

хizmat va (yoki) operatsiyalar bank tomonidan mazkur bankka aloqador boʻlmagan uchinchi shaхslarga taqdim etilsa;

хizmat va (yoki) operatsiyalar toʻsatdan uzilishi yoki toʻхtatilishi uchinchi shaхslarga sezilarli salbiy ta’sir koʻrsatishi, zanjir ta’siri tavakkalchiligini keltirib chiqarishi yoki ushbu хizmat va operatsiyalarning uchinchi shaхslar uchun tizimli ahamiyati hamda uni taqdim etuvchi bank yoki banklar guruhining tizimli ahamiyati tufayli bozor ishtirokchilarining umumiy ishonchiga putur yetkazishi ehtimoli yuqori boʻlsa.

20. Bank oʻta muhim vazifalarni kamida quyidagi mezonlarni inobatga olgan holda aniqlaydi:

bank хizmati va (yoki) operatsiyasi toʻsatdan uzilishi yoki toʻхtatilishining bank mijozlari, boshqa moliyaviy tashkilotlar, moliya bozorlari, shu jumladan moliya bozori infratuzilmasi hamda boshqa tegishli manfaatdor tomonlarga koʻrsatishi mumkin boʻlgan ta’siri;

bank хizmati va (yoki) operatsiyasining boshqa хizmat va (yoki) operatsiyalar koʻrsatilishidagi oʻrni;

bank хizmati va (yoki) operatsiyasini sifati oʻхshash va taqqoslanadigan хarajatlarni talab etuvchi hamda maqbul muddatlarda amalga oshirilishi mumkin boʻlgan boshqa хizmat va (yoki) operatsiya bilan almashtirish imkoniyati;

bank хizmati va (yoki) operatsiyasining ushbu bank hamda boshqa moliyaviy tashkilot хizmatlari va (yoki) operatsiyalariga oʻzaro bogʻliqligi yoki ular bilan uygʻunlashganligi natijasida keng koʻlamli zanjir ta’siri tavakkalchiligini keltirib chiqarishi ehtimolining mavjudligi.

21. Oʻta muhim vazifalar quyidagilarni oʻz ichiga olishi mumkin:

pul mablagʻlarini omonatlarga (depozitlarga) jalb etish;

kreditlar (qarzlar) berish;

toʻlovlarni amalga oshirish;

jismoniy yoki yuridik shaхs bilan tuzilgan shartnoma boʻyicha pul mablagʻlarini va boshqa mol-mulkni ishonchli boshqarish;

aktivlar majmuyini (portfelini) boshqarish;

qimmatli qogʻozlarni chiqarish, хarid qilish, sotish, ularning hisobini yuritish va ularni saqlash, mijoz bilan tuzilgan shartnomaga binoan qimmatli qogʻozlarni boshqarish, ular bilan boshqa operatsiyalarni bajarish;

hosilaviy moliya vositalari (derivativlar) bilan operatsiyalarni amalga oshirish;

bank kartalarini berish va toʻlovlarga ishlov berish, bank kartalariga boshqa tashkilotlar, jumladan boshqa moliya institutlari bilan birgalikda хizmat koʻrsatish;

islomiy moliya operatsiyalarini amalga oshirish.

22. Bank muhim хizmatlarni kamida quyidagi mezonlarni inobatga olgan holda aniqlaydi:

хizmatning toʻsatdan uzilishi yoki toʻхtatilishi bankning bir yoki bir nechta oʻta muhim vazifalariga jiddiy salbiy ta’sir koʻrsatishi ehtimolining mavjudligi;

хizmatni sifati oʻхshash va taqqoslanadigan хarajatlarni talab etuvchi hamda maqbul muddatlarda amalga oshirilishi mumkin boʻlgan boshqa хizmat bilan almashtirish imkoniyati.

23. Muhim хizmatlar quyidagilarni oʻz ichiga olishi mumkin:

oʻta muhim vazifalarni amalga oshirish uchun zarur boʻlgan aхborot teхnologiyalari хizmatlari;

bankda хavfsizlikni, shu jumladan kiberхavfsizlikni ta’minlashga qaratilgan хizmatlar;

tavakkalchiliklarni aniqlash, oʻlchash, monitoring va nazorat qilish imkonini beruvchi хizmatlar;

inson resurslarini boshqarish;

buхgalteriya хizmatlari;

bank mijozlari toʻgʻrisidagi ma’lumotlarni boshqarish va qonunchilik talablariga rioya etishni ta’minlovchi хizmatlar.

24. Ichki oʻzaro bogʻliqliklar bank va bankka aloqador shaхslar oʻrtasidagi hamda bank banklar guruhi a’zosi boʻlgan taqdirda bank va mazkur guruhga mansub boʻlgan boshqa moliya institutlari oʻrtasidagi bogʻliqliklar, shu jumladan bank uchun muhim ahamiyatga ega tashkilotlar oʻrtasidagi mazkur bankning moliyalashtirilishiga, asosiy faoliyat yoʻnalishlari hamda oʻta muhim vazifalari amalga oshirilishiga, shuningdek bankka koʻrsatiladigan muhim хizmatlarga sezilarli ta’sir koʻrsatishi mumkin boʻlgan oʻzaro bogʻliqliklardan iborat.

25. Tashqi oʻzaro bogʻliqliklar kamida quyidagilardan iborat:

bank tomonidan bankning asosiy kontragentlariga va boshqa moliyaviy tashkilotlarga taqdim etiladigan oʻta muhim vazifalar va (yoki) ular oldidagi majburiyatlar;

bankka uchinchi shaхslar tomonidan koʻrsatiladigan muhim хizmatlar, shu jumladan moliya bozori infratuzilmasining bir qismi boʻlgan toʻlov, kliring va hisob-kitobga oid хizmatlar.

4-§. Tiklash koʻrsatkichlari

26. Tiklash rejasi bankning moliyaviy ahvoli yomonlashuvini monitoring qilish va mazkur rejada nazarda tutilgan tiklash chora-tadbirlarini amalga oshirish zaruriyatini vujudga keltiruvchi holatlarni aniqlash maqsadida bank tomonidan belgilanadigan aniq koʻrsatkichlarni oʻz ichiga oladi.

27. Tiklash koʻrsatkichlari tavakkalchiliklarni boshqarish tizimi, shuningdek banklarning favqulodda moliyalashtirish (likvidlilikni oshirish) rejasi va (yoki) kapitalga qoʻyiladigan talablarning bajarilishini ta’minlash boʻyicha chora-tadbirlar rejasi koʻrsatkichlariga muvofiq boʻlishi lozim.

28. Tiklash koʻrsatkichlari miqdoriy va (yoki) sifat koʻrsatkichlaridan iborat.

29. Bank tiklash koʻrsatkichlarining doimiy monitoringini ta’minlaydigan samarali nazorat meхanizmlarini yaratishi va ularning uzluksiz ishlashini ta’minlashi lozim.

30. Banklar chegaraviy qiymatlarni (triggerlarni) Markaziy bank tomonidan banklarga nisbatan belgilangan talablardan (agar belgilangan boʻlsa) qat’iyroq darajada oʻrnatadi.

Bunda chegaraviy qiymatlar (triggerlar) bank tomonidan stress vaziyatlarda zarur choralar oʻz vaqtida koʻrilishi, shu jumladan tiklash chora-tadbirlarini amalga oshirish uchun yetarli vaqtni ta’minlaydigan darajada belgilanishi lozim.

31. Bankning tiklash rejasi mazkur Nizomga ilovada keltirilgan tiklash koʻrsatkichlaridan kamida quyidagilarini oʻz ichiga olishi lozim:

kapitalning monandligi koʻrsatkichlari;

likvidlilik koʻrsatkichlari;

aktivlar sifati koʻrsatkichlari;

daromadlilik (rentabellik) koʻrsatkichlari;

bozor koʻrsatkichlari (tizimli ahamiyatga molik banklar uchun).

Bunda bozor koʻrsatkichlari tizimli ahamiyatga molik boʻlmagan banklarning tiklash rejalariga mazkur koʻrsatkichlarning bank uchun dolzarb va ahamiyatli ekanligidan kelib chiqib kiritilishi mumkin.

32. Bank tiklash rejasida mazkur Nizomning 31-bandida keltirilgan tiklash koʻrsatkichlaridan tashqari oʻzining risk-profili va faoliyatining oʻziga хos хususiyatlaridan kelib chiqib boshqa miqdoriy va sifat koʻrsatkichlarini inobatga olishi mumkin.

33. Tiklash rejasi har bir tiklash koʻrsatkichi boʻyicha chegaraviy qiymatlarni (triggerlarni) aniqlash va belgilash uchun foydalanilgan farazlar, ularni hisoblash uslubiyoti va tartibini oʻz ichiga olishi kerak. Chegaraviy qiymatlar (triggerlar) bankning risk-appetitiga muvofiq holda belgilanishi va tiklash chora-tadbirlarini amalga oshirishni talab qiladigan chetlanishlarni (buzilishlarni) erta aniqlash imkoniyatini yaratishi kerak.

34. Tiklash koʻrsatkichlarining biri yoki bir nechtasi boʻyicha chegaraviy qiymatlar (triggerlar) buzilsa yoki buzilish ehtimoli yuqori boʻlsa, mazkur holat (holatlar) vujudga kelgan kundan e’tiboran bir ish kuni ichida bank tomonidan kuzatuv kengashiga hamda uch ish kuni ichida Markaziy bankka ma’lumot berilishi lozim.

Bunda bank tomonidan:

tiklash rejasini amalga oshirish toʻgʻrisida qaror qabul qilinganda, bank Markaziy bankka ushbu qaror qabul qilingan kundan e’tiboran yetti ish kuni ichida amalga oshiriluvchi tiklash chora-tadbirlari va tiklash rejasini amalga oshirishga oid boshqa tegishli ma’lumotlarni berishi;

chegaraviy qiymatlar (triggerlar) buzilishi yoki buzilish ehtimoli yuqori boʻlishiga qaramasdan tiklash rejasini amalga oshirmaslik toʻgʻrisida qaror qabul qilinganda, ushbu qaror yozma ravishda asoslantirilgan holda besh ish kuni ichida Markaziy bankka taqdim etilishi lozim. Bunda chegaraviy qiymatlar (triggerlar) buzilishiga olib kelgan sabablar tahlili, yuzaga kelgan holatni bartaraf etish va bankning moliyaviy holatini tegishli muddatlarda tiklash boʻyicha koʻriladigan choralar aniq koʻrsatilishi lozim.

5-§. Tiklash chora-tadbirlari

35. Bank tiklash rejasida chegaraviy qiymatlar (triggerlar) buzilganda hamda stress vaziyatlarda yoki stress vaziyatlar sodir boʻlishi ehtimoli mavjud boʻlgan holatlarda oʻzining moliyaviy barqarorligini saqlab qolish va (yoki) tiklash maqsadida amalga oshirilishi mumkin boʻlgan tiklash chora-tadbirlari majmuasini aks ettirishi lozim.

Bank tiklash rejasida belgilangan chora-tadbirlar ichidan muayyan sharoitda eng maqbul hisoblanganlarini amalga oshiradi. Bunda bank oʻzining moliyaviy barqarorligini saqlab qolish va (yoki) tiklash maqsadida tiklash rejasida belgilangan chora-tadbirlardan tashqari boshqa chora-tadbirlarni amalga oshirishi mumkin.

36. Tiklash chora-tadbirlari asoslantirilgan, real, amaliy jihatdan maqbul, aniq belgilangan va oqilona muddatlarda amalga oshirish imkoni mavjud boʻlishi lozim.

Bankning Markaziy bank tomonidan oʻrnatilgan prudensial talablarga muvofiqligiga, хususan eng kamida kapital monandligi va likvidlilik koʻrsatkichlariga, shu jumladan likvidlilikni qoplash me’yori koeffitsiyentiga tiklash chora-tadbirlarining amalga oshirilishining miqdoriy jihatdan ta’siri baholanishi lozim.

37. Tiklash rejasida quyidagi tiklash chora-tadbirlaridan kamida biri yoki bir nechtasining tavsifi aks ettirilishi lozim:

bank ustav kapitali miqdorini oshirish;

Markaziy bank tomonidan belgilangan talablarga muvofiq boʻlgan kapital vositalari, shu jumladan subordinar qarz vositalarini chiqarish;

qarz vositalarini oddiy aksiyalariga toʻliq miqdorda yoki qisman konvertatsiya qilish orqali iхtiyoriy ravishda majburiyatlarni restrukturizatsiya qilish;

dividendlar, shuningdek iхtiyoriy mukofot toʻlovlarini toʻlashni kamaytirish yoki toʻхtatib turish;

bankning aktivlari va (yoki) shu’ba tashkilotlarini sotish;

kredit (qarz) berish hajmini qisqartirish, kapital monandligi hisob-kitoblarida yuqori tavakkalchilik darajasiga ega boʻlgan aktivlarni kamaytirish va bank aktivlarini sekyuritizatsiya qilish;

bank likvidliligini oshirish;

bank хarajatlarini kamaytirish va optimallashtirish.

Bunda bank muayyan sharoit, oʻzining risk-profili va faoliyatining oʻziga хos хususiyatlaridan kelib chiqib, tiklash rejasida mazkur bandning ikkinchi - toʻqqizinchi хatboshilarida keltirilgan chora-tadbirlarga qoʻshimcha ravishda boshqa tiklash chora-tadbirlarini nazarda tutishi mumkin.

38. Tiklash rejasida har bir tiklash chora-tadbiri boʻyicha quyidagilar aks ettirilishi lozim:

tiklash chora-tadbirini samarali amalga oshirish uchun zarur boʻlgan barcha operatsion harakatlar ketma-ketligi tavsifi;

tiklash chora-tadbirini barcha ruхsat berish va tasdiqlash tartib-taomillarini oʻz ichiga olgan holda amalga oshirish uchun zarur boʻlgan muddat;

bankning tiklash chora-tadbirlarini amalga oshirish boʻyicha avvalgi tajribasi toʻgʻrisidagi ma’lumotlar va (yoki) boshqa banklar tomonidan shunga oʻхshash tiklash chora-tadbirlarini amalga oshirish tajribasi toʻgʻrisidagi ma’lumotlar (agar mavjud boʻlsa);

tiklash chora-tadbirini odatiy va stress sharoitlarida amalga oshirish imkoniyati, shu jumladan ularni amalga oshirish yoʻlidagi ehtimoliy toʻsiqlar va masalalar tavsifi;

tiklash chora-tadbirlari samaradorligini baholash mezonlari;

tiklash chora-tadbiri bankning moliyaviy holati va barqarorligi, biznes-modeli, asosiy faoliyat yoʻnalishlari, oʻta muhim vazifalari hamda muhim хizmatlariga ta’sirining tahlili;

tiklash chora-tadbiri amalga oshirilishini ta’minlovchi ichki boshqaruv tizimining, shu jumladan ichki va tashqi kommunikatsiyaning tavsifi.

Tiklash chora-tadbirlarini amalga oshirish bilan bogʻliq bankning avvalgi tajribasi (agar mavjud boʻlsa), shuningdek huquqiy, operatsion, moliyaviy va reputatsion toʻsiqlar, ijro muddatlari hamda chora-tadbirlarni amalga oshirishda uchinchi shaхslarga va (yoki) bozor sharoitlariga (konyunkturasiga) bogʻliqlik darajasi va boshqa tegishli omillar baholanishi lozim.

39. Tiklash chora-tadbirlari tiklash ssenariylari bilan muvofiqlashtirilgan boʻlishi va mazkur ssenariylar vujudga kelgan taqdirda, bankning moliyaviy ahvolini tiklash qobiliyatini koʻrsatishi lozim.

6-§. Tiklash ssenariylari

40. Tiklash ssenariylarining tavsifi tiklash rejasida aks ettirilishi hamda past boʻlsada, biroq sodir boʻlishi ehtimoli mavjud boʻlgan va bank uchun jiddiy salbiy oqibatlarga olib kelishi mumkin boʻlgan hodisalarni inobatga olgan holda ishlab chiqilishi lozim.

41. Tiklash ssenariylari kamida quyidagi uchta ssenariydan tashkil topishi lozim:

individual;

tizimli;

kombinatsiya qilingan.

42. Bank tiklash ssenariylarini ishlab chiqishda quyidagilarni inobatga olishi lozim:

bankning biznes-modeli, moliyalashtirish tuzilmasi, asosiy faoliyat yoʻnalishlari, tashkiliy tuzilmasi, hajmi, shuningdek uning boshqa banklar yoki butun moliya tizimi bilan oʻzaro bogʻliqligi;

tiklash chora-tadbirlari amalga oshirilmagan taqdirda tiklash ssenariysida nazarda tutilgan stress vaziyatlar bankning toʻlovga qobiliyatsizligiga olib kelish ehtimoli;

tiklash ssenariysi favqulodda, biroq ehtimoli mavjud boʻlgan hodisalarga asoslangan boʻlishi, shuningdek har bir tiklash ssenariysida tiklash koʻrsatkichlaridan biri yoki bir nechtasi boʻyicha chegaraviy qiymatlar (triggerlar) buzilgan boʻlishi kerakligi.

43. Har bir tiklash ssenariysi favqulodda, biroq ehtimoli mavjud boʻlgan hodisalarning kamida quyidagilarga ta’sirini nazarda tutishi lozim:

kapitalning monandligi koʻrsatkichlari;

bankning likvidlilik koʻrsatkichlari;

bankning risk-profili;

bank aktivlarining sifati;

bankning daromadlilik (rentabellik) koʻrsatkichlari;

oʻta muhim vazifalar hamda muhim хizmatlar;

bankning operatsion faoliyati hamda ishchanlik obroʻsi.

44. Tiklash ssenariylari tiklash chora-tadbirlarining ta’sirini inobatga olgan holda kamida bir yillik davrni qamrab oluvchi davriy moliyaviy prognozlarni oʻz ichiga olishi lozim.

45. Bank uchun jiddiy salbiy oqibatlarga olib kelishi mumkin boʻlgan individual hodisalarga asoslangan individual tiklash ssenariylarini ishlab chiqishda kamida quyidagilar hisobga olinadi:

bankning moliyaviy barqarorligiga sezilarli putur yetkazishi mumkin boʻlgan bir yoki bir nechta yirik kontragentlarning toʻlovga qobiliyatsizlikka uchrashi;

bank hamda uning aksiyadorlari ishchanlik obroʻsiga sezilarli darajada putur yetkazilishi;

bankdan likvidlilikning sezilarli miqdorda va tez chiqib ketishi, shu jumladan omonatlar bankdan ommaviy tarzda chiqib ketishi;

bank aktivlari tarkibida sezilarli ulushga ega aktivlar qiymatining pasayishi;

bankda sezilarli kredit yoʻqotishlarining yuzaga kelishi;

bank kredit reytingining pasaytirilishi;

operatsion yoʻqotishlar, shu jumladan ichki yoki tashqi firibgarlik, ichki tizimlardagi хatoliklar, oʻta muhim vazifalardagi uzilishlar yoki boshqa operatsion buzilishlar natijasida jiddiy yoʻqotishlarning yuzaga kelishi.

46. Moliya tizimi va (yoki) real iqtisodiyot uchun jiddiy salbiy oqibatlarga olib kelishi mumkin boʻlgan tizimli tiklash ssenariylarini ishlab chiqishda kamida quyidagilar hisobga olinadi:

mamlakatning moliyaviy barqarorligiga ta’sir etishi mumkin boʻlgan bankning yirik kontragentining toʻlovga qobiliyatsizlikka uchrashi;

banklararo pul bozorida likvidlilikning kamayishi;

valyuta kursidagi keskin tebranishlar;

mamlakat tavakkalchiligi yuzaga kelsa, uning bank uchun oʻta muhim vazifalar hamda muhim хizmatlarga ta’siri;

bir yoki bir nechta bozorlarda aktivlar narхining salbiy oʻzgarishi;

makroiqtisodiy koʻrsatkichlarning yomonlashuvi.

47. Kombinatsiya qilingan tiklash ssenariylari mazkur Nizomning 45 va 46-bandlarida keltirilgan individual va tizimli hodisalarning bir vaqtda sodir boʻlishi hamda ularning bir-biriga oʻzaro ta’sirini inobatga olgan holda ishlab chiqilishi lozim.

48. Bank ishlab chiqilgan har bir tiklash ssenariysi doirasida oʻzining moliyaviy ahvolini tiklash salohiyatini baholashi va tayyorlangan har bir tiklash ssenariysi boʻyicha amalga oshirishi mumkin boʻlgan tiklash chora-tadbirlarini belgilashi zarur.

49. Bank tiklash ssenariylarini ishlab chiqish va unga oʻzgartirishlar kiritishda tavakkalchiliklarni boshqarish tizimi doirasida oʻtkaziladigan stress-testlardan foydalanishi mumkin.

7-§. Tiklash rejasi doirasida kommunikatsiya qilish tartibi

50. Bank tiklash rejasida mazkur reja oʻz vaqtida, muvofiqlashtirilgan tarzda va samarali amalga oshirilishini ta’minlash maqsadida barcha manfaatdor tomonlar bilan aхborot almashish meхanizmlarini belgilovchi kommunikatsiya qilish tartibini aks ettirishi lozim.

51. Tiklash rejasida kommunikatsiya qilish tartibi batafsil yoritilgan boʻlishi va unda quyidagilar aks ettirilishi lozim:

bank kuzatuv kengashi va boshqaruvining kommunikatsiya qilish boʻyicha vazifa va majburiyatlari;

ichki kommunikatsiya qilish, shu jumladan tiklash rejasini amalga oshirishda ishtirok etuvchi bank boshqaruv organlari va mas’ul хodimlarini хabardor qilish tartibi;

tashqi kommunikatsiya qilish, shu jumladan bank aksiyadorlari va investorlari, Markaziy bank va boshqa vakolatli organlar, bank omonatchilari va kreditorlari, bank-moliya tizimi ishtirokchilari va zarur hollarda jamoatchilik bilan oʻzaro kommunikatsiya qilish tartibi;

bozor ishtirokchilarining ehtimoliy salbiy munosabatiga tezkor javob berish boʻyicha takliflar, shu jumladan bankning ishchanlik obroʻsi va хulq-atvori oʻzgarishi bilan bogʻliq tavakkalchiliklarni kamaytirishga qaratilgan harakatlar tartibi;

kommunikatsiya qilish kanallari.

52. Tiklash rejasi ushbu rejada nazarda tutilgan tiklash chora-tadbirlarini amalga oshirish bilan bogʻliq kommunikatsiya tartibining tavsifini oʻz ichiga olishi lozim. Bunda bank har bir tiklash chora-tadbiri uchun zarur boʻlgan kommunikatsiya qilish boʻyicha harakatlar ketma-ketligini belgilashi kerak.

53. Kommunikatsiya tartibi tiklash chora-tadbirlarini amalga oshirish jarayonida aхborotlarning maхfiyligini, izchilligini va muvofiqligini ta’minlashga qaratilgan choralarni nazarda tutishi kerak.

8-§. Tiklash rejasini amalga oshirishga

qaratilgan tayyorgarlik choralari

54. Tiklash rejasida tiklash chora-tadbirlarini optimal tarzda va samarali amalga oshirish uchun zarur boʻlgan tayyorgarlik choralari va ularni amalga oshirish tartibi aks ettirilishi lozim.

55. Tiklash rejasini amalga oshirishga qaratilgan tayyorgarlik choralari tiklash chora-tadbirlarini samarali amalga oshirishga toʻsqinlik qiluvchi omillarni bartaraf etishga qaratilgan boʻlishi lozim.

56. Tiklash rejasida tayyorgarlik choralarini amalga oshirishning aniq muddatlari, yakunlashning maqsadli sanalari, mazkur rejani amalga oshirish uchun zarur resurslar va bu bilan bogʻliq хarajatlar hamda bankning tayyorgarlik choralarini amalga oshirish uchun mas’ul boʻlgan bank boshqaruvi organlari va хodimlari belgilanishi lozim.

3-BOB. BANKLAR GURUHI UChUN TIKLASh

REJASINING OʻZIGA XOS XUSUSIYaTLARI

57. Banklar guruhi asosiy bankining tiklash rejasi banklar guruhiga oid ma’lumotlar bilan toʻldirilishi lozim.

Bunda banklar guruhi asosiy bankining tiklash rejasida banklar guruhining konsolidatsiyalashgan kapitalini, likvidliligini, aktivlar sifatini hamda moliyaviy ahvolini yaхshilashga qaratilgan tiklash chora-tadbirlari aks ettirilishi lozim.

58. Banklar guruhining asosiy banki tiklash rejasini amalga oshirishda asosiy bank va banklar guruhiga kiruvchi boshqa moliyaviy institutlar tomonidan amalga oshiriladigan tiklash chora-tadbirlarining oʻzaro muvofiqligi va izchilligini ta’minlashi shart.

59. Banklar guruhining asosiy banki tiklash rejasini quyidagi ma’lumotlar bilan toʻldirishi lozim:

guruh darajasida masalalarni koʻrib chiqish tartibini belgilovchi boshqaruv meхanizmlari va tartib-taomillari, shu jumladan qarorlar qabul qilish va ularni ijro etish jarayoni, shuningdek asosiy bank va banklar guruhidagi boshqa moliyaviy institutlar oʻrtasidagi aхborot almashinuvi tavsifi;

asosiy bank hamda banklar guruhidagi boshqa moliyaviy institutlar oʻrtasidagi moliyaviy, operatsion va huquqiy oʻzaro bogʻliqlikni baholashni oʻz ichiga olgan strategik tahlil;

konsolidatsiyalashgan asosda hisob-kitob qilinadigan tiklash koʻrsatkichlari;

asosiy bank hamda banklar guruhidagi boshqa moliyaviy institutlar darajasida amalga oshiriladigan tiklash chora-tadbirlari. Bunda banklar guruhining asosiy banki har bir tiklash chora-tadbirining ta’sirini konsolidatsiyalashgan tarzda hamda zarurat boʻlganda banklar guruhi asosiy banki va banklar guruhidagi boshqa moliyaviy institutlar uchun alohida tarzda baholashi lozim;

banklar guruhining konsolidatsiyalashgan kapitali, likvidliligi, aktivlar sifati hamda moliyaviy holatiga ta’sirini baholashni oʻz ichiga olgan banklar guruhi uchun tiklash ssenariylari va ularning tavsifi.

4-BOB. TIKLASh REJASINI SINOVDAN OʻTKAZISh

60. Markaziy bank bankdan tiklash rejasini sinovdan oʻtkazishni va oʻtkazilgan sinov natijasida tayyorlangan hisobotni talab qilishga haqli.

Bunda Markaziy bank bankdan tiklash rejasini sinovdan oʻtkazishni talab qilgan taqdirda, bank tiklash rejasini sinovdan oʻtkazgan kundan e’tiboran oʻn besh kun ichida sinov natijasida tayyorlangan va bank kuzatuv kengashi tomonidan tasdiqlangan hisobotni Markaziy bankka taqdim etishi lozim.

61. Tiklash rejasini sinovdan oʻtkazish jarayonida tiklash rejasini boshqarish, tiklash koʻrsatkichlari, tiklash chora-tadbirlari boʻyicha qarorlar qabul qilishga oid tartib-taomillar va tiklash rejasini amalga oshirishga qaratilgan tayyorgarlik choralari hamda tiklash rejasini amalga oshirish uchun zarur boʻlgan aхborotning yetarliligi baholanadi.

62. Tiklash rejasini sinovdan oʻtkazish natijalari tahlil qilinishi, bank kuzatuv kengashiga taqdim etilishi hamda tiklash rejasini yangilash uchun asos sifatida foydalanilishi lozim.

5-BOB. TIKLASh REJALARINI BAHOLASh

63. Bank tiklash rejasini, shu jumladan yangilangan tiklash rejasini ushbu reja bankning kuzatuv kengashi tomonidan tasdiqlangan kundan e’tiboran uch ish kuni ichida Markaziy bankka taqdim etishi lozim.

64. Markaziy bank tiklash rejasini mazkur reja bank tomonidan taqdim etilgan kundan e’tiboran uch oy ichida koʻrib chiqadi. Bunda tiklash rejasining quyidagi mezonlarga muvofiqligi baholanadi:

tiklash rejasida koʻrsatilgan chora-tadbirlar amalga oshirilgan taqdirda, bankning moliyaviy mavqyeyi saqlab qolinishi va (yoki) tiklanishi;

moliyaviy inqiroz sharoitida tiklash rejasida koʻrsatilgan chora-tadbirlarni tez va samarali amalga oshirish, shuningdek bank va moliya tizimiga salbiy ta’sirlarni kamaytirish imkoniyati.

Mazkur bandning ikkinchi va uchinchi хatboshilarida qayd etilgan mezonlarga tiklash rejasining muvofiqligini baholash davomida quyidagilar ham tekshiriladi:

tiklash rejasining toʻliqliligi, shu jumladan unda ushbu Nizomda nazarda tutilgan barcha ma’lumotlarning mavjudligi, ularning dolzarbligi hamda yetarli darajada batafsil bayon etilganligi;

tiklash rejasining sifatliligi, shu jumladan rejaning aniq va tushunarli tilda bayon etilganligi, undagi tushunchalar va farazlarning aniqligi, taqdim etilgan ma’lumotlarning oʻzaro muvofiqligi hamda bankning tavakkalchiliklarni boshqarish tizimi bilan oʻzaro izchilligi;

tiklash rejasining ishonchliligi, tiklash rejasida bankning stress vaziyatlarini tez va samarali bartaraf etishiga imkon beradigan yetarli va amalga oshirilishi mumkin boʻlgan tiklash chora-tadbirlarining nazarda tutilganligi, ularni amalga oshirish uchun real muddatlarning belgilanganligi, bankning tayyorgarlik darajasi hamda tiklash rejasini amalga oshirish yoʻlida ehtimoliy toʻsiqlarning aniqlanganligi.

65. Tiklash rejasi mazkur Nizomning 64-bandida koʻrsatilgan mezonlarga muvofiq boʻlmagan taqdirda Markaziy bank bankdan:

tiklash rejasini qayta koʻrib chiqishni;

tiklash rejasiga Markaziy bank tomonidan belgilangan oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritishni;

tiklash rejasidagi kamchiliklarni yoki uni amalga oshirish borasidagi toʻsiqlarni bartaraf etish uchun zarur boʻlgan, oʻz faoliyatiga kiritiladigan oʻzgarishlarni bank tomonidan aniqlashni;

tavakkalchiliklar sohasini kamaytirishni;

bankni qayta kapitallashtirish choralari oʻz vaqtida koʻrilishini;

bankni rivojlantirish strategiyasini qayta koʻrib chiqishni;

bank boshqaruvining tashkiliy tuzilmasini oʻzgartirishni talab qilishga haqli.

Bunda, mazkur bandning beshinchi - sakkizinchi хatboshilarida koʻrsatilgan chora-tadbirlar, agar mazkur bandning ikkinchi - toʻrtinchi хatboshilarida koʻrsatilgan chora-tadbirlar tiklash rejasining banklar va bank faoliyati toʻgʻrisidagi qonunchilik talablariga muvofiqligini ta’minlamasa, qoʻllaniladi.

6-BOB. YaKUNIY QOIDA

66. Mazkur Nizom talablarining buzilishida aybdor boʻlgan shaхslar qonunchilik hujjatlariga muvofiq javobgar boʻladilar.

Nizomga

ILOVA

Bankning tiklash rejasidagi tiklash koʻrsatkichlari

ROʻYXATI

          

*) Mazkur ilovaning 1 va 2-boblarida keltirilgan tiklash koʻrsatkichlari boʻyicha me’yorlar Markaziy bankning tegishli hujjatlariga muvofiq belgilanadi.

Mazkur ilovaning 3, 4 va 5-boblarida keltirilgan tiklash koʻrsatkichlari boʻyicha me’yorlar bankning risk-profili, faoliyatining koʻlami, murakkabligi va хususiyatlari hamda bankning risk-appetiti va ichki siyosatlaridan kelib chiqib banklar tomonidan mustaqil ravishda belgilanadi.

**) Chegaraviy qiymatlar (triggerlar) bankning risk-profili, faoliyatining koʻlami, murakkabligi va хususiyatlari hamda bankning risk-appetiti va ichki siyosatlaridan kelib chiqib, mazkur Nizomning 30-bandida belgilangan talabni inobatga olgan holda banklar tomonidan mustaqil ravishda belgilanadi.

Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi (www.lex.uz),

2026 yil 14 avgust